آئين نامه جلوگيري از آلودگي هوا مصوب 1354,04,29 با اصلاحات و الحاقات بعدي
فصل اول
تعاريف
ماده 1
از نظر اين آئين نامه تعاريف كلمات و اصطلاحاتي كه بكار رفته بشرح ذيل است: 1 - مواد آلوده كننده هوا - كه اختصاراً آلودهكننده ناميده ميشود عبارت است از هر نوع ماده گازي، بخار، مايع و جامد يا مجموعه و تركيبي از آنها كه در هواي آزاد پخش و باعث آلودگي هوا شده و يا به آلودگي آن بيفزايد يا توليد بوهاي نامطبوع كند از قبيل: دود، دوده، ذرات معلق، ذرات رسوبكننده، اكسيدهاي گوگرد، اكسيدهاي ازت، اكسيدهاي كربن، اكسيدكنندهها، هيدروكاربورها، اسيدها، مواد راديواكتيو، آمونياك. 2 - آلودگي هوا - عبارت است از وجود يك يا چند آلودهكننده در هواي آزاد بمقدار و مدتي كه كيفيت آنرا بطوريكه مضر بحال انسان و يا ساير موجودات زنده و يا گياهان و يا آثار و ابنيه باشد تغيير دهد. 3 - هواي آزاد - عبارت است از جو طبيعي زمين و شامل هواي داخل يك محدوده سرپوشيده نميباشد. 4 - منابع مولد آلودگي - كه اختصاراً منابع ناميده ميشوند بسه طبقه بشرح زير تقسيم ميگردند: الف - كارخانجات و كارگاهها: عبارت است از محل مشخصي كه در آن يك يا چند دستگاه و يا وسيله بمنظور توليد فرآوردهها يا عرضه خدمات مورد استفاده قرار ميگيرد و بهرهبرداري از آن سبب ايجاد يك يا چند آلودهكننده ميشود.
ب
وسايل نقليه موتوري: عبارتست از هر نوع وسيلهاي كه با موتورهاي درونسوز و يا برونسوز حركت ميكند و براي حمل و نقل مورد استفاده قرار ميگيرد و در صورت بكار انداختن منشاء ايجاد يك يا چند نوع آلودهكننده ميگردد.
ج
منابع متفرقه: عبارت است از منابعي غير از كارخانجات و كارگاهها و وسايل نقليه موتوري و هر عمل يا ترك عملي كه موجب آلودگي هوا ميگردد. 5 - منابع موجود: عبارت از منابعي است كه تا تاريخ لازمالاجراء شدن اين آئيننامه بر طبق مقررات مربوط سفارش، وارد، تأسيس، ساخته و يا بكار انداخته شدهاند. 6 - منابع جديد- عبارت از منابعي است كه بعد از تاريخ مذكور در بند 5 سفارش، وارد، تأسيس، ساخته و يا بكار انداخته ميشوند. 7 - ميزانها و معيارها: كه در آئيننامه استاندارد ناميده ميشود عبارتست از حدود مجاز و مشخصات ويژهاي كه با توجه باصول حفاظت و بهسازي محيط زيست براي هواي آزاد، منابع و آلودهكنندهها تعيين ميشود. 8 - مسئول: عبارت از هر شخص حقيقي است كه اداره يا تصدي كارخانه و يا كارگاه را خواه براي خود و خواه به نمايندگي از طرف شخص يا اشخاص ديگر بعهده دارد و يا شخصاً عامل ايجاد آلودگي از طريق وسايل نقليه موتوري و يا منابع متفرقه ميباشد. 9 - وسايل و روشهاي مناسب: عبارت از مناسبترين وسايل يا روشها و يا استفاده از سوختهائي است كه كاربرد آن با توجه بشرائط محلي، درجه پيشرفت و امكانات علمي و فني و هزينههاي مربوط، كاهش مؤثر يا جلوگيري از انتشار آلودهكنندهها را امكانپذير ميسازد. 10 - سوخت مجاز: عبارت از مواد سوختي است كه تحت شرائط و ضوابطي مصرف آن آزاد ميباشد.
فصل دوم
وظايف و اختيارات
ماده 2
استانداردهاي هواي آزاد هر منطقه و همچنين استانداردهاي آلودهكنندههاي حاصل از منابع كه بهر طريق وارد هواي آزاد ميگردند و مشخصات هر نوع دستگاه تخليهكننده مربوط باين منابع با توجه بكيفيت هواي هر منطقه و وضع حفظ مناسبات محيط زيست (آكولوژيك) توسط سازمان با همكاري سازمانهاي ذيربط تهيه و پس از تصويب شورايعالي بموقع اجرا گذارده ميشود.
ماده 3
انواع سوختهاي مجاز و شرايط و ضوابط و مصرف آن توسط سازمان با همكاري شركت ملي نفت ايران و وزارت نيرو تعيين و پس ازتصويب شورايعالي بمرحله اجراء گذارده خواهد شد.
ماده 4
سازمان مكلف است نسبت به شناسائي كليه كارخانجات و كارگاهها و در صورت لزوم ساير منابع از طريق پرسشنامههاي مخصوص در حدود مسائل مربوط به ايجاد آلودگي هوا و اخذ اسناد و مدارك مربوط اقدام نمايد. مسئولين موظفند اطلاعات و مدارك مورد نياز را در صورت درخواست در اختيار سازمان قرار دهند. انواع پرسشنامههاي مذكور در اين ماده و مفاد آن توسط سازمان تهيه خواهد شد.
تبصره 1
وزارتخانههاي صنايع و معادن و كار و امور اجتماعي و اطاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران و اتاقهاي اصناف و ساير سازمانهاي ذيربط در اجراي مفاد اين ماده با سازمان همكاري خواهند نمود.
تبصره 2
اطلاعات و مداركي كه از نظر مسئولين جنبه محرمانه دارد و در اختيار سازمان گذارده ميشود صرفاً براي انجام وظايف سازمان مورد استفاده قرار گرفته و در دسترس غير گذارده نخواهد شد.
ماده 5
سازمان با توجه به اهميت منابع به پرسشنامهها و مدارك هر يك از اين منابع رسيدگي و نوع و ميزان آلودگي حاصل را مشخص و مراتب را كتباً به مسئول مربوط اخطار خواهد نمود، در اين اخطاريه بايد نوع آلودگي و ميزان آن و راهنمائيهاي لازم براي جلوگيري از آلودگي هوا با توجه به استانداردهاي تعيين شده همچنين مهلت رفع آلودگي صريحاً قيد شود.
تبصره
روشهاي نمونهبرداري و سنجش ميزان آلودهكنندهها و شرايط ارائه نتايج و محاسبات مربوط توسط سازمان تعيين و اعلام ملاك عمل خواهد بود.
ماده 6
مهلت مذكور در ماده 5 در مورد كارخانجات و كارگاهها با توافق وزارت صنايع و معادن تعيين خواهد شد. در صورتيكه صاحب يا مسئول كارخانه و يا كارگاهي كه موجبات آلودگي محيط زيست را فراهم مينمايد با دلائل و مدارك قابل قبول سازمان اثبات نمايد كه ظرف مهلت مقرر در اخطاريه سازمان رفع آلودگي عملي نميباشد، سازمان مجاز است فقط براي يكبار مهلت اضافي مناسب براي اينگونه كارخانجات و كارگاهها قائل شود.
ماده 7
مسئولين مكلفند ظرف مهلت مذكور در اخطاريه نسبت به رفع موجبات آلودگي اقدام و در غير اينصورت تا رفع موجبات آلودگي مذكور در اخطاريه از بكار انداختن منبع خودداري نمايند.
ماده 8
در صورتيكه بعلت كيفيت خاص جوي آلودگي هوا براساس استانداردهاي مقرر بحدي برسد كه سلامت انسان و محيط زيست را بمخاطره بياندازد سازمان با سريعترين وسيله موجود از قبيل راديو و تلويزيون به مسئولين منابع مؤثر در آلودگي دستور خواهد داد تا موقتاً با تقليل يا قطع فعاليت يا هر طريق ديگري كه در دستور سازمان مشخص خواهد شد برفع خطر كمك نمايند.
ماده 9
در موارديكه سازمان بر مبناي دلائل كافي تشخيص دهد كه كاهش يا از بين بردن آلودگي هوا ناشي از منابع موجود از طريق ديگر بجز انتقال برخي از آنها به نقاط مناسب امكانپذير نميباشد، طرحي در اين مورد با همكاري و كسب نظر سازمانها و مؤسسات ذيربط تهيه و با تأييد شورايعالي پس از تصويب هيئت وزيران بمورد اجراء خواهد گذاشت.
ماده 10
سازمان بمنظور كاهش يا جلوگيري از آلودگي هوا ناشي از منابع استفاده از وسائل و روشهاي مناسب را پس از كسب نظر سازمانهاي ذيربط و تصويب شورايعالي الزامي خواهد كرد.
تبصره
در مواردي كه مسئولين اثبات نمايند كه با استفاده از طرق ديگري بجانشيني وسايل و روشهاي مناسب موضوع اين ماده، منظور سازمان تأمين گرديده است از شمول ماده مزبور مستثني ميباشند.
ماده 11
سازمان مجاز است در اجراي وظائف قانوني محول و اطمينان از رعايت مفاد قانون و مقررات مربوط به حفاظت و بهسازي محيط زيست در هر زمان كه لازم است هر يك از منابع را با اعزام مأمورين مربوط بازرسي نمايد. در صورتيكه بازرسي هر يك از اين منابع بموجب قوانين ديگر مستلزم كسب اجازه از دادستان باشد، نسبت به اخذ نمايندگي دادستان اقدام خواهد شد. ولي در موارد اضطراري مأمورين سازمان اقدام و ظرف 48 ساعت مراتب را به دادستان محل يا جانشين نامبرده كتباً اطلاع خواهند داد.
تبصره
منازل مسكوني مشمول موارد اضطراري مذكور در اين ماده نميباشد.
ماده 12
مأمورين سازمان ميتوانند هنگام بازرسي منابع مذكور در ماده قبل از مواردي كه مصرف يا پخش آنها در هواي آزاد مؤثر در آلودگي هوا ميباشد نمونهبرداري نمايند.
ماده 13
مسئول و يا هر شخص ديگري كه بطور مستقيم يا غير مستقيم بنحوي از انحاء مانع از انجام وظائف مأمورين سازمان گردد طبق مقررات قانوني تحت تعقيب قرار خواهد گرفت.
ماده 14
مأمورين سازمان در موارد زير از بازرسي منابع ممنوع ميباشند:
1
وقتيكه مأمور يا همسر او با مسئول يا صاحب منابع قرابت نسبي يا سببي تا درجه سوم از طبقه دوم دارد.
2
وقتيكه مأمور قيم يا وكيل امور يكي از صاحبان يا مسئولين منابع باشد.
3
وقتيكه مأمور يا همسر او وارث مسئول يا يكي از صاحبان منابع باشد.
4
وقتيكه مابين مأمور و يكي از صاحبان يا مسئول منابع يا همسر او دعواي مدني يا كيفري در يكي از مراجع قانوني مطرح باشد.
5
وقتيكه مأمور يا همسر او يا اولاد وي بنحوي در منابع مورد بازرسي سهيم باشد. در صورتيكه مأمور سازمان بدون توجه بممنوعيت خود بازرسي نموده و گزارش دهد پس از احراز ممنوعيت، گزارش امر بلااثر تلقي خواهد شد.
ماده 15
هرگاه مأمور سازمان به تكاليف قانوني خود در بازرسي عمل ننمايد و يا بطور كلي در انجام وظايف محول تخلف كند پس از ثبوتعلاوه بر مجازات اداري در صورتيكه عمل مأمور طبق يكي از قوانين مستلزم تعقيب جزائي باشد مراتب بمراجع صالح قضائي اعلام خواهد شد.
ماده 16
مأمورين سازمان كه براي بازرسي اعزام ميگردند بايد داراي برگ شناسائي و حكم كتبي مأموريت بوده و آنرا بهر شخص ذينفعي كه درخواست نمايد ارائه دهند.
فصل سوم
منابع مولد آلودگي
بخش اول
كارخانجات و كارگاهها
ماده 17
صدور پروانه تأسيس هر نوع كارخانه و كارگاه جديد و توسعه و تغيير كارخانجات و كارگاههاي موجود، مستلزم رعايت مقررات و ضوابط حفاظت و بهسازي محيط زيست ميباشد.
تبصره 1
انواع كارخانجات و كارگاههاي مشمول مقررات اين آئيننامه و طبقهبندي آنها توسط سازمان و وزارتخانههاي صنايع و معادن و كار و امور اجتماعي تعيين خواهد شد.
تبصره 2
وزارت صنايع و معادن رونوشتي از كليه پروانههائي كه براي تأسيس كارخانجات و كارگاهها صادر مينمايد، جهت اطلاع بسازمان ارسال خواهد داشت.
ماده 18
سازمان مكلف است مقررات و ضوابط موضوع ماده 17 اين آئيننامه را تهيه و پس از تصويب شورايعالي جهت اجراء بمراجع ذيربط اعلام نمايد.
بخش دوم
وسائل نقليه موتوري
ماده 19
بكار انداختن وسائل نقليه موتوري كه بيش از استانداردهاي مقرر دود و آلودهكنندههاي ديگر وارد هواي آزاد مينمايند ممنوع است.
ماده 20
توليدكنندگان وسائل نقليه موتوري و موتورهاي مربوط باين وسائل ملزم برعايت استانداردهاي مقرر ميباشند. تاريخ اجراي استانداردهاي مربوط توسط سازمان و وزارت صنايع و معادن تعيين خواهد شد.
ماده 21
وزارت بازرگاني و ساير سازمانهاي ذيربط دولتي مكلفند در مقررات صادرات و واردات كشور، ورود هر نوع وسائل نقليه موتوري وموتورهاي اين وسايل كه مغاير با استانداردهاي مقرر باشند غير مجاز اعلام نمايند.
ماده 22
سازمان بمنظور كاهش يا از بين بردن آلودهكنندههاي حاصل از وسائل نقليه موتوري موجود و وسايل نقليه و موتورهاي اين وسايل كه قبل از اجراء استانداردهاي مذكور در مواد 20 و 21 توليد يا وارد ميشوند، استفاده از وسائل و روشهاي مناسب را پس از تصويب شورايعالي الزامي خواهد نمود.
ماده 23
شمارهگذاري هر نوع وسيله نقليه موتوري مستلزم رعايت استانداردهاي مقرر ميباشد.
ماده 24
هر وسيله نقليه موتوري كه بكار انداخته ميشود بايد داراي گواهينامه مخصوص مبني بر رعايت استانداردهاي آلودگي هوا باشد. از حركت وسائل نقليه موتوري فاقد گواهينامه مزبور در شهرها توسط مأمورين راهنمائي و رانندگي و در خارج از شهرها توسط پليس راه جلوگيري بعمل خواهد آمد.
ماده 25
از تاريخ لازمالاجرا شدن مفاد ماده 24 كه به پيشنهاد سازمان و تصويب شورايعالي تعيين خواهد شد فقط مراكزي ميتوانند گواهينامه مذكور در ماده 24 را صادر نمايند كه صلاحيت آنها از طرف سازمان تأييد شده باشد.
ماده 26
اجراي مفاد مواد 19 و 24 و 25 طبق مصوبات شورايعالي تعيين خواهد شد.
ماده 27
سازمان ميتواند مراكز نمونهاي بمنظور ارائه روشهاي جلوگيري از آلودهكنندههاي حاصل از وسائل نقليه موتوري همچنين اندازهگيري و طرق تقليل يا رفع اين آلودهكنندهها ايجاد نمايد و بعلاقمندان تأسيس اينگونه مراكز راهنمائيهاي علمي و فني لازم را معمول دارد.
بخش سوم
منافع متفرقه
ماده 28
پخش هر نوع آلودهكننده از منابع متفرقه در هواي آزاد بيش از استانداردهاي مقرر ممنوع است.
ماده 29
انواع منابع متفرقه توسط سازمان تعيين و طبقهبندي خواهد شد. سازمان مجاز است با تصويب شورايعالي محدوديت و ممنوعيتهاي زماني و مكاني و نوعي براي منابع متفرقه برقرار همچنين استفاده از مناسبترين روشها و وسائل را در مورد اين منابع الزامي نمايد.
فصل چهارم
مجازاتها
ماده 30
كسانيكه استانداردهاي موضوع ماده 2 و يا دستورات سازمان مذكور در ماده 8 و يا روشها و وسائل الزامي شده موضوع ماده 10 اين آئيننامه را رعايت و اجراء ننمايند بر حسب مورد بشرح زير بجزاي نقدي محكوم خواهند شد. الف - مسئولين كارخانجات و كارگاهها از سي هزار ريال تا پنجاه هزار ريال.
ب
مسئولين وسائل توليد حرارت در منازل مسكوني از قبيل بخاري ، آبگرمكن، حرارت مركزي از پانصد ريال تا پنجهزار ريال.
پ
مسئولين اماكن عمومي همچنين ساير منابع متفرقه از پنجهزار و يك ريال تا پنجاه هزار ريال.
ت
مسئولين وسائل نقليه موتوري از دو هزار ريال تا پنجهزار ريال.
ماده 31
كسانيكه اسناد و مدارك و اطلاعات مورد نياز سازمان (موضوع ماده 4 اين آئيننامه) را در اختيار نگذارند و يا اسناد و مدارك و اطلاعات خلاف واقع ارائه نمايند بجزاي نقدي از سي هزار ريال تا پنجاه هزار ريال محكوم خواهند شد.
ماده 32
كسانيكه بر خلاف مفاد ماده 19 اين آئيننامه وسائل نقليه موتوري بكار بياندازند بجزاي نقدي از دو هزار ريال تا پنجهزار ريال محكوم خواهند شد.
فصل پنجم
مقررات مختلف
ماده 33
كارخانجات و كارگاهها مكلفند پس از اعلام سازمان مسئول مربوط را كتباً با قيد اقامتگاه قانوني وي معرفي نمايند.
تبصره 1
در مورد كارخانجات و كارگاههاي متعلق باشخاص حقوقي تا زمانيكه مسئول معرفي نشده است مديرعامل يا رئيس شخص حقوقي مربوط بر حسب مورد مسئول شناخته ميشود.
تبصره 2
در مورد كارخانجات و كارگاههائي كه بدون تشكيل شركت براساس قانون تجارت متعلق بيك يا چند نفر ميباشد، تا زمانيكه مسئولي معرفي نشده است صاحب پروانه مسئول شناخته ميشود.
ماده 34
مسئولين مذكور در ماده 33 مكلفند در صورت تغيير محل يا نام كارخانه و يا كارگاه همچنين تغيير محل اقامت قانوني خود بلافاصله مراتب را كتباً بسازمان اعلام دارند و در غير اينصورت آخرين مدارك موجود در سازمان مناط اعتبار خواهد بود.
ماده 35
هرگونه اختياراتي كه بموجب اين آئيننامه درباره تهيه و تنظيم ضوابط، مقررات فهرستها، استانداردها و مشخصات كه بسازمان تفويض گرديده است همچنين مواردي كه اجراء آن به تأييد يا تصويب شورايعالي موكول گرديده است 20 روز پس از انتشار در روزنامه رسمي كشور و يكي از روزنامههاي كثيرالانتشار مركز لازمالاجراء است مگر آنكه در مصوبه تاريخ ديگري مقرر شده باشد.
ماده 36
در مواردي كه باستناد ماده 11 قانون حفاظت و بهسازي محيط زيست و تبصره ذيل آن دستور ممانعت از كار و فعاليت كارخانه ياكارگاهي صادر ميشود، مراتب بدادستان حوزه قضائي مربوط اعلام و بلافاصله مفاد آن بدستور دادستان توسط مأمورين انتظامي ذيربط بمرحله اجراء گذارده ميشود.
ماده 37
سازمان بمنظور پيشگيري از آلودگي هوا و تشويق كليه مسئولين منابع برفع آلودگي و ايجاد انگيزه جهت يافتن وسائل و روشهاي مناسب و تحقيق در اين زمينه تدابير لازم را با تأييد شورايعالي اتخاذ و پس از تصويب مراجع صلاحيتدار بمرحله اجراء خواهد گذاشت.
ماده 38
وزارتخانهها و سازمانهاي دولتي ذيربط و شهرداريها براي ايجاد هرگونه شهر و شهرك و مجتمعهاي مسكوني و صنعتي همچنين بررسي و تصويب نقشه جامع شهرها، نظر سازمان را از لحاظ پيشبيني ضوابط و مقررات مربوط به حفاظت و بهسازي محيط زيست جلب خواهند نمود. آئيننامه فوق مشتمل بر سي و هشت ماده و نه تبصره باستناد ماده 10 قانون حفاظت و بهسازي محيط زيست پس از تصويب كميسيونهاي دادگستري بهداري و كشاورزي و منابع طبيعي مجلس سنا در جلسات 18ر3ر1354 و 11ر4ر1354، در جلسات روز يكشنبه بيست و نهم تير ماه يكهزار وسيصد و پنجاه و چهار شمسي بتصويب كميسيونهاي دادگستري، كشاورزي و منابع طبيعي و بهداري مجلس شورايملي رسيد. رئيس مجلس شورايملي - عبدالله رياضي