تصميم قانوني دائر به ابراز رأي اعتماد بدولت جناب آقاي امير عباس هويدا نخست وزير
مصوب 1346,08,01
با اصلاحات و الحاقات بعدي
مجلس شوراي ملي در جلسه روز يكشنبه سي ام مهر ماه يكهزاروسيصد وچهل و شش پس ازطرح برنامه دولت واستماع بيانات آقاي نخست وزيرو موافقت بااجراي متن برنامه بشرح زير به اكثريت ۱۶۷ رأي ازيكصد ونودو هفت نفر عدة حاضر بدولت آقاي امير عباس هويدا ابراز اعتماد نمود.
تصميم قانوني بالا درجلسه روز يكشنبه سي ام مهرماه يكهزاروسيصدوچهل وشش شمسي از طرف مجلس شوراي ملي اتخاذ گرديد.
رئيس مجلس شوراي ملي ـ مهندس عبدالله رياضي
مجلس سنا در تاريخ ۱ /۸ / ۱۳۴۶ بدولت فوق ابراز اعتماد نموده است
اكنون كه بنابر اراده سنيه شاهنشاه آريامهر افتخار تشكيل دولت وخدمتگزاري به اينجانب محول گرديده و براي تقديم برنامه دولت ومعرفي همكاران خود در ساحت مقدس اين مجلس محترم حضور يافتهام نخست ازخداوند متعال مسئلت دارم كه تحت توجهات شاهنشاه عزيز وبزرگ و با اتكاء به همكاريهاي ارزنده قوه مقننه توفيق عنايت فرمايد كه خود وهمكارانم تا آنجا كه درقوه داريم به خدمتگزاري نائل آمده و براي ترقي و تعالي اين سرزمين باستاني وسعادت ورفاه ملت عزيز ايران كوشش ومجاهدت نمائيم.
اينجانب امروز باقلبي مشحون ازاميد ومسرت دراين ساحت مقدس حاضرشدم زيرا ازچند جهت خود وهمكارانم سعادت بزرگي را داريم: اين دولت افتخار دارد كه خدمت خودرا درروز ميلاد مسعود مولاي متقيان علي عليهالسلام آغازكرده كه وجود مقدسش بزرگترين مظاهرتقوا واخلاق را درتاريخ بشريت بمنصه ظهور رسانيده و همچنين مفتخر به اينست كه درايام برگزاري آئين پرشكوه تاجگذاري شاهنشاه بزرگ خود افتخارخدمت را دارد- شاهنشاهي كه تمام اوقات خودرا مصروف ملت كرده و بارها اين كشور را از حادثهها وگزند هائي كه موجوديت مارا تهديد ميكرد رهائي بخشيدند وبا انقلاب عظيم ششم بهمن كشوررا درجهت ترقي سريع قراردادند. فردفرد ملت ايران سعادت ورفاه خودرا مرهون افكاربلند وفداكاريهاي وجودمباركشان ميداند. اين پيوستگي قلبي ومعنوي مردم اين سرزمين به شاهنشاه خودكه ازروزگار باستاني خصلت پاك ايراني بوده درطول تاريخ هميشه حافظ ونگهبان كشورما بوده است واين دوره از تاريخ كشور دوره پرافتخاري است كه طي آن يك چنين پيوستگي معنوي بيش ازهروقت متجلي گرديده وضامن بقاء وسعادت ملت ايران خواهدبود.
اينجانب اكنون كه دراين ساحت مقدس حضوردارم سوگند يادميكنم كه خود وهمكارانم با تمام مقدورات درراه انجام اين وظيفه خطيري كه برعهده داريم صادقانه وبا خلوص نيت نهايت مجاهدت را بعمل خواهيم آورد، باشد كه بياري خداوند متعال درراه خدمتگزاري بملت ايران كه موجب رضامندي خاطرخطير ملوكانه خواهدبود سعادت توفيق يابيم اينجانب وهمكارانم همانطور كه درگذشته ازراهنمائيهاي بسيارارزنده قوه مقننه مستفيض بودهايم رجاء واثق داريم كه درآينده نيز ازهمكاريهاي پرارزش نمايندگان محترم ملت ايران برخوردارباشيم وبا احترام و اتكائي كه به نظريات صائب خانمها و آقايان داريم اطمينان دارم كه درآينده نيزاين روح همكاري وصميميت عامل بسيار مؤثري درتوفيق خدمتگزاري دولت باشد.
راجع به برنامه دولت اجازه ميخواهم مقدمتاً به استحضارنمايندگان محترم ملت ايران برسانم كه خوشبختانه يكي از خصوصيات مميزه اين دولت ودولتهائي كه بعد از منشورانقلاب ششم بهمن ماه افتخارخدمت داشتهاند اينست كه درسرلوحه برنامه آنها يك اصل اساسي قرارداشته است كه نصبالعين تمام اقدامات بوده وآن پاسداري انقلاب شاه وملت واعمال مترقي ترين طرق وبكار بردن تمام مقدورات براي اجراي كامل وجامع اصول انقلاب ميباشدكه درپرتو آن برنامههاي تفصيلي دولت تنظيم ميگردد. آنچه خصوصيت ممتازانقلاب اجتماعي ايران را تشكيل ميدهداصل صيانت وبقاء روحيه انقلابي وادامه و بلاانقطاع بودن آن است: اصولي كه زيربناي اجتماعي واقتصادي وطليعه ترقيات روزافزون كشور بوده وبراي هميشه خواهدبود وامروزبراي ملت ايران موجب نهايت سرفرازي است كه سه اصل اساسي ديگر براي تكميل اصول انقلاب ازطرف شاهنشاه عزيز وبزرگ انشاء ومقرر گرديده كه سرلوحه برنامه دولت رامزين خواهدنمود.
دولت براي انجام اين وظايف خطيرازافكار بلند شاهنشاه الهام گرفته وبا پيروي ازدستورات وراهنمائيهاي بسيارارزنده مندرج در كتاب انقلاب سفيد ايران تمام برنامههاي لازم را براي وصول به يك هدف مقدس ملي تنظيم مينمايد امروز باكمال سرافرازي دراين ساحت مقدس اين هدف بزرگ ملي را اعلام ميكنم كه: كشور عزيزما بااجراي برنامه عمراني چهارم مرحله جهش اقتصادي بسوي وضع يك كشور توسعه يافته را خواهد پيمود.
درآمدن سرزمين باستاني ماكه از آنهمه افتخارات فرهنگي و تمدن معنوي برخورداراست درزمرة كشورهاي توسعه يافته جهان، يك جهش مترقي بسوي تأمين رفاه بيشتربراي هرخانواده ايراني است. رفاهي كه تأمين بخش كليه نيازمنديهاي مادي ومعنوي بوده ووسائل آسايش جسماني وروحي را ازدقيقهاي كه هرفرد ايراني پا بعرصه وجود ميگذارد برمبناي تساوي اجتماعي مهياسازد، بطوريكه درآينده هرفردايراني بتواند ازمظاهر اساسي تمدن امروزجهان يعني ازبهداشت، آموزش وپرورش، اشتغال تام، بيمههاي اجتماعي وسايرمزاياي تأمين اجتماعي وخدمات عمومي دولت وهمچنين ازمظاهر معنوي آن ازعلم وفرهنگ وهنر بقدر استعداد خود بهرهمند گردد، تا برميراث تمدن باستاني كشورمزاياي ترقيات صنعتي وفني امروزجهان نيزعلاوه شود. يك چنين تحول ودرآمدن درزمره كشورهاي توسعه يافته كه آرزوي بسياري ازكشورهاي جهان است ويك آرزوي ديرين ما نيز بوده است، امروزخوشبختانه براي كشورايران بخواست خداوند متعال يك امر تحقق يافتني است وتمام موجبات يك چنين نهضت اجتماعي براي مافراهم گرديده است، زيرا اولا درسايه ثباتي كه داريم وبامتابعت ازسياست مستقل ملي خود درجهان پرتلاطم امروز وضع ممتازي را دارا ميباشيم.
ثانياً كشورما ازمواهب خداوندي ومنابع ثروت بسيارمستفيد بوده ودرچندسال اخير زيربناي اقتصادي كشوركه اولين شرط توسعه اقتصادي است نهاده شده ويك انقلاب اصيل اجتماعي رونق بخش جامعه ماگرديده است.
با اتكاء به يك چنين مواهبي امروزميخواهيم قدم بزرگي را در جهان برداريم واين تحول را كه ما را همدوش ملل مترقي جهان ميسازد عملي كنيم.
ما براي تحقق آمال بزرگ ملي خود نياز به چهارعامل بسيار اساسي داريم كه دولت تمام مقدورات خودرا براي تأمين آن بكار خواهد بست. اين چهارعامل خطير عبارتند از:
۱
بسيج نيروي انساني و ايجاد مهارت.
۲
تجهيز منابع ومقدورات مادي كشور.
۳
بهبود تشكيلات و ارتقاء قدرت عمل سازمانهاي كشوري.
۴
ايجاد نظام برنامه ريزي.
1
ـ بسيج نيروي انساني و ايجاد مهارت
در اينمورد بايد باستحضار برسانم كه قدرت كار وتوانائي فكري انساني اين وديعه بزرگ خداوندي كه سرمنشأ و اصل تمام موفقيتها بوده و درآداب و سنن ملي مامقام وارزش بسيار ارجمندي را داردامروزبراي ما شناخت ارزش آن بعنوان ركن اول نهضت نوين كشور بيش از هروقت احساس ميشود.
براي آنكه ايراني هرروزآبادترومترقي تر داشته باشيم اكنون كه بياري خداوند تمام موجبات ديگرآن فراهم است كاربهتروبيشتربايد شعارخدمتگزاران دولت وعموم ملت ايران قرارگيرد و دولت بزرگترين وظيفه خود ميداندكه سطح اشتغال راطي پنج سال آينده بحد مطلوب بالابرده وبااستفاده از نيروي انساني مظاهرتوسعه اقتصادي را درجهت كليه فعاليتها گسترش دهد.
براي تأمين اين هدف خط مشي دولت در درجه اول بسط و تعميم آموزش حرفهاي و تعليمات علمي وفني موردنيازكشور بمنظور بالابردن سطح مهارت است بطوري كه كليه كوششها بمنظور نيل به هدف اشتغال تام صورت گيرد دولت كمال توجه را به لزوم تحقق انقلاب آموزشي و اجراء برنامههاي جديدآموزشي بمنظور پرورش صحيح نسل جوان كشور داشته وبخوبي واقف است كه آينده ايران وموفقيت تلاشهاي امروزي منوط به اينست كه ازنيروي جوان كشور حداكثر استفاده بعمل آيد وآنرا بطوري پرورش داده و آماده سازدكه بتوانند بنوبه خود نقش تاريخي خودرا بخوبي ايفاء نمايند.
۲ (منسوخه 24ˏ10ˏ1399)
ـ تجهيز منابع و مقدورات مادي كشور
براي نيل بهدف توسعه اقتصادي باستحضارنمايندگان محترم ميرسانم كه وجود ذخائر عظيم نفت امكانات وسيعي را بكشور ما ميدهد كه فقط تاكنون جزء كوچكي ازآن موردبهره برداري قرارگرفته است.
اينجانب صريحاً اعلام ميدارم كه با نيازي كه بخاطر توسعه سريع اقتصادي به بهره برداري حداكثرازمنابع طبيعي خود داريم نميتوانيم قبول كنيم كه منابع نفتي وساير انواع منابع سوخت و انرژي ما در دل خاك مانده و فرصت بهره برداريسريع ازآن ازدست برودلذادرآينده بايدازمنابع مزبورچه درصنايع ملي وچه بصورت افزايش صادرات حداكثر استفاده بعمل آيد.
مشتقات نفتي درجهان امروز اهميت خاصي پيدانموده و ازراه توليد وصادرات اين مشتقات، كشورما ميتواند دسترسي به امكانات وسيعي پيدا نمايد.
ما هنوز ذخائر معدني خود را كاملا نشناختهايم و احتمال ميرود كه در قسمتي از اراضي وسيع كشور ما معادن غني و پر ارزشي قابل بهره برداري بمقياس بزرگ وجود داشته باشد كه بتوان ازآنها براي صنعتي شدن كشور و توسعه صادرات و فرآوردههاي معدني استفاده شايان نمود.
در اينجا اجازه ميخواهد باكمال سرافرازي ايجاد ذوب آهن را كه يكي ازآرمانهاي ملي ما بوده ذكر نمايم كه با اين صنعت بزرگ قسمت بسيارمهمي ازمنابع معدني كشور مورد استفاده قرار خواهد گرفت. ديگر از منابع طبيعي كشور كه بايد مورد استفاده كامل قرارگيرد آبهاي كشور است وهرچند دركشورما منابع آب زياد نيست ولي ازمنابع محدود فعلي نيزآنطوركه بايد وشايدبهره برداري نميشود لذا بايد با بهبود وضع استفاده ازآب هاي موجود ومهاركردن آبهاي سطحالارضي و استفاده ازمنابع زيرزميني، امكانات كشاورزي و تأمين برق راتوسعه داد. وخوشبختانه با استقرار اصلي ملي شدن آب، دولت قادر خواهدبود كه از اين منبع پرارزش ملي بهره برداري صحيح وكاملي بنمايدوبهمين مناسبت لايحه ملي شدن اين منابعآماده تقديم بمجلسين است.
يكي ديگر از منابعي كه درآينده بايد مورد استفاده كامل تري قرارگيرد منابع دريائي ايران است. خليج فارس و درياي عمان از غني ترين منابع ماهيگيري جهان بشمار ميرود. بهره برداري از اين منابع هم اكنون بمقياس غير كافي صورت ميگيرد و هنوز امكانات وسيعي بمنظور بهره برداري كامل از اين منبع ملي وجودداردكه بايدتوجه كافي به آن بشود.
علاوه برمنابع مزبور خوشبختانه كشورما داراي منابع طبيعي ديگري از قبيل جنگلها ومراتع و اراضي قابل كشت عظيمي است كه با برنامه صحيح وهمكاري نزديك مردم بادولت ميتوان ازثمرات وفوائد بهره برداري ازآنها مستفيض شد.
راجع به تجهيزمنابع مادي كشوردراينجالازم است اضافه نمائيم كه ازجمله امكاناتي كه امروز در دسترس ما ميباشد پساندازهاي داخلي است كه ازآن درگذشته استفاده كامل بعمل نيامده است و در آينده با توجه به ثبات سياسي سالهاي اخير و ادامه آن درآينده ميتوان انتظارداشت كه علاوه برپساندازهاي داخلي پس اندازهاي خارجي نيز بصورت سرمايه يا اعتباربكشور وارد ومورد استفاده قرارگيرد.
تشويق و جلب سرمايههاي خارجي امكان ميدهددرآن رشته از صنايع وخدمات كه بعلت عدم كفايت سرمايههاي داخلي وياپيچيده بودن فنون مربوط و محدوديت بازار داخلي سرمايهداران داخلي قادر بسرمايه گذاري نيستند بتوان ازسرمايه و دانش فني و بازار خارجي حداكثراستفاده را بنفع جامعه ايراني نمود.
كشور ما باتوجه به تاريخ وگذشته پرشكوهي كه داشته داراي جذبه خاصي براي جهانگردان خارجي ميتواند باشد و افزايش درآمد و توسعه طبقات مرفه دركشورهاي پيشرفته وهمچنين ترقيات روزافزون درزمينه ارتباطات، جهانگردي را بصورت يكرشته در حال توسعه سريع درجهان درآورده است.
بنابراين ما بايد بكوشيم ازطريق ايجاد تسهيلات وتأسيسات لازم سهم بيشتري ازموج روز افزون جهانگردان خارجي را بسوي كشور خود جلب كنيم و از اين راه در واقع برصادرات كالا وخدمات خود بيفزائيم.
بازارهاي جديد صادراتي كه امكان صدوركالاهاي صنعتي و خام ايراني به آنها وجود دارد بايد بحداكثر مورد بهره برداري قرارگيرد و با توجه به اينكه توسعه صنايع دركشورهاي مختلف وبخصوص دركشورهاي درحال رشد همآهنگ پيش نرفته است وبرخي ازكشورها نسبت بتوسعه صنايع سنگين تأكيد بيشتري درمقايسه باصنايع مصرفي معمول داشتهاند اين امر فرصت مناسبي را براي كشورهائي نظيركشورماكه از طرفي نيازمند بورود ماشينآلات سنگين بوده و از طريق ديگر امكان صدور بعضي از مصنوعات مصرفي را دارد، بوجودآورده است تا ازطريق توسعه صادرات مصنوعات داخلي به اين قبيل كشورهانيازمندي هاي كشور راازنظرورودكالاهاي سرماية تاحد قابل توجهي رفع نمائيم.
بعلاوه بازارهاي منطقة كه ما بدانها پيوستهايم امكانات قابل توجه ديگري از نظر توسعه صادرات وبالمآل توسعه صنايع كشور بما ميدهد كه بايد بحداكثرمورد استفاده قرار گيرد.
۳
ـ بهبود تشكيلات و ارتقاء قدرت عمل سازمانهاي كشوري
نظر به اهميت فوقالعادهاي كه برقراري روشهاي نوين و مديريت صحيح و ارتقاء سطح آشنائي بفنون و تشويق فعاليتهاي تجسسي و تفحصي دركليه زمينههاي اداري و فني و علمي در امر توسعه اقتصادي دارد دولت مصمم است كه بمنظور حداكثر بازده نيروي انساني مديريت صحيح رادركليه سازمانهائيكه درسازندگي نوين كشورمشاركت دارند اعم از بخش دولتي و بخش خصوصي تعميم دهد وروشهاي نوين فني و علمي و اداري راكه بامقتضيات ملي مامطابقت دارد براساس اصل دوازدهم انقلاب شاه وملت در سازمانهاي مزبور بمورد اجراء بگذارد.
در اينخصوص مطلبي كه بايد به استحضار برسانم توجه كاملي است كه در برنامه دولت نسبت بتشويق تجسسات و تفحصات علمي خواهد شد وكليه تدابير ووسائل لازم براي ايجاد شرايطي كه ضمن آن محققين و دانشمندان ايراني مايل و قادر باشندكه از دانش و تجربيات علمي خود در محيطي سالم بمنظور پيشرفت مادي ومعنوي جامعه ايراني استفاده نمايند و نتايج كاوشهاي علمي خود را در خدمت بمردم عرضه دارند اتخاذ خواهد گرديد.
۴
ـ ايجاد نظام برنامهاي
تنظيم برنامه جامع مملكتي كه مبين جميع فعاليتهاي اقتصادي واجتماعي دربخش دولتي وهمچنين دربخش خصوصي باشد سر آغازكاردولت خواهد بود چه فقط در سايه داشتن چنين برنامه جامعي است كه باتكاء آن دولت قادرخواهدبود ازكليه امكانات و مقدورات مملكتي در جهت تحقق بخشيدن به آمال واهداف خودگام هاي بلند بردارد واصل ثبات ومداومت درپيشرفت امور مملكتي راتضمين وتأمين نمايد وكليه اقدامات پراكنده ومختلفهاي كه درجميع شئون مملكتي انجام ميگيرد بسوي هدفهاي معين ومشخص متمركز نمايد.
اينك كه چهارعامل اساسي تحول بزرگ كشور به استحضاررسيد وخط مشي دولت درانجام وظايف خود تشريح گرديد اجازه ميخواهدبرنامه اين دولت راكه درواقع براساس روح انقلاب سفيدايران وسياست دولت قبلي كه اينجانب افتخارتصدي آنراداشتهام تنظيم گرديده دردوقسمت به استحضارنمايندگان محترم برساند: اساس برنامه مزبوركه برنامه دولت حزبي است برمبناي اصول عقائد وهدفهاي حزب ايران نوين تنظيم يافته وشامل قسمتهاي زير است :
قسمت اموراقتصادي واجتماعي
قسمت امورعمومي ودفاعي
قسمت اموراقتصادي واجتماعي
بطوريكه در مقدمه عرايضم به استحضار رسيد هدف دولت تحول كشور بسوي توسعه اقتصادي است و براي نيل به اين منظورچون داشتن يك برنامه جامع اقتصادي وعمراني مايةة موفقيت ما خواهد بود لذا دولت جميع فعاليتهاي اقتصادي و عمراني و توليدي و صنعتي واجتماعي كشور را در برنامه عمراني متمركز نموده و با اتكاء به اصل نظام برنامه ريزي كه خط مشي دولت را تشكيل ميدهد برنامههاي لازم را تنظيم خواهد نمود.
برنامه عمراني چهارم كه متعاقب سه برنامه قبلي تنظيم وبموقع اجراءگذاشته خواهد شد از نظر هدفهاي عالي واعتبارات وسيعي كه به آن اختصاص داده شده وتوجه و دقت عميقي كه در تنظيم آن بعمل آمده كه حقاً بايدآنرا برنامه بزرگ مملكتي ناميد، زيرا سرآغاز اين برنامه نقطه حركت ما بسوي تحول كشور ازوضع «درحال توسعه» بوضع «توسعه يافته» است كه اين امر تحقق بزرگترين آمال ملي ما ميباشد وما اين گام بلند راكه درتاريخ كشور داراي اهميت زيادخواهد بودازامروز برميداريم ولازمه آن اينست كه تمام فعاليتهاي مختلفه مملكتي را درهررشته وفني موردمداقه قراردهيم وبه اصطلاح همه جانبه نيروهاي انساني، مالي، مادي مملكت را بسيج نمائيم و هيچ امري راكه آينده مملكت بدان وابسته است ازنظردورنداريم زيرا هدفي بزرگ در پيش داريم و همتي شايستة آن بايدبكاربريم وسيرمترقيانة مملكت را بسوي تحول اساسي در امرتوسعه كشاورزي وصنعتي شدن كشور واستفاده كامل ازمنابع طبيعي ونيروي انساني هدايت نمائيم. اينك در شروع اين مرحله نوين با اجراي برنامه چهارم سازندگي زيربناي اقتصادي واجتماعي كشوراستحكام يافته وتحت نظم نوين آن فعاليتهاي اقتصادي واجتماعي هدايت و تمشيت خواهد يافت.
برنامه چهارم عمراني ايران را ميتوان سرآغاز يكي ازمهمترين تحولات تاريخ ايران در سده اخيردانست زيرا در خلال پنجسال تكامل آينده خواهد بود كه بر پاية شالودههاي استوار اقتصادي واجتماعي كه طي برنامههاي گذشته ريخته شده جامعه ايران بمرحله جديد رشد و توسعه مداوم ومستمر اقتصادي وارد خواهدگشت و عامه مردم بيش از پيش از بركات و ثمرات ازدياد سريع توليدات ملي منتفع و متمتع خواهند شد.
برنامه چهارم را بلحاظ تسريع رشد صنعتي و تعميم رفاه اجتماعي شروع تحول درخشاني در تاريخ ايران ميتوان محسوب داشت. در حقيقت درمملكت ما هرگز اين همه شرايط مساعد ترقي و تعالي گردهم نيامده است. امروزه كشور ايران درميان ممالك آسيائي موقعيت سياسي ممتازي داردو از ثبات وحسن انتظامي بيسابقه درامور عمومي بهره مند است. در سطح بينالمللي وضع آنچنان است كه اجراي سياست مستقل ملي را ممكن ساخته است. درقالب نظام نوين اجتماع ايران گروهها وقشرهاي مختلف بيش ازپيش بزير لواي اتحاد و اتفاق در ميآيند و با همكاري يكديگر در راه نيل به آرمانها و هدفهاي مشترك گام برميدارند. وضع اقتصادي بدانگونه است كه اعتماد و اطمينان در عامه مردم و سرمايه گذاران پديدار شده ورونق وگسترش اقتصادي روبه فزوني است برنامههاي اجتماعي اصلاح طلبانه اساس فكري و معنوي نيرومندي براي پيشرفتهاي آينده پي ريزي كرده است و خلاصه آنكه تمام عوامل تحول و تكامل اجتماع و اقتصاد و فرهنگ ايران در يك نقطه از تاريخ بطور استثنائي فراهم آمده و جاي آنست كه برنامه چهارم عمراني در چنين شرايط موافق و مناسبي وسيلهاي جهت وصول بحداكثر رشد ملي و ارتقاء سريع سطح زندگي عمومي گردد وهدفهاي ديرينه جامعه را دركوتاهترين مدت تحقق بخشد.
از مشخصات عمده برنامه چهارم آن است كه ضمن توجه خاص به صنعت رشد قابل ملاحظه كشاورزي و ازدياد درآمدكشاورزان وبهرهمندي هرچه بيشترروستانشينان را از مواهب زندگي جديد مورد توجه قرارداده و از طريق بسط روشهاي نوين كشت و آبياري و ايجاد شركت هاي بزرگ كشاورزي و صنعتي دولتي خصوصي و مختلط و جلب سرمايههاي خارجي در اين راه و تأسيس شركت هاي تعاوني وشركتهاي سهامي زراعي و بهبود وضع توزيع و بازاريابي محصولات كشاورزي زير بناي محكمي جهت تأمين احتياجات غذائي جمعيت روز افزون كشور ونيازهاي صنايع بمواد خام وتوسعه و بهبود صادرات كشاورزي بوجود ميآورد. درحفظ منابع طبيعي واحياي آنها واستفاده صحيح ومعقول ازآن منابع حد اعلاي كوشش مبذول خواهد شد تا نه فقط نسل حاضر بلكه نسلهاي آينده ازاين ذخائر نفيس برخورداري حاصل كنند.
شاخص ديگر برنامه چهارم عنايت خاص به امر رفاه و بسط خدمات اجتماعي بعموم قشرها وگروههاي جامعه وازجمله تأمين كار براي همگان است. بيكاري بحداقل ممكن كاهش خواهد يافت و ازكم كاري نيز مقدارقابل ملاحظهاي كاسته خواهد شد و امكانات بهبود و تجديد مهارت براياكثر افراد جمعيت فعال جديد و قسمتي ازشاغلان فعلي كشور فراهم خواهد گشت. اهتمام اين برنامه مانند برنامه قبل بتوزيع عادلانه تر درآمد بين طبقات مردم وگسترش خدمات اجتماعي و اقدامات و رفاه وخانه سازي، نوسازي و بهسازي محيط خصوصاً به گروههائي كه نياز بيشتر به بهرهمندي از مزاياي رفاه دارند موجب آن خواهدگرديد كه قدرت خريد وامكان مشاركت در پسانداز و سرمايه گذاري درطبقات وسيعتري ازجامعه بسط وتعميم پيداكند و اين امر بنوبه خود آهنگ رشد اقتصادي را سريعتر سازد.
از مشخصات عمدة ديگر برنامه چهارم وارد كردن روشهاي علمي نه فقط در صنايع وفعاليتهاي توليدي بلكه ساير خدمات خواهد بود. از طريق اعمال تدابيري جهت افزايش بهرهوري درصنايع كشاورزي وديگر فعاليتها وگسترش وتعميم اطلاعات و معلومات علمي بكليه طبقات مردم خصوصاً طبقه مولد واجراي تحقيقات علمي و عملي بخصوص در زمينههاي مؤثر در تسريع رشد اقتصادي ميتوان اميدوار بود كه از سرمايه گذاريهاي انجام شده و آنچه در آتيه صورت خواهد گرفت ثمرة بيشتري حاصل شود.
ديگر شاخص شايان ذكر برنامه چهارم بكاربردن مقياسهاي بزرگ ووسيع در امر توليد و در امر توزيع و فروش است تجمع سرمايهها بصورت شركت هاي سهامي در بخش صنعتي وكشاورزي و بكارانداختن پساندازهاي قليل در راه خيرومصلحت عمومي مورد توجه خاص خواهد بود.
در امر بازاريابي نيز اقدامات وسيعي در داخل و خارج كشور مطمح نظر قرار خواهد گرفت و همراه با اقدامي كه در بسط بعضي انواع سرمايه گذاري ها منجمله سرمايه گذاري درصنايع نفت درخارج از حدود مملكت انجام يافته، كوششهاي مخصوص در بازاريابي براي محصولات متنوع صادراتي ايران و مخصوصاً فرآوردههاي جديد صنايع رو بتوسعه و برقراري روابط همكاري اقتصادي در منطقه جغرافيائي ماومنطقه وسيعترآسيائي بعمل خواهدآمد. كشور ايران طي سالهاي برنامه سوم روابط بازرگاني واقتصادي هم باكشورهاي غرب و بازار مشترك اروپائي و هم با ممالك اروپاي شرقي و همسايگان خود برقرار كرده كه در ايجاد بازار وسيعتري براي محصولات مملكت اثرات سودمند داشته ودارد. اين روابط درآينده توسعه و تقويت خواهد شدوايران در اين دوره ازصورت يك كشورصادركننده مواد خام بصورت مملكتي صادركننده مواد نيم ساخته ومحصولات صنعتي درخواهدآمد.
تحولات اساسي مهمي كه ازآنها سخن رفت هنگامي بكمال و تماميت خواهد رسيد كه دولت نيزتشكيلات وروشهاي معمول اداري و اجرائي خودرا با اين تحولات سازگاركند و نظم وانضباط را برهمه تصميمات و عمليات خود حاكم سازد و اصل عدم تراكم و عدم تمركز امور را كه نظراً در سالهاي اخير پذيرفته شده عملا مجري و متبع گرداند.
وسعت وعظمت برنامه چهارم چنان است كه بدون مشاركت مردم وبكار افتادن همه نيروها وامكانات ومنابع ملي پيروزي كامل آن بسيار دشوارخواهد بود ضمناً حجم فوقالعاده اين برنامه ايجاب ميكندكه روشهاي كهنه اداري رها شده واداره امور واجراي برنامهها بصورت غير متمركزدرسطح مناطق مختلف كشور انجام شود.
انقلابي عميق در نظام وروشها و رفتارهاي اداري ضروري است وعلاوه برتفويض اختيارات و مسئوليتهاي بيشتر بمقامات اداري محلي خود مردم را هم بايد چه در سرمايه گذاريهاي توليدي و چه در فعاليتهاي اجتماعي هرچه بيشتر شركت داد و مقامات مركزي بايد به نقشهاي اصلي خود در حفظ نظم عمومي و ايجاد زير بناي اصلي جهت فعاليتهاي اقتصادي و تسهيل ابتكارات خصوصي و حفظ و حمايت حقوق فردي و بالاخره برنامه ريزي و تعيين سياست كلي و برقراري معيارها و ضوابط و ايجاد همآهنگي و ارشاد كوششها و فعاليتها در جهتهاي سودمند بمصالح ملي اكتفاء نمايد.
تازمانيكه تصميم گيري دربارة كليه امور درمركز صورت ميگيردوشوروحركت واحساس مسئوليت خطيري كه لازمة موفقيت است درسطوح مختلف مجريان برنامهها پديد نيامده است آن نيروي عظيمي كه بايد همه موانع ومشكلات راازپيش پاي توسعه ورشد اقتصادي و اجتماعي بردارد بوجود نخواهدآمد و سرعتي كه بايد براي رساندن جامعه از راههاي كوتاه و ميان بر بمرحله تكامل اقتصادي ورفاه اجتماعي مشهود شود پديدار نخواهد گشت.
مهمترين سرماية هر كشوري منابع انساني آنست. افراد تحصيل كرده وكاردان از بهترين ذخائر وعوامل رشد وتحرك هرجامعه هستند. جوانان ايراني كه به تكميل تحصيلات وكسب تجارب علمي و فني پرداختهاند ودايع بسيارگرانبهائي هستندكه بايد درجلب وجذب ايشان واستفاده ازدانش و بينش آنان دررشتههاي تخصصي آنها حداكثر اهتمام مبذول گردد وتدابير لازم براي احتراز ازانتقال مهارتها ازداخل بخارج كه چون مسئلهاي خطير گريبانگير اكثرممالك درحال رشد وحتي بسياري از ممالك پيشرفته است اتخاذ شود. بديهي است كه بايد درراهنمائي دانشجويان مزبوربتحصيل وكارآموزي در رشتههائيكه مورد نياز مملكت است كوشش نمود و باتدابير مقتضي جهت عرضه و بكارگماري تخصصهاي عالي اقدام نمود.
دگرگوني مهمي كه درنظام تعليم وتربيت دردست اجراء است نويد آنرا ميدهد كه فرهنگ كشور بيش ازپيش باشرايط و مقتضيات يك جامعه راقيه همآهنگ شود و طرزتفكر وسلوك تازهاي درنسلهاي جوان و نوخاسته پديدارگردد.
اينك بااشاره اجمالي به كليات وروح برنامه چهارم هدفهاي كلي برنامه دولت رابشرح زيرباستحضار نمايندگان محترم ميرساند:
الف
ـ تحكيم مباني انقلاب سفيد ايران وبهره برداري حداكثر از نظم جديد اجتماعي درجهت نيل بمراحل پيشرفته تر يك جامعه مرفه، جامعهاي كه متكي بريك اقتصاد قوي بوده ودر زمينه تأمين احتياجات اساسي خود حداقل وابستگي را بخارج داشته باشد ودرآن بكليه استعدادها فرصتهاي متساوي رشد وابراز وجود داده شود و ازاين استعدادها بنفع جامعه استفاده گردد.
ب
ـ تسريع رشد اقتصادي وافزايش درآمد ملي ازراه افزايش تدريجي اهميت نسبي صنايع و بالابردن بازده سرمايه و استفاده از روشهاي مترقي دركليه فعاليتها و گسترش وتحقيقات علمي وعملي خاصه درجهت حل مسائل توسعه اقتصادي.
پ
ـ توزيع عادلانه تر درآمد ازراه تأمين كار وگسترش خدمات اجتماعي و رفاه براي كليه افراد وافزايش فعاليتهاي آباداني.
ت
ـ كاهش وابستگي بخارج درزمينه احتياجات اساسي ازراه تسريع رشد بخش كشاورزي بمنظور تأمين حداكثر مواد غذائي مورد نياز جمعيت و حداكثر مواد اوليه براي صنايع درداخل كشور و همچنين تهيه كالاهاي صنعتي مورد مصرف عامه مردم در داخل مملكت.
ث
ـ تنوع بخشيدن بكالاهاي صادراتي كشور وگسترش بازارهاي خارجي موجود ودستيابي به بازارهاي خارجي جديد.
ج
ـ بهبود خدمات اداري باايجاد تحولات اساسي درنظام اداري وتعميم روشهاي مترقي مديريت دركليه وزارتخانهها و سازمانهاي عمومي وخصوصي وتقويت بنيه دفاعي كشور بنحويكه دولت بتواند درجهت تحقق هدفهاي مهم كشور وظائف سنگيني را كه بعهده دارد همآهنگ باتحولات عميق اجتماعي واقتصادي انجام دهد.
چ
ـ بمنظور تسريع دررشد اقتصادي طي برنامه چهارم افزايش توليد ناخالص ملي بميزان ۵۴ درصد كه بطور متوسط مستلزم درحدود ۹ درصد رشد سالانه است هدف قرار گرفته است. بدين ترتيب توليد ناخالص ملي از۵۲۰ ميليارد ريال درپايان برنامه سوم بحدود ۸۰۶ ميليارد ريال در پايان برنامه چهارم خواهد رسيد. بارشد سالانه جمعيت بميزان ۶/۲ درصد درآمد سرانه از ۷/۱۶ هزارريال در پايان برنامه سوم به ۲۳ هزار ريال درپايان برنامه چهارم افزايش خواهد يافت.
سرمايه گذاري ثابت لازم براي تأمين هدف فوق جمعاً ۸۱۰ ميليارد ريال طي برنامه چهارم برآورد شده است.
ح
ـ هدف اساسي برنامه چهارم ازنظراشتغال عبارتست ازايجاد حداكثراشتغال مولد بمنظور:
* جذب جويندگان كارطي دوره برنامه، كه همراه باگروههاي جديد واقع درسن فعاليت، آماده براي كار ميشوند.
* تبديل تدريجي مشاغل بدون بازده وياكم بازده به مشاغل ثابت ومولد.
* پايه گذاري شرايط اقتصادي و اجتماعي لازم بمنظور تحقق اشتغال تام طي برنامههاي بعد ودرعين حال فراهم ساختن شرايط توزيع مناسب تر جمعيت فعال كشور دربخشهاي عمده فعاليت ودر سطوح مختلف تخصصهاي مورد نياز براي نيل بيك رشد اقتصادي سريع ومداوم.
براين اساس و بطور خلاصه هدف اشتغال برنامه چهارم متوجه برقراري تعادل كمي وكيفي درعرضه وتقاضاي نيروي انساني خواهد بود.
ازنظركمي، درجهت عرضه نيروي انساني پيش بيني ميشود كه در برنامه چهارم جمعيت درسن كار ازحدود ۱۵ ميليون نفر درسال ۱۳۴۶ به- ۱۷ميليون نفر در پايان سال ۱۳۵۱ برسد. ازتعداد اخيردرحدود-/۹ ميليون نفرغيرفعال وحدود ۸ ميليون نفر جزء جمعيت فعال خواهند بود.
درجهت تقاضا، پيش بيني ميشود كه دراثر سرمايه گذاريهاي منظور در برنامه چهارم جمعاً درحدود ۸ ميليون نفرازجمعيت فعال كشور شاغل خواهند بود.
از نظر كيفي، باتوجه بوسعت وعظمت مسئله خاصه باتوجه باينكه تأمين تخصصها ومهارتهاي مورد نيازدركليه رشتهها علاوه بر برنامههائي كه از طريق وزارت آموزش وپرورش اجراء ميشود بايددركليه دستگاههاي مهم توليدي وخدماتي كشور جهت رفع نيازمنديهاي اختصاصي آنها به گروههاي مختلف ومهارتهاي گوناگون تسهيلات آموزشي لازم فراهم گردد.
توزيع عادلانه تر درآمد (منسوخه 05ˏ08ˏ1399)
براي افزايش قدرت خريد طبقات كم درآمدودرنتيجه توسعه امكانات رشدصنعتي وهمچنين بهره برداري حداكثر ازنيروهاي خلاق انساني وتأمين حداكثر مطلوب رشد اقتصادي واجتماعي دولت هدف توزيع عادلانه تر درآمد رادرمد نظر قرارداده است.
اصلاحات ارضي وايجادسپاه دانش وبهداشت وسپاه آباداني وترويج وملي شدن جنگلها ازمهمترين برنامههائي است كه بطورمستقيم وغيرمستقيم بمنظور توزيع عادلانه تر درآمد بمرحله اجراء درآمده است. سهيم ساختن كارگران درسودويژه كارگاهها يكي ازاقدامات بسياربرجستهاي است كه امروزخوشبختانه در كشورما درپرتو انقلاب اجتماعي انجام يافته است واين واقعيت جزء آمال وآرزوهاي طبقات زحمتكش بسياري ازكشورهاي پيشرفته است كه هنوز به اين موهبت پيشرفت اجتماعي نائل نشدهاند.
درتعقيب اين هدف سياست دولت مبتني براينستكه درتوزيع خدمات اجتماعي شامل آموزش ابتدائي ومتوسطه وخدمات درماني وبهداشتي و عمليات عمران ده وشهر بمناطقي ازكشور كه ازاين جهات كمتر بهرهمند شدهاند اولويت داده شود وازطريق مطالعات جامع كشاورزي وآبياري به امكانات رشد وتوسعه مناطق مزبور ارزيابي شده ومورد بهره برداري قرار گيرد.
اصول تعيين اولويتها
تعيين اولويتهادربرنامه دولت براي پنجسال آينده براساس اصول زير استوار است :
الف
ـ تأكيد درسرمايه گذاري صنعتي.
ب
ـ تأكيددرسرمايه گذاري كشاورزي بمنظورافزايش حداكثر توليدات كشاورزي و تأمين احتياجات روز افزون مواد غذائي و مواداوليه مورد لزوم صنايع كه منبع كشاورزي دارد.
پ (منسوخه 05ˏ08ˏ1399)
ـ ادامه سرمايه گذاري درزيربناي اقتصادكشور از طريق ايجادو توسعه خطوط ارتباطي بين مراكز توليد ومصرف، تأمين نيروي برق كافي ومطمئن، بهبودكيفيت كارونيروي انساني بوسيله بالا بردن سطح فرهنگ وبهداشت وهر گونه اقدامات ديگر براي برداشتن ساير موانع رشد.
ت
ـ بالا بردن بهرهوري سرمايههاي موجود اعم ازتوليدي وزيربنائي ازطريق سرمايه گذاري تكميلي يابهبود مديريت ويا ازبين بردن موانع ومشكلات اداري براي بهره برداري صحيح وكامل از تأسيسات كنوني كه توسط دولت بوجود آمده است و راهنمائي وكمكهاي لازم به بخش خصوصي براي اشاعه فنون وروشهاي بهتر توليد و افزايش مهارت نيروي انساني كه دراين صنايع اشتغال دارند.
سياستهاي اقتصادي واجتماعي دولت
1 سياست سرمايه گذاري (منسوخه 05ˏ08ˏ1399)
دراين دوره از تحول اقتصادي و اجتماعي كه پايه صنايع سنگين وكشاورزي بمقياس وسيع دركشورگذارده ميشود وفعاليت هاي عظيمي بمنظور استفاده ازامكانات كشوربراي توليدمصنوعات جديدومحصولات گوناگون آغازميگردد. وفعاليتهادرجهت تنوع بيشترتوليد محصولات صنعتي كاملتر سوق داده ميشود فعاليتهاي عمراني دولت نميتواند محدود بسرمايه گذاري درعناصر زيربنا مانند راه ـ فرودگاه ـ بندر ـ برق ومخابرات وآموزش وپرورش باشد زيرا برخي ازفعاليتهاي صنعتي وكشاورزي مستلزم سرمايه گذاريهاي عظيمي است كه تأمين آن درشرايط كنوني ازعهدة يك فرد ياخانواده خارج است وازطرف ديگر شرايط لازم براي تأسيس وبهره برداري ازشركت هاي سهامي بسيار بزرگ باسرمايههاي عظيم بتدريج بوجود ميآيد، بنابراين دراينموارد دولت ناچار خود بايددرايجاد چنين واحد بزرگ صنعتي وزراعي پيشقدم گردد.
همچنين ايجاد وادارة پارهاي ازصنايع اساسي كه براي كشور جنبه حياتي دارد ونيز آن دسته ازصنايع كه بلحاظ مصالح ملي ادارة آن بوسيله دولت ضروري است نميتوان به بخش خصوصي واگذار كرد. بعلاوه درمواردي نيزعامل محافظه كاري سرمايه گذاران خصوصي دروارد شدن دربرخي ازرشتههاي صنعتي جديد بعلت عدم آشنائي به فنون و ياعدم اطلاع ازوجود بازارهاي خارجي ياعدم امكان دسترسي به آنها وبالاخره بيم از رقابت خارجي نقش دولت را بعنوان پيشقدم مشخص ميسازد. مخصوصاً اگر دسترسي ببازارهاي خارجي واستفاده ازفنون وروشهاي پيشرفته مستلزم شركت با صاحبان صنايع بزرگ خارجي باشد. بمنظور جلب همكاري بخش خصوصي درسرمايه گذاريهاي مورد نيازدولت نه تنها دست بخش خصوصي رابراي انجام حداكثر فعاليت وبهره برداري باز خواهدگذارد بلكه تسهيلات زيادي نيز ازطريق كمكهاي فني ومالي وحمايت در مقابل رقابت خارجي وكمك به دسترسي به بازارهاي خارج وساير طرق بعمل خواهد آوردمشروط برآنكه اجراي اين سياست منجربه تحميل زياد بمصرف كنندة داخلي نگردد.
درزمينه كشاورزي بايستي كوشيدكه ضمن سوق دادن منابع موجود درسطح روستا به امر توليد. كمبود پسانداز زارعين توسط سرمايه گذاريهاي بخشعمومي جبران شود. قسمتي ازاين كمك بصورت سرمايه گذاري دولتي درتوسعه منابع آب ايجاد انبارهاوسيلوها- ساختمان راههاي فرعي وتوسعه روشهاي نوين توليد ميباشد وقسمت ديگر آن مربوط است بجبران كمبود سرمايه درگردش زارعين بمنظور خريد بذر وكود وغيره. بعلاوه جهت تحقق هدف رشدكشاورزي دولت ناگزير اقدام به ايجاد واحدهاي بزرگ كشاورزي ـ صنعتي خواهد نمود وبخش خصوصي رانيز براي ايجاد واحدهاي بزرگ تشويق خواهدكرد.
درآينده بخش صنعت مواجه بامراحل نويني ازتكامل خودخواهدبود.
ايجاد صنايع سنگين وپتروشيمي و صنايع نظير آن احتياج بسرمايه هنگفت و بكاربستن فنون پيشرفته دارد، بامشكلاتي كه درحال حاضردرراه ايجادشركتهاي بزرگ سهامي خصوصي موجود است وباامكاناتي كه دولت از نظر تجهيز منافع و واردكردن و بكار بستن جديدترين دانشهاي فني توليددارد دراين مرحله ازپيشرفت صنعتي دولت نقش فعال تري را برعهده گرفته و سهم سرمايه گذاري خود را نسبت بگذشته افزايش خواهد داد.
درزمينه خدمات سياست سرمايه گذاري دررشتة آموزش و پرورش عبارت خواهد بود ازتشويق هرچه بيشتر بخش خصوصي وواگذاري اموربمردم وتأكيد سرمايه گذاري بخش عمومي درآن نوع فعاليتهاكه بخش خصوصي رغبت كافي به آن نشان نميدهد يا تأمين آن ازوظايف اساسي دولت بشمارميآيد. (نظيرآموزش فني وحرفهاي ـ تعليمات ابتدائي ومبارزه با بيسوادي. دررشته بهداري دولت سعي خواهدكردكه بيش از پيش مردم را درامر درمان شركت دهد ومتدرجاً بوظيفه اصلي خودكه تأمين بهداشت عمومي وبهداشت محيط خصوصاً درروستاها است اكتفا نمايد.
دررشته رفاه اجتماعي جهت گروههاي آسيب پذير وخاص جامعه نظير معلولان بدني ـ رواني- اجتماعي دولت نقش فعاتري ازگذشته ايفاء خواهدكرد وسرمايه گذاري بخش خصوصي راكه تاكنون بصورت پراكنده واتفاقي وغالباً بشكل خيريه دراين زمينه صورت ميگرفته درجهت هدفهاي برنامه رفاه عمومي سوق خواهد داد در امر تأمين اجتماعي مخصوصاً تعميم بيمههاي اجتماعي دولت اهتمام بيشتر طي سالهاي آينده مبذول داشته و براي گسترش اينگونه خدمات بروستائيان وكشاورزان كشور نيز تدابير لازم اتخاذ خواهدنمود.
در ساير خدمات نيز (مانند جهانگردي ـ اشاعه هنرو حفظ وترويج فرهنگ) هرجا بخش خصوصي قادر ياراغب بسرمايه گذاري نباشد دولت سرمايه گذاري لازم را انجام خواهد داد. نسبت بامور فرهنگي وحفظ آثارباستاني وايجاد خانههاي فرهنگ وموزهها بمنظور ترويج فرهنگ وهنر توجه كامل بعمل خواهدآمد.
2 سياست وام واستفاده ازسرمايههاي خارجي
دربرنامه دولت براي پنجسال آينده كوشش بيشتري براي استفاده ازمنابع خارجي بعمل خواهدآمد تانيل به هدفهاي برنامههاي اقتصادي واجتماعي تأمين گردد. تدبير اساسي ديگري كه ازنظر اخذ وام اتخاذ ميشود اينست كه حتيالامكان قراردادهاي جديد وام باكشورهائي منعقد شود كه تسهيلات بيشتري براي واردات كالاهاي ايراني بكشور خود خصوصاً براي كالاهاي ساخته ونيم ساخته قائل شوند.
3 سياست بازرگاني
ازنظر صادرات سياست دولت عبارت از متنوع كردن كالاهاي صادراتي بمنظور گذشتن ازمرحله يك كشورصادركنندة موادخام بيك كشور صادركنندة مواد ساخته شده ميباشدبطوري كه اتكاء به درآمدازتعداد معدودي كالاهاي صادرات نباشد.
درزمينه استاندارد كردن كالاهاي صادراتي وبهبود كيفيت آن طبق مشخصات بينالمللي كوشش خاص بعمل خواهد آمد.
براي ازدياد درآمدارزي در زمينه صادرات خدمات باتوجه بامكانات زيادي كه ازنظر جلب سياحان خارجي بكشور وجود دارد اقدامات وسيعي براي ايجاد تسهيلات لازم درسالهاي آينده پيش بيني شده است و انتظار ميرود درآمدارزي قابل توجهي از اينراه بدست آيد.
درزمينه واردات سياست جايگزين كردن واردات بوسيله توليدداخلي دردرجه اول متوجه كالاهاي اساسي مصرفي وسپس مواد اوليه وسرمايهاي خواهدبود.
هماهنگ باسياست تشويق پسانداز لازم خواهد بود كه توسعه صنايع داخلي تاآنجا كه مربوط به جايگزين كردن واردات است متوجه توليد كالاهاي ضروري واساسي بشود وبطوركلي سياست فعلي ادامه خواهد يافت.
هدفهاي بزرگ ما از نظر رشد بسيار سريع توليد و درآمد و بالنتيجه لزوم سرمايه گذاري زياد بي شك تقاضاي كشور براي واردات خاصه كالاهاي سرمايهاي ومواد اوليه بسرعت افزايش خواهد داد. گرچه دورنماي درآمدهاي ارزي كشور نيزباتوجه بافزايش صادرات نفت وسايركالاها وهمچنين امكانات استفاده از وام و سرمايه خارجي بسيار روشن ونويد بخش ميباشد با اينحال نمي توان اجراي سياست دروازههاي باز را قبول نمود.
4 سياست نظارت برقيمتها
كوشش درراه ثبات نسبي قيمتها شرط اساسي موفقيت درنيل بهدف توسعه اقتصادي ميباشد وافزايش سريع درآمدملي هنگامي تأثير حقيقي درافزايش سطح زندگي عموم طبقات مردم خواهدداشت كه همراه باثبات نسبي قيمتها باشد دولت كمال كوشش وجديت را معمول خواهد داشت تاموفقيتي كه طي چندسال اخيردر زمينه حفظ ثبات نسبي قيمتها حاصل شده است درآينده نيزادامه يابد و با پي گيري و مجاهدت تمام خواهدكوشيد تا قيمت مايحتاج ونيازمنديهاي عمومي توام باثبات نسبي باشدتاعامه مردم ازثمرات توسعه ورشد اقتصادي بمعناي واقعي بهرهمندگردند.
خوشبختانه درشرايط خاص ايران باوجود منابع مهم درآمدارزي براي تأمين قسمتي از احتياجات روزافزون كالاهاي سرمايهاي و مصرفي از طريق واردات، حصول برشد نسبتاً سريع اقتصادي را توام با ثبات نسبي قيمتها امكان پذير مينمايد و تجربه موفقيت آميز سالهاي ۱۳۴۴ ببعد تجربه گرانبها وكم سابقهاي نه تنها در ايران بلكه بين كليه كشورهاي درحال توسعه بوده است وادامه آن دربرنامه چهارم خط مشي اساسي دولت را تشكيل ميدهدوبااتخاذ سياستهاي مالي ـ ارزي وپولي و تنظيم عرضه كالاهاي ضروري كشاورزي كه توليدآنها احتمالا دچارنوسانات شديد سالانه است انتظار ميرود ثبات نسبي قيمتها حفظ گردد. موفقيت دراين سياست به ميزان زيادي تابع اجراي هدفهائي است كه درطي برنامه چهارم براي بخش كشاورزي تعيين شده است و به همين دليل نيزبراي توسعه توليدات كشاورزي تقدم قائل شدهايم. اميداست طبيعت نيزباما ياري كند تابتوانيم به هدفهاي كشاورزي خود كه عامل مهمي درثبات نسبي قيمتها خواهدبود برسيم.
راجع به سياست كلي ارزي كشور بايد باستحضاربرسانم كه سياست دولت دراينخصوص حفظ موازنه پرداختها خواهد بود.
5 سياست پولي
سياست كلي ودرازمدت پولي دولت كماكان حفظ ارزش پولي كشور تنظيم اعتبارات سيستم بانكي متناسب با احتياجات اقتصاد كشور ميباشد. اجراي اين سياست و تنظيم اعتبارات باتوجه به فعاليتهاي اقتصادي و وضع مالي و ارزي هرسال بادقت و روشن بيني كامل بعمل خواهدآمد.
6 سياست عرضه و تقاضاي كالاهاي كشاورزي
تنظيم عرضه وقيمت كالاهاي ضروري كشاورزي طي پنجسال آينده بادقت هرچه تمام تر ازطريق ايجاد سيلوها براي نگاهداري محصولات عمدة كشاورزي نظارت بر قيمتها و توسعه شركت هاي تعاوني و شبكههاي توزيع دنبال خواهد شد تاكشاورزان بتوانند بااطمينان كامل بتوليد محصولات مورد نياز بپردازند و مصرف كننده نيز بنوبه خود بتواند نيازمنديهاي اساسي خودرا درهرموقع بقيمت مناسب تأمين نمايد.
7 سياست مالي دولت
بدون ترديد امكانات سرمايه گذاري دولت بستگي به عوامل مختلف از قبيل ميزان پسانداز ووام واعتباراتيكه ميتواند ازمنابع خارجي تحصيل نمايد واعتباراتيكه ازمحل اسنادخزانه واوراق قرضه ميتواند از منابع بخش خصوصي تجهيز نمايددارد. ميزان پسانداز دولت نيز بنوبه خود تابع نسبت افزايش درآمدهاي عمومي درمقايسه باافزايش هزينههاي جاري آن خواهدبود بنابراين اصول سياست مالي دولت عبارت خواهد بود از :
اول : سياست افزايش درآمد شامل درآمد نفت، درآمدهاي مالياتي ودرآمدهاي حاصل ازفروش كالاها وخدمات دولتي.
دوم : سياست هزينه بمعناي قبول يك ميزان حداكثر براي هزينههاي جاري.
سوم : سياست استفاده ازاعتبارات ووامهاي خارجي بمنظور رفع كمبود منابع مالي جهت عمليات عمراني.
چهارم : سياست استفاده ازپسانداز بخش خصوصي از طريق تنظيم سياست نرخ بهره اوراق قرضه و اسناد خزانه.
اينك كه هدفها و سياستها و خط مشي پنجسال آينده باستحضار رسيد لازم ميدانم علاوه نمايم توفيق درنيل به هدفهاي مزبور وحصول شرايط لازم براي توليد ناخالص ملي درحدود ۹ درصد ايجاب مينمايد كه سرمايه گذاري ثابتي بميزان ۸۱۰ ميليارد ريال در طول برنامه چهارم عمراني كشور توسط بخش عمومي و خصوصي صورت گيرد.
در زمينه امور اجتماعي برنامه دولت شامل مراتب زير است
:
۱
ـ آموزش وپرورش
توسعه سريع آموزش وپرورش دركشور با توجه به اينكه تناسب بيشتر وتعادل بهتر بين سطوح مختلف تعليم و تربيت ايجادگردد هدف كلي آموزشي بوده و با اجراء جنبههاي متنوع تعليم و تربيت اهتمام در بهبود كيفيت آن و همچنين برقراركردن تطابق و توافق بيشتر در ميان نظام آموزشي كشور و احتياجات متنوع نيروي انساني در بخشهاي مختلف توليدي واجتماعي وفرهنگي مورد توجه كامل دولت خواهدبود. تلاشي كه ازچندي پيش بمنظور ريشه كن نمودن جهل و بيسوادي به ابتكار شاهنشاه آريامهر آغازگرديده است با پي گيري بيشتر دنبال خواهد شد بنحوي كه درپايان برنامه چهارم تقريباً كليه اطفال لازم التعليم در شهرها از مزاياي تعليمات ابتدائي بهرهمند گردند و در روستاها نيز حداكثر مقدورات مملكتي بكار برده خواهد شد تا هفتاد درصد كودكان لازمالتعليم روستائي تعليمات ابتدائي را فراگيرند و مقدمات امر ايجاد خواهد گرديد تا درپايان برنامه پنجم عمراني كشوركليه اطفال لازمالتعليم در روستاها نيز ازتعليمات ابتدائي برخوردارگردند.
از مختصات نظام نوين آموزشي كشور ايجاد دوره سه ساله راهنمائي تحصيلي است كه هدف آن ضمن آموزش دروس نظري آشناكردن دانشآموزان بمقدمات ومباني حرفهها و فنون و ايجاد ذوق كارعملي و درنتيجه تشخيص استعدادها و راهنمائي آنها درجهات صحيح است.
تعليمات متوسطه با توجه به نظام جديدآموزش وكشف استعدادها وپروراندن آنها دردو قسمت نظري وحرفة انجام خواهد شد تا هرچه بيشتر ازاستعدادهادرجهت رفع نيازمنديهاي فني وحرفةكشور استفاده شود و مخصوصاً بعلت گرايش صنعتي قابل توجه كشور طي سالهاي آينده تعليمات فني و حرفة اولويت خاصي خواهد داشت و كوشش درسوق دادن بيشتر دانش آموزان بسوي رشتههاي فني وحرفة بعمل خواهدآمد.
در زمينه آموزش عالي تلاش دولت در توسعه كمي وكيفي دانشگاهها درمراكز عالي علمي خواهد بود.
2 بهداري (منسوخه 05ˏ08ˏ1399)
هدف اساسي دراين زمينه بهبودكمي وكيفي خدمات درماني ومبارزه بابيماريها مخصوصاً ازطريق پيشگيري وتوسعه بهداشت عمومي وبهداشت محيط وبهبود تغذيه و توسعه فعاليتهاي بازتواني ميباشد تاسلامت جسمي ورواني جامعه تأمين گرديده وقدرت فعاله مردم تزايد يابد وبسهم خودبه رشد وتوسعه اقتصادي كشوركمك نمايندودر اين خصوص توجه كامل به برقراري بيمه درماني در حدود مقدورات مملكتي بعمل خواهد آمد ومخصوصاً دربخش دولتي كه نيروي انساني عهده دار انجام برنامههاي مترقي آينده مملكت است تعميم بيمه درماني رادولت بسيارضروري ميداند.
3 رفاه اجتماعي
دراين زمينه كليه فعاليتهاي مربوط به رفاه مردم، برنامه دولت است كه باتوجه كامل باين موضوع وتعميم عوامل رفاه اجتماعي مزاياي آن گسترش يافته وباارشاد و نظارت دولت بصورت يك وظيفه عمومي درآيد، دراين خصوص تعميم بيمههاي اجتماعي رفاه خانواده وكودك، رفاه جوانان، رفاه كارگران، رفاه روستائيان مورد توجه خاص خواهد بود و با در نظرگرفتن منابع مالي وانساني موجودواولويت، برنامههائيكه دراين زمينه تهيه گرديده مورد اجراء گذارده خواهد شد.
4 عمران روستائي وشهري (منسوخه 10ˏ11ˏ1400)
هدف كلي دولت تعميم عدالت اجتماعي و توزيع ثمرات توسعه اقتصادي بين روستائيان ازطريق آباداني دهات وايجاد تأسيسات همگاني وتأمين وتسهيل وسائل رفاه زندگي روستائيان وآماده كردن دهات براي همگامي با تحولات اقتصادي كشور ميباشد.
دولت معتقداست كه نوسازي روستاهاي كشور باتوجه به مقتضيات توسعه اقتصادي، يكي ازمهمترين وظايف كنوني بشمارميرود ومكمل انقلاب اجتماعي وملي ايران در زمينه اصلاحات ارضي خواهد بود، دراين زمينه كوشش خواهد شد كه حداكثر استفاده ازنيروي كار و خودياري وكمكهاي مالي روستائيان بعمل آيد. علاوه بر آن تصميمات لازم بمنظور تمركز و ادغام فعاليتهاي عمراني سطح ده در وزارت آباداني ومسكن كه مسئول اجراي سياست نوسازي كشور ميباشد، اتخاذ خواهدگرديد.
در زمينه عمران شهري ضمن اينكه عمليات دردست اجراء ادامه خواهد يافت درتأمين اهم احتياجات روزافزون عمراني شهرهاي كشور درقالب طرحهاي جامع شهري كوشش خواهدشد وباتوجه خاص به مقتضيات عمران ناحية وقطبهاي توسعه اقتصادي عمليات عمران شهري هدايت خواهد شد همچنين درتجهيز شهرداريها ازلحاظ نيروي انساني واصلاح سازمانها و روشهاي مالي. اداري و خدماتي اهتمام بعمل خواهدآورد. در اين خصوص راهنمائيها وتعاليم خردمندانه شاهنشاه درباره نوسازي كشوركه يكي از اصول انقلاب اجتماعي بوده و بدولت شرف صدور يافته است نصب العين قرار خواهدگرفت.
5 تأمين مسكن
در زمينه تأمين مسكن پيش بيني ميشودكه بخش خصوصي قسمت اعظم احتياجات مردم را تأمين نمايد ولهذا نقش دولت علاوه برسرمايه گذاري عظيمي كه دربانك رهني ايران وهمچنين افزايش فعاليتهاي سازمان مسكن خواهد نمود توجه و تشويق و كمك به افراد وسرمايه گذاراني است كه فعاليتهاي خود رادر اين رشته خاص متمركز نمودهاند تا حتيالامكان احتياجات مسكوني كشور با استفاده از سرمايههاي خصوصي تأمين گردد. دراين جهت بااعطاي وام بشركتها و گروههاي خصوصي و تقويت سرمايه مؤسسات اعتباري كه در اين زمينه فعاليت دارند امكانات تأمين مسكن افزايش خواهد يافت، بديهي است دولت بمنظور رفاه كارمنداني كه در نقاط مختلف كشور مأموريت دارند مصمم است خانههاي سازماني به تعداد كافي ايجاد نمايد همچنين احداث خانههاي ارزان قيمت براي طبقات كم درآمد خصوصاً بمنظورتجديدبناي محلات قديمي ونوسازي شهرها، مورد توجه دولت خواهد بود.
6 «برنامه امور عمومي و دفاعي»
برنامه دولت درامور عمومي شامل مراتب زيراست :
دادگستري
درمورد دادگستري دولت رسيدگي سريع ودقيق بدعاوي مردم وتوسعه مراجع قضائي را ازاهم وظايف دانسته و مخصوصاًگسترش خانههاي انصاف و شوراهاي داوري كه مبتني براصول واگذاري امور بمردم است بطور برجسته در سرلوحه برنامه دولت ميباشد وبراي تسريع وتسهيل دادرسي دراصلاح قوانين كه با تحولات اجتماعي ايران مطابقت پيداكند اقدام و همچنين براي بهبود تشكيلات دادگستري لوايح نوين و مترقيانه راكهلازمه موفقيت دراين خصوص باشد تنظيم وبه قوه مقننه تقديم خواهدنمود.
امور مالي ومالياتي
درزمينه امور مالي ومالياتي هدف دولت اجراء دقيق قانون جديدماليات بردرآمد وتقويت وتجهيز بيشتر كادر وصول وايجاد تشكيلات بيشتر درروابط بامؤديان ميباشد.
همچنين بمنظور تسريع درتمشيت امورمالي وايجاد تسهيل در انجام تشريفات حسابداري اصلاح قانون محاسبات عمومي را مورد توجه كامل قرارداده و بخصوص تغييرات لازم بمنظور امكان اجراء سياست عدم تمركز اداري در قانون مزبور داده خواهد شد.
ضمناً دولت معتقداست كه وصول عوائدومالياتها علاوه براينكه درتوزيع عادلانه تر ثروت بين افرادملت بايد نقش اساسي داشته باشد نبايد به امكانات سرمايه گذاري وتوسعه اقتصادي لطمه زند.
اصلاحات ارضي
درمورداصلاحات ارضي وتعاون روستائي سياست دولت درتكميل اقداماتيكه شده است بقرار زيرميباشد :
توسعه و تشكيل شركتهاي تعاوني روستائي در سراسر مملكت بطوري كه كليه كشاورزاني كه از نظر اجراي قوانين اصلاحات ارضي تكليف قانوني آنها روشن شده است عضويت شركت هاي تعاوني روستائي را قبول نموده وازحمايتهاي مادي ومعنوي آنها برخوردارگردند.
تشكيل شركت هاي سهامي زراعتي براساس اوامرشاهنشاه آريامهردرزمينه فراهم نمودن موجبات برداشت بيشترازسطح كشت موجودوانجام زراعت مكانيزه ورفع مشكلات ناشي ازخرد شدن غيراقتصادي زمينهاي زراعتي وجذب كشاورزان زائد براحتياج اين قبيل شركت ها وسيله صنايع روستائي.
خريد املاك مزروعي از مالكين داوطلبي كه در اجراي مقررات مرحله دوم اصلاحات ارضي بمدت سي ماه بزارعين اجاره داده وسيله دولت وفروش اراضي خريداري شده بزارعين مستأجراين قبيل اراضي به اقساط ۱۵ساله.
امور اداري
در زمينه امور اداري برنامه دولت تجديد نظر كلي در وظائف و تشكيلات وزارتخانهها و مؤسسات دولتي و متناسب ساختن آنها با نيازهاي توسعه اقتصادي كشور ميباشد و به اين منظورطرحهائي براي ايجاد عدم تمركز و تجهيز و تقويت سازمانهاي محلي و شركت بيشتر مقامات و مردم محل در امور مربوط بخود تنظيم و بموقع اجراء گذارده خواهد شد در اين خصوص اجازه ميخواهم اعلام نمايم كه تشكيل انجمنهاي استان و شهرستان و انجمنهاي شهر جزء اساسي برنامه دولت بمنظور سهيم ساختن مردم درادارةامور محلي ميباشد و روشهاي اداري ناظر بحذف تشريفات زائد وساده كردن مقررات پيچيده واستقرارروشهاي نوين متناسب بااحتياجات جامعه مترقي امروزي ما خواهد بود.
اصل انقلاب اداري كه درروز افتتاح مجلسين از طرف شاهنشاه آريامهر مقرر گرديد نظام را در اداره امور مملكت وبهبود روشهاي اداري ايجادخواهد كردكه در اين زمينه دولت سريعاً طرحهاي لازم را تهيه وبمورداجراء خواهدگذاشت.
در اينخصوص لازم ميداند به استحضار برساند كه نسبت بساده ومتناسب ساختن تشكيلات اداري كه در سطح دهات وظائفي را بعهده دارند و ادغام دستگاههاي مزبور توجه كامل بعمل خواهد آمد. از طرف ديگر تنوع وظائف و اولويتهاي جديدي كه در انجام وظائف دولت بوجود آمده مستلزم آن گرديده تا سازمانهاي جديدي بمنظور عهدهدار شدن آن وظائف بوجود آيد و براي اين منظور تشكيل چهار وزارتخانه جديدمورد نظردولت قرار گرفته است كه لوايح قانوني آن تقديم بقوه مقننه خواهدشد.
7 روابط خارجي وامور بينالمللي
در زمينه روابط خارجي وامور بينالمللي دولت با اعتقاد كامل به اصل سياست مستقل ملي ادامه روابط دوستانه و همزيستي مسالمت آميز با كليه كشورهاي دوست و صلح طلب و احترام كامل بمنشور ملل متحد وهرگونه همكاري لازم باسازمان ملل متحد و اعتقاد به اصل لزوم همكاريهاي منطقهاي را اساس سياست خارجي خود قرارداده و بمنظور اعتلاء شئون بشري بطوريكه شاهنشاه آريامهر بكرات اعلام ومقرر فرمودهاند نه تنها همزيستي مسالمت آميز اساس سياست ما راتشكيل ميدهد بلكه بالاتر از آن معتقديم كه اصل تعاون وهمكاريهاي بينالمللي درزمينه كليه شئون بشري بايد درجهان بسط و تعميم يابد تا يك چنين تعليمات عالي انساني موجبات صلح وسعادت ورفاه را براي عموم جهانيان فراهم سازد.
8 برنامه امور دفاعي
نظر به اينكه صيانت كشور وحفظ ميراث تمدن باستاني بزرگترين وظيفة مقدس هرفرد ايراني است دفاع از كشور در مقابل هر گونه تجاوزي بزرگترين وظيفه مقدس دولت را تشكيل ميدهد و در جهان پر تلاطم كنوني مادام كه بروح صلح جوئي جهاني و خلع سلاح عمومي اطمينان بخشي يقين حاصل نكنيم تقويت نيروهاي دفاعي كشور را مقدم برهر امر ديگر قرار خواهيم داد تا ثمرات و نتايج پيشرفتهاي اقتصادي و اجتماعي كه ببهاي تلاشها وكوششهاي نسلهاي گذشته وحاضرايراني بدست آمده است حفظ و حراست گردد.
بايد توجه داشت كه هرگونه هزينهاي كه امروزه براي دفاع كشور صورت گيرد يك نوع سرمايه گذاري است كه براي حصول اطمينان ازنتايج سرمايه گذاريهاي ديگر جهت وصول بهدفهاي رشد اقتصادي ضروري ميباشد و در حقيقت يك نوع بيماري براي تأمين رفاه وامنيت مردم اين مملكت درآينده خواهد بود.
اينك كه برنامه دولت به استحضار رسيد اجازه ميخواهد اعضاء دولت وهمكاران خودرا به اينشرح معرفي نمايد (منسوخه 05ˏ08ˏ1399)
:
1
| وزير دارائي | دكترجمشيدآموزگار |
2
| وزير امورخارجه | اردشير زاهدي |
3
| وزيركشور | مهندس عبدالرضا انصاري |
4
| وزير كارواموراجتماعي | عطاء الله خسرواني |
5
| وزيراقتصاد | علينقي عاليخاني |
6
| وزيرجنگ | سپهبد اسد الله صنيعي |
7
| وزيرفرهنگ وهنر | مهرداد پهلبد |
9
| وزيرمشاور ودبيركل سازمان اموراداري واستخدامي كشور | دكتر منوچهر گودرزي |
10
| وزيردادگستري | دكتر جواد صدر |
12
| وزيرمشاور | دكتر محمود كشفيان |
13
| وزيرآب وبرق | مهندس منصور روحاني |
14
| وزيرآباداني ومسكن | دكتر هوشنگ نهاوندي |
15
| وزيرآموزش وپرورش | دكتر هادي هدايتي |
17
| وزيرپست وتلگراف وتلفن | مهندس فتح الله ستوده |
19
| وزيربهداري | دكتر منوچهر شاهقلي |
20
| وزيرمشاور ومعاون اجرائي نخست وزير | دكتر غلامرضا نيك پي |
21
| وزيرعلوم وتحقيقات علمي وتعليمات عاليه | دكتر مجيد رهنما |
22
| وزيرتوليدات كشاورزي وموادمصرفي | دكتر عبد المجيد مجيدي |
23
| وزيركشاورزي | دكتر حسن زاهدي |
24
| وزيرمنابع طبيعي | مهندس ناصر گلسرخي |
25
| وزيراصلاحات ارضي وتعاون روستائي | دكتر عبد العظيم وليان |
همچنين آقاي دكتر حسين كاظم زاده بسمت معاون نخست وزير ورئيس دفتر مركزي طرح وبودجه معرفي ميگردد.
اكنون كه دولت برنامه خودرا بقوة مقننه تقديم داشته و همكاران اينجانب كه عهده دار انجام اين وظائف خطير ميباشند معرفي گرديدهاند ميخواهم با خلوص نيت واز صميم قلب به استحضار شماكه براهنمائيهاي ارزنده فردفرد شما اتكاء داريم برسانم كه درچشمان ما خدمتگزاران دولت وشما نمايندگان ملت وعموم افراد اين سرزمين پر افتخاروكهنسال نوراميد بيك آينده بسيارمترقي براي ايران عزيز درخشندگي دارد و براي اين آرمان ملي همگي ما تحت رهبريهاي گرانبها شاهنشاه آريامهرنهضت اجتماعي بسياربزرگي راآغازكرده وباكمال سرافرازي ادامه خواهيم داد و درسايه ثبات وعشق بوطن عزيزخود با كاروكوشش خستگي ناپذير تا سرحد ترقي و تعالي پيش ميرويم و بخداوند قادرمتعال تكيه داريم واز تعليمات عالي اسلامي الهام ميگيريم وبراي اعتلاء ميهن خود وهمچنين ارتقاء شئون بشري دركليه كشورهاي جهان ازجان ودل تا آنجا كه درقوه داريم ساعي وكوشا خواهيم بود باشدكه اين دوره ازدرخشان ترين ايام تاريخ كشور بشمار آمده وماهم براي نسلهاي آينده اين مرز وبوم پرافتخار خدمتگزاران صادق وفداكاري باشيم.