خلاصه برنامه پنجم عمراني كشور مصوب 1352,03,23 با اصلاحات و الحاقات بعدي
فصل اول
هدفهاي اساسي سياستها و خط مشي هاي كلي برنامه پنجم مقدمه رشد مداوم اقتصادي و تحولات عميق اجتماعي طي ده سال گذشته موجب شده كه جامعه ايراني بسرعت وارد مراحل تكامل اقتصادي و اجتماعي گردد. در جريان اين توسعه افقها و فرصتهاي جديدي در برابر ايران قرار ميگيرد و در عين حال لزوم آمادگي كامل براي روبرو شدن با مسائل پيچيده تري نيز مطرح ميشود. تجربه كشورهاي ديگر جهان اعم از توسعه يافته و يا در حال توسعه نشان ميدهد كه رشد سريع درآمد ملي لزوماً هميشه همراه با توزيع عادلانه تر آن بين گروههاي مختلف جامعه نميباشد ولي در سايه انقلاب اجتماعي و اقتصادي ايران نه تنها درآمد سرانه سريعاً افزايش يافته بلكه گامهاي بلندي نيز در راه توزيع عادلانه تر ثروت برداشته شده است. همانطور كه شاهنشاه در نطق افتتاحيه دوره جديد مجلسين سنا و شورايملي فرمودند «سياست ما در برنامه پنجساله پنجم بخصوص متكي بر دو اصل رونق كشاورزي و توسعه امور رفاه اجتماعي است بطوريكه با اجراي اين برنامه سطوح زندگي عمومي خصوصاً طبقاتي كه از درآمد و رفاه كمتري برخوردارند بالا برود و در عين حال هر ايراني عميقاً احساس كند كه بسهم خود در اعتلاي جامعه خويش و در امور مملكت شركت و مسئوليت دارد». 1 (اصلاحي 05ˏ08ˏ1399) - هدفهاي اساسي برنامه پنجم در قالب فلسفه ياد شده هدفهاي اساسي برنامه پنجم بترتيب اولويت بقرار زير ميباشد:
ب
توزيع عادلانه تر درآمد ملي و توجه خاص به افزايش سريع سطح زندگي و رفاه گروههاي كم درآمد.
پ
حفظ رشد سريع و مداوم اقتصادي توأم با ثبات نسبي قيمتها و تعادل در موازنه پرداختهاي خارجي كشور.
ت
تأمين اشتغال مولد در تمام مناطق كشور در حديكه كليه افراديكه جديداً وارد بازار كار ميشوند جذب شوند و بيكاري پنهاني و فصلي قليل قابل ملاحظه يابد.
ث
ايجاد تعادل بيشتر بين مناطق مختلف كشور از نظر اقتصادي و اجتماعي.
ج
استفاده كامل از ظرفيت هاي توليدي ايجاد شده در برنامه هاي عمراني گذشته و افزايش كارائي در توليد و عرضه كالاها و خدمات در بخش دولتي و خصوصي.
چ
بهبود نظام اداري متناسب با عظمت هدفها و آرمانهاي ملي و تقويت بنيه دفاعي كشور.
خ
افزايش سهم ايران در تجارت بين المللي و حضور بيشتر ايران در بازارهاي جديد جهاني با توجه به تخصص هائيكه ايران جديداً در زمينه صنايع بدست ميآورد. سازمانهاي غيردولتي نيز اين انضباط برنامه اي را رعايت خواهند كرد. براي به ثمر رسانيدن اين هدفها سه اصل اساسي در سرلوحه كليه سياستهاي اقتصادي و اجتماعي برنامه پنجم قرار دارد: اول - انضباط برنامه اي همانند انضباط نظامي بايد توسط كليه دستگاهها و سازمانهاي دولتي دقيقاً رعايت شود. دوم - روحيه انقلابي امساك و صرفه جوئي و مبارزه با تجمل پرستي بايد بعنوان يك رفتار ملي حاكم بر نحوه مصرف وجوه دولتي و شيوه زندگي مردم باشد. اين اصل مستلزم ايجاد طرز فكر و ارزشهاي جديد اجتماعي همراه با وضع قوانين و مقررات خاص است تا بتوان از هزينه هاي تجملي و اتلاف سرمايه ملي جلوگيري بعمل آورد. سوم - بايد از هدفها و اصول برنامه دائماً دفاع شود و جز در موارديكه منافع عاليه كشور ايجاب مينمايد تحت مقتضيات روز هدفها و اصول اساسي برنامه دستخوش تغيير نگردد. 2 - سياستها و خط مشي هاي كلي اقتصادي و اجتماعي نيل به هدفهاي عالي برنامه، صرفنظر از مبالغ سرمايه گذاري تعيين شده، مستلزم تأمين يك سلسله شرايط و موجباتي است كه بصورت سياستها و خط مشي هاي كلي اقتصادي و اجتماعي در زمينه هاي مختلف مانند جمعيت، توزيع درآمد، نحوه سرمايه گذاري، توسعه اعتبارات داخلي و استفاده از اعتبارات خارجي، ثبات قيمتها، حمايت از مصرف كنندگان، امور مالي و بودجه اي، امور اداري، افزايش كارائي مؤسسات انتفاعي دولت و ارتباطات جمعي، در برنامه بشرح زير تعيين شده است. 1 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) – 2 - در زمينه جمعيت، هدف آن است كه تا پايان سال 1370 رشد سالانه جمعيت ايران بحدود نصف ميزان فعلي برسد. هدف برنامه پنجم آن است كه افزايش جمعيت از 31 در هزار در سال 1351 به 26 در هزار در پايان برنامه پنجم تقليل يابد. بهبود وضع درآمد و رفاه طبقات كم درآمد، گسترش وسائل ارتباط جمعي و ترويج آموزش خصوصاً در جوامع روستائي و در بين گروههاي كم درآمد شهري، توسعه شبكه بهداشت و تنظيم خانواده و نقش روزافزون سپاهيان انقلاب در اشاعه و كاربرد روشهاي جديد و مؤثر تنظيم خانواده از سياستهاي عمده تقليل رشد جمعيت خواهد بود. 2 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) – 2 - در زمينه توزيع عادلانه تر درآمد، سياستهاي زير در تنظيم برنامه منظور شده است: ايجاد اشتغال مولد براي كليه افراديكه جديداً وارد بازار كار ميشوند و تبديل مشاغل غير مولد فعلي به مشاغل مولد. سرمايه گذاري بيشتر دولت در امور اجتماعي نظير تأمين مسكن، آموزش درمان، بهداشت و رفاه و تغذيه بهتر گروههاي كم بهره. بالا بردن بازده كشاورزي در واحد سطح و تضمين حداقل قيمت محصولات عمده كشاورزي و عرضه اعتبار، بذر، كود و ساير نهاده ها بقيمت ارزان. تأكيد بر ازدياد قطب هاي كشاورزي، صنعتي، جهانگردي و فرهنگي در سراسر كشور. توسعه صنايع كوچك در سطح روستاها و شهرك ها. اتخاذ سياست عمران نواحي بنحويكه فاصله رشد اقتصادي و اجتماعي بين نواحي مختلف كشور بتدريج كمتر گردد. تأكيد بر سياست عدم تمركز خدمات اداري. تأكيد بر ارتقاء سطح آموزش فني و حرفه اي كارگران و كشاورزان. جذب بيشتر نيروي انساني از بخش كشاورزي بساير بخشهاي اقتصادي نظير صنايع و خدمات. تعيين حداقل دستمزد كارگران بر اساس مايحتاج يا بر اساس توليد ناخالص ملي سرانه. ادامه و گسترش فروش قسمتي از سهام مؤسسات توليدي بكاركنان آنها. 3 (منسوخه 24ˏ10ˏ1399) – 2 - در زمينه سرمايه گذاري سياستهاي خاص بقرار زير خواهد بود: افزايش ميزان انتقال منابع مالي از بخش دولتي به بخش خصوصي بصورت وام. تشويق بيشتر سرمايه گذاران خصوصي كه در صنايع كوچك و اشتغال زا فعاليت نمايند. تأكيد نسبت بجلب سرمايه هاي خارجي در رشته هاي توليدي و در موارديكه ايران ميتواند به تكنولوژي كاملاً پيشرفته و بازارهاي مطمئن خارجي دسترسي پيدا كند و از نظر ارزش افزوده داخلي و ايجاد اشتغال و آموزش و مهارت كاركنان ايراني نتايج مثبت عايد گردد. در زمينه سرمايه گذاريهاي دولت از محل اعتبارات عمراني برنامه پنجم، با توجه بتأكيد خاصي كه در برنامه نسبت بپيشرفت كشاورزي و صنايع و توسعه اجتماعي بعمل آمده است تغييرات قابل ملاحظه اي نسبت ببرنامه چهارم داده شده است. در اين برنامه سهم اعتبارات كشاورزي متجاوز از چهار برابر اعتبارات كشاورزي در برنامه چهارم و سهم بخشهاي اجتماعي نزديك به پنج برابر رقم مشابه در برنامه چهارم ميباشد در حاليكه كل اعتبارات عمراني برنامه پنجم نسبت ببرنامه چهارم بحدود 8/2 برابر افزايش يافته است. در بخشهاي اجتماعي در درجه اول ببرنامه آموزش و پرورش و در درجه دوم بمسكن و بهداشت، درمان و تغذيه اهميت داده شده است. تأكيد روي برنامه هاي اجتماعي بهيجوجه مانع توسعه سرمايه گذاري در فعاليتهاي توليدي نخواهد گرديد و كل اعتبارات عمراني در امور توليدي نسبت ببرنامه چهارم متجاوز از دو برابر شده است. در بين برنامه هاي توليدي بترتيب بخشهاي كشاورزي، آب، صنايع و معادن و نيرو و سوخت حائز اهميت هستند. 4 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) – 2 - در زمينه استفاده از اعتبارات بانكي داخلي و اخذ وام و اعتبار از خارج از كشور سياستهاي زير مد نظر ميباشد: حداكثر استفاده از پس انداز بخش خصوصي از طريق فروش اوراق قرضه. توسعه اعتبارات سيستم بانكي متناسب با احتياجات سرمايه اي بخش كشاورزي، صنعت، مسكن فعاليتهاي آموزشي، بهداشتي و درماني و ساير فعاليتهاي اقتصادي با توجه به نياز بحفظ ثبات نسبي قيمتها و تعادل موازنه پرداختهاي خارجي كشور. تأكيد بر اخذ وامهاي طويل المدت خارجي و پرهيز از اخذ وامهاي كوتاه مدت بمنظور جلوگيري از افزايش بازپرداخت هاي اين نوع وامها در سالهاي آينده. 5 – 2 - در زمينه قيمتها سياستهاي زير اعمال خواهد شد: حفظ ثبات نسبي قيمتها از طريق تنظيم سياستهاي مالي، اعتباري و بازرگاني خارجي دولت. در زمينه اجراي سياست حفظ ثبات نسبي قيمتها دولت شديداً با افزايش غير معقول قيمتها و تورم مبارزه خواهد كرد. اتخاذ تدابير لازم در جهت بهبود نسبت قيمت توليدات كشاورزي بقيمت كالاهاي صنعتي بنفع توليدكنندگان كشاورزي. در موارديكه توليد كالا يا خدمات قانوناً يا عملا در انحصار مؤسسات دولتي يا مؤسسات خصوصي است (مانند برق، تلفن، حمل و نقل، آب، دخانيات، اتومبيل، تلويزيون و غيره) دولت از طريق ايجاد يك يا چند هيئت صلاحيت دار دولتي در تعيين قيمت و شرايط فروش كالا يا خدمات و كيفيت آن كنترل و نظارت مستقيم خواهد داشت. 6 – 2 - در زمينه حمايت از منافع مصرف كنندگان سياستهاي زير اعمال خواهد شد: اطلاعات موثق بمصرف كنندگان در مورد كيفيت كالاهاي ساخته شده و قيمت كالاهاي مشابه داده خواهد شد. قوانين موجود ناظر بر عرضه كالاها و خدمات و مجازات كسانيكه مصرف كنندگان را فريب ميدهند و يا موجب خطراتي نسبت بسلامتي آنها ميشود اصلاح شده و در صورت لزوم قوانين جديدي وضع خواهد شد. دستگاههاي تحقيقاتي و آموزشگاهها جهت آزمايش كيفيت كالاها و استاندارد نمودن آنها، توسعه و تقويت خواهد گرديد. 7 – 2 - خط مشي مالي و بودجه اي دولت، برنامه پنجم با توجه بگسترش خدمات دولتي و همچنين لزوم تقويت نيروهاي دفاعي كشور و بهبود وضع كاركنان دولت بشرح زير تعيين شده است: كوشش مداوم در جهت تجهيز منابع مالي بيشتر و بهبود سيستم وصول مالياتها و عوارض بعمل خواهد آمد. افزايش كارائي و سوددهي شركتها و مؤسسات انتفاعي دولت بمنظور كسب درآمد بيشتر براي بودجه كشور مورد تأكيد قرار خواهد گرفت. بودجه عادي و عمراني تلفيق و هماهنگ خواهد شد بطوريكه كل اعتباراتي كه سالانه از بودجه كل كشور بيك دستگاه دولتي جهت امور جاري و سرمايه اي تخصيص داده ميشود يكجا و در يك موقع مورد رسيدگي دقيق قرار گيرد و در عمل نيز يك سيستم نظارتي قوي جهت نظارت بر اجراي بودجه كل كشور ايجاد گردد. 8 – 2 - پياده كردن و اجراي كامل انقلاب اداري مهمترين هدف سياست اداري كشور خواهد بود و اصول زير بعنوان مبناي اقدامات دولت رعايت خواهد شد. اجتناب از تراكم و تمركز كادر اداري در پايتخت از طريق محدود كردن تدريجي كادر اداري مركز به كسانيكه مسئوليت هاي ستادي را انجام ميدهند و توزيع بقيه كادرهاي دولتي بين شهرستانها بر حسب حجم وظائف اجرائي و مقتضيات محلي همراه با واگذاري اختيارات بيشتر به مسئولان ادارات در استانها و شهرستانها. ارتقاء سطح اطلاعات و مهارتهاي اداري و فني كاركنان دولت. ارزشيابي كار متصديان امور با رعايت كامل اصل تشويق و تنبيه. تعميم استفاده صحيح از ماشينهاي كامپيوتر در دستگاههاي دولتي بعنوان وسيله اي براي تصميم گيري و مديريت صحيح و تسريع كار مردم. در زمينه حقوق و مزاياي كاركنان دولت پيشنهاد شده است ترتيباتي اتخاذ شود كه براي كار مساوي حقوق مساوي پرداخت گردد و تدريجاً بين حداقل و حداكثر حقوق ها تناسب معقولي برقرار شود. همچنين با توجه به افزايش درآمد سرانه در كشور تغييرات متناسب در حقوق و مزاياي مستخدمين دولت داده شود. تأمين رفاه كارمندان دولت خصوصاً از طريق تشكيل شركت هاي تعاوني مصرف و مسكن. تجديد نظر در قوانين استخدامي در جهت از بين بردن گرايشهاي موجود براي كسب مدارك تحصيلي صرفاً بمنظور استخدام يا ارتقاء به مدارج بالاتر اداري - هدف آن است كه صلاحيت علمي و كارداني و سوابق تجربي معيار اصلي استخدام يا ارتقاء مقام قرار گيرد و مدارك تحصيلي فقط بعنوان يكي از معيارهاي استخدام و ارتقاء مد نظر باشد. در مورد مؤسسات انتفاعي اولا تأكيد خاصي نسبت به تشكيل دوره هاي كوتاه مدت آموزش مديريت براي مسئولان اين مؤسسات بعمل خواهد آمد. ثانياً كليه مؤسسات مزبور موظف خواهند شد كه روشهاي حسابداري جديد را بكار برند و منظماً ترازنامه و حساب سود و زيان و گزارش عملكرد خود را منتشر نمايند. 9 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) – 2 - در زمينه ارتباط جمعي، با توجه به تأثير قابل توجهي كه وسائل ارتباط جمعي در شكل دادن به افكار جامعه بخصوص كودكان و نوجوانان دارد طبق يك برنامه جامع و سنجيده از كليه اين وسائل در راه تحقق هدفهاي زير استفاده خواهد شد:
الف
تقويت مباني وحدت ملي و قومي و فرهنگي و ديني و ايجاد ارتباط فكري بيشتر بين مسئولين امور و مردم در زمينه سياستهاي مهم اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي.
ب
ايجاد انگيزه لازم در مردم براي پذيرش نوآوريها.
پ
ايجاد اعتقاد به انضباط، پشتكار و وجدان حرفه اي و آماده ساختن مردم به ايفاي وظايف اجتماعي و جلب مشاركت فعالانه مردم خصوصاً جوانان در امور عمراني، ضمناً طي برنامه پنجم از كليه سازمانهاي دموكراتيك و مترقي موجود كشور نظير انجمنهاي ده، شهر، شهرستان و استان و لژيون خدمتگزاران بشر و سپاهيان انقلاب جهت جلب مشاركت مردم و بسيج جوانان در تنظيم و اجراي برنامه هاي عمراني استفاده بعمل خواهد آمد.
فصل دوم
هدفهاي كمي و برنامه مالي دولت 1 - هدفهاي كمي 1 – 1 - توليد ناخالص ملي، در قالب هدفها و سياستهاي اساسي، توليد ناخالص ملي به قيمتهاي جاري با افزايش متوسط سالانه 3/15 درصد از حدود 149/1 ميليارد ريال در پايان برنامه چهارم به حدود 345/2 ميليارد ريال در پايان برنامه پنجم خواهد رسيد. توليد ناخالص داخلي به قيمت جاري طي همين دوره از حدود 226/1 ميليارد ريال به حدود 499/2 ميليارد ريال افزايش مي يابد. با توجه باينكه در همين مدت جمعيت كشور از حدود 2/31 ميليون نفر به حدود 36 ميليون نفر مي رسد توليد ناخالص ملي سرانه از حدود 8/36 هزار ريال (535 دلار) در سال 1351 به حدود 1/65 هزار ريال (947 دلار) در سال 1356 افزايش خواهد يافت. توليد ناخالص داخلي سرانه نيز از3/39 هزار ريال (571 دلار) در پايان برنامه چهارم به حدود 4/69 هزار ريال (1009 دلار) در پايان برنامه پنجم خواهد رسيد. -جدول شماره (1) توليد ناخالص ملي و اجزاء آن را طي برنامه پنجم نشان ميدهد. بر مبناي بررسي امكانات توليد بخشهاي عمده اقتصاد از يك طرف و توزيع منابع مالي بر اساس اولويتهاي تعيين شده از طرف ديگر، جدول 1- توليد ناخالص ملي و داخلي به قيمت جاري (ميليارد ريال) 1346 1351 1356 متوسط تغييرات سالانه برنامه چهارم متوسط تغييرات سالانه برنامه پنجم
1
هزينه هاي مصرفي
الف
بخش خصوصي
ب
بخش دولتي
2
سرمايه گذاري ثابت ناخالص داخلي
الف
بخش خصوصي
بخش دولتي
بخش دولتي
3
حسابجاري موازنه پرداختها 457 371 86 119 7/61 3/57 20- 902 683 219 254 100 154 7- 1736 1256 480 645 220 425 36- 5/14 -/13 6/20 3/16 1/8 1/23 - 14 13 17 20 17 22 -
4
توليد ناخالص ملي به قيمت بازار 556 149/1 345/2 6/15 3/15
5
توليد ناخالص داخلي به قيمت بازار 564 226/1 499/2 7/16 4/15
6
جمعيت كشور به ميليون نفر 8/26 2/31 36 3 9/2
7
توليد ناخالص ملي سرانه به ريال
8
توليد ناخالص ملي سرانه به دلار 746/20 301 827/36 535 139/65 947 2/12 1/12
9
توليد ناخالص داخلي سرانه به ريال
10
توليد ناخالص داخلي سرانه به دلار 045/21 306 295/39 571 416/69 009/1 3/13 1/12 هدفهاي رشد متوسط ارزش هر يك از بخشهاي عمده به قيمتهاي ثابت سال 1351 بشرح جدول شماره (2) ميباشد. جدول 2- ارزش افزوده بخشهاي عمده به قيمتهاي ثابت سال 1351 (ميليارد ريال) 1351 1356 درصد رشد
1
كشاورزي
2
نفت
3
صنايع و معادن
الف
صنعت و معدن
ب
ساختمان
پ
آب
ت
برق
4
خدمات -/203 -/317 5/240 -/165 -56 7/2 8/16 5/465 -/265 -/554 -/489 -/336 -/102 7/4 3/45 802 5/58 8/11 -/15 3/15 -/13 -/12 -/22 5/11
5
توليد ناخالص داخلي به قيمت عوامل -/226ر1 -/110ر2 4/11 بدين ترتيب هدف رشد متوسط سالانه توليد ناخالص داخلي طي برنامه پنجم معادل 4/11 درصد در سال تعيين ميگردد. با تحقق هدفهاي مذكور سهم بخشهاي مختلف در توليد ناخالص داخلي در پايان برنامه پنجم در مقايسه با ارقام مشابه در پايان برنامه سوم و چهارم بشرح جدول شماره 3 خواهد بود. جدول 3- سهم اجزاء توليد ناخالص داخلي بقيمتهاي ثابت (درصد) 1346 1351 1356
1
كشاورزي
2
نفت
3
صنايع و معادن
4
خدمات -/21 -/24 -/20 -/35 6/16 4/25 -/20 -/38 5/12 3/26 2/23 -/38 توليد ناخالص داخلي 100 100 100 2 – 1 - سرمايه گذاري ثابت، در دوره برنامه پنجم، تحقق دادن به هدفهاي فوق الذكر مستلزم انجام حدود 460/2 ميليارد ريال 7/35 ميليارد دلار) سرمايه گذاري ثابت خواهد بود. حدود 548/1 ميليارد ريال از سرمايه گذاري ثابت فوق سهم بخش دولتي و 912 ميليارد ريال بقيه سهم بخش خصوصي برآورد ميگردد. بدين ترتيب نسبت سرمايه گذاري ثابت ناخالص داخلي به توليد ناخالص ملي از 22 درصد در سال آخر برنامه چهارم به بيش از 27 درصد در سال آخر برنامه پنجم افزايش خواهد يافت. نسبت پس انداز ملي به توليد ناخالص ملي طي همين مدت از 5/21 درصد بحدود 26 درصد افزايش خواهد يافت. در ضمن با توجه به قدرت مالي كه بعضي از مؤسسات انتفاعي و بازرگاني دولت در اثر سرمايه گذاريهاي گذشته حاصل كرده اند، پيش بيني ميشود كه از كل 1548 ميليارد ريال سرمايه گذاري ثابت بخش عمومي، حدود 316 ميليارد ريال مستقيماً توسط اين مؤسسات از منابع خود انجام شود و -/1232. ميليارد ريال بقيه از اعتبارات عمراني تأمين گردد. با در نظر گرفتن مبلغ 212 ميليارد ريال هزينه هاي عمراني غير ثابت (جهت بهره برداري از سرمايه گذاريهاي فوق و گسترش هزينه فعاليتهاي اقتصادي و اجتماعي دولت كه جنبه سرمايه گذاري غير ثابت دارند) و حدود 116 ميليارد ريال براي انتقال از منابع دولتي به بخش خصوصي بصورت وام از طريق بانكها و مؤسسات اعتباري، مجموع اعتبارات عمراني برنامه پنجم به ود 1560 ميليارد ريال يا 7/2ابر رقم مشابه در برنامه چهارم بالغ ميگردد. -جدول شماره (4) توزيع سرمايه گذاري ثابت بين بخشهاي مختلف را در طي برنامه پنجم نشان ميدهد. جدول 4- سرمايه گذاري ثابت طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| بخش عمومي | بخش خصوصي | ||||||
| از محل اعتبارات عمراني | از محل درآمد مؤسسات انتفاعي و بازرگاني دولت و ساير منابع | جمع | از محل پس انداز و منابع خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل | |
| 1 | 2 | 1+2=3 | 400 | 5 | 5+4=6 | 6 |
1
| -/93 | 6/9 | 6/102 | -/22 | -/28 | -/50 | 6/152 |
2
| -/104 | -/5 | -/109 | -/2 | -/2 | -/4 | -/113 |
3
| 9/159 | 7/15 | 6/175 | 8/306 | -/20 | 8/326 | 4/502 |
4
| 5/44 | 3/0 | 8/44 | 2/3 | -/2 | 2/5 | -/50 |
5
| 2/130 | 2/60 | 4/190 | 7/139 | - | 7/139 | 1/330 |
6
| -/29 | 5/55 | 5/84 | -/47 | - | -/47 | 5/131 |
7
| 8/52 | -/66 | 8/118 | - | - | - | 8/118 |
8
| 1/176 | 8/7 | 9/183 | 5/3 | 5/0 | -/4 | 9/187 |
9
| 3/36 | 7/20 | 0/57 | - | - | - | -/57 |
10
| -/36 | - | -/36 | 5/2 | - | 5/2 | 5/38 |
11
| 5/32 | 5/28 | -/61 | - | - | - | -/61 |
12
| 8/90 | - | 8/90 | - | - | - | 8/90 |
13
| -/79 | -/15 | -/94 | -/305 | 8/3 | 8/308 | 8/402 |
14
| 9/125 | - | 9/125 | 5/1 | 1/1 | 6/2 | 5/128 |
15
| -/5 | - | -/5 | 2/0 | 2/0 | 4/0 | 4/5 |
16
| 9/3 | - | 9/3 | -/9 | 2/3 | 2/12 | 1/16 |
17
| 7/18 | 3/1 | -/20 | 2/4 | -/5 | 2/9 | 2/29 |
18
| 5/5 | - | 5/5 | - | - | - | 5/5 |
19
| 7/8 | - | 7/8 | - | - | - | 7/8 |
20
| 7/0 | - | 7/0 | - | - | - | 7/0 |
21
| - | 1/30 | 1/30 | - | - | - | 1/30 | |
| جمع | 5/1232 | 2/1548 | 6/846 | 8/65 | 4/912 | 6/2460 |
3 – 1 - مبادلات خارجي - دريافتهاي جاري ارزي كشور در دوره برنامه پنجم جمعاً به حدود 7/30 ميليارد دلار بالغ ميگردد كه بيش از دو برابر و نيم دريافتهاي جاري ارزي كشور در دوره برنامه چهارم ميباشد. حدود 6/24 ميليارد دلار ( يا 80 درصد) اين مبلغ از بخش نفت، حدود 1/4 ميليارد دلار 5/13 درصد) از محل صادرات كالاهاي غير نفتي و حدود-/2ميليارد دلار (يا 5/6 درصد) بقيه از محل صادرات خدمات تأمين خواهد شد. طي برنامه پنجم، دريافتهاي ارزي از محل صادرات گاز طبيعي حدود 378 ميليون دلار، از محل صادرات پتروشيمي حدود 115 ميليون دلار، از محل صادرات مس حدود 55 ميليون دلار و از محل صادرات آلومينيوم حدود 46 ميليون دلار برآورد ميگردد. صادرات ساير كالاهاي صنعتي با رشد متوسط سالانه حدود 30 درصد قريب 1550 ميليون دلار و كالاهاي سنتي با رشد متوسط سالانه حدود 12 درصد قريب 2000 ميليون دلار ارز براي كشور تأمين خواهد نمود. در مقابل درآمدهاي ارزي فوق، پرداخت حدود 1/34 ميليارد دلار ارز براي واردات كالا و خدمات از خارج پيش بيني شده است كه بيش از دو برابر و نيم پرداختهاي جاري ارزي كشور در دوره برنامه چهارم ميباشد. حدود 43 درصد اين پرداختها توسط بخش خصوصي و 57 درصد بقيه توسط بخش دولتي انجام ميگردد. بدين ترتيب با مقايسه 7/30 ميليارد دلار دريافتهاي جاري ارزي و 1/34 ميليارد دلار پرداختهاي جاري ارزي طي برنامه پنجم حدود 3/4 ميليارد دلار كسري در خالص حساب جاري بوجود خواهد آمد. با پيش بيني حدود 8/8 ميليارد دلار دريافت وام و سرمايه از خارج و حدود 7/4 ميليارد دلار بازپرداخت وام خارجي و سرمايه گذاري ايراني در خارج، خالص حساب سرمايه به حدود 1/4 ميليارد دلار بالغ ميگردد و در نتيجه موازنه ارزي اساسي كشور طي برنامه پنجم حدود 735 ميليون دلار مازاد خواهد داشت. -جدول شماره (5) خلاصه وضع ارزي كشور را طي برنامه پنجم نشان ميدهد. جدول شماره (5) خلاصه وضع ارزي كشور در برنامه پنجم (ميليون دلار)
1
| دريافتهاي جاري | 731/30 |
الف
| دريافتهاي بخش نفتب- خريد ارز از محل صادرات كالاپ- خريد ارز از محل خدمات | 2458541432003 |
2
| پرداختهاي جاري | 34107 |
الف
| فروش ارز براي واردات كالاب- طلاي غير بانكيپ- فروش ارز براي خدماتت- بازپرداخت بهره وامهاي خارجي | 293854134391242 |
3
| خالص حساب جاري | 3376 |
4
| دريافتهاي حساب سرمايه | 8772 |
الف
| دريافت وام و اعتبارات خارجي دولتب- ساير وامها و سرمايه خصوصي از منابع خارجي | 8322450 |
5
| پرداختهاي حساب سرمايه | 4661 |
الف
| بازپرداخت اصل وام و اعتبارات دولتيب- سرمايه گذاري دولت در خارجپ- بازپرداخت وام و خروج سرمايه خصوصي | 3907600154 |
6
| خالص حساب سرمايه | 4111 |
7
| موازنه ارزي اساسي (خالص حساب سرمايه – خالص حساب جاري) | 735 |
2 - برنامه مالي دولت 1 – 2 - دريافتها - كل دريافتهاي دولت در دوره برنامه پنجم حدود 3344 ميليارد ريال پيش بيني ميگردد كه 2/47 درصد آن از محل درآمد نفت، 5/23 درصد از محل مالياتهاي مستقيم و غير مستقيم، 13 درصد از دريافت وام خارجي، 11 درصد از محل استفاده از سيستم بانكي و اوراق قرضه و 3/5 درصد بقيه از ساير درآمدها كه شامل درآمد حاصل از انحصارات و اعمال تصدي دولت ميباشد تأمين خواهد شد. منابع مختلف دريافتهاي دولت بقرار زير پيش بيني شده است: اول - درآمد نفت در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه حدود 7/16 درصد جمعاً بالغ بر 1577 ميليارد ريال برآورد ميگردد كه نزديك به سه برابر رقم مشابه آن در برنامه چهارم ميباشد. دوم - مالياتهاي مستقيم طي دوره اجراي برنامه با رشد متوسط سالانه حدود 21 درصد به 350 ميليارد ريال خواهد رسيد. اين پيش بيني با توجه به تأثير رشد درآمد ملي در افزايش وصولي مالياتهاي مستقيم بعمل آمده است. سوم - مالياتهاي غير مستقيم طي برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه 15 درصد بحدود 438 ميليارد ريال خواهد رسيد. چهارم - ساير درآمدهاي دولت، شامل درآمد حاصل از انحصارات و اعمال تصدي دولت با رشد متوسط سالانه حدود 10 درصد جمعاً بحدود 130 ميليارد ريال بالغ ميگردد. پنجم - در زمينه وام و اعتبارات خارجي براي مصارف عمراني حداكثر معادل 432 ميليارد ريال در دوره برنامه پنجم از منابع خارجي استفاده خواهد شد. ششم - استفاده خالص از اعتبارات سيستم بانكي و فروش اوراق قرضه به بخش بانكي طي دوران برنامه بالغ بر 310 ميليارد ريال خواهد گرديد. هفتم - خالص فروش اوراق قرضه به بخش غير بانكي طي برنامه پنجم معادل 5/54 ميليارد ريال برآورد ميگردد. 2 – 2 - پرداختها - كل پرداختهاي دولت در دوره برنامه پنجم حدود 3344 ميليارد ريال پيش بيني ميگردد كه شامل هزينه هاي عادي دولت 5/49 درصد، هزينه هاي عمراني 7/46 درصد و بازپرداخت اصل وامها و اعتبارات خارجي 8/3 درصد ميباشد. اجزاء مختلف هزينه ها بقرار زير پيش بيني شده است. اول - هزينه هاي عادي دولت با رشد متوسط سالانه 7/13 درصد معادل 5/1654 ميليارد ريال برآورد ميگردد. از مبلغ فوق حدود 4/1498 ميليارد ريال براي هزينه عمليات عادي دولت*، 3/92 ميليارد ريال براي پرداخت بهره وامهاي خارجي و 9/63 ميليارد ريال بقيه براي پرداخت بهره وامهاي داخلي منظور شده است. دوم - هزينه هاي عمراني در دوره برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه حدود 6/22 درصد به 1560 ميليارد ريال خواهد رسيد كه حدود 1298 ميليارد ريال آن صرف هزينه هاي ثابت عمراني و 262 ميليارد ريال بقيه صرف هزينه هاي غير ثابت عمراني خواهد شد. بازپرداخت اصل وامها و اعتبارات خارجي در دوره برنامه پنجم حدود 4/129 ميليارد ريال پيش بيني گرديده است. وضع مالي دولت و توزيع اعتبارات عمراني در دوره پنجم در جداول (6) و (7) منعكس ميباشد. جدول 6- پيش بيني وضع مالي دولت طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| دريافتها | پرداختها |
1
| نفت | 4/1577 | 1- هزينه هاي عادي دولت | 6/1654 |
2
| مالياتهاي مستقيم | 5/350 | الف – هزينه عمليات عادي | 4/1498* |
3
| مالياتهاي غيرمستقيم | 1/438 | ب- پرداخت بهره وامهاي خارجي | 3/92 |
4
| اقلام جمعاً و خرجاً | -/50 | پ- پرداخت بهره وامهاي داخلي | 9/63 |
5
| ساير درآمدها | 1/130 | 2- هزينه هاي عمراني | -/1560 |
6
| وام هاي خارجي | 4/433 | 3- بازپرداخت اصل وامها و اعتبارات خارجي | 4/129 |
7
| اعتبارات بانكي (خالص) | 0/310 |
8
| فروش اوراق قرضه ببخشغير بانكي (خالص) | 5/54 | ||
| جمع -/3344 | جمع -/3344 |
* شامل اقلام جمعاً و خرجاً. جدول 7- توزيع اعتبارات دولت طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| اعتبارات عادي نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل | |||
| ثابت | غيرثابت | جمع | |||
| 1 | 2 | 3 | 3+2=4 | 4+1=5 |
1
| كشاورزي | 9/58 | -/121 | -/87 | -/208 | 9/266 |
2
| آب | 7/2 | -/106 | -/2 | -/108 | 7/110 |
3
| صنايع | 6/10 | 9/179 | -/4 | 9/183 | 5/194 |
4
| معادن | 9/0 | 5/46 | - | 5/46 | 4/47 |
5
| نفت | - | 2/130 | 5/0 | 7/130 | 7/130 |
6
| گاز | - | -/29 | - | -/29 | -/29 |
7
| برق | -/1 | 8/52 | 7/0 | 5/53 | 5/54 |
8
| ارتباطات | 2/20 | 6/176 | - | 6/176 | 8/196 |
9
| مخابرات | 2/18 | 1/36 | 5/8 | 6/44 | 8/62 |
10
| عمران روستائي | 8/1 | -/36 | - | -/36 | 8/37 |
11
| عمران شهري | 8/0 | 5/32 | 5/0 | -/33 | 8/33 |
12
| ساختمانهاي دولتي | 4/0 | 8/90 | - | 8/90 | 2/91 |
13
| مسكن | 4/0 | 8/82 | - | 8/82 | 2/83 |
14
| آموزش و پرورش | -/175 | -/127 | -/103 | -/230 | -/405 |
15
| فرهنگ و هنر | 5/6 | 2/5 | 2/4 | 4/9 | 9/15 |
16
| جهانگردي و سياحت | 3/1 | 1/7 | 6/0 | 7/7 | -/9 |
| [رديف 17 حذف شده است] |
18
| تأمين و رفاه اجتماعي | 5/38 | 5/5 | 5/10 | -/16 | 5/54 |
19
| تربيت بدني و پيشاهنگي | 9/20 | 7/8 | 3/1 | -/10 | 9/30 |
20
| آمار و بررسيها | 5/10 | 7/0 | 5/5 | 2/6 | 7/16 |
21
| خدمات عمومي عمران نواحي | 6/0 | -* | 3/5** | 3/5*** | 9/5 |
| جمع | 7/433 | 1/1298 | 9/261 | -/1560 | 7/1993 |
شامل 8/65 ميليارد ريال انتقال ببخش خصوصي (بصورت وام) شامل 50 ميليارد ريال انتقال ببخش خصوصي (بصورت وام) *شامل 8/115 ميليارد ريال انتقال ببخش خصوصي (بصورت وام)
فصل سوم
نيروي انساني و اشتغال 1 - تحول جمعيت كشور طي برنامه عمراني پنجم در اثر عوامل شهرنشيني، سواد و اجراي برنامه هاي عمراني، بخصوص برنامه تنظيم خانواده، ميزان افزايش طبيعي سالانه جمعيت از 1/3 درصد در ابتداي برنامه به 6/2 درصد در پايان برنامه خواهد رسيد. بدين ترتيب رشد متوسط سالانه جمعيت حدود 9/2 درصد افزايش داشته و جمعيت كشور از 2/31 ميليون نفر در سال 1351 به حدود 36 ميليون نفر در سال 1356 افزايش خواهد يافت. جدول شمارۂ 1 توزيع جمعيت را به تفكيك مرد و زن طي برنامه پنجم عمراني نشان ميدهد: جدول 1- توزيع جمعيت به تفكيك مرد و زن طي برنامه پنجم عمراني (تعداد به هزار نفر) سال كل مرد زن 1351 31169 15959 52110 1352 32135 16451 15684 1353 33099 16937 16162 1354 34092 17437 16655 1355 35046 17917 17129 1356 35957 18383 17574 در ساختمان سني جمعيت طي برنامه پنجم عمراني تغييراتي بوجود نخواهد آمد و نسبت گروههاي سني جوان ( كمتر از 15 سال) در حدود 45 درصد خواهد بود، در حاليكه اين نسبت در كشورهاي صنعتي به يك سوم جمعيت كل نيز نميرسد. جدول 2 توزيع جمعيت را بر حسب گروههاي سني طي برنامه پنجم عمراني نشان ميدهد: -جدول 2 - توزيع جمعيت بر حسب گروههاي سني طي برنامه پنجم عمراني (تعداد به هزار نفر) گروههاي سني 1351 1356 تعداد درصد تعداد درصد كمتر از 15 سال 14184 5/45 16105 8/44 64-15 16184 9/51 18896 5/52 65 سال ببالا 801 6/2 956 7/2 31169 100 35957 100 2(منسوخه 05ˏ08ˏ1399) - شهرنشيني و روستانشيني رشد سريع اقتصاد كشور در سالهاي اخير، بخصوص در بخش صنعت موجب شده است كه شهرنشيني مرتباً رو به افزايش گذارد و از سوي ديگر افزايش سريع جمعيت در روستاهاي كشور در اثر بهبود بهداشت و وضع زندگي سبب شده است كه بعضي از نقاط روستائي تغيير سيما داده و به شهرك تبديل گردد. در نتيجه رشد جمعيت شهرنشين كشور از 2/13 ميليون نفر در سال 1351 به حدود 17 ميليون نفر در سال 1356 خواهد رسيد و بدين ترتيب نسبت شهرنشيني از 5/42 درصد به 2/47 درصد افزايش خواهد يافت. -جدول شماره 3 توزيع جمعيت شهرنشين و روستانشين كشور را طي برنامه پنجم عمراني نشان ميدهد: جدول شماره 3- توزيع جمعيت شهر نشين و روستانشين كشور طي برنامه پنجم عمراني (تعداد به هزار نفر)
| سال | مناطق شهري | مناطق روستائي | ||||
| جمعيت | مرد | زن | جمعيت | مرد | زن | |
| 1351 | 13247 | 6891 | 6356 | 17922 | 9068 | 8854 |
| 1352 | 13965 | 7263 | 6702 | 18170 | 9183 | 8987 |
| 1353 | 14696 | 7644 | 7052 | 18403 | 9292 | 9111 |
| 1354 | 15457 | 8040 | 7417 | 18635 | 9396 | 9239 |
| 1355 | 16216 | 8434 | 7782 | 18830 | 9480 | 9350 |
| 1356 | 16972 | 8831 | 8141 | 18985 | 9549 | 9436 |
3 - جمعيت فعال نسبت عمومي فعاليت* از 5/29 درصد در سال 1351 به 4/29 درصد در سال 1356 تقليل خواهد يافت و نسبت جمعيت فعال به جمعيت ده سال ببالاي كشور نيز از 1/44 درصد به 4/43 درصد ميرسد. در نتيجه جمعيت فعال كشور از 2/9 ميليون نفر در سال 1351 به 6/10 ميليون نفر در سال1356 خواهد رسيد. -جدول شماره 4 جمعيت فعال كشور را طي برنامه پنجم عمراني نشان ميدهد: جدول شماره 4 جمعيت فعال كشور طي برنامه پنجم عمراني (تعداد به هزار نفر) سال 1351 سال 1356 تغييرات جمعيت ده سال ببالا 20876 24412 3536+ جمعيت فعال 9197 1600 1403+ نسبت فعاليت (درصد) 1/44 4/43 7/0- نسبت فعاليت مردان از 8/48 درصد در سال 1351 به 7/47 درصد در سال 1356 تقليل خواهد يافت و اين كاهش ناشي از توسعه تعليمات ابتدائي، متوسطه و عالي ميباشد كه در نتيجه تعداد قابل توجهي از افراد در سنين فعاليت را به نظام آموزشي سوق ميدهد در حاليكه نسبت فعاليت زنان ده سال ببالا از 8/13 درصد به 2/15 درصد افزايش پيدا خواهد كرد. عوامل عمده مؤثر در افزايش سطح فعاليت زنان را ميتوان: توسعه سواد، شهرنشيني و تغيير در سنين ازدواج در جامعه شهري نام برد. نسبت جمعيت فعال كشور به كل جمعيت. جدول شماره 5 تحول جمعيت فعال كشور را به تفكيك جنس طي برنامه پنجم عمراني نشان ميدهد: -جدول شمارۂ 5 - تحول جمعيت فعال به تفكيك جنس طي برنامه پنجم عمراني (تعداد به هزار نفر) مردان زنان 1351 1356 تغييرات 1351 1356 تغييرات جمعيت ده سال ببالا 10696 12450 1754+ 10180 11962 1782+ جمعيت فعال 7789 8783 994+ 1408 1817 409+ نسبت فعاليت (درصد) 8/72 5/70 3/2- 8/13 2/15 4/1+ 4 - هدفها و خط مشي هاي اساسي هدفها و خط مشي هاي اساسي نيروي انساني در برنامه پنجم بشرح زير ميباشد:
الف
ايجاد حداكثر امكانات اشتغال مولد براي جويندگان كار.
ب
تبديل تدريجي مشاغل غير مولد و كم بازده به مشاغل مولد و تمام وقت.
پ
فراهم ساختن تسهيلات لازم بمنظور ايجاد قابليت تحرك مطلوب در نيروي كار.
ت
تطبيق سطح مزد و درآمد كارگران با افزايش درآمد ملي. براي نيل باين منظور سياست سرمايه گذاري در كليه بخشها ( صنعت، كشاورزي، راهسازي و غيره) با توجه به هدفهاي اصلي اشتغال تنظيم گرديده و در تحقق آن از كليه سياستها و ابزارهاي مهمي كه در اختيار دولت است از قبيل سياستهاي اعتباري، مالي، مالياتي، بازرگاني و غيره استفاده خواهد شد. 5 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1399) - امكانات مشخص اشتغال
1
5 - بخش كشاورزي كه در حال حاضر با حدود 6/3 ميليون نفر جمعيت شاغل بزرگترين سهم (حدود 40 درصد) را از نظر اشتغال بين بخشهاي عمده اقتصادي كشور دارد، طي برنامه پنجم نقش مهم و مؤثري در ايجاد اشتغال جديد نخواهد داشت. ولي حدود 300 هزار نفر از تعداد مشاغل غير مولد در اين بخش كاسته خواهد شد و بهمين ميزان بر تعداد مشاغل مولد اضافه خواهد گرديد.
3
5 - در بخش ساختمان نيز 320 هزار شغل جديد فراهم خواهد گرديد.
4
5 - بخش خدمات براي 400 هزار نفر امكانات اشتغال جديد فراهم خواهد كرد و بعلاوه حدود يكصد هزار نفر از افراديكه بكارهاي غير مولد يا نيمه وقت اشتغال دارند بكارهاي مولد و تمام وقت جذب خواهند گرديد. بدين ترتيب طي برنامه پنجم تعداد 8/1 ميليون شغل مولد جديد ايجاد خواهد شد كه از اين تعداد 4/1 ميليون شغل براي افرادي خواهد بود كه جديداً وارد بازار كار ميشوند و 400 هزار شغل مولد براي افراديكه فعلا بصورت كم كار و يا در فعاليتهاي غير مولد اشتغال دارند. -جدول شماره 6 توزيع شاغلان را در برنامه پنجم بر حسب بخشهاي عمده فعاليت اقتصادي نشان ميدهد: جدول شماره 6 - توزيع شاغلان را در برنامه پنجم بر حسب بخشهاي عمده فعاليت اقتصادي (تعداد به هزار نفر)
| بخشهاي عمده فعاليت اقتصادي | اشتغال در سال 1351 | اشتغال در سال 1356 | امكانات اشتغال جديد طي برنامه | ||
| تعداد | درصد | تعداد | درصد | ||
| كشاورزي | 3659 | 1/40 | 3600 | 1/34 | 59- |
| نفت | 50 | 5/0 | 50 | 5/0 | - |
| صنايع و معادن | 2680 | 4/29 | 3770 | 7/35(7/9) | 1090+ |
| (صنعت و معدن) | (1890) | (7/02) | (2650) | (9/0) | (760)+ |
| (ساختمان) | (710) | (8/7) | (1030) | 7/29 | (320)+ |
| (آب و برق و گاز) | (80) | (9/0) | (90) | -/100 | (10)+ |
| خدمات | 2740 | -/30 | 3140 | 400+ | |
| جمع | 9129 | -/100 | 10560 | 1431+ |
6(منسوخه 05ˏ08ˏ1399) - عرضه و تقاضاي نيروي انساني بر حسب تخصص تجهيز منابع انساني كشور بمنظور تأمين حداكثر بهره برداري از نيروي كار كشور در راه تحقق هدفهاي اقتصادي و اجتماعي برنامه پنجم يكي از اساسي ترين عوامل موفقيت محسوب ميشود و نظام آموزشي كشور، مسئوليت و وظائف مهم و گوناگوني در سطوح مختلف مهارتها در كليۂ بخشهاي فعاليت اقتصادي بر عهده دارد كه از آنجمله تكميل و افزايش معلومات نظري و علمي كاركنان شاغل و تأمين كاركنان مورد نياز برنامه هاي توسعه در كليه سطوح تخصص و در بخشهاي عمده فعاليت اقتصادي ميباشد. بدين ترتيب با توجه بهدفهاي اقتصادي و اجتماعي برنامه پنجم عمراني در ساخت شغلي كشور دگرگونيهائي بوجود خواهد آمد و نظر به نياز مبرم كاركنان فني و حرفه اي در راه اجراي برنامه هاي توسعه ملي بيش از 20 درصد مشاغل جديد را اين گروه تشكيل خواهد داد و نسبت كاركنان فني و حرفه اي بكل نيروي كار كشور بحدود 6 درصد خواهد رسيد. از اين عده بيش از23 هزار نفر را مهندسان رشته هاي مختلف و حدود 16 هزار نفر را در كادر رشته هاي مختلف پزشكي و حدود 190 هزار نفر را كاركنان آموزش و حدود60 هزار نفر را تكنيسينهاي فني در رشته هاي مختلف تشكيل ميدهند. پيش بيني ميشود كه نظام آموزشي و فارغ التحصيلان ايراني خارج از كشور بخوبي بتوانند اين نيازهاي تخصصي را جوابگو باشند و همچنين بيش از 200 هزار نفر كارگر ماهر در رشته هاي مختلف صنعتي مورد نياز خواهند بود و متجاوز از يكصد هزار نفر كارگر نيمه ماهر در رشته هاي مختلف نيز تربيت و بكار گمارده خواهند شد. با پيش بيني هائي كه از نظر توسعه و تجهيز مراكز حرفه اي وزارت كار و امور اجتماعي بعمل آمده، امكان تربيت آنها عملي خواهد شد. -جدول شمارۂ 7 تغييرات گروههاي شغلي نيروي كار كشور را در برنامه پنجم نشان ميدهد: جدول شماره 7 تغييرات گروههاي شغلي نيروي كار كشور طي برنامه پنجم عمراني (تعداد به هزار نفر)
| گروههاي شغلي | 1351 | 1356 | تغييرات |
| كاركنان فني و حرفه اي | 423 | 706 | 283+ |
| مديران و كادر عالي اداري | 22 | 46 | 24+ |
| كاركنان دفتري | 240 | 325 | 85+ |
| كاركنان فروش | 718 | 883 | 65+ |
| كشاورزي و ماهيگيران و دامپروران و جنگلباني | 3620 | 3570 | 50- |
| معدنچيان و كارگران معدن | 18 | 54 | 26+ |
| كاركنان حمل و نقل | 1211 | 1252 | 41+ |
| كارگران توليدي و حرفه اي | 1819 | 2581 | 762+ |
| كاركنان خدمات | 1058 | 1143 | 85+ |
| جمع | 9129 | 10560 | 1431+ |
7 - سياست اشتغال و نيروي انساني
1
7 - بازار كار: تنظيم بازار كار كشور از طريق واحدهاي مشاغل و كاريابي از مهمترين ابزارهاي سياست اشتغال خواهد بود. بمنظور شناسائي دقيق تعداد جويندگان كار و نوع كار مورد نظر و كمك به جذب و اشتغال سريع آنان و تعيين كميت و كيفيت تعادل عرضه و تقاضا در بازار كار و ارائه اطلاعات جامع در كوتاهترين مدت در كليه مراكز استانها و فرمانداريهاي كل و مناطق و شهرهاي صنعتي، مراكز كاريابي و اشتغال تأسيس خواهد شد. بمنظور آماده ساختن جويندگان كار براي احراز مشاغل، وزارت كار با توجه به نيازهاي بازار كار هر منطقه مراكز آموزش حرفه اي كوتاه مدت را در كنار مراكز كاريابي و اشتغال تأسيس خواهد نمود.
2
7 - بمنظور حمايت كارگران در مقابل بيكاريهاي ناشي از تحول و پيشرفت تكنولوژي و عوامل ديگر، بررسيهاي لازم براي صندوق بيمه بيكاري با مشاركت همه جانبه دولت، كارفرمايان و كارگران انجام و مقدمات تشكيل صندوق مزبور فراهم خواهد شد. همچنين بمنظور اجرا و تعميم بيمه مركزي، واحدي وابسته به واحدهاي كاريابي و مشاغل وزارت كار و امور اجتماعي تشكيل خواهد شد و كليه مراحل برنامه منجمله مطالعات و تدوين مقررات را بعهده خواهد گرفت.
3
7 - براي شناخت مشاغل موجود و راهنمائي دقيق جويندگان كار و فارغ التحصيلان سطوح مختلف نظام آموزشي، فرهنگ ملي مشاغل تهيه و تدوين خواهد گرديد.
4
7 - بمنظور توسعه مشاركت زنان در فعاليتهاي اقتصادي مشوقهائي براي ورود اين گروه به بازار كار، مانند قائل شدن حق تقدم در بعضي از مشاغل نظير معلمي در نظر گرفته خواهد شد.
5
7 - براي شناخت امكانات اشتغال در برنامه عمراني پنجم از كليه امكانات آماري براي جمع آوري اطلاعات استفاده خواهد شد و به امر آمارگيري در زمينه نيروي انساني توجه خاص مبذول خواهد گرديد. آمارگيريهاي نيروي انساني، مزد و ساعات كار توسط وزارت كار و امور اجتماعي بطور وسيعتر انجام خواهد شد. 8 - سياست مزد در برنامه پنجم، مزد بعنوان يك عامل مهم سياست اجتماعي مورد نظر خواهد بود و كوشش خواهد شد كه از يكطرف مزد در مجموع درآمد ملي افزايش يابد و از سوي ديگر سطح دستمزدها با توجه به حداقل معيشت و رفاه قابل قبول تعيين شود. با اجراي اين سياست سطح درآمدهاي پائين افزايش داده خواهد شد كه خود بتوزيع عادلانه درآمد كمك خواهد نمود. با استفاده از آمارهاي دقيق و شناخت احوال اجتماعي در هر منطقه و با توجه به بهره وري، حداقل مزد بجاي هر دو سال يكبار بطور سالانه مورد تجديد نظر قرار خواهد گرفت. سهيم كردن كارگران در منافع كارگاه هاي توليدي و صنعتي و همچنين برنامه فروش سهام كارخانجات در وهله اول به كارگران و كارمندان كارخانه ها بمنظور افزايش درآمد و بهره دهي كار تعميم خواهد يافت. براي تهيه و تدوين يك سياست ملي دستمزدها و درآمدها و تجديد نظر مداوم در آن، هيئتي تحت عنوان «هيئت دستمزدها و درآمدها» مركب از وزير اقتصاد، وزير كار و امور اجتماعي، وزير مشاور و دبير كل سازمان امور اداري و استخدامي كشور، وزير مشاور و رئيس سازمان برنامه و بودجه و رئيس كل بانك مركزي تشكيل خواهد شد. سياستها و خط مشي هاي تدوين شده توسط هيئت مزبور، پس از تصويب هيئت دولت بموقع اجرا گذارده خواهد شد. 9 - آموزش فني و حرفه اي مسئوليت و نظارت بر امر آموزش حرفه اي كارگران بزرگسال بعهده وزارت كار و امور اجتماعي خواهد بود و با توجه به اهميت توسعه مراكز كاريابي حرفه اي، وزارت كار و امور اجتماعي در دوران برنامه عمراني پنجم تعداد مراكز حرفه اي خود را گسترش خواهد داد. در اين زمينه اجراي كامل قانون كارآموزي از لحاظ تربيت كارگران مورد نياز فعاليتهاي اقتصادي حائز اهميت است. روشهاي آموزشي بنحوي تغيير خواهد يافت و مقاطع تحصيلي بطوري معين و مشخص خواهد شد كه امكانات آموزشي در كليه سطوح براي كارگران فراهم آيد و كارگران با توجه به تمايل و استعداد خود بتوانند به كسب مهارت و تخصص بپردازند. ولي بهر حال مقاطع تحصيلي چنان در نظر گرفته خواهد شد كه چنانچه فردي ترك تحصيل كند با داشتن مهارت كافي قابليت جذب در بازار كار داشته باشد. در مناطق عقب مانده كشور نيروي انساني مهمترين عامل اقتصادي و اجتماعي ميباشد، براي آنكه امكان استفاده از اين عامل مهم فراهم گردد به ايجاد و گسترش مراكز آموزشي و كارآموزي جهت آموزش سواد و مهارتهاي فني و حرفه اي به نيروي انساني ساكن در نواحي مزبور توجه خاصي مبذول خواهد شد.
فصل چهارم
عمران ناحيه اي مقدمه با توسعه سريع اقتصادي كشور در دهه گذشته اقتصاد ملي از يكطرف بسرعت وارد مراحل تازه و پيشرفته تري شده و از طرف ديگر تنوع و پيوستگي فوق العاده اي در بخش هاي مختلف آن پديد آمده، بطوريكه لزوم توجه بتوسعه متعادل تر نواحي كشور و ايجاد همآهنگي در فعاليتهاي عمراني روزافزون گرديده است. بررسي توزيع توليد ناخالص و سرمايه گذاريهاي عمراني در نواحي مختلف كشور نشان مي دهد كه در برخي از موارد توليد ناخالص سرانه و سرمايه گذاريها و هزينه هاي عمراني، متناسب با جمعيت، امكانات و احتياجات نواحي مختلف نميباشند. عدم تعادل در توزيع درآمد و سرمايه گذاري در بين نواحي از يكسو مهاجرت بمناطق پيشرفته خصوصاً استان مركزي را تشديد نموده و مسائل شهري را حادتر مينمايد و از سوي ديگر سبب عدم استفاده كامل از امكانات طبيعي و اقتصادي مناطق كم بهره ميگردد. با توجه بمسائل فوق الذكر در اواخر برنامه چهارم با استفاده از فرصت گرانبهاي برگذاري جشن هاي دو هزار و پانصدمين سال بنيانگذاري شاهنشاهي ايران و بمنظور بزرگداشت اين جشن ها در جهت گسترش عدالت اجتماعي و تأمين موجبات مشاركت بيشتر مردم در امور مربوط بخود اقدام بتهيه و اجراي طرحهاي مجتمع عمراني گرديد. اين طرحها بصورت فعاليتهاي مجتمع عمراني، در زمينه هاي آموزش و پرورش، كشاورزي، صنايع، ارتباطات، عمران شهري، عمران روستائي، عمران عشايري، بهداشت و بهسازي محيط براي هر يك از استانها و فرمانداريهاي كل كشور تهيه و زير نظر استانداران و فرمانداران كل بمرحله اجرا گذاشته شد. با آنكه در سال اول اجراي طرحهاي مجتمع، از يكطرف آمادگي و تجربه كافي در اجراي طرحهاي عمراني در سطح استانها و فرمانداريهاي كل موجود نبود و از طرف ديگر مقررات و آئين نامه هاي حاكم بر طرحها انعطاف لازم براي جذب اعتبار اين طرحها را نداشت، معهذا از مجموع 5/4 ميليارد ريال اعتبار اختصاص يافته باستانها، بيش از 90 درصد آن بمصرف رسيد. تجربه اجراي طرحهاي مجتمع عمراني، علاوه بر اثرات درخشان نوسازي و ساختماني، نتايج اقتصادي و اجتماعي مهم زير را نيز در بر داشت: - تفويض اختيار بمأموران محلي سبب گرديد كه گام مثبتي در جهت عدم تمركز امور برداشته شود. - در مقامات محلي تحرك و دلگرمي فوق العاده اي ايجاد شد كه موجب پيشرفت سريع طرحها گرديد. - اجراي طرحهاي مجتمع سبب گرديد كه در سطح استانها و فرمانداريهاي كل ظرفيتهاي اجرائي جديدي بوجود آيد. - شرايط مساعدي جهت انجام وظائف انجمنهاي شهر و شهرستان و استان فراهم گرديد و مردم و نمايندگان آنها همزمان با تأسيس انجمنهاي مزبور بصورت عملي و جدي در تعيين سرنوشت منطقه خود مشاركت و دخالت نمودند. - اجراي طرحهاي مجمع عمراني علاوه بر ايجاد رونق نسبي اقتصادي در مناطق دور افتاده كشور موجب گرديد كه نيازمنديهاي فوري مناطق نيز تأمين گردد. - در توزيع اعتبارات عمراني بين نواحي كشور ضابطه هاي منطقي تري از قبيل جمعيت و نيازهاي اجتماعي و اقتصادي بوجود آمد. 1 - هدفهاي اساسي عمران ناحيه اي در برنامه پنجم اول - تأكيد بر تأمين خدمات اجتماعي و ايجاد اشتغال بيشتر در مناطقي كه بدلايل كمبود منابع و ساير عوامل طبيعي ديگر از رشد كافي برخوردار نبوده اند. بدين منظور هدفهاي رشد اجتماعي و اقتصادي هر يك از نواحي در دوره برنامه به ترتيبي تعيين گرديد كه ضمن جلوگيري از افزايش شكاف موجود در پايان برنامه پنجم اختلاف بين درآمد فردي در بين نواحي تا حدودي تعديل يابد. دوم - ايجاد همآهنگي در سرمايه گذاريها و فعاليتهاي عمراني مناطق چه در مرحله تنظيم برنامه ها و چه در مرحله اجرا بمنظور استفاده بهتر و كاملتر از ظرفيتهاي بوجود آمده و سرمايه گذاريهائي كه در آينده بعمل خواهد آمد. سوم - تأمين موجبات بيشتر مشاركت مستقيم مقامات محلي و مردم در امور عمراني و اقتصادي نواحي. چهارم - تقليل درصد مهاجرت و تنظيم حركت جمعيت در كشور و تبديل تدريجي نقاط مهاجرفرست مستعد براي توسعه بنقاط مهاجرپذير. 2 (منسوخه 24ˏ10ˏ1399) - سياستها و خط مشي هاي كلي بمنظور تحقق چهار هدف اساسي فوق در برنامه پنجم سياستها و خط مشي هاي كلي زير بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد: - سرمايه گذاري در برنامه هاي خاص ناحيه اي كه داراي جنبه هاي قوي اجتماعي ميباشند بر اساس ضوابطي از قبيل جمعيت، اهميت توليدي منطقه درآمد سرانه و امكانات نواحي در تجهيز منابع مالي و سرمايه اي توزيع خواهد گرديد. بديهي است توزيع اعتبارات برنامه ها و طرحهائي كه داراي جنبه هاي ملي ميباشد، بر اساس ضوابط ديگري از قبيل هدفهاي ملي، اهميت توليدي هر منطقه بعمل آمده و ترتيبي داده خواهد شد كه با توجه به مزيتهاي نسبي هر ناحيه از استعدادهاي طبيعي و منابع موجود در آن ناحيه حداكثر استفاده بعمل آيد. با اجراي اين سياست، نواحي استان ساحلي و كرمانشاه و كردستان و ايلام كه در برنامه چهارم از مناطق مهاجرفرست بودند در پايان برنامه پنجم بنقاط مهاجرپذير علي الخصوص در زمينه جذب نيروي انساني ماهر تبديل خواهند گرديد ( جدول شماره 1). - در قالب بررسي كلي منابع هر منطقه، قطبهاي كشاورزي، صنعتي، جهانگردي و نظائر آن تعيين و در داخل قطبها وضع و كيفيت منابع آب و زمين مورد بررسي قرار گرفته و اولويت تخصيص آنها بهر يك از فعاليتهاي كشاورزي صنعتي، معدني، مسكوني، توسعه شهري بر حسب مناطق و در سطح كشور مشخص خواهد گرديد و در ضمن سعي خواهد شد كه برنامه توسعه شهرها و مراكز جمعيتي آينده، با توجه به منابع، امكانات و احتياجات ناحيه اي كه شهر را در بر مي گيرد طرح ريزي گردد. - براي ترغيب بخش خصوصي به سرمايه گذاري در نواحي عقب افتاده و استفاده از نيروي كار فراوان موجود در اين قبيل نواحي و جلوگيري از مهاجرت آنها بتهران و شهرهاي بزرگ ديگر تدابير تشويقي در زمينه هاي مالي و اعتباري و غيره اتخاذ خواهد شد. براي اينكه هزينه هاي عمراني مصرف شده در نواحي كشور در ايجاد اشتغال و بهبود زندگي مردم ناحيه مورد نظر، تأثير محسوس و مستقيم داشته باشد در برنامه پنجم نسبت به تجهيز و واگذاري كارها بنيروي انساني محلي اقدام خواهد گرديد. جدول شماره 1- جمعيت و جمعيت فعال نواحي برنامه ريزي (ارقام به هزار نفر)
| مناطق | جمعيت | نرخ رشد جمعيت 0/0 | جمعيت فعال | نرخ فعاليت* | تعداد مهاجر | نرخ مهاجرت مناطق كشور** | |||
| 1351 | 1356 | 56-51 | 1351 | 1356 | 1351 | 1356 | 56-1351 | 1356-1351 | |
| كل كشور | 31169 | 35975 | 9/2 | 9197 | 10600 | 1/44 | 4/43 | 567+ | 7/1+*** |
| 1 | 3721 | 4185 | 4/2 | 1201 | 1335 | 4/49 | 0/48 | 94- | 4/2- |
| 2 | 4426 | 4971 | 4/2 | 1235 | 1420 | 3/43 | 1/43 | 130- | 8/2- |
| 3 | 5988 | 7343 | 2/4 | 1712 | 2036 | 5/41 | 0/40 | 421+ | 3/6+ |
| 4 | 2258 | 2540 | 4/2 | 638 | 743 | 5/40 | 2/43 | 89- | 7/3 |
| 5 | 2604 | 2899 | 2/2 | 767 | 872 | 6/44 | 3/44 | 93- | 4/3 |
| 6 | 2804 | 3200 | 7/2 | 918 | 1033 | 9/48 | 7/47 | 35- | 2/1 |
| 7 | 1944 | 2228 | 8/2 | 568 | 665 | 4/43 | 4/43 | 26- | 2/1 |
| 8 | 1589 | 1803 | 6/2 | 472 | 537 | 4/44 | 6/43 | 18- | 1/1 |
| 9 | 3059 | 3460 | 5/2 | 931 | 1027 | 9/44 | 5/43 | 82- | 5/2 |
| 10 | 2047 | 3435 | 8/2 | 562 | 679 | 4/40 | 9/40 | 59+ | 6/2 |
| 11 | 729 | 911 | 6/4 | 193 | 253 | 8/39 | 7/40 | 87+ | 6/10+ |
جمعيت فعال جمعيت ده سال بالا تعداد مهاجرتهاي 56-1351 جمعيت متوسط سالهاي 1356- 1351 علامت + نشان دهنده مهاجر پذير منطقه و علامت – منفي نمودار مهاجر فرستي منطقه است. 3 - سرمايه گذاري و برنامه هاي خاص ناحيه اي سرمايه گذاريهاي خاص ناحيه اي كه اجراي آنها موجب تحقق رشد متعادل تر نواحي خواهد گرديد. بر اساس جدول شمارۂ 2 از اعتبارات برنامه هاي بخشهاي اقتصادي و اجتماعي تأمين و تحت عنوان عمران نواحي در نواحي زير بمصرف خواهد رسيد: ميليارد ريال
1
ناحيه شمال ( گيلان و مازندران) 2/20
2
ناحيه آذربايجان ( آذربايجان شرقي و غربي) 0/27
3
ناحيه مركزي ( استان مركز، سمنان، زنجان) 1/21
4
ناحيه خوزستان ( خوزستان، كهكيلويه و بويراحمد) 3/9
5
ناحيه همدان و لرستان ( همدان، لرستان) 3/15
6
ناحيه اصفهان ( اصفهان، يزد، چهارمحال بختياري) 2/13
7
ناحيه فارس ( فارس) 6/10
8
ناحيه كرمان و زاهدان ( كرمان، سيستان و بلوچستان) 6/12
9
ناحيه خراسان ( خراسان) 6/17
10
ناحيه غرب ( كرمانشاهان، كردستان، ايلام) 0/17
11
ناحيه ساحلي ( بندرعباس، بوشهر) 1/6 -/170 توزيع اعتبارات در داخل هر ناحيه بين برنامه هاي مختلف از قبيل كشاورزي، آب، صنايع، برق، ارتباطات، عمران روستائي و غيره در قالب اصول و ضوابط كلي برنامه هاي سالانه بعمل خواهد آمد. جدول شماره 2 محل تأمين اعتبار عمران نواحي بر حسب فصول مختلف
| رديف | -عنوان فصل | اعتبار طرحهاي خاص ناحيه اي | اعتبار طرحهاي ملي | اعتبار كل |
| 1 | كشاورزي و دامپروري* | -/5 | -/203 | -/208 |
| 2 | آب | -/5 | -/103 | -/108 |
| 3 | صنايع | -/5 | 9/180 | 9/183 |
| 5 | نفت | - | 7/130 | 7/130 |
| 6 | كلز | - | -/29 | -/29 |
| 7 | برق | 5/6 | -/47 | 5/53 |
| 8 | ارتباطات | -/9 | 6/167 | 6/176 |
| 9 | مخابرات | - | 6/44 | 6/44 |
| 10 | عمران دهات | -/36 | - | -/36 |
| 11 | عمران شهري | 7/16 | 3/16 | -/33 |
| 12 | ساختمانهاي دولتي | -/10 | 8/80 | 8/90 |
| 13 | مسكن | 5/24 | 3/58 | 8/82 |
| 14 | آموزش و پرورش | 5/40 | 7/189 | -/230 |
| 15 | فرهنگ و هنر | - | 4/9 | 4/9 |
| 16 | جهانگردي | - | 7/7 | 7/7 |
| 17 | بهداشت و درمان و تغذيه | 9/5 | 1/46 | -/52 |
| 18 | تأمين و رفاه اجتماعي | -/5 | -/11 | -/16 |
| 19 | تربيت بدني و پيشاهنگي | 1/3 | 9/6 | -/10 |
| 20 | آمار و بررسيها | - | 2/6 | 2/6 |
| 21 | خدمات عمومي عمران نواحي | - | 3/5 | 3/5 |
| جمع كل | -/170 | -/1390 | 1560 |
در قالب اعتبارات هر ناحيه و از طريق توسعه كمي و كيفي طرحهاي مجتمع استثنائي كه در برنامه چهارم بمورد اجرا گذاشته شد، براي هر يك از استانها، طرح جامعي متشكل از فعاليتهاي مختلف توليدي و اجتماعي بصورت همآهنگ و متناسب با شرايط خاص استان تخت عنوان «برنامه توسعه استان» تهيه مي شود. اعتبارات هر ناحيه بين فعاليتهاي مختلف، طبق برنامه هاي سالانه اي كه بر اساس برنامه هاي كلي تنظيم خواهد شد تخصيص خواهد يافت. در مناطق دامداري متحرك، در قالب طرحهاي مجتمع استاني اقدامات جامعي براي ارتقاء سطح درآمد و رفاه دامداران متحرك بمرحله اجرا در خواهد آمد. هدف نهائي از اجراي اين برنامه آنست كه زندگي اقتصادي دامداران متحرك تدريجاً بزندگي كشاورزي توأم با دامداري تبديل گردد و بدين ترتيب شرايط اسكان آنان فراهم شود. در اجراي اين برنامه تعدادي مأمور ترويج پس از طي دوره هاي فشرده اي تربيت و بمناطق دامداري متحرك اعزام خواهند گرديد. پيش بيني ميگردد كه طي برنامه پنجم تعداد -/50. طرح عمراني مربوط به دامداران متحرك در مناطق لرستان، كردستان، سيستان و بلوچستان، فارس، آذربايجان، بختياري، كهكيلويه و بويراحمد كه هر مجموعه حدود دو هزار خانوار را تحت پوشش قرار ميدهد بمرحله اجرا گذاشته شود. در برنامه پنجم كادر برنامه ريزي و فني استانها تقويت ميگردد. *مبلغ -/4 ميليارد ريال از كل اين اعتبار به عمران عشاير اختصاص يافته است كه در قالب طرحهاي مجتمع بمصرف خواهد رسيد.
فصل پنجم (منسوخه 19ˏ06ˏ1399 — (منسوخه 19ˏ06ˏ1399)
حفاظت محيط زيست 1 - هدفهاي اساسي برنامه حفاظت محيط زيست براي اولين بار در برنامه عمراني كشور منظور شده است. ايران در مرحله اي از توسعه اقتصادي است كه بخوبي ميتواند از تجربيات ساير ممالك و قبل از بروز مسائل پيچيده محيطي استفاده كند و از تكرار اشتباهات اين ممالك پرهيز نمايد. بنابراين برنامه حفاظت محيط زيست ايران مبتني بر اصل پيشگيري و نه صرفاً علاج استوار گرديده است. هدف اصلي اين برنامه، حفاظت بهبود و تدريجاً احياء محيط زيست خواهد بود. هدف ديگر عبارت از تشويق مردم در استفاده صحيح از طبيعت ميباشد. 2 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) - سياستها و خط مشي هاي كلي: 1 – 2 - خط مشي هاي كلي: در راه نيل به هدف هاي فوق خط مشي هاي زير در برنامه پنجم اعمال خواهد گرديد.
الف
در انتخاب روشهاي مبارزه با آلودگي، به روش هائي اولويت داده خواهد شد كه در امر توليد دخالت مخصوصي نداشته و به قشرهاي كم درآمد جامعه فشار وارد نياورد. بنابراين در يك دوره كوتاه، امكان دارد كه جلوگيري كامل از تمام منابع آلوده كننده ميسر نباشد.
ب
در امر مبارزه با آلودگي به روشهائي كه جنبه پيشگيري دارند و نتيجتاً مستلزم صرف هزينه كمتري مي باشند اولويت داده خواهد شد.
پ
در عمل، از كليه امكانات نيروي انساني و تجربه سازمانهاي موجود، براي مبارزه با آلودگي استفاده خواهد گرديد.
ت
در مبارزه با آلودگي، كوشش خواهد شد كه حتي الامكان از نتايج تحقيقات و مطالعات علمي و عملي كه در سطح جهاني انجام گرفته و مي گيرد استفاده شود، و فقط در تطبيق اين نتايج با ويژگيهاي طبيعي و جغرافيائي ايران مبادرت به تحقيقات اصيل گردد. 2 – 2 - سياست هاي اجرائي
الف
با در نظر گرفتن علاقه زياد مردم ايران به گردش در طبيعت و كم هزينه بودن اين نوع تفريحات، چگونگي استفاده معقول از پارك ها و ساير منابع طبيعي به اطلاع عموم رسانده خواهد شد و امكانات يكسان براي تمام طبقات جامعه فراهم خواهد گرديد.
ب
در آينده سياست قيمت گذاري و مالياتي بنحوي تدوين خواهد شد كه آلوده كنندگان در مرحله نهائي متحمل هزينه هاي جلوگيري از آلودگي بشوند پيروي از اين سياست تا حدي، منجر به جلوگيري خود بخود از آلودگي خواهد شد.
پ
به امر اعطاي كمك هاي اعتباري و فني به بخش خصوصي، جهت جلوگيري از آلودگي صنعتي توجه خاص مبذول خواهد گرديد.
ت
بمنظور استفاده اقتصادي و معقول از اراضي سياست خاصي براي تخصيص اراضي جهت فعاليت هاي كشاورزي، صنعتي، خانه سازي تدوين خواهد شد كه در نتيجه اراضي مناسب براي كشاورزي و خانه سازي محفوظ بماند و واحدهاي صنعتي در ساير اراضي مستقر شوند.
ث
با توجه به جديد بودن موضوع حفاظت محيط زيست، در حال حاضر تصويب قوانين و آئين نامه هاي اجرائي لازم، يكي از مهمترين اقدامات ضروري در اين زمينه ميباشد. قوانين مزبور بعلاوه قانون آب و نحوه ملي شدن آبها اساس اجراي برنامه حفاظت محيط خواهد بود. 3 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) - برنامه هاي مشخص برنامه هاي مشخص حفاظت محيط زيست بقرار زير ميباشد:
1
3 - برنامه حفاظت: حفاظت اكوسيستم ها، حفاظت زيبائي محيط، حفاظت آبزيان، حفاظت حيات وحوش، مبارزه با عوارض ناشي از صدا، و آلودگيهاي ناشي از سموم دفع آفات، آشغال و فضولات، آلودگي درياها و سواحل، آلودگي آبهاي داخلي، و بالاخره آلودگي هوا. اجراي هر برنامه مستلزم انجام چهار وظيفه مشخص به شرح زير خواهد بود: - شناخت مسئله و بطور كلي تعيين وضع موجود. - ارائه ضوابط و راه حلهاي كنترل. - اجراي عمليات، انجام بازرسي و كنترل منابع آلودگي. - بالاخره ارزشيابي و تجديد نظر در برنامه.
2
3 - تشكيلات اجرائي: اجراي موفقيت آميز برنامه هاي فوق الذكر با توجه به تنوع وظايف مربوط به آنها، مستلزم ايجاد يك همآهنگي مي باشد. در برنامه پنجم مسئوليت همآهنگي اجراي برنامه بر عهده شوراي عالي حفاظت محيط قرار داده و وظائف مختلف به تناسب امكانات و تجربيات سازمان هاي دولتي بين آنها توزيع خواهد شد. در اين مورد توضيحات تفصيلي در متن گزارش برنامه پنجم آمده است. 4 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني: اعتبارات برنامه حفاظت محيط 2/32 ميليارد ريال، معادل 3/2 درصد اعتبارات عمراني برنامه پنجم پيش بيني گرديده است. اين اعتبارات از فصول كشاورزي، آب، عمران شهري، و بهداشت تأمين مي گردد.
فصل ششم
انرژي مقدمه پيش بيني ميشود كه مصرف انرژي در ايران طي برنامه پنجم با رشد متوسط ساليانه 14 درصد از معادل 1/18 ميليون متر مكعب نفت سفيد در سال1351 به معادل 35 ميليون متر مكعب نفت سفيد در سال 1356 افزايش يابد. در اين دوره رشد مصرف انرژيهاي تجارتي ( نفت گاز طبيعي، ذغال سنگ و برق آبي) 6/14 درصد و كاهش مصرف انرژيهاي غير تجارتي ( شامل چوب، ذغال چوب و مواد دامي) 8 درصد برآورد ميگردد. مصرف سرانه انرژي با رشد متوسط ساليانه 2/10 درصد از معادل 581 ليتر نفت سفيد در سال 1351 به 970 ليتر نفت سفيد 4/8 ميليون كيلو كالري) در سال 1356 افزايش پيدا ميكند. سهم مصرف انرژيهاي تجارتي از 7/96 درصد در سال 1351 به 8/98 درصد كل مصرف انرژي در سال 1356 افزايش خواهد يافت. -جدول شماره 1 تا 4 كيفيت مصرف انواع انرژي را در ايران نشان ميدهد. جدول شماره 1 مصرف انواع انرژيهاي اوليه در ايران 1341 1346 1351 1356 نفت (به هزار متر مكعب) 4321 7395 12584 21912 گاز طبيعي (به ميليون متر مكعب) 1050 1366 3000 8800 ذغال سنگ (به هزار تن) 227 270 270 783 برق آبي (به ميليون كيلووات ساعت)* 79 642 3400 7250 انرژيهاي غيرتجارتي (به معادل هزار تن چوب) 3850 2430 1500 1300 قسمتي از انرژيهاي نفت و گاز طبيعي و ذغال سنگ به نيروي برق تبديل ميگردد و بعنوان انرژي ثانويه به مصرف ميرسد. مقدار نيروي برق توليد شده از انرژيهاي فوق در سالهاي 1341، 1346، 1351، 1356 بترتيب: 3656، 7460 و 21100 ميليون كيلووات ساعت ميباشد. جدول شماره 2 نسبت مصرف انواع انرژيهاي اوليه در ايران (درصد)
| 1341 | 1346 | 1351 | 1356 | |
| نفت | 5/60 | 1/72 | -/71 | -/64 |
| گاز طبيعي | 6/15 | 1/14 | -/18 | 5/27 |
| ذغال سنگ | 2/2 | 9/1 | 1/1 | 3/1 |
| برق آبي | 5/0 | 6/2 | 6/6 | -/6 |
| جمع انرژيهاي تجارتي | 8/78 | 7/90 | 7/96 | 8/98 |
| انرژيهاي غيرتجارتي | 2/21 | 3/9 | 3/3 | 2/1 |
| جمع كل | 100 | 100 | 100 | 100 |
جدول شماره 3 رشد مصرف انواع انرژيهاي اوليه در ايران* (درصد)
| 1346-1341 | 51-1346 | 56-1351 | |
| نفت | 4/11 | 2/11 | 8/11 |
| گاز طبيعي | 2/15 | 9/16 | -/24 |
| ذغال سنگ | 9/6 | - | 5/17 |
| برق آبي | -/23 | -/34 | 2/12 |
| جمع انرژيهاي تجارتي | 7/12 | 8/12 | 6/14 |
| انرژيهاي غيرتجارتي | 6/8- | 9- | 8- |
| جمع كل (متوسط) | 9/10 | 4/11 | -/14 |
رشد مصرف بر مبناي ارزش حرارتي محاسبه گرديده است. جدول شماره 4 مصرف انواع انرژيهاي اوليه در ايران (بر حسب معادل هزار متر مكعب نفت سفيد)
| 1341 | 1346 | 1351 | 1356 | |
| نفت | 4436 | 7600 | 12855 | 22400 |
| گاز طبيعي | 1150 | 1496 | 3269 | 9578 |
| ذغال سنگ | 166 | 201 | 201 | 451 |
| برق آبي | 35 | 279 | 1188 | 2111 |
| جمع انرژيهاي تجارتي | 5787 | 9576 | 17513 | 34540 |
| انرژيهاي غيرتجارتي | 1557 | 984 | 611 | 400 |
| جمع كل | 7344 | 10560 | 18124 | 34940 |
(بر حسب تريليون كيلو كالري)
| 1341 | 1346 | 1351 | 1356 | |
| نفت | 4/38 | 8/65 | 3/111 | -/194 |
| گاز طبيعي | 9/9 | 9/12 | 2/28 | 9/82 |
| ذغال سنگ | 4/1 | 7/1 | 7/1 | 9/3 |
| برق آبي | 3/0 | 4/2 | 3/10 | 3/18 |
| جمع انرژيهاي تجارتي | /50 | 8/82 | 5/151 | 1/299 |
| انرژيهاي غيرتجارتي | 5/13 | 5/8 | 3/5 | 5/3 |
| جمع كل | 5/63 | 3/91 | 8/156 | 6/302 |
1 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1399) - عرضه و تقاضاي انرژي در برنامه پنجم طي برنامه پنجم عمراني تغييرات اساسي و مهمي در عرضه و تقاضاي انرژي ايران روي خواهد داد: پ - توليد نيروي برق آبي در دوره برنامه پنجم دو برابر ميگردد ولي از لحاظ درصد نسبت به كل انرژي توليدي تغييري حاصل نخواهد شد.
ت
مصرف انرژيهاي غير تجارتي كه در گذشته قسمت قابل ملاحظه اي از انرژي مصرفي كشور را تشكيل ميداد، در سال 1356 به 2/1 درصد انرژي مصرفي كاهش خواهد يافت و پيش بيني ميشود كه انرژيهاي مزبور در پايان برنامه ششم عمراني ديگر نقشي در اقتصاد انرژي ايران نخواهد داشت.
ث
امكان استفاده از انرژي هسته اي براي توليد نيروي برق و شيرين كردن آب شور دريا طي برنامه پنجم عمراني مورد بررسي اساسي قرار خواهد گرفت. 2 - خط مشي ها و سياستهاي اجرائي خط مشي ها و سياستهاي اجرائي صنايع انرژي ايران در دوره برنامه پنجم عمراني بشرح زير تعيين ميگردد: الف (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) - با توجه به حياتي بودن مسئله آلودگي هوا و تأمين بهداشت و سلامت جامعه و بمنظور تعديل نسبت مصرف فرآورده هاي نفت و احداث پالايشگاههاي ساده تر و كاهش سرمايه گذاري در ايجاد تأسيسات توليد و عرضه انرژي و لزوم حفظ منابع ملي كشور، كوشش پي گيري براي استفاده از گاز طبيعي جهت مصارف صنعتي و خانگي و تجاري بعمل خواهد آمد. ب - بمنظور ايجاد همآهنگي در عرضه و تقاضاي انواع انرژي و پيروي از يك سياست انرژي مطلوب اقدامات زير انجام خواهد شد: - بررسي هاي مستمر در عرضه و تقاضاي انواع انرژي صورت خواهد گرفت. - شرايط و وسيله مؤثري جهت هماهنگي در تأمين و عرضه انواع انرژي فراهم خواهد شد. بمنظور ايجاد هماهنگي در عرضه انواع انرژي و فعاليت سازمانهاي صنايع انرژي، در برنامه چهارم تشكيل شوراي انرژي كشور پيشنهاد شده بود. اين شورا در اوايل برنامه چهارم تشكيل شد ولي فعاليت آن ادامه نيافت. با توجه به بررسيها و مطالعاتي كه بعمل آمده و با توجه به تجربه ناموفق تشكيل شوراي انرژي، يك نظام متمركز و مؤثر جهت ايجاد هم آهنگي در اعمال سياست جامع انرژي و انجام فعاليتهاي سازمانهاي صنايع انرژي بوجود خواهد آمد. پ - با توجه به سرمايه گذاريهائي كه تا كنون در صنايع انرژي ايران (نفت، گاز و برق) بعمل آمده، بايد منابع مالي لازم براي سرمايه گذاري در توسعه تأسيسات مورد نياز توسط سازمانهاي صنايع انرژي فراهم گردد. ت - از آنجا كه عرضه گاز طبيعي در روستاهاي مسير شاه لوله گاز و نيروي برق در مراكز روستائي كشور و توسعه نفت رساني به روستاها از نظر اجتماعي حائز اهميت است و از آنجا كه ممكن است ايجاد تأسيسات سوخت و برق در روستاها تا مدتي اقتصادي نباشد لازم است سرمايه گذاري در نواحي مزبور طي برنامه پنجم از اعتبارات عمراني تأمين گردد.
فصل هفتم
كشاورزي و دامپروري 1 - هدفهاي اساسي هدفهاي اساسي بخش كشاورزي در برنامه پنجم هماهنگ با هدفهاي ساير بخشهاي اقتصادي بشرح زير ميباشد:
الف
بهره برداري از منابع طبيعي در چهارچوب اصول منشور انقلاب شاه و ملت به ترتيبي كه ضمن تحصيل حداكثر استفاده معقول از اين منابع موجبات احياء و نگهداري اين ثروتهاي ملي براي نسلهاي آينده فراهم گردد.
ب
افزايش ميزان توليدات كشاورزي و درآمد سرانه زارعين و كشاورزان همراه با بالا بردن توليد سرانه آنان از طريق اعمال روشهاي پيشرفته كشاورزي در واحدهاي مختلف بهره برداري بويژه تعاونيها، شركتهاي سهامي زراعي و شركتهاي كشت و صنعت و مجتمعهاي شير و گوشت و واحدهاي مكانيزه و تجارتي به ترتيبي كه طي دوره برنامه پنجم ارزش افزوده كشاورزي بطور متوسط رشد سالانه اي معادل 5/5 درصد داشته باشد.
پ
كاهش ميزان كم كاري در مناطق روستائي از طريق تأكيد بيشتر به كشاورزي عمقي با شيوه هاي جديد و پيشرفته، گسترش صنايع تبديلي فرآورده هاي كشاورزي در سطح روستاها، توسعه و ترويج صنايع دستي و فعاليتهاي غير كشاورزي، تلفيق زراعت و دامداري، عمران اراضي باير و مراتع، ايجاد مجتمعهاي صنعتي دامداري و نوسازي روستاها. 2 - سياست ها و خط مشي هاي كلي 1 – 2 - نظام بهره برداري از اراضي: نظام بهره برداري از اراضي متكي بر اصل اول منشور انقلاب سفيد و تكميل مراحل سازندگي اصلاحات ارضي ميباشد. با خاتمه مراحل سه گانه اصلاحات ارضي و روشن شدن تكليف قانوني افراد شاغل در فعاليتهاي كشاورزي، در طول برنامه پنجم موجبات عضويت كليه زارعان و كشاورزان در شبكه شركتهاي تعاوني و يا شركتهاي سهامي زراعي فراهم خواهد گرديد. سرمايه گذاري بيشتر در واحدهاي مكانيزه خصوصي و باغات ميوه و كوشش در بهبود و گسترش فعاليت آنها مورد تشويق قرار خواهد گرفت و تسهيلات بيشتري براي صاحبان اينگونه واحدها كه علاقمند به تشكل در تعاونيها و يا شركتهاي كشت و صنعت باشند فراهم خواهد شد. واحدهاي تجارتي كشت و صنعت اعم از خصوصي يا دولتي به ترتيبي كه دانش پيشرفته كشاورزي را همراه با سرمايه گذاري كافي در راه افزايش و بهبود توليدات و عرضه بهتر فرآورده ها به بازار بكار گيرد در 300 هزار هكتار استقرار يافته و از حمايت دولت بهره مند خواهد شد. 2 – 2 - سياست سرمايه گذاري: سرمايه گذاري دولت در بخش كشاورزي در درجه اول متوجه عمليات زيربنائي، تأمين خدمات مختلف مورد نياز از جمله ترويج - مهندسي زراعي - خاك شناسي - دفع آفات - دامپزشكي - افزايش كارائي نيروي انساني شاغل در كشاورزي و ايجاد نظام لازم و كمك براي بازاريابي محصولات زراعي و دامي و در موارد لزوم سرمايه گذاري مستقيم خواهد بود. سرمايه گذاري دولت در فعاليتهاي كشاورزي كه جنبه انتفاعي دارد در واحدهاي كشت و صنعت و مجتمع هاي شير و گوشت دولتي و مختلط و همچنين براي ايجاد واحدهاي بهره برداري نمونه بمنظور راهنمائي بخش خصوصي و يا در مناطق خاص كشور كه از لحاظ اجتماعي و اقتصادي چنين اقدامي ضروري باشد صورت خواهد گرفت. سرمايه گذاري بخش دولتي در فعاليتهاي انتفاعي با توجه به اين اصل خواهد بود كه سهام دولت تدريجاً به تعاونيها، شركتهاي خصوصي و يا كاركنان واحدهاي ايجاد شده انتقال داده شود. بمنظور تشويق و افزايش سرمايه گذاري ثابت بخش خصوصي در فعاليتهاي كشاورزي و صنايع وابسته، وامهاي ميان مدت و بلند مدت بصورت وام نظارت شده تا حدود 60 درصد سرمايه در اختيار وامخواهان گذاشته خواهد شد و در پرداخت وام مفيد بودن و بازدهي طرحهاي ارائه شده توسعه وامخواه بيش از مسئله وثيقه مورد توجه قرار خواهد گرفت. در دوران برنامه پنجم نسبت به يك كاسه كردن قروض تنزيلي زارعين و كشاورزان و تسويه تدريجي وامهاي با شرايط سنگين مجدانه اقدام خواهد شد ولي در عين حال تدابيري اتخاذ خواهد شد كه پس از واريز ديون تنزيلي از تكرار اينگونه وامهاي با شرايط سنگين جلوگيري بعمل آيد. 3 – 2 - سياست بازاريابي: در راه كمك به بالا بردن سهم توليدكننده از قيمتي كه مصرف كنندگان نهائي محصولات كشاورزي ميپردازند، كاهش دخالت واسطه ها و بهبود ساير امور مربوط به بازاريابي، علاوه بر اختصاص اعتبار كافي بصورت وام براي جلوگيري از سلف فروشي فرآورده هاي كشاورزي، براي ايجاد وسائل مورد نياز مانند درجه بندي، بسته بندي، نگهداري، حمل و نقل، صنايع تبديل، ميادين منظم، كمكهاي فني و اعتباري پيش بيني گرديده و نهايت كوشش بكار خواهد رفت تا اين تأسيسات توسط تعاونيها و يا اتحاديه ها تعاوني ايجاد و مورد بهره برداري قرار گيرند. با توسعه تعاونيهاي مصرف در مناطق شهري و ارتباطي كه بين تعاونيهاي توليد و تعاونيهاي مصرف برقرار خواهد گرديد نظام معقولي در امر توزيع فرآورده ها استقرار خواهد يافت. براي رفع نگراني توليدكننده از نوسان شديد قيمتها و تأمين ايمني اقتصادي براي آنان، حداقل قيمت فرآورده هاي اصلي كشاورزي تعيين و تضمين خواهد شد. با توجه بتجربه ساير جوامع پيشرفته استقرار نظام تضمين حداقل قيمت بر مبناي مطالعات دقيق و بصورت تدريجي انجام ميگيرد و حداقل قيمت درجه هاي مختلف هر محصول متناسب با هزينه هاي متعارف مناطق و نيز با توجه بقيمت محصول در بازارهاي جهاني و اثرات متقابل قيمت ها معين مي شود بنحويكه فرآورده هاي كشاورزي كشور در سطح جهاني قابل رقابت باشد. سياست تضمين حداقل قيمت بصورتي اجرا خواهد شد كه موجبات توسعه توليد و افزايش بازدهي عوامل توليد فراهم گردد. 4 – 2 - سياست بيمه محصولات كشاورزي: در برنامه پنجم بر مبناي مقرراتي كه تدوين خواهد گرديد بتدريج موجبات بيمه محصولات عمده در مقابل مخاطرات قهري و همگاني فراهم مي شود و دامهاي اصيل، تأسيسات كشاورزي و بازاريابي و فرآورده هاي ذخيره شده در انبارها نيز بيمه خواهد شد. 5 – 2 - سياست درآمد و اشتغال: از هدفهاي اساسي برنامه پنجم برقراري تناسب بهتري بين درآمد افراد روستانشين و شهرنشين ميباشد. در بخش كشاورزي افزايش سطح درآمد زارعين و كشاورزان از طريق توليد بيشتر، تقليل هزينه در واحد توليد و همچنين افزايش اشتغال مولد با كارائي هر چه بيشتر از سياستهاي اساسي برنامه پنجم خواهد بود. تقليل دامداري و زراعت، برداشت دو محصول از يك زمين، توسعه صنايع دستي، استقرار صنايع بويژه صنايع وابسته به فرآورده هاي كشاورزي در روستاها از جمله طرقي است كه به تحقق سياست فوق الذكر كمك خواهد كرد. 6 (منسوخه 19ˏ06ˏ1399) – 2 - سياست تحقيق و بررسي: تحقيق در زمينه شناخت مسائل كشاورزي منجمله مسائل اقتصادي و اجتماعي روستاها و بازاريابي محصولات و تهيه مرغوبترين نهال و بذر سازگار با شرايط خاص مناطق مختلف كشور، مناسبترين نژادهاي دام اصيل و پرحاصل، شناخت آفات و بيماريهاي گياهي و دامي و حاصلخيزي خاك و جنگل و مرتع و شناخت روشهاي صحيح بهره برداري از آبزيان بر مبناي طرح جامعي در مراكز تحقيقاتي مجهز مورد بررسي قرار خواهد گرفت. دستگاه اجرائي مربوطه انجام تحقيقات پايه اي توسط دانشگاهها را حتي الامكان از طريق عقد قرارداد تشويق خواهد نمود و براي تحقيقات فني و علمي نيز از تخصصهاي موجود در دانشگاهها استفاده خواهد شد. 3 - برنامه هاي مشخص 1 (منسوخه 19ˏ06ˏ1399) – 3 - حفظ، احياء و بهره برداري از منابع طبيعي: بهره برداري از جنگلها و مراتع بر اساس قوانين ملي شدن اين منابع ادامه خواهد يافت. در طول برنامه پنجم مستثنيات منابع طبيعي ملي شده تعيين و تفكيك خواهد شد. بمنظور حفظ جنگلها از تخريب، گارد جنگل تكميل و تجهيز ميشود و 1500 كيلومتر راه دسترسي و 2000 كيلومتر راه بهره برداري در داخل جنگلها ايجاد خواهد گرديد. مساحت مورد بهره برداري از جنگلها بر مبناي طرحهاي تدوين شده به 660 هزار هكتار افزايش خواهد يافت و حجم چوب استحصالي از 900 هزار متر مكعب به 7/2 ميليون متر مكعب در پايان برنامه پنجم خواهد رسيد. شناسايي نيمه تفصيلي از تمام مراتع كشور در دوران برنامه پنجم خاتمه خواهد يافت. بر مبناي نتايج بدست آمده از اين مطالعات طرحهاي مرتع داري تهيه و در 5/1 ميليون هكتار بمورد اجرا گذاشته خواهد شد. مراتع بسيار فقير در مساحتي قريب به 4 ميليون هكتار قرق خواهد شد و مادام كه پوشش نباتي 30 درصد سطح را نپوشانده است از اچراي دام جلوگيري بعمل خواهد آمد. در راه كمك به حفظ اراضي مرتعي و جلوگيري از فرسايش، در مناطقي از كشور كه ميزان بارندگي و ساير شرايط براي انجام زراعت ديم مناسب نباشد زارعين اينگونه زراعتها تشويق و راهنمائي خواهند شد تا تدريجاً زراعتهاي ديم را تبديل بمرتع دستكاشت بنمايند. حفظ منابع طبيعي در مقابل عوامل مخرب و آلوده كننده و احياء اين منابع در برنامه پنجم مورد توجه خاص خواهد بود. در طول برنامه نسبت به شناسائي سه ميليون هكتار از كانونهاي اصلي شنهاي روان و مطالعه مناسبترين نحوه تثبيت آن اقدام خواهد گرديد. عمليات تثبيت شن روان با ايجاد پوشش نباتي و استفاده از فرآورده هاي نفتي در مساحتي قريب بيك ميليون هكتار صورت خواهد گرفت. -/15 ميليون هكتار از آبخيزهاي كشور شناسائي شده و در 5/1 ميليون هكتار با توجه به استعداد فرسايش پذيري، عمليات اجرائي بر حسب اولويت انجام خواهد گرفت. ذخائر ماهي درياي مازندران با ايجاد پنج ايستگاه تكثير ماهي تقويت خواهد شد. 2 – 3 - توليدات زراعي و باغباني: متوسط رشد سالانه براي توليدات زراعي و باغباني در دوران برنامه پنجم 8/4 درصد برآورده شده است و بدين ترتيب توليد غلات از 6/5 ميليون تن به 3/8 ميليون تن، توليد نباتات صنعتي از 1/5 ميليون تن به 45/7 ميليون تن، ميوه جات از 8/1 ميليون تن به4/2 ميليون تن، سبزي و صيفي از 2/3 ميليون تن به 6/3 ميليون تن و توليد نباتات علوفه اي از 2/1 ميليون تن به 4/2 ميليون تن خواهد رسيد. با توجه بميزان تقاضاي محاسبه شده در دوران برنامه پنجم پيش بيني ميشود كه اقلام عمده صادرات پنبه حدود 90 هزار تن، ميوه و خشكبار در حدود 250 هزار تن خواهد بود. واردات عمده، فرآورده هاي زراعي در دوران برنامه پنجم شامل غلات بويژه جو و ذرت حدود نهصد هزار تن و همچنين روغن نباتي در حدود يكصد هزار تن برآورد ميشود. هدفهاي مشخص شده براي توليدات زراعي و باغباني از طريق و يا با اعمال شيوه هاي زير تحقق خواهد يافت: - افزايش مساحت اراضي آبي حدود 390 هزار هكتار. - گسترش برداشت دو محصول از زمين در يك سال زراعي بحدود 150 هزار هكتار. - افزايش بازده در واحد سطح از طريق توزيع بذر و نهال مرغوب، افزايش مصرف كود شيميائي از 350 هزار تن سال 1351 به 800 هزار تن در سال پايان برنامه پنجم، دفع آفات نباتي عمومي و همگاني در مساحتي قريب به 5 ميليون هكتار، تعميم آموزش، ترويج شيوه هاي نوين كشاورزي از طريق سازمانهاي متناسب و مؤثر مستقر در مراكز و حوزه هاي عمران روستاها. - اعمال خط مشي هاي عنوان شده در مورد پرداخت وام، بازاريابي و تضمين حداقل قيمت نيز در افزايش توليدات زراعي و باغباني مؤثر خواهد بود. در مورد نگهداري غله پيش بيني شده است كه ظرفيت سيلوهاي كشور همواره بيش از مصرف چهار ماه ساكنين شهرها باشد، لذا ظرفيت سيلوها كه اينك در حدود 392 هزار تن ميباشد افزايش داده خواهد شد بطوريكه در سال 1356 بحدود 792 هزار تن بالغ گردد. براي تأمين ظرفيت لازم براي نگهداري موقت غلات و خوراك دام و همچنين ساير نيازمنديها اقدام بايجاد انبارهاي مجهز بظرفيت حدود 700 هزار تن در سطح كشور خواهد شد. 3 (منسوخه 19ˏ06ˏ1399) – 3 - توليدات دامي: متوسط رشد سالانه براي فرآورده هاي دامي در طول برنامه پنجم 6/6 درصد برآورد شده است. بدين ترتيب توليد گوشت قرمز از 350 هزار تن به 540 هزار تن، شير از 9/1 ميليون تن به 8/2 ميليون تن و توليد گوشت مرغ از 50 هزار تن به 120 هزار تن افزايش خواهد يافت. توليد گوشت مرغ و ماهي بيش از تقاضاي محاسبه شده پيش بيني گرديده زيرا توليد گوشت قرمز كفاف تقاضا را نخواهد نمود. بدين جهت با اتخاذ تدابيري مصرف گوشت سفيد جايگزين كمبود قسمتي از گوشت قرمز خواهد شد بطوريكه واردات گوشت قرمز در سال 1356 از حدود 13 هزار تن تجاوز ننمايد. افزايش توليدات دامي در اثر اعمال شيوه هاي زير تحقق خواهد يافت: ازدياد خوراك دام از 11 ميليارد به 16 ميليارد واحد علوفه اي در پايان برنامه با توسعه كشت نباتات علوفه اي، ايجاد تحول در نحوه پرورش گوسفند و نگهداري و پرواربندي دام در آغل بطوريكه تعداد دام متحرك در مراتع با قدرت تعليف چراگاهها متناسب شود و ضوابط لازم براي جلوگيري از فرسايش رعايت گردد. افزايش بازده گله ها از طريق به گزيني بطوريكه نسبت بازده از حدود 35 درصد فعلي به 40 درصد برسد. مبارزه با بيماريهاي دامي بطوريكه ميزان تلفات دام از 20 درصد در دوران برنامه چهارم به 15 درصد در پايان برنامه پنجم كاهش يابد با تأكيد بر بيماريهاي مشترك انسان و دام. افزايش ظرفيت تهيه واكسن و داروي مؤسسه رازي كه اينك سالانه 170 ميليون دز و 20 ميليون واحد داروئي ميباشد بميزان بيست درصد در سال طي دوره برنامه پنجم با تأكيد روي بيماريهاي مشترك دام و انسان و همكاري وزارت بهداري. ايجاد مجتمع هاي شير و گوشت دولتي و خصوصي و مختلط بمنظور توسعه دامداري هاي مدرن زنجيري در كشور و ازدياد واردات گوساله و گاو شيري و گوشتي اصيل از خارج بترتيبي كه تعداد گاو اصيل در پايان برنامه بحدود 200 هزار و تعداد گاوهاي دو رگه بحدود يكصد هزار رأس افزايش يابد. و تشويق پرواربندي و جانشين كردن گاوهاي اصيل بجاي گاوهاي بومي. توسعه سريع مرغداريهاي صنعتي در اطراف شهرها و در مناطق روستائي توسط شركتهاي تعاوني و شركتهاي سهامي زراعي و ايجاد مرغداريهاي صنعتي نمونه توسط دولت جهت راهنمائي بخش خصوصي در مناطق مستعدي كه فاقد اين نوع مرغداريها ميباشد. توسعه صيد ماهي و بهبود توزيع آن در شمال و جنوب آبهاي داخلي و تأكيد آن روي مناطق جنوبي و جنوب شرقي كشور. اصلاح نظام بازاريابي گوشت قرمز و خريد و فروش دام بر اساس وزن زنده با توجه بسن و جنس و تضمين قيمت، از طريق ايجاد ميدانهاي خريد و فروش دام در محلهاي مناسب و توليد خوراك دام در كارخانه هاي دولتي. 4 – 3 - نظام بهره برداري: از حدود 9/3 ميليون هكتار اراضي آبي در پايان برنامه پنجم 5/8 درصد توسط واحدهاي كشت و صنعت، كمي بيش از 8 درصد توسط شركتهاي سهامي زراعي و تعاونيهاي توليد، حدود 10 درصد توسط واحدهاي مكانيزه و حدود 5/73 درصد توسط زارعين و كشاورزان منفرد مورد بهره برداري قرار خواهد گرفت. اگر چه واحدهاي بهره برداري زارعين و كشاورزان منفرد غالباً از نظر مساحت كوچك ميباشد، ولي با اتكاء به نظام تعاوني موجباتي فراهم خواهد شد كه اين عده نيز بنحو مطلوبي از مزاياي تأمين خدمات بهره مند گردند و تعاونيهاي كشاورزي نقش مؤثرتري در سرمايه گذاريهاي اساسي و تهيه و توزيع نهادها و عرضه فرآورده ها به بازار مصرف عهده دار شوند. اعضاي تعاونيهاي روستائي و كشاورزي از 8/1 ميليون نفر در پايان برنامه چهارم بحدود سه ميليون نفر در پايان برنامه پنجم خواهد رسيد. سياست ادغام تعاونيها دنبال خواهد شد، بطوريكه تعداد تعاونيهاي بزرگ كه عملا در تأمين هدفهاي مشترك اقتصادي اعضاء فعاليت مؤثر داشته باشند بحدود 3 هزار شركت و تعاونيهاي پراكنده به قريب 2 هزار شركت برسد. در دوران برنامه نسبت به ايجاد يكصد تعاوني كشاورزي و فروش محصول توسط باغداران، دامداران و كشاورزان متوسط اقدام خواهد شد و پيش بيني ميشود اين تعاونيها در تحقق هدفهاي توليدي و بهبود نظام بازاريابي نقش مؤثري را ايفا كنند. در طول برنامه بر اساس قانون تعاوني نمودن توليد و يكپارچه شدن اراضي 60 شركت تعاوني توليد ايجاد خواهد شد و تعداد اتحاديه هاي تعاوني به حدود 150 خواهد رسيد. با گسترش آموزش تعاون در كليه سطوح بويژه تعليم مدير و حسابدار محلي براي تصدي امور تعاونيها، تلفيق كمكهاي فني و ترويجي با اعتبارات وامي، توسعه صنايع و ايجاد تأسيسات بازاريابي در روستاها، تجهيز اتحاديه ها به انبار و تسهيلات لازم، تعاونيها تحت هدايت و رهبري دولت نقش قاطعي در پيشبرد هدفهاي برنامه عهده دار خواهند شد. 5 – 3 - شركتهاي سهامي زراعي: بررسيهاي انجام شده نشان ميدهد كه استقرار شركتهاي سهامي زراعي در روستاها موجبات پيشرفت اساسي در زمينه هاي فني كشاورزي، رشد فكري دهقانان، افزايش توليدات و درآمد سرانه آنان را فراهم نموده است. مشكل عمده در راه توسعه سريع اين شركتها كمبود مديران و كارشناسان صلاحيتدار و آماده بكار در سطح روستاها ميباشد. در برنامه پنجم اقدام به ايجاد يكصد شركت سهامي زراعي ديگر خواهد شد بطوريكه تعداد شركتهاي سهامي زراعي در سال 1356 به 143 و حوزه فعاليت آنها به حدود 420 هزار هكتار خواهد رسيد. شركتهاي سهامي زراعي در جهت تحصيل حداكثر ارزش افزوده از توليدات خود با تلفيق دامداري و زراعت، درجه بندي و بسته بندي و تبديل محصولات و عرضه مستقيم فرآورده هاي خود به بازارهاي مصرف تجهيز و تقويت خواهند شد. 6 – 3 - كشت و صنعت: با تمركز مديريت، سرمايه و فنون جديد بمنظور تحصيل حداكثر توليد و تبديل محصولات كشاورزي و دامي ايجاد اشتغال صنعتي و اشتغال فصلي در مناطق روستائي، واحدهاي تجارتي كشت و صنعت و واحدهاي مجتمع شير و گوشت، اعم از خصوصي يا دولتي يا مختلط در مساحتي كه تا آخر برنامه پنجم مجموع آن 300 هزار هكتار باشد بوجود خواهد آمد. مجتمع هاي شير و گوشت در استقرار نظام مناسب در تأمين خدمات مورد نياز دامداران، بهبود نظام بازاريابي گوشت و با دخالت محدود در بازار، تنظيم عرضه و تقاضاي گوشت مؤثر واقع خواهند شد. در مناطق دامداري عمده عشايري نظير فارس، آذربايجان، كردستان و لرستان اين مجتمع ها توسط دولت و در ساير مناطق حتي الامكان توسط بخش خصوصي با راهنمائي فني و كمكهاي اعتباري دولت و در غير اينصورت مستقيماً بوسيله دولت ايجاد خواهد گرديد. 7 – 3 - تأمين خدمات كشاورزي در مناطق روستائي: در جهت تحقق هدفهاي برنامه، خدمات و اعتبارات پيش بيني شده در برنامه بصورت وسيع و مؤثر بروستاها با حد اعلاي همآهنگي سوق داده خواهد شد. براي راهنمائيهاي فني شركتهاي تعاون روستائي و اعضاي آن نسبت به استخدام، آموزش و استقرار مددكاران فني تعاوني ها در سطح روستاها اقدام خواهد شد. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني كل اعتبارات كشاورزي از 77 ميليارد ريال در برنامه چهارم، شامل 51 ميليارد ريال از محل بودجه عمراني و 26 ميليارد ريال از محل بودجه عادي به حدود 267 ميليارد ريال افزايش خواهد يافت كه از اين رقم 208 ميليارد ريال از محل اعتبارات عمراني تأمين خواهد شد. جدول 1 - كل اعتبارات كشاورزي طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | ||
| ثابت | غيرثابت | جمع | |||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=(5) | |
| كشت و صنعت | 60/0 | -/26 | -/2 | -/28 | 60/28 |
| افزايش توليدات زراعي | 59/5 | 40/11 | 90/3 | 30/15 | 89/20 |
| افزايش توليدات دامي | 87/6 | 42/18 | 58/5 | -/24 | 87/30 |
| خدمات كشاورزي | 35/15 | 21/11 | 59/3 | 80/14 | 15/30 |
| تعاونيها و شركتهاي سهامي زراعي | 14/12 | 05/22 | 15/9 | 20/31 | 34/43 |
| تنظيم بازار محصولات كشاورزي | 91/9 | -/13 | 90/0 | 90/13 | 81/23 |
| تحقيق و بررسي | 81/1 | 77/5 | 13/3 | 90/8 | 71/10 |
| اعتبارات كشاورزي | 16/0 | - | -/50 | -/50 | 16/50 |
| جمع | 85/58 | -/121 | -/87 | -/208 | 85/266 |
جدول 2 - سرمايه گذاري ثابت در كشاورزي طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت |
بخش عمومي ⁞ بخش خصوصي ⁞ جمع كل
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | از پس انداز خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | ||
| كشت و صنعت | 00/22 | 00/4 | 00/26 | 00/5 | 00/4 | 00/9 | 00/35 |
| افزايش توليدات زراعي | 20/9 | 13/- | 33/9 | 25/3 | 20/2 | 45/5 | 78/14 |
| افزايش توليدات دامي | 62/10 | 70/1 | 32/12 | 00/5 | 80/7 | 80/12 | 12/25 |
| خدمات كشاورزي | 21/7 | 20/- | 41/7 | 00/3 | 00/4 | 00/7 | 41/14 |
| تعاونيها و شركتهاي سهامي زراعي | 05/13 | - | 05/13 | 75/2 | 00/9 | 75/11 | 80/24 |
| تنظيم بازار محصولات كشاورزي | 50/12 | - | 50/12 | 00/2 | 50/- | 50/2 | 00/15 |
| تحقيق و بررسي | 77/5 | 13/- | 90/5 | - | - | - | 90/5 |
| جمع | 00/93 | 65/9 | 65/102 | 00/22 | 00/28 | 00/50 | 65/152 |
فصل هشتم
توسعه منابع آب مقدمه ايران بدليل موقعيت جغرافيائي و توپوگرافي خود يكي از مناطق خشك و نيمه خشك جهان محسوب ميگردد. بطور كلي 52 درصد از مجموع باراني كه در ايران ميبارد اختصاص به كرانه هاي درياي مازندران و غرب دارد كه 25 درصد از سطح كشور را شامل ميشود. در فلات مركزي كه 50 درصد از سطح كشور را در بر گرفته است، فقط 28 درصد از بارندگي نازل ميشود و 20 درصد بقيه بارندگي در قسمت شرق و جنوب كشور با مساحتي مساوي 25 درصد از سطح كشور نازل ميگردد. توزيع بارندگي از نظر زماني نيز آنچنان است كه بيشتر بارندگي كشور در اواخر زمستان و اوايل بهار صورت ميگيرد و در بقيه مدت سال كه در واقع فصل رويش نباتات است بارندگي بحداقل ميرسد. تحت چنين شرايطي كاهش ميزان وابستگي به طبيعت براي تأمين احتياجات آب مورد نياز كشاورزي، شهري و صنعتي منظور اصلي از برنامه هاي توسعه منابع آب بوده است. در اين جهت فعاليت هاي وسيعي براي ساختمان سدهاي مخزني در كشور بعمل آمده و موفقيت هاي زيادي حاصل شده است. ولي در مورد ساختمان شبكه هاي آبياري و زهكشي بعلت وجود مشكلات بنيادي پيشرفت هاي حاصل از حد مطلوب كمتر و باعث گرديده است كه حداكثر بهره برداري از آب تنظيم شده بعمل نيايد. 1 - هدفهاي اساسي با توجه به توسعه اقتصادي و اجتماعي كشور و نياز روزافزون به آب قابل اطمينان براي تأمين نيازمنديهاي شهري، كشاورزي و صنعتي و با در نظر گرفتن شرايط طبيعي و اجتماعي و اقداماتي كه در گذشته انجام گرديده، هدفهاي اساسي توسعه منابع آب بشرح زير تعيين ميگردد:
الف
تأمين آب قابل اطمينان براي حدود 8 ميليون نفر جمعيت شهرنشين كشور بطوريكه در پايان برنامه پنجم كليه جمعيت شهري كشور كه حدود17 ميليون نفر خواهند بود از آب قابل اطمينان استفاده نمايند.
ب
تأمين آب مورد نياز كشاورزي، بطوريكه سطح كشت زراعتهاي آبي از 5/3 ميليون هكتار در آخر برنامه چهارم به حدود 89/3 ميليون هكتار در پايان برنامه پنجم برسد.
پ
افزايش قدرت نصب شده نيروگاه هاي برق آبي، بطوريكه از 792 مگاوات در آخر برنامه چهارم به 1812 مگاوات در آخر برنامه پنجم بالغ گردد. 2 - سياست و خط مشي هاي كلي 1 (منسوخه 19ˏ06ˏ1399) – 2 - تأمين آب: خط مشي هاي اساسي توسعه منابع آب با توجه به جنبه هاي طبيعي، اجتماعي و سازماني در دو جهت تأمين آب بيشتر و صرفه جوئي در مصرف آن بشرح زير تعيين شده است: جلوگيري از هدر رفتن آبهائي كه به درياها، درياچه ها، باطلاقها و كويرها جاري ميشود از طريق ايجاد تأسيسات آبي لازم. بهره برداري از آب رودخانه هاي مرزي و ايجاد شرايط لازم براي استفاده از حقابه هاي كشور. انتقال آب از حوزه هائي كه بيش از احتياجات محلي منابع آب در اختيار دارند بمناطق مستعد، ولي خشك و كم آب. بهره برداري همآهنگ از آبهاي سطحي و زيرزميني براي حداكثر استفاده از منابع آب موجود در هر منطقه. جلوگيري از شور شدن آبهائي كه بعلت عبور از طبقات شور و گنبدهاي نمكي غير قابل استفاده ميگردند. بكار گرفتن آخرين پديده هاي علمي و فني بمنظور استفاده از آب دريا، آبهاي شور و لب شور داخلي، باروري ابرها، فاضل آب شهرها و در دسترس گذاشتن آبهائي كه در حالت طبيعي نميتوانند بمصرف امور كشاورزي، صنعتي و يا شهري برسند. احداث شبكه هاي مدرن آبياري در مناطقي كه شبكه هاي سنتي با موازين فني منطبق نبوده و موجب هدر رفتن آب ميگردد. بهره برداري از آبهاي زيرزميني با روشهاي علمي و فني، بقسمي كه هدر رفتن آب بحداقل تقليل يابد. احداث شبكه هاي زهكشي بمنظور جلوگيري از شور شدن اراضي و تبخير آبهاي زيرزميني كم عمق. انجام تحقيقات لازم در مورد روشهاي جديد آبياري، مانند آبياري باراني و قطره اي. جلوگيري از آلودگي منابع آب. 2 – 2 - توليد برق آبي با توجه به محدوديت هاي اساسي منابع آب كشور. خط مشي اساسي توليد برق آبي بشرح زير خواهد بود: در مناطق كم آب، نظير فارس، منابع آب تا حد امكان براي مصارف شهري كشاورزي و صنعتي اختصاص داده خواهد شد و از تأسيس نيروگاههاي آبي كه مستلزم رها نمودن آب اضافي بمنظور توليد برق ميباشد صرفنظر خواهد شد. در مناطق پرآب، نظر خوزستان كه آب موجود بيشتر از احتياجات شهري كشاورزي و صنعتي ميباشد، بمنظور حداكثر استفاده از منابع آب ايجاد نيروگاههاي برق آبي مورد توجه قرار خواهد گرفت. 3 – 2 - كنترل سيلابها: در احداث سدهاي مخزني كنترل سيلاب براي كاهش خسارات ناشي از آن در نظر گرفته خواهد شد، ولي با در نظر گرفتن محدوديت منابع آب كشور اولويت به احداث سد براي تأمين احتياجات شهري كشاورزي و صنايع داده خواهد شد. 4 – 2 - كنترل كيفيت و حفاظت منابع آب: بمنظور كنترل كيفيت آب و نگهداري منابع آب كشور قانون آب و نحوه ملي شدن آن بتدريج در سراسر كشور بمرحله اجراء در خواهد آمد. 3 - برنامه هاي مشخص بمنظور تحقق هدفهاي اساسي بالا شش برنامه براي تأمين آب احداث شبكه هاي آبياري، آبرساني به شهرها، توليد برق آبي، نظارت و مطالعات، بشرح زير اجراء خواهد شد: 1 – 3 - برنامه تأمين آب: بمنظور تأمين احتياجات آب شهرها و صنايع كشاورزي و توليد برق آبي و جلوگيري از طغيان رودخانه ها و خسارات ناشي از آن برنامه هاي زير پيش بيني شده است: - ساختمان سدهاي مخزني كه در برنامه چهارم شروع شده است تكميل خواهد گرديد. بدين ترتيب حدود 9490 ميليون متر مكعب آب در سال مهار خواهد شد. - ساختمان سدهاي مخزني جديدي كه مطالعات آنها در دوران برنامه چهارم كامل گرديده، شروع خواهد شد و عمليات ساختماني تعدادي از آنها در برنامه پنجم و بقيه در برنامه هاي بعدي خاتمه خواهد يافت. مقدار آبي كه توسط اين سدها در برنامه پنجم تنظيم خواهد شد معادل 430 ميليون متر مكعب در سال و در برنامه هاي بعدي حدود 2470 ميليون متر مكعب خواهد بود. - ساختمان سدهاي انحرافي در مناطق مستعد و بهره برداري مستقيم از آب رودخانه ها براي استفاده از 1130 ميليون متر مكعب آب در سال بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد. - عمليات اجرائي براي انتقال 430 ميليون متر مكعب آب از مناطق پرآب به مناطق خشك و كم آب كه در برنامه چهارم شروع گرديده باتمام خواهد رسيد و عمليات لازم براي انتقال 195 ميليون متر مكعب آب ديگر در برنامه پنجم شروع خواهد گرديد، كه عمليات مربوط به انتقال 95 ميليون متر مكعب آن خاتمه خواهد يافت. - تأسيسات لازم براي بهره برداري از 1120 ميليون متر مكعب از آبهاي زيرزميني در مناطقي كه مستلزم سرمايه گذاري بخش عمومي است به وجود خواهد آمد. بعلاوه بخش خصوصي نيز تأسيسات لازم را براي افزايش بهره وري از 1010 ميليون متر مكعب در سال ايجاد خواهد نمود. ولي در هر حال حدود عمليات بر حسب امكانات بخشهاي فوق الذكر قابل تغيير خواهد بود. - بمنظور تحصيل بهره وري بهتر از تأسيسات آبهاي زيرزميني و سطحي در نقاطي كه از نظر فني و اقتصادي قابل توجيه ميباشد، از اين منابع بطور تلفيقي براي آبياري استفاده خواهد شد. - ظرفيت دستگاههاي شيرين كننده آب شور از حدود 3 ميليون متر مكعب در سال به حدود 16 ميليون متر مكعب در سال، در آخر برنامه پنجم افزايش خواهد يافت. 2 – 3 - برنامه ساختمان شبكه هاي آبياري و زهكشي: بمنظور آبرساني به اراضي زير سدها و اراضي كه از منابع آب زيرزميني استفاده مينمايند، برنامه ساختمان شبكه هاي آبياري و زهكشي بشرح زير اجرا ميگردد: - ساختمان شبكه هاي آبياري و زهكشي اصلي ( درجه 1 و 2) كه در برنامه چهارم شروع گرديده بود در سطح 387 هزار هكتار تكميل خواهد گرديد. - ساختمان شبكه هاي آبياري و زهكشي اصلي جديد در سطح 744 هزار هكتار شروع خواهد شد كه در سطح 455 هزار هكتار آن تا آخر برنامه پنجم خاتمه خواهد يافت. - ساختمان شبكه هاي فرعي ( درجه 3 و 4) آبياري و زهكشي كه در برنامه چهارم شروع گرديده بود در سطحي معادل 140 هزار هكتار تكميل خواهد گرديد. - ساختمان شبكه هاي فرعي آبياري و زهكشي جديد در سطح 998 هزار هكتار شروع خواهد شد كه 455 هزار هكتار آن تا پايان برنامه پنجم خاتمه خواهد يافت. - اصلاح و بهبود شبكه هاي آبياري سنتي در سطح 165 هزار هكتار در دوران برنامه پنجم شروع و 100 هزار هكتار آن خاتمه خواهد يافت. نمودار شمارۂ يك روند رشد پوشش شبكه هاي آبياري درجه سوم و چهارم و افزايش سطح كشت را نشان ميدهد. 3 – 3 - برنامه آبرساني به شهرها: ظرفيت تأسيسات مربوط به آبرساني به شهرها از مراكز تأمين آب، شامل ساختمان آبگير، تصفيه خانه، انتقال آب ايستگاههاي پمپاژ به ميزان 483 ميليون متر مكعب در سال آخر برنامه پنجم گسترش خواهد يافت. 4 – 3 - برنامه توليد برق آبي: بمنظور تأمين برق مورد نياز بخشهاي كشاورزي، صنعتي و عمران شهري و روستائي برنامه توليد برق آبي بشرح زير اجرا خواهد شد: - ساختمان و نصب تأسيسات برق آبي كه در برنامه چهارم شروع گرديده بود تكميل ميشود و در نتيجه يك ميليون كيلووات بقدرت نصب شده اضافه خواهد شد. - قدرت نصب شده نيروگاههاي برق آبي كه در برنامه پنجم ساختمان آنها شروع خواهد شد 205 هزار كيلووات ميباشد كه 20 هزار كيلووات آن در پايان برنامه پنجم قابل بهره برداري خواهد بود. 5 (منسوخه 19ˏ06ˏ1399) – 3 - برنامه نظارت بر منابع آب: بمنظور مراقبت در بهره برداري مناسب و معقول از منابع آب كشور و جلوگيري از آلودگي آبها، برنامه هاي زير اجرا خواهد شد: - نظام ملي شدن آب كه مقدمات آن در برنامه چهارم انجام شده است نسبت به 15 درصد از آبهاي مورد استفاده در آخر برنامه پنجم اجرا خواهد شد. - تشكيلات ضروري بمنظور اجراي آئين نامه هاي مربوط به جلوگيري از آلودگي آبها در مناطقي كه شدت آلودگي زياد بوده و آب براي نياز شهري، كشاورزي و صنعتي كافي نميباشد بوجود خواهد آمد. - آمارهاي لازم براي پيش بيني وقوع طغيان در مناطق پرجمعيت كشور از طريق ايجاد تشكيلات و تأسيسات مورد نياز فراهم خواهد شد. 6 – 3 - برنامه تحقيق و بررسي: بمنظور شناخت كميت و كيفيت منابع آب و بهره برداري مؤثر و مناسب از آن منابع، برنامه هاي زير اجرا خواهد شد: - تهيه آمار مربوط به آب و هوا كه اساس مطالعات توسعه بهره برداري از منابع آب كشور ميباشد و جمع آوري آمار مربوط به آبهاي زيرزميني و شناخت اين منابع بمنظور برآورد ظرفيت مجاز مخزن و تعيين امكانات توسعه بهره برداري و همچنين كنترل مستمر كمي و كيفي سفره هاي آب زيرزميني ادامه خواهد داشت. - احتياجات دراز مدت آب هر يك از شهرهاي كشور مورد بررسي قرار خواهد گرفت و با توجه به منابع مختلف آب، بهترين، اقتصادي ترين، منبع يا منابع آب در هر منطقه مشخص و برنامه زماني فعاليتهاي مختلف تهيه و توزيع آب تنظيم خواهد گرديد. - محدوديت هاي منابع آب كشور ايجاب مينمايد كه از پيشرفت هاي روزافزون علم و فن در جهان و موفقيت هائيكه در زمينه توسعه بهره برداري از منابع آب بدست آمده در جهت پيدا كردن راه حلهاي مناسب براي تهيه آب بيشتر و بهبود كيفيت آبهاي موجود و همچنين صرفه جوئي در مصرف آب استفاده گردد. - آموزش و تربيت كادر فني لازم براي توسعه و بهره برداري از منابع آب در رشته هاي مختلف با توجه به احتياجات آتي كشور توسعه خواهد يافت و ترتيباتي اتخاذ خواهد شد كه متخصصين ايراني از ورزيدگي و تجربه كافي برخوردار گرديده و بتدريج نياز كشور به متخصصين خارجي مرتفع گردد. 7 – 3 - سياست هاي اجرائي: در اجراي هدفها و برنامه هاي فوق الذكر سياستهاي اجرائي توسعه منابع آب در برنامه پنجم بشرح زير ميباشد:
الف
تأمين آب: - نظر به فعاليتهائي كه تا كنون در زمينه تهيه و تنظيم آب انجام گرديده و عدم تعادلي كه در حال حاضر بين بهره برداري از آب و تهيه و تنظيم آن بوجود آمده است، در برنامه پنجم به بهره برداري از آبهاي مهار شده قبلي اولويت تام داده خواهد شد و سدهاي مخزني جديد بمنظور آبياري منحصراً در مواردي احداث خواهند شد كه تنظيم آب بلحاظ جبران عقب ماندگي اجتماعي و عمران ناحيه اي ضرورت كامل داشته باشد. - بهره برداري از آب رودخانه هاي مرزي مورد توجه خاص قرار خواهد گرفت و امكانات لازم براي استفاده از حقابه هاي كشور فراهم خواهد گرديد. - در مناطقي كه مطالعات فني و اقتصادي بمنظور بهره برداري از منابع آبهاي زيرزميني انجام شده و امكان توسعه بهره برداري وجود دارد استفاده كنندگان از طريق تشكيل در شركتهاي تعاوني و شركتهاي سهامي زراعي تشويق به سرمايه گذاري خواهند شد. ولي بهرحال طبق قانون آب و نحوه ملي شدن آن بهره برداري از منابع آب تحت كنترل و نظارت دولت خواهد بود. سرمايه گذاري بخش دولتي در امر بهره برداري از آبهاي زيرزميني در موارد زير خواهد بود: - در موارد استثنائي كه بهره برداري صحيح از آبهاي زيرزميني با مشكلات فني مواجه بوده و مستلزم سرمايه گذاري سنگيني باشد كه از حدود توانائي بخش خصوصي (شامل شركتهاي سهامي زراعي، تعاوني و اتحاديه هاي تعاوني) خارج است. - استفاده توأم از آبهاي سطحي و زيرزميني در شبكه هاي مدرن آبياري كه كنترل و بهره برداري از آبهاي سطحي و زيرزميني را توسط يك واحد بهره برداري ايجاب نمايد. - در ساير مناطق كشور كه مطالعات شناسائي امكان بهره برداري مجاز از منابع آب را تأييد مينمايد و اجراي قانون مستلزم مطالعه و بررسيهاي تفصيلي ميباشد، با توجه به قانون آب و نحوه ملي شدن آن، موجبات سرمايه گذاري و بهره برداري از آبهاي زيرزميني توسط بخش خصوصي از طريق ارائه راهنمائي هاي فني و اقتصادي و اعطاي وامهاي طويل المدت دولت فراهم خواهد شد. - با توجه به سرمايه گذاريهائيكه در هر يك از طرحهاي مختلف توسعه منابع آب شده، و با توجه به هزينه هاي نگهداري و بهره برداري از آنها، در هر مورد قيمت تمام شده هر متر مكعب آب بر اساس هزينه هاي جاري و استهلاك (شامل بهره سرمايه) محاسبه خواهد شد و با توجه بعوامل اقتصادي و اجتماعي، سياست همآهنگي از نقطه نظر آب بها براي مصرف كنندگان كشاورزي و صنعتي برحسب مناطق مختلف كشور تعيين و تدريجاً بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد.
ب
ساختمان شبكه هاي آبياري: - ساختمان شبكه هاي آبياري و زهكشي در مناطقي كه سدهاي مخزني يا انحرافي آن ساخته شده با سرعت هر چه بيشتر تكميل خواهد شد. - تكميل و ايجاد شبكه هاي اصلي آبياري و زهكشي از محل سرمايه گذاريهاي بخش دولتي انجام خواهد شد. - احداث شبكه هاي فرعي آبياري ( كانالهاي درجه 3 و 4) با سرمايه گذاريهاي بخش دولتي انجام و طبق ضوابط خاص در اختيار استفاده كنندگان قرار خواهد گرفت. - با استفاده از كمك هاي فني و مالي دولت و خودياري روستائيان نسبت باصلاح و بهبود شبكه هاي آبياري و زهكشي سنتي در اراضي داير اقدام بعمل خواهد آمد. - در زمينه بهره برداري از اراضي، شرايط اجتماعي و اقتصادي موجود در اراضي زير هر يك از شبكه هاي آبياري مورد بررسي قرار خواهد گرفت و با در نظر گرفتن اين شرايط نسبت بمتشكل كردن زارعين در واحدهاي بهره برداري در هر منطقه اقدام بعمل خواهد آمد.
پ
آبرساني شهرها: بمنظور ايجاد تأسيسات متناسب با طرح جامع آب هر منطقه، شامل تأسيسات آب كشاورزي، صنعتي و شهري و بهره برداري معقول از منابع آب هر منطقه، سازمانهاي آب منطقه اي عهده دار رساندن آب بشهرها و دهات مسير خواهند گرديد. براي احداث و بهره برداري از شبكه توزيع آب و همچنين ايجاد تأسيسات مربوط بفاضلاب در شهرها شركتهائي تشكيل خواهند گرديد كه مديريت آنها با سازمان آب منطقه اي وابسته بوزارت آب و برق خواهد بود. در مورد توزيع آب در روستاها وزارت آب و برق مبادرت بتربيت كادر فني لازم خواهد نمود تا زير نظر انجمن هاي ده اقدام به بهره برداري نمايد. - سرمايه گذاريهاي اوليه مربوط بتأسيسات آبرساني و توزيع داخلي آب و نيز شبكه فاضلاب شهرها طبق ضوابط خاص بطور بلاعوض از اعتبارات عمراني تأمين خواهد گرديد، مشروط بر آنكه كليه درآمدهاي حاصله از فروش آب منحصراً بمصرف بهره برداري و نگهداري و نيز توسعه تأسيسات آبرساني برسد. - در شهرهائي نظير تهران كه با كمبود آب مواجه هستند، نرخ فروش آب طوري تعيين خواهد شد كه انگيزه كافي براي صرفه جوئي در مصرف آب ايجاد نمايد. در مناطقي كه قيمت تمام شده آب بالاست ولي بنا بمقتضيات اجتماعي وصول كل هزينه تأمين آب از مصرف كنندگان بمصلحت نيست، نرخ تعديل شده ايكه شامل كمك دولت خواهد بود براي حداقل مصرف تعيين و ملاك عمل قرار خواهد گرفت. بهر حال نرخ آب هميشه بترتيبي خواهد شد كه تكافوي هزينه هاي نگهداري و بهره برداري از تأسيسات را بنمايد.
ت
توليد برق آبي: با توجه به سرمايه گذاريهايي كه در ايجاد نيروگاه هاي برق آبي شده است و نظر باينكه شبكه هاي آبياري در اراضي جديد زير سدهاي مخزني بتدريج آماده بهره برداري ميگردند، در دوراني كه هنوز احتياجات آب براي كشاورزان بميزان حداكثر خود نرسيده است از طريق توليد برق آبي اضافي حداكثر استفاده از سرمايه گذاريهاي انجام شده خواهد شد.
ث
تحقيق و بررسي: در برنامه پنجم استانداردها و معيارهاي لازم براي جمع آوري و تهيه آمار، انجام مطالعات و احداث تأسيسات آبي و بهره برداري از آنها تهيه و بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد. - در انجام تحقيقات مربوط بتوسعه منابع آب اولويت بتجهيز و استفاده از آزمايشگاه هيدروليك وزارت آب و برق و امكانات دانشگاههاي كشور داده خواهد شد. - در برنامه پنجم بمنظور شناخت كميت و كيفيت منابع آب و دستيابي به منابع جديد اهميت خاصي بشناخت منابع زيرزميني و تهيه برنامه ملي آب داده خواهد شد.
ج
نظارت بر منابع آب: ملي شدن منابع آب در مناطق مختلف كشور با توجه باولويتهاي زير بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد. - در مناطقي كه تراكم جمعيت و يا شدت آلودگي آب زياد بوده، و منابع آب تكافوي احتياجات شهري، كشاورزي و صنعتي را ننمايد. در مناطقي كه تأسيسات آبي لازم براي بهره برداري مفيد و معقول از منابع آب ايجاد گرديده است. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني: كل اعتبارات توسعه منابع آب از 8/46 ميليارد ريال در برنامه چهارم ( شامل 3/45 ميليارد ريال از محل بودجه عمراني و 5/1 ميليارد ريال از بودجه عادي دولت) به 7/110 ميليارد ريال در برنامه پنجم بالغ ميگردد. - جدول شماره 1 كل اعتبارات و جدول شمارۂ 2 سرمايه گذاري ثابت در توسعه منابع آب را طي برنامه پنجم نشان ميدهد. جدول 1- كل اعتبارات توسعه منابع آب طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | ||
| (1) | (2) | (3) | (2+3)=4 | (4+1)=5 | |
| ثابت | غيرثابت | جمع | 3/27 |
1
| تأمين آب | 8/0 | 5/26 | - | 5/26 | 9/51 |
2
| ايجاد شبكه هاي آبياري | 1/0 | 8/51 | - | 8/51 | 6/14 |
3
| آبرساني بشهرها | - | 6/14 | - | 6/14 | 0/2 |
4
| توليد برق آبي | - | 0/2 | - | 0/2 | 0/12 |
5
| تحقيق و بررسي | 9/0 | 1/11 | - | 1/11 | 9/2 |
6
| خدمات و نظارت | 9/0 | - | 0/2 | 0/2 | 7/110 |
| جمع | 7/2 | 106 | 2 | 108 |
جدول 2- سرمايه گذاري ثابت در توسعه منابع آب طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت | جمع كل |
بخش عمومي ⁞ بخش خصوصي
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | از پس انداز خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | ||
| (1) | (2) | (2+1)=(3) | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) |
1
| تأمين آب | 5/24 | - | 5/24 | 4/1 | 0/2 | 4/3 | 9/27 |
2
| ايجاد شبكه هاي آبياري | 8/51 | -/5 | 8/56 | 6/0 | - | 6/0 | 4/57 |
3
| آبرساني بشهرها | 6/14 | - | 6/14 | - | - | - | 6/14 |
4
| توليد برق آبي | 0/2 | - | 0/2 | - | - | - | 0/2 |
5
| تحقيق و بررسي | 1/11 | - | 1/11 | - | - | - | 1/11 |
| جمع | 0/104 | 0/5 | 0/109 | 0/2 | 0/2 | 0/4 | 0/113 |
فصل نهم
صنايع 1 - هدفهاي اساسي – 1 - هدفهاي كيفي: هدفهاي كيفي صنايع در برنامه پنجم عبارتند از:
الف
تكميل، تجهيز و توسعه واحدهاي صنعتي موجود و ادغام واحدهاي مشابه بمنظور بهره برداري مؤثر از حداكثر ظرفيت اقتصادي صنايع و در نتيجه صرفه جوئي در هزينه ها، تقليل قيمت تمام شده، و بهبود مرغوبيت كالاها.
ب
ايجاد صنايع جديد مرتبط با صنايع و منابع موجود و بالاخص ايجاد و توسعه صنايع توليدكننده كالاهاي واسطه و سرمايه اي به نحويكه موجبات كاهش وابستگي صنايع به واردات از خارج در آينده فراهم گردد.
ت
استفاده از تكنولوژي كاربر در صنايع بزرگ و سنگين كه احداث آنها در اين برنامه پيش بيني شده، و استفاده از تكنولژي سرمايه بر فقط در موارد ضروري.
ج
توجه بيشتر به صنايع وابسته به كشاورزي بمنظور تسريع رشد كشاورزي و مآلاً بالا بردن سطح درآمد سرانه روستائي و كمك به رفع كمبود كالاهاي مصرفي غذائي و دامي كشور، و ايجاد اشتغال دائم و موقت براي خوش نشينان روستاها و حاشيه نشينان شهرها.
ح
تأكيد به افزايش و تشويق تحقيقات صنعتي در سطح دانشگاه ها، مدارس عالي، و واحدهاي توليدي بمنظور جذب تكنولوژي صنعتي پيشرفته و ايجاد تكنولوژي صنعتي ايراني.
خ
گسترش مالكيت صنعتي از طريق واگذاري سهام واحدهاي صنعتي به كارگران، كارمندان و قاطبه مردم بمنظور توزيع عادلانه تر ثمرات پيشرفتهاي صنعتي.
د
تعليم مديران صنعتي در سطوح مختلف بمنظور كمك به تفكيك هر چه بيشتر مالكيت از مديريت.
ذ
فروش تدريجي واحدهاي صنعتي دولتي كه تا كنون بمنظور ارشاد آموزش و تشويق سرمايه گذاران خصوصي به سرمايه گذاري صنعتي بوجود آمده اند به بخش خصوصي.
ر
اعطاي تسهيلات اعتباري و كمكهاي زيربنائي به مناطق دورافتاده و مستعد كشور (خارج از قطبهاي صنعتي موجود). 2 – 1 - هدفهاي كمي: هدفهاي كمي صنايع در برنامه پنجم بشرح زير است:
الف
ارزش توليدات صنايع از 509 ميليارد ريال در سال آخر برنامه چهارم با رشد متوسطي حدود 14 درصد در سال به 972 ميليارد ريال در سال 1356 خواهد رسيد و ارزش افزوده از 7/163 ميليارد ريال برآورد سال آخر برنامه چهارم به 330 ميليارد ريال در سال آخر برنامه پنجم افزايش خواهد يافت. رسيدن باين هدف مستلزم آنست كه رشدي بطور متوسط معادل 15 درصد در سال (به قيمت سال 1351) در صنعت حاصل گردد و در نتيجه سهم اين بخش در توليد ناخالص داخلي از 4/13 درصد برآورد سال آخر برنامه چهارم به 16 درصد در سال آخر برنامه پنجم برسد.
ب
كل شاغلين صنعتي كشور كه در سال آخر برنامه چهارم حدود 75/1 ميليون نفر ميباشد با رشد متوسط سالانه اي بيش از 7 درصد، و با ايجاد 735 هزار شغل مولد صنعتي، به حدود 5/2 ميليون نفر در پايان برنامه پنجم خواهد رسيد به نحوي كه نسبت شاغلين صنعتي به كل شاغلين كشور از 7/20 درصد در سال 1351 به 25 درصد در سال 1356 افزايش خواهد يافت.
پ
صادرات فرآورده هاي صنعتي غير نفتي شامل كالاهاي سنتي و صنعتي جديد با رشد متوسط سالانه اي حدود 18 درصد از 27 ميليارد ريال برآورد سال 1351، به حدود 61 ميليارد ريال در سال آخر برنامه پنجم بالغ خواهد شد. 2 - سياست ها و خط مشي هاي كلي: 1 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1399) – 2 - خط مشي هاي كلي: خط مشي هاي كلي صنعتي در برنامه پنجم بقرار زير تعيين ميشود:
الف
تشويق انجام تحقيقات صنعتي در سطح دانشگاهها و واحدهاي توليدي دولتي و خصوصي، ايجاد همكاري مستمر بين واحدهاي مهم توليدكننده و مراكز تحقيقاتي بمنظور ايجاد تكنولوژي داخلي و بالا بردن كيفيت و استاندارد توليدات صنعتي.
ب
مراقبت دائم در كنترل مرغوبيت محصولات ساخت كشور بمنظور حمايت از مصرف كنندگان داخلي و رقابت در بازارهاي جهاني. بند پ حذف شده است
ت
تأكيد بر ايجاد صنايع متوسط و كوچك بعلت اشتغال زا بودن آنها خاصه در سطح مناطق عقب افتاده ولي مستعد بمنظور افزايش درآمد سرانه در آن مناطق و گسترش بازار كالاهاي مصرفي و بادوام كه تا كنون بيشتر مورد تقاضاي شهرنشينان بوده است. بند ث حذف شده است.
ج
تشويق مردم به استفاده از پس اندازها بمنظور خريد سهام كارخانه ها و گسترش مالكيت صنعتي از طريق تقويت بورس سهام فروش سهام كارخانه هاي دولتي و خصوصي به كارگران، كارمندان و قاطبه مردم. بند چ حذف شده است 2 – 2 - سياست تعرفه اي: بررسي مداوم سطح حمايتهاي گمركي در رشته هاي مختلف صنعتي با توجه به امكانات توسعه هر رشته بعنوان يك اصل اساسي در سياست تعرفه اي كشور مورد نظر خواهد بود و نحوه كاربرد اين اصل در مورد كالاهاي مختلف صنعتي در برنامه پنجم عمراني بصورت زير تعيين ميگردد.
الف
در مورد كالاهاي مصرفي سياست فعلي كاهش تدريجي حمايت گمركي بمنظور بالا بردن كيفيت كالاهاي ساخت كشور و ايجاد امكانات رقابت سالم با كالاهاي مشابه خارجي ادامه خواهد يافت.
ب
در مورد كالاهاي واسطه و سرمايه اي حمايت گمركي مناسب نسبت به صنايع سازنده اين كالاها بمنظور كاهش واردات آنها و تشويق ساخت آنها در داخل كشور و صرفه جوئي ارزي برقرار خواهد شد. بديهي است كه اين حمايتها پس از يك دوره معقول تدريجاً بايد كاسته شود. 3 – 2 - سياست اعتباري - سياست اعتباري برنامه پنجم در مورد صنايع عبارت خواهد بود از:
الف
تشويق شركتهاي بيمه دولتي و خصوصي و بيمه هاي اجتماعي كارگران به خريد سهام شركتهاي صنعتي.
ب
توسعه خدمات بانكهاي تخصصي موجود به مناطق مختلف كشور براي كمك به ايجاد واحدهاي صنعتي.
پ
تشويق بانكهاي تجاري به ايجاد واحدهاي مخصوص براي بررسي و ارزيابي صحيح طرحهاي صنعتي بمنظور اعطاي اعتبار و سرمايه در گردش به واحدهاي صنعتي و يا مشاركت با آنها و بالاخص اعطاي كمك اعتباري بصنايع كوچك و در سطح استانها.
ت
تأمين نيازمنديهاي سرمايه در گردش كارخانجات دولتي و خصوصي از طريق بانكهاي تخصصي و تجاري.
ث
ايجاد مشوقهاي مالي مانند نرخهاي بهره ترجيحي براي صنايع كوچك بخصوص در مناطق عقب افتاده و شهركها.
ج
ايجاد تسهيلات لازم براي كارمندان و كارگران كارخانه ها و شركتهاي صنعتي جهت خريد سهام صنعتي.
چ
كمك به بانكهاي تخصصي و تجاري بمنظور مشاركت در سرمايه گذاري صنايع كوچك و متوسط و يا اعطاي وام به اين صنايع بدون توجه به وثائق متداول بالاخص در شهرها و شهركها و مناطق عقب افتاده.
ح
ايجاد سازمان سرمايه گذاري عام و پذيره نويسي توسط دولت بمنظور جمع آوري پس اندازها و حمايت از سهامداران كوچك.
خ
تجديد نظر در سياست بانكهاي تجاري و تخصصي بنحوي كه اعطاي كمكهاي مالي به صاحبان صنايع خصوصي بر اساس ارائه طرحهاي سالم و قابل اجرا و بدون توجه به وثائق متداول انجام گيرد. اين سياست خصوصاً در مورد كمكهائي كه از محل اعتبارات عمراني انجام ميشود رعايت خواهد شد. 4 – 2 - سياست مالياتي: سياست مالياتي معطوف به هدفهاي زير خواهد بود:
الف
بهبود روشهاي حسابداري در واحدهاي صنعتي و همچنين بهبود بيشتر روشهاي مميزي مالياتي.
ب
اتخاذ سياستهاي مالياتي لازم در مورد زمين بمنظور سوق دادن پس اندازهائي كه صرف بورس بازي زمين ميشود به فعاليتهاي صنعتي. 5 (منسوخه 24ˏ10ˏ1399) – 2 - سياست آموزشي و تحقيقاتي: با توجه به ناچيز بودن وجوهي كه براي پژوهشهاي علمي در صنايع اختصاص يافته است و لزوم افزايش آن، سياست برنامه پنجم در اين باره بشرح زير خواهد بود:
الف
تجديد نظر اساسي در رشته هاي تحصيلي دانشگاهها و مؤسسات عالي از لحاظ كيفي و كمي و تقويت رشته هاي فني و علمي و مديريت بمنظور كمك به بخش صنايع و معادن.
ب
ايجاد مراكز آموزشي و تربيت حرفه اي در جوار واحدهاي صنعتي دولتي و خصوصي بمنظور تعليم تكنيسين و كارگر ماهر و تعليم صاحبان حرفه و صنايع كوچك روستائي.
پ
ايجاد بورسهاي آموزشي براي دوره هاي كارآموزي كوتاه مدت و دراز مدت در خارج از كشور در سطوح مختلف و در رشته هاي مورد نياز صنايع و معادن.
ت
تشويق واحدهاي صنعتي متوسط و بزرگ به استفاده از نظام حسابداري صنعتي و تعليم حسابداران صنعتي. 6 – 2 - سياست استاندارد كردن محصولات و حمايت از مصرف كننده: بمنظور حمايت از مصرف كنندگان و كمك به قدرت رقابتي صنايع داخلي اقدامات زير انجام خواهد گرفت:
الف
توسعه استاندارد كالا و تحقيقات صنعتي كشور و نظارت دائم بر كيفيت كالاها بمنظور بالا بردن مرغوبيت كالاهاي مصرفي داخلي و صادراتي.
ب
حمايت از مصرف كننده داخلي از نظر قيمت فروش از طريق كنترل مرغوبيت جنس با توجه به قيمتهاي تمام شده.
پ
جلوگيري از واردات كالاهاي صنعتي خارج از استاندارد متعارف. 7 – 2 - سياست ها و مقررات اداري: سياست هاي اداري در زمينه صنايع معطوف به هدفهاي زير خواهد بود:
الف
اعطاي اختيارات بيشتر به ادارات محلي دولتي و تقويت كادر فني آنها جهت صدور پروانه تأسيس و بهره برداري صنايع كوچك و متوسط در شهرستانها بدون مراجعه به مركز.
ب
موظف كردن سازمانهاي دولتي و مؤسسات وابسته بتأمين نيازمنديهاي خود از محصولات ساخت كشور، در صورت وجود كالاهاي مشابه داخلي.
پ
تجديد نظر در قانون تجارت بمنظور حفظ منافع سهامداران كوچك و تطبيق قانون تجارت با سياستهاي جديد بمنظور گسترش مالكيت واحدهاي صنعتي.
ت
تأمين آب و برق و تلفن مورد نياز صنايع بصورتي مطمئن و با نرخهاي معين و نسبتاً ثابت.
ث
بررسي و نظارت مداوم بر قيمت كالاهاي واسطه صنعتي بمنظور جلوگيري از افزايش غير معقول هزينه توليد كالاهاي صنعتي و غير صنعتي مصرفي.
ج
فروش واحدهاي صنعتي دولتي ببخش خصوصي بر اساس ضوابطي كه بتصويب مقامات قانوني خواهد رسيد. 8 (منسوخه 19ˏ06ˏ1399) – 2 - سياست حفظ محيط زيست: تعيين ضوابط فني لازم بمنظور حفظ محيط زيست و جلوگيري از آلودگي آن و اعمال تدريجي ضوابط مزبور در انتخاب محل و طرح فني واحدهاي توليدي و اعطاي اولويت و حمايت هاي گوناگون بطرحهاي صنعتي كه از اين ضوابط پيروي مينمايند طي برنامه پنجم مورد تأكيد خواهد بود. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص 1 – 3 - صنايع غذائي: ارزش افزوده صنايع غذائي، آشاميدنيها و دخانيات با رشد متوسط سالانه اي برابر 8/4 درصد افزايش خواهد يافت. در اكثر رشته هاي صنايع غذائي سعي خواهد شد خودكفائي ايجاد گردد و كشور از واردات مواد غذائي بي نياز شود. - در مورد پاره اي از فرآورده هاي غذائي چون ماهي، خرما و روغن نباتي هدف صادراتي تعيين گرديده است. - با توجه بآب و هواي متغير مناطق مختلف كشور و دوري از مراكز توليد از مراكز مصرف، هدف آنستكه قسمت اعظم شبكه سردخانه ها در استانها و فرمانداريهاي كل تكميل گردد تا ميوه، سبزي، گوشت، ماهي و لبنيات مطمئن و سالم در اختيار مصرف كننده قرار گيرد. - با احداث كارخانه ها خوراك دام و طيور در نقاط مستعد كشور عرضه خوراك دام بنحوي تنظيم خواهد شد كه تغذيه دام بخصوص در فصل زمستان با اشكال مواجه نگردد. - براي رفع كمبود پروتئين حيواني در داخل كشور و افزايش درآمد سرانه ساحل نشينان جنوب سعي خواهد شد كه پس از انجام ماهيگيري آزمايشي در خليج فارس و درياي عمان، صيد تعقيبي عملي شود و كشتي هاي ماهيگيري ايران در آبهاي بين المللي نيز صيد ماهي نموده و با كنسرو كردن و تهيه آرد ماهي و صدور بخارج درآمد ارزي كسب گردد. 2 – 3 - صنايع نساجي، پوشاك، كفش و صنايع دستي: ارزش افزوده اين رشته از صنايع با رشد متوسط سالانه اي برابر 9/8 درصد افزايش خواهد يافت. - در رشته صنايع نساجي و پوشاك سعي در تأمين خودكفايي و صدور اين كالاها به خارج، هدف مورد نظر بوده و در تهيه البسه و پوشاك آماده كه ايران در تهيه آن مزيت نسبي قابل ملاحظه اي دارد تأكيد خاصي بعمل خواهد آمد. - با توجه به تغيير سليقه مردم از الياف مصنوعي به ابريشم طبيعي و افزايش توليد و مصرف قالي و محصولات دستي ابريشمي و صادرات آنها، صنعت سنتي چندين ساله و فراموش شده ابريشم تجديد حيات نموده و با تهيه مواد اوليه اين صنعت در داخل كشور به كاهش بيكاري و كم كاري در پاره اي از مناطق روستائي كمك خواهد شد. - صنايع دستي كه تا كنون بيشتر در شهرها و شهركها تشويق شده است، در روستاهائيكه داراي سابقه سنتي در اين قبيل صنايع هستند نيز از طريق بهبود روش و وسائل كار، تضمين خريد مستقيم كالاها و عرضه آنها به بازارهاي داخلي و خارجي مورد تشويق و حمايت قرار خواهد گرفت. 3 – 3 - صنايع سلولزي: ارزش افزوده صنايع سلولزي با رشد متوسط سالانه اي معادل 5/17 درصد افزايش خواهد يافت. - در برنامه پنجم سعي خواهد شد از 4/1 ميليون هكتار جنگلهاي تجارتي و قابل بهره برداري كشور استفاده كامل بعمل آيد و با احداث مجتمع هاي چوب و كاغذ در جنگلهاي شمال بيش از نيمي از كاغذ مصرفي كشور در داخل توليد گردد. - در مورد محصولات چوبي، علاوه بر تأمين احتياجات داخلي، هدف آنستكه فرآورده هاي قابل صدور نيز به خارج صادر شود. 4 – 3 - صنعت پوست و چرم: ارزش افزوده صنعت پوست و چرم در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه اي معادل 9/9 درصد افزايش خواهد يافت. - توسعه و تكميل كارخانه هاي موجود و همچنين انجام اقدامات اساسي در زمينه بهبود مواد اوليه اين صنعت هدف مورد نظر ميباشد. 5 – 3 - صنايع شيميائي و پتروشيمي: ارزش افزوده صنايع شيميائي و پتروشيمي در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه اي برابر 1/21 درصد افزايش خواهد يافت. - مواد واسطه شيميائي با ظرفيتهاي اقتصادي بمنظور جانشيني واردات و صدور به بازارهاي جهاني توليد خواهد شد. - توليد مواد مصرفي نهائي شيميائي و پتروشيمي از قبيل كود، رنگ، الياف مصنوعي، پلاستيك و لاستيك وسائط نقليه ادامه خواهد يافت. - با استفاده از مزيت نسبي كشور در توليد پاره اي از كالاهاي شيميائي و پتروشيمي از قبيل پودر رختشوئي، مصنوعات پلاستيكي، كود شيميائي و مواد آروماتيك، سعي خواهد شد اين قبيل محصولات به خارج از كشور صادر گردد. 6 (منسوخه 24ˏ10ˏ1399) – 3 - صنايع معدني غير فلزي: ارزش افزوده اين رشته از صنايع در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه اي برابر 3/23 درصد افزايش خواهد يافت. - در رشته مصالح ساختماني، مواد و مصالح مورد نياز برنامه هاي تأمين مسكن، احداث راهها، فرودگاهها، ساختمانهاي صنعتي، كانالها، سدها و بنادر تأمين خواهد شد. - خودكفائي محصولات معدني غير فلزي در برنامه پنجم مورد نظر خواهد بود و علاوه بر آن صدور كاشي نيز مورد توجه قرار خواهد گرفت. 7 (منسوخه 24ˏ10ˏ1399) – 3 - فلزات اساسي و محصولات فلزي: رشد متوسط ارزش افزوده اين دسته از صنايع در برنامه پنجم سالانه 24 درصد تعيين شده است. - طي برنامه پنجم مصرف مصالح فلزي ساختماني از قبيل تيرآهن، لوله، مفتول و پروفيل بطور كامل از محل توليد داخلي تأمين خواهد شد ولي احتياجات ورق آهن كه در حدود 45 درصد آهن و فولاد مصرفي كشور ميباشد كماكان از محل واردات تأمين خواهد گرديد. - ظرفيت كارخانه ذوب آهن آريامهر تا حدود 9/1 ميليون تن افزايش داده خواهد شد و ايجاد و كارخانه ذوب آهن از طريق احياء مستقيم در مجاورت منابع گاز هر كدام با ظرفيتي حدود يك ميليون تن آهن اسفنجي پيش بيني شده است. - با اكتشاف منابع عظيم مس سرچشمه كرمان و احداث كارخانه تغليظ مس، پيش بيني ميشود در سال آخر برنامه پنجم حدود 160 هزار تن مس فلزي توليد گردد و قسمت اعظم آن به خارج صادر شود. 8 – 3 - صنايع ماشينهاي غير برقي (مكانيكي) - ارزش افزوده ماشينهاي غير برقي طي پنج سال برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه اي برابر 2/28 درصد افزايش خواهد يافت. ساخت كالاهاي سرمايه اي و واسطه اي فلزي از قبيل ماشين هاي ابزار، ظروف تحت فشار، انواع ديگهاي صنعتي، انواع ساختمانهاي فولادي، پمپ و كمپرسورها، پرس و الكتروموتورها كه پايه گذار ساير صنايع بوده و از طريق بالا بردن دانش فني و آموزش نيروي انساني ماهر نيازهاي بلند مدت صنعتي شدن را برآورده مينمايند بيش از پيش افزايش خواهد يافت. 9 – 3 - صنايع ماشينهاي برقي - ارزش افزوده ماشينهاي برقي در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه اي معادل 9/15 درصد افزايش خواهد يافت. - ساخت كالاهاي مصرفي بادوام از قبيل يخچال، تلويزيون، تلفن و لامپ روشنائي همچنان ادامه خواهد يافت و با اجراي طرحهاي ساخت قطعات و وسائل اين كالاها در داخل كشور، ارزش افزوده اين صنايع بالا خواهد رفت. 10 – 3 - صنايع وسائط نقليه - در برنامه پنجم ارزش افزوده صنايع وسائط نقليه با رشد متوسط سالانه اي برابر 2/19 درصد افزايش پيدا خواهد كرد. - هدف آنست كه در برنامه پنجم با ايجاد واحد موتورسازي، نسبت ساخت قطعات اتومبيل در داخل كشور از 50 درصد تا ميزان 75 درصد افزايش يابد و بدين ترتيب واردات قطعات مزبور از خارج تا حد زيادي كاهش پيدا كند. - در مورد تراكتور و ادوات كشاورزي برنامه توسعه واحدهاي موجود از يك طرف، و ثابت بودن ميزان افزايش سطح زير كشت از طرف ديگر حصول هدف صدور به كشورهاي همجوار را امكان پذير ميسازد. - در برنامه پنجم مقدمات تأسيس تعميرگاههاي كشتي در سواحل جنوب فراهم و در برنامه ششم سعي خواهد شد كه كشتي هاي تجاري و نفت كشهائي كه در خليج فارس و بحر عمان رفت و آمد ميكنند در تعميرگاههاي سواحل ايران تعمير شوند و با ايجاد مقدمات ساخت كشتي هاي كوچك برنامه هاي دراز مدت كشتي سازي در آينده عملي گردد. 11 – 3 - صنايع كوچك - از نظر اهميتي كه اين دسته از صنايع در گسترش پايه هاي صنعتي كشور دارد و خاصه با توجه بتأكيدي كه در برنامه پنجم در مورد ايجاد همبستگي بين صنايع مختلف بويژه ميان صنايع بزرگ و كوچك شده است برنامه و سياستهاي مربوط به اين دسته از صنايع بشرح زير خواهد بود: - شناخت صنايع كوچك خاصه از نقطه نظر استعداد ايجاد همبستگي با ساير صنايع و ساير بخشهاي اقتصادي. - اعطاي كمكهاي فني و آموزشي به صنايع كوچك و انجام خدمات مشورتي و راهنمائي اين واحدها بنحويكه اولويت آنها بر اساس درجه استعداد همبستگي تعيين گردد. - اعطاي وام و اعتبار به حدود ده هزار واحد صنعتي كوچك با شرايط سهل و تجديد نظر در نوع وثيقه با توجه بدرجه استعداد همبستگي اين صنايع. - تأسيس شعب و ادارات مستقل و جداگانه در بانكهاي تخصصي صنعتي و تجاري براي اعطاي وام و كمكهاي مالي به صنايع كوچك. - موظف كردن سازمانها و مؤسسات دولتي به خريد محصولات صنايع كوچك. - ايجاد مراكز پيمانكاري بين صنايع كوچك و بزرگ. - فراهم كردن تسهيلات زيربنائي از قبيل زمين - راه - آب - برق - تلفن و كارگاه آموزشي بمنظور استقرار صنايع كوچك در نقاط مستعد كشور. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني: - براي تحقق هدفهاي فوق الذكر و با توجه به عواملي نظير بالا بردن بهره وري صنايع موجود، اقدامات لازم جهت بهبود مديريت، راهنمائي و كمكهاي فني و مالي لازم به بخش خصوصي و سرمايه گذاري در صنايعي كه داراي مزيت نسبي هستند، ميزان سرمايه گذاري صنعتي طي برنامه پنجم عمراني 4/506 ميليارد ريال ( شامل 4 ميليارد ريال كمكهاي فني به صنايع) برآورد گرديده است كه حدود 40 درصد آن توسط دولت و 60 درصد بقيه توسط بخش خصوصي انجام ميگيرد از 6/199 ميليارد ريال سرمايه گذاري دولتي 9/183 ميليارد ريال آن از اعتبارات عمراني و بقيه از محل منابع داخلي مؤسسات انتفاعي و بازرگاني دولت تأمين خواهد شد. - در برنامه پنجم بيش از 90 درصد سرمايه گذاريهاي صنعتي دولت در خارج از تهران انجام خواهد گرفت. - كل اعتبارات صنايع از 5/103 ميليارد ريال در برنامه چهارم ( شامل 2/99 ميليارد ريال از محل بودجه عمراني و 3/4 ميليارد ريال از محل بودجه عادي دولت) به 5/194 ميليارد ريال در برنامه پنجم بالغ ميگردد. -جدول (1) كل اعتبارات صنايع و جدول (2) سرمايه گذاري ثابت در صنايع را طي برنامه پنجم نشان ميدهد. جدول 1 - كل اعتبارات صنايع طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | |
| ثابت | غيرثابت | جمع | ||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 |
1
| صنايع غذائي | - | 50/8 | - | 50/8 | 500/8 |
2
| نساجي، فرش، دستي و روستائي | - | 00/3 | - | 00/3 | 000/3 |
3
| سلولزي و چاپ | - | 00/15 | - | 00/15 | 000/15 |
4
| چرم و پوست | - | - | - | - | - |
5
| شيميائي و پتروشيمي | - | 00/42 | - | 00/42 | 000/42 |
6
| معدني غيرفلزي | - | - | - | - | - |
7
| فلزات اساسي | - | 00/57 | - | 00/57 | 000/57 |
8
| ماشينهاي غيربرقي | - | 24/25 | - | 24/25 | 240/25 |
9
| ماشينهاي برقي | - | - | - | - | - |
10
| وسائط نقليه | - | 16/9 | - | 16/9 | 160/9 |
11
| انتقال ببخش خصوصي | - | 00/20 | - | 00/20 | 000/20 |
12
| كمكهاي فني بصنايع** | 655/1 | - | 00/4 | - | 755/5 |
13
| خدمات عومي و نظارت*** | 017/7 | - | - | - | 017/7 |
14
| طرحهاي مستمر**** | 967/1 | - | - | - | 967/1 |
| جمع | 639/10 | 90/179 | 00/4 | 539/194 |
اعتبارات لازم جهت تأسيس كارخانه هاي ساخت قطعات پيش ساخته ساختماني منظور نشده است. شامل مطالعات صنعتي – كمكهاي فني و تحقيقاتي و آزمايشگاههاي صنعتي. *شامل نظارت بر امور صنعتي، بازرگاني داخلي و خارجي، آمار صنعتي، معدني، بازرگاني، توسعه و بهبود صادرات، نمايشگاههاي بين المللي و فعاليتهاي سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران و سازمان مركزي شركتها و سازمان صنايع نظامي. **شامل هزينه هاي اداري شركت ملي صنايع پتروشيمي، مركز صنايع دستي، سازمان صنايع كوچك. جدول 2 - سرمايه گذاري ثابت در صنايع طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| برنامه | سرمايه گذاري ثابت | |||||
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | از پس انداز خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل |
| (1) | (2) | (2+1)=3 | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) |
1
| صنايع غذائي | 50/8 | 75/6 | 25/15 | 25/32 | 00/3 | 25/35 | 50/50 |
2
| نساجي، فرش، دستي و روستائي | 00/3 | 50/0 | 50/3 | 50/45 | 50/1 | 00/47 | 50/50 |
3
| سلولزي و چاپ | 00/15 | 30/0 | 30/15 | 00/10 | - | 00/10 | 30/25 |
4
| چرم و پوست | - | - | - | 00/2 | - | 00/2 | 00/2 |
5
| شيميائي و پتروشيمي | 00/42 | 00/3 | 00/45 | 20/68 | 00/3 | 20/71 | 20/116 |
6
| معدني غيرفلزي | - | 65/1 | 65/1 | 85/50 | 00/5 | 85/55 | 50/57 |
7
| فلزات اساسي | 00/57 | - | 00/57 | 50/55 | 00/4 | 50/59 | 50/116 |
8
| ماشينهاي غيربرقي | 24/25 | 50/3 | 74/28 | 50/11 | 50/1 | 00/13 | 74/41 |
9
| ماشينهاي برقي | - | - | - | 50/9 | 00/1 | 50/10 | 50/10 |
10
| وسائط نقليه | 16/9 | - | 16/9 | 50/20 | 00/1 | 50/21 | 66/30 |
11
| متفرقه | - | - | - | 00/1 | - | 00/1 | 00/1 |
| جمع صنعت | 90/159 | 70/15 | 60/175 | 80/306 | 000/20 | 80/326 | 40/502 |
اعتبار جهت تأسيس كارخانه هاي ساخت قطعات پيش ساخته ساختماني از محل اعتبارات عمراني پيش بيني نشده است. جدول 3 - پيش بيني سرمايه گذاري در طرحهاي صنعتي دولتي از اعتبارات عمراني و منابع داخلي مؤسسات انتفاعي و بازرگاني دولت در برنامه پنجم (ميليون ريال)
| طرح | جمع | اعتبارات عمراني | منابع داخلي مؤسسات انتفاعي |
1
| صنايع غذائيتوسعه كارخانه هاي قند (نيشكر و چغندر)ماهي شيلات جنوب و شمالسردخانهلبنيات پاستوريزهكشت و صنعتچاي، دخانيات و ساير صنايع غذائي | 15250(7000)(2000)(1000)(1000)(1000)(3250) | 8500(4000)(1500)(1000)(1000)(1000)- | 6750(3000)(500)---(3250) |
2
| نساجي، فرش، صنايع دستي و روستائيشركت سهامي كارخانجات ايراننساجي مازندران و غيرهدستي – فرش و روستائي | 3500(250)(250)(3000) | 3000--(3000) | 500(250)(250)- |
3
| صنايع سلولزيكارخانه كاغذ گيلان*كارخانه كاغذ مازندران*شركت چوب گيلان | 15300(8000)(7000)(300) | 15000(8000)(7000)- | 300--(300) |
4
| شيميائي و پتروشيميپتروشيميصنايع نظامي (شيميائي) **كود شيميائي | 45000(30000)(14000)(1000) | 42000(30000)(12000)- | 3000-(2000)(1000) |
5
| معدني غيرفلزي | 1650 | - | 1650 |
6
| فلزات اساسي***توسعه ذوب آهن (بدون معادن – مسكن – آموزش)احياء مستقيمذوب مس (بدون معان – مسكن) | 57000(40000)(7000)(10000) | 57000(40000)(7000)(10000) | ---- |
7
| صنايع مكانيكيتوسعه ماشين سازي تبريزتوسعه ماشين سازي اراكصنايع نظامي (مكانيكي) | 28740(3250)(3250)(22240) | 25240(3000)(3000)(19240) | 3500(250)(250)(3000) |
8
| وسائط نقليهتراكتور سازيتعميرگاه كشتي (بدون خانه سازي و بندرسازي)صنايع نظامي (هليكوپتر و هواپيما)**** | 9160(3000)(5000)(1160) | 9160(3000)(5000)(1160) | ---- |
9
| كمكهاي فني بصنايعمطالعات صنعتيكمكهاي فني و تحقيقاتيآزمايشگاههاي صنعتي | 4000--- | 4000--- | ---- |
| سازمان نظارت بر سهام و پذيره نويس و سرمايه گذاري در صندوق ضمانت صادرات | - | - | - |
10
| انتقال به بخش خصوصيصنايع كوچكصنايع متوسطصنايع بزرگجمع***** | 20000(5000)(5000)(10000)199600 | 20000(5000)(5000)(10000)183900 | ----15700 |
كل سرمايه گذاري براي دو كارخانه 30 ميليارد ريال برآورد گرديده كه دولت مبلغ 15 ميليارد ريال آنرا انجام ميدهد. سرمايه گذاري در كارخانه ساخت باطري از اين محل تأمين خواهد شد. *سرمايه گذاري جهت توسعه كارخانه ذوب آلومينيوم و ايجاد كارخانه ذوب روي و كارخانه دوم احياء مستقيم منظور نشده است. **جمع كل اعتبارات پيش بيني شده جهت صنايع نظامي از اعتبارات عمراني معادل 4/32 ميليارد ريال است. ***هزينه هاي آموزشي مربوط به صنايع و هزينه هاي خانه سازي براي طرحهاي فوق در فصول آموزش و پرورش و عمران شهري منظور شده است. ***شامل مطالعات فني و اقتصادي - تحقيقات صنعتي از طريق دانشگاهها، مؤسسات تحقيقات علمي و فني و مؤسسه استاندارد - تأسيس دفاتر و مراكز فني و طراحي، بهره وري، تكنولژي، متالوژي و جمع آوري اسناد فني و مدارك علمي و صنعتي - كمكهاي فني و ترويجي بصنايع كوچك. جدول 4- سرمايه گذاري در صنايع پتروشيمي طي برنامه پنجم عمراني (ميليون ريال)
| نام طرح | سهم شركت ملي صنايع پتروشيمي | درصد بكل طرح | سهم بخش خصوصي (داخلي و خارجي) | درصد بكل طرح | جمع كل |
1
| توسعه واحد پي وي سي مجتمع آبادان | 480 | 74 | 172 | 26 | 652 |
2
| توسعه واحدهاي مجتمع شيميائي شاهپور | 6563 | 100 | - | - | 6563 |
3
| اولفين - آروماتيك | 17025 | 50 | 17025 | 50 | 340580 |
4
| ماده نرم كننده پلاستيك | 1500 | 50 | 1500 | 50 | 3000 |
5
| كاپرولاكتام و كود سولفات آمونيم | 472 | 20 | 1898 | 80 | 2370 |
6
| دي متيل ترفتاليت و پلي استر | 1200 | 30 | 2805 | 70 | 4005 |
7
| استيرن مونومر | 112 | 20 | 458 | 80 | 570 |
8
| پلي استيرن | 135 | 20 | 555 | 80 | 690 |
9
| لاستيك استيرن ، بوتادين | 352 | 20 | 1410 | 80 | 1762 |
10
| پتروپروتئين | 517 | 50 | 517 | 50 | 1034 |
11
| پلي پروپيلن | 383 | 20 | 1530 | 80 | 1913 |
12
| آيزوپرين و پلي آيزوپرين | 1823 | 50 | 1823 | 50 | 3646 |
13
| آمينورزينها | 38 | 11 | 337 | 90 | 375 |
| جمع* | 30600 | 50 | 30030 | 50 | 60630 |
*هزينه هاي آموزشي مربوط بصنايع پتروشيمي و هزينه هاي خانه سازي براي طرحهاي فوق در فصول آموزش و پرورش و مسكن منظور شده است.
فصل دهم (منسوخه 24ˏ10ˏ1399 — (منسوخه 24ˏ10ˏ1399)
معادن 1 - هدفهاي اساسي شناخت منابع و ذخائر معدني نخستين گام در راه بهره برداري از معادن كشور ميباشد. در برنامه پنجم هدف كلي اين بخش آنست كه فعاليت معدني بصورت يك فعاليت مرتبط و هم بسته يا بخش صنعت و ساير فعاليت هاي اقتصادي كشور درآمده و اثرات آن در اقتصاد داخلي نمايان گردد. باين منظور:
الف
مطالعات زمين شناسي و تهيه نقشه هاي زمين شناسي كشور در مساحتي حدود 700 هزار كيلومتر مربع كه هنوز مورد مطالعه زمين شناسي قرار نگرفته است انجام خواهد گرفت و نقشه هاي زمين شناسي كشور به مقياس: (250).(1) ،(100).(1) ، (50).(1) هزارم بر حسب ضرورت تهيه خواهد شد.
ب
حداقل در 25 درصد از مساحت كشور (400 هزار كيلومتر مربع) به ترتيب اولويت، پژوهشهاي معدني اصولي در دو مرحله شامل مرحله اكتشافات مقدماتي و عمومي و مرحله اكتشافات تفصيلي در نقاط و حوزه هائيكه علائم و آثار قابل ملاحظه معدني مشاهده گرديده انجام خواهد شد.
پ
از معادن مكشوفه كشور اعم از سنگ مس، سنگ آهن، ذغال سنگ، سرب، روي و كروميت كه ذخائر و شرايط آنها معلوم شده است بهره برداري بعمل خواهد آمد و با تبديل مواد اوليه معدني بالاخص آنهائي كه تا كنون مورد بهره برداري قرار نگرفته اند به كالاهاي قابل مصرف در داخل كشور و قابل صدور به خارج، ارزش افزوده حاصل از توليدات معدني مستقيماً عايد اقتصاد كشور ميگردد. اهم اين معادن بشرح زير مي باشند. معادن مس سرچشمه - ميدوك - چهارگنبد - عباس آباد و مزرعه. معادن ذغال سنگ چغارت و بافق - تنگه زاع و گل گوهر. معادن ذغال سنگ كرمان و جبال البرز و شاهرود. معادن خاك نسوز و مواد فرعي ذوب آهن. معادن سرب نخلك و قنات مروان. معادن كروميت. معدن طلاي موته. معادن متفرقه و معادن جديدالاكتشاف. 2 - سياستها و خط مشي كلي: خط مشي ها و سياستهاي كلي مربوط به معادن در برنامه پنجم بشرح زير ميباشد:
الف
تقويت بنيه مالي سازمان زمين شناسي كشور بمنظور تأمين كادر فني و تجهيزات لازم.
ب
استفاده از روشهاي جديد متداول در دنيا از طريق جلب خدمات مؤسسات خارجي و مهندسين مشاور ذيصلاحيت بمنظور انجام اكتشافات اصولي معدني.
پ
بهره برداري از منابع كشف شده معدني از طريق تشويق بخش خصوصي و در صورت لزوم رأساً توسط بخش دولتي.
ت
ايجاد امكانات زيربنائي توسط دولت از قبيل شبكه راههاي معدني و تأمين آب و برق و تسهيلات حمل و نقل مواد معدني و كمك به امر خانه سازي كارگران معدن.
ث
آموزش و تأمين كادر فني معدن در سطوح مختلف توسط بخش دولتي.
ج
كمك دولت به بهره برداران خصوصي معادن از طريق عمليات گمانه زني بمنظور ذخيره يابي معادن و همچنين ارائه روش استخراج معدن و مطالعات معدني كانه آرائي.
چ
كمك مالي دولت به بخش خصوصي از طريق ايجاد صندوق خاص معادن و يا ايجاد شعب معدني در بانكهاي تخصصي موجود با توجه به آنكه ذخيره معدن را بعنوان وثيقه قبول نمايند.
ح
تجديد نظر در سازمانهاي معدني كشور.
خ
تجديد نظر در قوانين و مقررات مربوط به بهره برداري معادن بمنظور ايجاد تسهيلات لازم و تشويق و ترغيب بخش خصوصي جهت سرمايه گذاري در معادن و توجه به صادرات بيشتر. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص. برنامه معادن كه بر پايه اصول اساسي فوق الذكر تهيه گرديده است بخش معادن كشور را به هدفهاي كمي زير خواهد رساند:
الف
رشد متوسط ارزش افزوده معادن به قيمتهاي ثابت معادل 3/22 درصد در سال تعيين شده است.
ب
صادرات سنگهاي معدني با رشد سالانه اي برابر 7/13 درصد افزايش خواهد يافت.
پ
مواد اوليه مورد نياز كارخانه ذوب آهن آريامهر و كارخانه ذوب مس سرچشمه و همچنين مواد اوليه مورد نياز كارخانه هاي ذوب آهن از طريق احياء مستقيم از معادن كشور تأمين خواهد گرديد و در صورت مثبت بودن نتايج مطالعات فني و اقتصادي احداث كارخانه هاي ذوب و تغليظ روي و سرب و تهيه فروكرم مواد معدني مورد نياز اين كارخانه ها در داخل تأمين ميگردد. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني
الف
ميزان سرمايه گذاري معدني و هزينه هاي اكتشافي و زمين شناسي طي برنامه 50 ميليارد ريال پيش بيني گرديده كه حدود 94 درصد آن 5/16 ميليارد ريال) از محل اعتبارات عمراني تأمين خواهد شد و بقيه توسط بخش خصوصي انجام مي گيرد.
ب
سرمايه گذاريهاي معدني دولت در برنامه پنجم بمنظور تجهيز و بهره برداري معدن مس سرچشمه، معادن سنگ آهن ذغال سنگ و ساير مواد معدني مورد نياز كارخانه هاي ذوب آهن، انجام بررسيهاي زمين شناسي، اكتشافات معدني و كمك فني ببهره برداران معادن خصوصي صورت خواهد گرفت.
پ
دولت از اعتبارات عمراني مبلغ 2 ميليارد ريال از طريق ايجاد صندوق خاص معادن و يا ايجاد شعب معدني در بانكهاي تخصصي موجود، بامر تجهيز و بهره برداري معادن توسط بخش خصوصي بصورت وام و مشاركت كمك خواهد كرد. همچنين در تهيه شبكه راههاي معدني، تأمين آب، برق و تسهيلات مربوط بحمل و نقل مواد معدني، دولت رأساً و يا مشتركاً با بخش خصوصي همكاري خواهد نمود.
ت
كل اعتبارات معادن از 30/17 ميليارد ريال در برنامه چهارم به 35/47 ميليارد ريال در برنامه پنجم بالغ ميگردد. -جدول شماره (1) كل اعتبارات معادن و جداول شماره (2 و 3) سرمايه گذاري در معادن را طي برنامه پنجم نشان ميدهند. جدول 1- كل اعتبارات معادن طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | |
| ثابت | غيرثابت | جمع | ||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 |
1
| اكتشافات و زمين شناسي | - | 00/8 | - | 00/8 | 00/8 |
2
| تجهيز معادن | - | 50/35 | - | 50/35 | 50/35 |
3
| كمكهاي فني به بهره برداران معادن | - | 00/1 | - | 00/1 | 00/1 |
4
| كمكهاي مالي به بهره برداران خصوصي | - | 00/2 | - | 00/2 | 00/2 |
5
| خدمات عمومي و نظارت | 85/0 | - | - | - | 85/0 |
| جمع | 85/0 | 50/46 | - | 50/46 | 35/47 |
جدول 2 - سرمايه گذاري ثابت در صنايع طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت | |||||
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | از پس انداز خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل |
| (1) | (2) | (2+1)=3 | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) |
1
| اكتشافات و زمين شناسي | 00/8 | - | 00/8 | - | - | - | 00/8 |
2
| تجهيز معادن | 50/35 | 30/0 | 80/35 | 20/3 | - | 20/3 | 00/39 |
3
| كمكهاي فني به بهره برداران معادن | 00/1 | - | 00/1 | - | - | - | 00/1 |
4
| كمكهاي مالي به بهره برداران خصوصي | - | - | - | - | 00/2 | 00/2 | 00/2 |
| جمع | 50/44 | 30/0 | 80/44 | 20/3 | 00/2 | 20/5 | 00/500 |
جدول 3- پيش بيني سرمايه گذاري دولتي در معادن طي برنامه پنجم (ميليون ريال)
| طرح | جمع | از اعتبارات عمراني | از منابع داخلي مؤسسات انتفاعي و بازرگاني |
1
| معدن مس سرچشمه و فوتاسيون | 20000 | 20000 | - |
2
| معادن ذوب آهن | 13500 | 13500 | - |
3
| بررسيهاي زمين شناسي | 1000 | 1000 | - |
4
| اكتشافات معدني | 7000 | 7000 | - |
5
| كمك ببهره برداران معادن* | 1000 | 1000 | - |
6
| تجهيز معادن دولتي | 2300 | 2000 | 300 |
7
| انتقال ببخش خصوصي | 2000 | 2000 | - |
| جمع | 46800 | 46500 | 300 |
شامل خريد دستگاههاي حفاري ثابت و متحرك – دستگاههاي تغليظ مواد معدني (فلوتاسيون) فيزيكي و شيميائي – انجام مطالعات ژئوفيزيكي و ژئوشيمي بمنظور برآورد ذخائر مواد معدني – مطالعات فني و اقتصادي معدن بمنظور كاهش ريسك سرمايه گذاري در معادن.
فصل يازدهم
نفت 1 - هدفهاي اساسي هدفهاي اساسي صنعت نفت در برنامه پنجم عبارتند از:
الف
تأمين فرآورده هاي نفتي مورد نياز كشور و توزيع منظم آن در شهرها و روستاها.
ب
كوشش در ايجاد توازن اقتصادي بين نسبتهاي مصرف و توليد فرآورده هاي مختلف نفتي با تأكيد و توجه مخصوص به استفاده از گاز طبيعي در جانشيني مواد ميان تقطير.
پ
نفوذ مستقيم در بازارهاي جهاني نفت خام و فرآورده هاي نفتي از طريق مشاركت در عمليات پالايش و بازاريابي و پخش و فروش فرآورده هاي نفتي در مراكز بزرگ مصرف دنيا.
ت
حفظ ذخائر نفت و گاز از طريق نظارت دقيق بر توسعه و بهره برداري صحيح از مخازن زيرزمين كشور و حصول اطمينان از توسعه بموقع و حداكثر استفاده اقتصادي از منابع نفتي واقع در نواحي قراردادهاي مختلف.
ث
توسعه و تسريع برنامه هاي اكتشافي بمنظور كشف هر چه بيشتر منابع جديد.
ج
افزايش درآمد حاصل از صادرات نفت. 2 - سياستها و خط مشي هاي كلي: خط مشي ها و سياستهاي صنعت نفت در برنامه پنجم بشرح زير ميباشد:
1
2 - تفحص و اكتشاف: تهيه و اجراي يك برنامه تفحص و اكتشاف بمنظور افزايش و تعيين ذخائر ثابت شده نفت و نظارت دقيق و مستمر بر فعاليتهاي شركتهاي نفتي در ايران بمنظور حداكثر بهره وري از منابع نفتي كشور.
2
2 - بهاي اعلان شده نفت: تعيين ضوابط مشخص براي جبران اثرات تورم و كاهش نرخ ارز كه مبناي تعيين بهاي اعلان شده نفت خام و محاسبه درآمد نفت ايران است با توجه به تغييراتي كه احتمالا در آينده در بازارهاي پولي جهان بوجود خواهد آمد. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص: 1 – 3 - مصرف: مصرف فرآورده هاي نفتي در كشور طي برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه 2/13 درصد از 2/13 ميليون متر مكعب در سال 1351 به 5/24 ميليون متر مكعب در سال 1356 برآورد ميشود. قسمتي از فرآورده هاي نفتي مانند نفتا، قير و روغن ها غير انرژي زا بوده و مقدار آن از 6/0 ميليون متر مكعب در سال 1351 به 5/2 ميليون متر مكعب در سال 1356 افزايش مييابد. مصرف سرانه فرآورده هاي نفتي با رشد سالانه 10 درصد از 423 ليتر در سال 1351 به 680 ليتر در سال 1356 افزايش مييابد. 2 – 3 - پالايش: بمنظور تأمين نيازمنديهاي مصرف كنندگان مختلف توسعه تأسيسات پالايشگاهي در دوره برنامه پنجم عمراني ضرورت دارد. استفاده از ظرفيت پالايشگاهي كشور در سال 1351 براي تأمين مصارف داخلي معادل 14 ميليون متر مكعب نفت خام (242 هزار بشكه در روز) است و پيش بيني ميشود به 4/28 ميليون متر مكعب در سال 1356 (490 هزار بشكه در روز) افزايش يابد. در اين دوره علاوه بر پالايشگاههاي در دست ساختمان مانند پالايشگاههاي آبادان، تهران، كرمانشاه، شيراز و دستگاه تقطير لاوان دو پالايشگاه جديد مورد بهره برداري قرار خواهد گرفت و ساختمان دو پالايشگاه ديگر براي بهره برداري در برنامه ششم عمراني آغاز خواهد شد. 3 – 3 - حمل و انتقال فرآورده هاي نفتي و نفت خام: در برنامه پنجم عمراني خط لوله دوم نفت خام اهواز، تهران و خط لوله فرآورده تهران تبريز كه اكنون در دست ساختمان است مورد بهره برداري قرار خواهد گرفت. علاوه بر آن يك رشته خط لوله نفت خام منشعب از خط لوله دوم نفت خام اهواز تهران بايد ساخته شود و احداث يك خط لوله ديگر نفت خام آغاز گردد. احداث خط لوله فرآورده جديد جمعاً معادل 11 هزار اينچ كيلومتر برآورد ميگردد. 4 – 3 - توزيع فرآورده هاي نفتي: بمنظور توزيع فرآورده هاي نفتي حدود 860 هزار متر مكعب مخازن جديد احداث و تأسيسات سوخت رساني متناسباً در فرودگاهها و بنادر و جزاير خليج فارس توسعه خواهد يافت. 5 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) – 3 - تحقيقات و بررسي: هدف از اين تحقيقات، بررسيهاي كلي و اساسي در صنعت نفت، ايجاد ساختمانهاي لازم براي توسعه آزمايشگاههاي پژوهشي، و ايجاد ايستگاههاي اندازه گيري آلودگي هوا و آب، تهيه زمين جهت تحقيقات كاربرد مالچ و فرآورده هاي مشابه در امور كشاورزي و هرزروي آب و تثبيت خاك خواهد بود. 6 – 3 - اكتشاف: بمنظور افزايش ذخائر ثابت شده نفت در كشور، فعاليتهائي توسط شركت ملي نفت ايران و ساير شركتهاي نفتي طي برنامه پنجم بعمل خواهد آمد. فعاليتهاي شركت ملي نفت ايران شامل حفر حداقل 10 حلقه چاه اكتشافي و عمليات زمين شناسي صحرائي و ژئوفيزيكي خواهد بود. 7 – 3 - توليد و صادرات: پيش بيني ميشود توليد نفت در دوره برنامه پنجم از 302 ميليون متر مكعب 2/5 ميليون بشكه در روز) در سال 1351 به حدود 482 ميليون متر مكعب 3/8 ميليون بشكه در روز) در سال 1356 افزايش يابد. صادرات نفت ايران در دوره برنامه پنجم از 288 ميليون متر مكعب 9/4 ميليون بشكه در روز) در سال 1351 به 440 ميليون متر مكعب 6/7 ميليون بشكه در روز) در سال 1356 افزايش خواهد يافت 8 – 3 - فعاليتهاي خارج از كشور: شركت ملي نفت ايران بمنظور تحصيل بازارهاي ثابت در مراكز مصرف در خارج از كشور اقدامات زير را بعمل خواهد آورد: - اكتشاف و استخراج نفت در درياي شمال. - مشاركت در طرح پالايشگاه اروپاي غربي به ظرفيت 8/5 ميليون متر مكعب در سال (100 هزار بشكه در روز). - مشاركت در پالايش و توزيع نفت در بازارهاي جديد براي حداقل 4/17 ميليون متر مكعب در سال (300 هزار بشكه در روز). - تأمين قسمتي از نفت خام مورد نياز پالايشگاه هاي مدرس و آفريقاي جنوبي. - افزايش ظرفيت ناوگان نفتكش از 183500 تن به حدود يك ميليون تن. - استفاده از طرحهاي خطوط لوله بين المللي نفت در كشورهاي مصرف كننده. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني: سرمايه گذاري صنعت نفت در دوره برنامه پنجم عمراني معادل 6/330 ميليارد ريال برآورد ميشود كه از 7/130 ميليارد ريال از محل اعتبارات عمراني و 2/60 ميليارد ريال توسط شركت ملي نفت ايران و 7/139 ميليارد ريال توسط شركتهاي عامل نفت ايران و ساير شركتهاي نفتي سرمايه گذاري خواهد شد. جدول (1) اعتبارات صنعت نفت و جدول (2) سرمايه گذاري ثابت در نفت را طي برنامه پنجم نشان ميدهد. جدول 1- اعتبارات نفت در برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات عمراني | |
| ثابت | غيرثابت | جمع |
1
| اكتشاف | - | - | - |
2
| استخراج و پالايش | 6/57 | 6/57 |
3
| انتقال و پخش | -/27 | 1/27 |
4
| تحقيقات و بررسي | - | 4/0 |
5
| امور غيرصنعتي | - | - |
6
| فعاليتهاي خارج از كشور | 9/37 | 9/37 |
7
| سرمايه گذاري در شركتهاي وابسته | 7/7 | 7/7 | |
| جمع | 2/130 | 7/130 |
جدول 2 – سرمايه گذاري ثابت در نفت طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت | |||||
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | از پس انداز خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل |
| (1) | (2) | (2+1)=3 | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) |
1
| اكتشافات | - | 5/0 | 5/0 | - | - | - | 5/0 |
2
| استخراج و پالايش | 6/57 | - | 6/57 | - | - | - | 6/57 |
3
| انتقال و پخش | -/27 | - | -/27 | - | - | - | -/27 |
4
| امور غيرصنعتي | - | -/8 | -/8 | - | - | - | -/8 |
5
| فعاليتهاي خارج از كشور | 9/37 | 1/33 | -/71 | - | - | - | -/71 |
6
| سرمايه گذاري در شركتهاي وابسته | 7/7 | 6/18 | 3/26 | - | - | - | 3/26 |
7
| سرمايه گذاري ساير شركتهاي نفتي | - | - | - | 7/139 | - | 7/139 | 7/139 |
| جمع | 2/130 | 2/60 | 4/190 | 7/139 | - | 7/139 | 1/330 |
فصل دوازدهم
گاز 1 - هدفهاي اساسي هدفهاي اساسي صنعت گاز در برنامه پنجم عبارتند از:
الف
استفاده بيشتر از منابع گاز ايران براي تأمين قسمت مهمي از انرژيهاي اوليه مورد نياز كشور.
ب
توسعه صادرات گاز.
پ
افزايش كارآئي سرمايه گذاري در صنعت گاز. 2 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) - سياستها و خط مشي هاي كلي: براي اجراي برنامه توسعه صنعت گاز طي برنامه پنجم سياستهاي زير اعمال خواهد شد:
الف
فراهم ساختن حداكثر تسهيلات لازم براي احداث خطوط لوله و شبكه هاي توزيع گاز طبيعي از طرف وزارت راه و شهرداريها. در اينمورد لازم است مقررات محدودكننده حفر جاده ها و خيابانها و عبور خطوط لوله در هر مورد تعديل شود و همكاري كامل وزارت راه و شهرداريها در اين زمينه جلب گردد.
ب
تشويق مصرف كنندگان خانگي و تجاري از طريق ايجاد تسهيلات لازم بمنظور تعديل هزينه هاي اوليه استفاده از گاز طبيعي.
پ
فراهم آوردن تسهيلات مالي (تقسيط سپرده و هزينه هاي انشعاب و اعطاي اعتبار بانكي) براي مصرف كنندگان مختلف بر حسب مورد.
ت
رفع كمبودهاي كمي و كيفي نيروي انساني از طريق بالا بردن سطح معلومات شاغلين فعلي در صنعت گاز و تربيت كاركنان جديد.
ث
تجديد نظر در نرخهاي خانگي و تجاري گاز و منطبق ساختن آنها با مقدار مصرف مشتركين.
ج
ايجاد سرويس گازرساني انقطاع پذير براي مصارف صنعتي و برق (با اعمال نرخهاي كمتر بمنظور جلب رضايت مشتركين) جهت تنظيم مصرف و حداكثر بهره برداري از تأسيسات گازرساني.
چ
رعايت كامل شرايط ايمني در تأسيسات گازرساني. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص: 1 – 3 - مصرف گاز طبيعي - سهم گاز طبيعي در تأمين تقاضاي انرژيهاي اوليه در ايران از 18 درصد در سال 1351 به 5/27 درصد در سال 1356 افزايش خواهد يافت. مصارف گاز طبيعي در ايران بصورت انرژي از 3 ميليارد متر مكعب در سال 1351 بحدود 9 ميليارد متر مكعب در سال 1356 بشرح زير بالغ خواهد گرديد: خانگي و تجاري 580 ميليون متر مكعب روستاها 50 ميليون متر مكعب برق ( اعم از برق عمومي و پتروشيمي) 3060 ميليون متر مكعب ساير صنايع 2800 ميليون متر مكعب سوخت كمپرسورها 240 ميليون متر مكعب ميدانهاي نفتي 630 ميليون متر مكعب پالايشگاه آبادان 950 ميليون متر مكعب صنايع پتروشيمي ( تهيه بخار) 490 ميليون متر مكعب 8800 ميليون متر مكعب با احداث شبكه هاي گازرساني شهري پيش بيني ميشود كه مصارف خانگي و تجاري گاز طبيعي در سال 1356 به حدود 600 ميليون متر مكعب برسد و بيشتر اين مقدار گاز طبيعي جانشين فرآورده هاي ميان تقطير ( نفت سفيد، نفت گاز) گردد. 2 – 3 - مصرف گاز مايع - تقاضاي گاز مايع در ايران از سال 1351 تا سال 1356 تقريباً دو برابر خواهد شد و به 230 هزار تن خواهد رسيد. 3 – 3 - صادرات - صادرات گاز ايران در سال 1356 بشرح زير پيش بيني ميشود: - صادرات گاز طبيعي به شوروي ( توسط شركت ملي گاز ايران) 10 ميليارد متر مكعب - صادرات گاز مايع گچساران از خارك ( توسط شركت ايران و آمريكا و ژاپن) 4 ميليون تن - صادرات گاز از كنگان ( توسط شركت ايران و آمريكا و ژاپن) 2/7 ميليون تن - صادرات گاز مايع از ماه شهر 4/1 ميليون تن - صادرات گاز مايع از خارك ( توسط شركت سهامي پتروشيمي خارك) 3/0 ميليون تن - صدور احتمالي گاز مايع قشم به ژاپن 4 تا 6 ميليون تن 4 – 3 - طرحهاي مشخص براي تأمين مصرف: بمنظور تأمين مصرف گاز طبيعي اجراي طرحهاي زير در برنامه پنجم عمراني كشور پيش بيني گرديده است: - ادامه عمليات مرحله دوم طرح شاه لوله گاز ايران. - احداث خط لوله دوم گاز بمنظور تأمين احتياجات روزافزون داخلي. - احداث خط لوله قشم - بندرعباس. - ايجاد و توسعه شبكه هاي توزيع گاز در شهرها براي تأمين مصارف خانگي و تجاري و صنعتي. - گازرساني به حدود 50 روستاي واقع در مسير شاه لوله گاز ايران. 5 – 3 - طرحهاي مشخص براي افزايش صادرات: در زمينه افزايش صادرات گاز، طرحهاي زير بموقع اجراء گذاشته خواهد شد: - طرح صدور گاز طبيعي مايع منابع گچساران، پازنان، رگه سفيد و بينك از بندر خارك. اجراي اين طرح بر اساس مشاركت بين شركت ملي گاز ايران و يك شركت آمريكائي و ژاپني صورت ميگيرد. هزينه سرمايه گذاري آن بالغ بر 44 ميليارد ريال و مقدار گاز صادراتي 4 ميليون تن در سال برآورد ميگردد. - طرح صدور گاز طبيعي مايع حوزه استردادي دوپكو واقع در خليج فارس از بندر كنگان. اجراي اين طرح از طريق مشاركت بين شركت ملي گاز ايران و شركتهاي آمريكائي و ژاپني براي صدور 2/7 ميليون تن گاز مايع در سال صورت ميگيرد و سرمايه گذاري آن حدود 50 ميليارد برآورد ميگردد. - طرح احتمالي صدور گاز طبيعي مايع از جزيره قشم. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات سرمايه گذاري در صنعت گاز در برنامه پنجم 5/131 ميليارد ريال برآورد ميشود و شامل 29 ميليارد ريال از محل اعتبارات عمراني و 5/55 ميليارد ريال توسط شركت ملي گاز ايران و 47 ميليارد ريال توسط سرمايه گذاران خارجي خواهد بود. - جدول 1 اعتبارات گاز و جدول 2 سرمايه گذاري ثابت در گاز را طي برنامه پنجم نشان ميدهد: جدول 1- كل اعتبارات صنعت گاز طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل | ||
| ثابت | غيرثابت | جمع | |||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 | |
| پالايش | - | 8/1 | - | 8/1 | 8/1 |
| انتقال و جمع آوري | - | 5/24 | - | 5/24 | 5/24 |
| توزيع | - | 2/2 | - | 2/2 | 2/2 |
| گازرساني روستائي | - | 5/0 | - | 5/0 | 5/0 |
| جمع | - | -/29 | - | -/29 | -/29 |
جدول 2 – سرمايه گذاري ثابت در صنعت گاز طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت |
بخش عمومي ⁞ بخش خصوصي ⁞
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني* | جمع | از پس انداز خصوصي** | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل | |
| (1) | (2) | (2+1)=3 | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) | |
| پالايش | 8/1 | 2/0 | -/2 | - | - | - | -/2 |
| انتقال و جمع آوري | 5/24 | 5/1 | -/26 | - | - | - | -/26 |
| توزيع | 2/2 | 8/5 | -/8 | - | - | - | -/8 |
| گازرساني روستائي | 5/0 | - | 5/0 | - | - | - | 5/0 |
| تهيه و صدور گاز طبيعي مايع | - | -/47 | -/47 | -/47 | - | -/47 | -/94 |
| فعاليتهاي غير صنعتي | - | -/1 | 1 | - | - | - | -/1 |
| جمع | 2/130 | 2/60 | 4/190 | 7/139 | - | -/47 | 5/131 |
فصل سيزدهم
برق 1 - هدفهاي اساسي: هدفهاي اساسي صنعت برق در برنامه پنجم بشرح زير ميباشد:
الف
تأمين نيروي برق براي مصارف صنعتي، كشاورزي، خانگي، تجاري و متفرقه.
ب
بهبود كيفيت تأمين نيروي برق و برخورداري از حداكثر مزاياي اقتصادي و كاهش هزينه توليد نيروي برق از طريق ايجاد تأسيسات بزرگ توليد، تمركز تأسيسات توليد، توسعه شبكه ملي بهم پيوسته و توسعه شبكه هاي توزيع شهري و روستائي.
پ
بهبود مديريت و سازمان صنعت برق كشور و افزايش كارائي. 2 - سياست ها و خط مشي هاي كلي: 1 – 2 - بهبود سازمان و مديريت صنعت برق: سياست و خط مشي هائيكه براي بهبود سازمان و مديريت صنعت برق در برنامه پنجم اعمال خواهد شد بشرح زير است:
الف
افزايش كارائي در صنعت برق ايران از طريق اعمال اصول و روشهاي جديد مديريت، آموزش مديران براي اداره صنعت برق و آشنائي بيشتر با دانش و تكنولوژي جديد.
ب
تكميل و بهبود روشهاي مالي و حسابداري متحدالشكل در شركت هاي برق.
پ
اداره تأسيسات توليد، انتقال و توزيع نيروي برق توسط شركت هاي برق وابسته به وزارت آب و برق بطوريكه در پايان برنامه پنجم تأسيسات برق در كليه شهرها و همچنين روستاهائيكه داراي برق خواهند شد در مديريت وزارت آب و برق باشد. در اجراي اين سياست عواملي مانند جمعيت و مقدار مصرف ميتواند تعيين كننده اولويت در اداره تأسيسات برق توسط شركتهاي برق باشد.
ت
آموزش كاركنان صنعت برق در دوره برنامه پنجم عمراني مورد توجه قرار خواهد بود تا كليه كاركنان صنعت برق كشور كه احتياج به آموزش دارند در سطوح مختلف، مهارت و بصيرت لازم را براي اجراي طرحهاي مختلف و اداره كليه تأسيسات برق كشور بدست آورند و بتدريج كارشناسان ايراني جانشين متخصصين خارجي گردند بطوريكه تا پايان برنامه پنجم نياز بكارشناسان خارجي به حداقل كاهش يابد. در اين مورد نسبت به استفاده از امكانات آموزشي زير توجه كامل مبذول خواهد شد. - استفاده از كليه امكانات آموزشي كشور كه بتربيت كاركنان فني مورد نياز صنعت برق كشور اشتغال دارند. - استفاده از مراكز آموزش تخصصي صنعت برق كشور. - آموزش ضمن ساخت و نصب و در دوره بهره برداري آزمايشي در تأسيسات توليد و انتقال و توزيع نيروي برق. - آموزش كارگاهي كارگران در شركتها و مؤسسات برق. - آموزش كارشناسان ضمن همكاري با كارشناسان خارجي و تشكيل دوره هاي آموزشي كوتاه مدت. در دوره برنامه پنجم عمراني، امكانات آموزش افراد مورد نياز براي ايجاد و بهره برداري از تأسيسات برق اتمي فراهم خواهد شد. 2 – 2 - توسعه تأسيسات برق: سياست و خط مشي هائي كه براي ايجاد و توسعه تأسيسات برق در دوره برنامه پنجم عمراني اعمال خواهد شد شامل موارد زير است:
الف
توسعه صنعت برق در چهارچوب برنامه جامع انرژي و همآهنگ با توسعه عرضه ساير انواع انرژي صورت خواهد گرفت.
ب
بررسي هاي اساسي بمنظور احداث نيروگاههاي برق اتمي در ايران انجام خواهد شد.
پ
بمنظور كاهش آلودگي هوا در نواحي شهري و صنعتي و كاهش هزينه سوخت براي توليد برق و بمنظور مصرف مازوت سنگين و گاز طبيعي در نيروگاهها كوشش بعمل خواهد آمد تا تأسيسات توليد برق در كنار پالايشگاه ها يا در حوالي خطوط لوله و يا منابع گاز طبيعي احداث و متمركز گردند.
ت
بمنظور بهبود روشهاي بهره برداري و كاهش هزينه توليد حداكثر كوشش در استاندارد كردن تأسيسات توليد، انتقال و توزيع نيروي برق در سراسر كشور بعمل خواهد آمد.
ث
توسعه تأسيسات و شبكه هاي توزيع نيروي برق بر مبناي طرحهاي جامع توزيع صورت خواهد گرفت و ضرورت دارد كه هر گونه سرمايه گذاري در شبكه هاي توزيع در شهرهائي كه نقشه جامع شهري تهيه شده بر مبناي طرح هاي جامع توزيع و در شهرهائي كه چنين نقشه هائي وجود ندارد بر مبناي طرحهاي توزيع صورت گيرد.
ج
اجراي طرحهاي تأمين برق روستائي در مراكز روستائي هم آهنگ با ساير طرحهاي مراكز مزبور و در قالب طرحهاي جامع توزيع روستائي صورت خواهد گرفت و تأسيسات برق روستائي توسط شركت هاي برق منطقه اي اداره خواهد شد. 3 – 2 - بهبود روشهاي بهره برداري: اقداماتي كه بمنظور بهبود روشهاي بهره برداري از تأسيسات برق توصيه مي گردد شامل موارد زير خواهد بود:
الف
افزايش ضريب بار از طريق تأمين مصارف صنعتي و روستائي.
ب
تأمين نيروي برق بصورت مطمئن و مداوم و با كيفيت مورد نياز انواع مشتركين.
پ
توجه به اولويت مصارف نيروي برق، بدين معني كه نيروي برق با توجه به ساير انواع انرژي براي مصارفي در دسترس مشتركين قرار خواهد گرفت كه كمترين هزينه را براي مصرف كنندگان مختلف در بر داشته و از لحاظ سرمايه گذاري نيز حداكثر صرفه جوئي بعمل آيد بنحويكه در زمينه مصارف خانگي و تجاري از نيروي برق بعنوان سوخت براي گرم كردن آب، فضا و پخت و پز، كمتر استفاده شود. 4 – 2 - تنظيم تعرفه هاي برق: ادامه فعاليتهائي كه در دوره برنامه چهارم در زمينه تنظيم تعرفه هاي برق صورت گرفته ضرورت دارد. تعيين نرخهاي برق در برنامه پنجم تابع اصول كلي زير خواهد بود: - تعيين نرخها براي گروههاي مختلف مصرف كنندگان بر اساس هزينه تمام شده باضافه سود معقول. - تأمين كليه هزينه هاي توسعه صنعت برق از منابع داخلي صنعت مزبور در يك دوره طولاني. - تعديل نرخ بمنظور ايجاد هم آهنگي در نرخ فروش برق در مناطق مختلف كشور. 5 – 2 - منابع مالي براي سرمايه گذاري در تأسيسات برق: با توجه به افزايش كارآئي و بهبود مديريت در صنعت برق كشور و با توجه به سرمايه گذاريهائي كه در صنعت برق بعمل آمده امكان تأمين سرمايه گذاري براي توسعه صنعت برق از منابع مالي صنعت مزبور فراهم خواهد شد. سرمايه گذاري در تأسيسات برق روستائي با توجه به گراني و غير اقتصادي بودن آن از منابع مالي دولت صورت خواهد گرفت. 6 – 2 - هم آهنگي در تأمين و عرضه انواع انرژي: بمنظور ايجاد هم آهنگي در فعاليتهاي سازمانهاي صنايع انرژي و اعمال سياست جامع انرژي يك نظام متمركز و مؤثر بوجود خواهد آمد. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص: هدفها و برنامه هاي مشخص صنعت برق بقرار زير خواهد بود: 1 – 3 - رشد مصرف: مقدار مصرف نيروي برق با رشد سالانه اي معادل 21 درصد از 9100 ميليون كيلووات ساعت در سال 1351 به 23790 ميليون كيلووات ساعت در سال 1356 بالغ خواهد گرديد. از اين مقدار پيش بيني ميشود شركتها و مؤسسات برق عمومي در سال 1356 معادل 21570 ميليون كيلووات ساعت مصرف را تأمين نمايند و بقيه توسط نيروگاههاي اختصاصي مؤسسات صنعتي براي مصارف خود آنان توليد گردد. بدين ترتيب رشد آن قسمت از مصرف كه توسط شركتها و مؤسسات برق تابع وزارت آب و برق تأمين ميشود به طور متوسط 5/27 درصد در سال خواهد رسيد. مقدار مصرف سرانه نيروي برق با رشد ساليانه 7/17 درصد از 292 كيلووات ساعت در سال 1351 به 661 كيلووات ساعت در سال 1356 خواهد رسيد. توليد نيروي برق عمومي حدود 8 هزار ميليون كيلووات ساعت در سال 1351 به حدود 9/25 هزار ميليون كيلووات ساعت در سال 1356 خواهد رسيد. مقدار توليد توسط انواع مولدهاي برق در سال 1356 بقرار زير پيش بيني ميشود. مولدهاي آبي 7250 ميليون كيلووات ساعت -/28 درصد مولدهاي حرارتي 18650 ميليون كيلووات ساعت -/72 درصد جمع توليد 25900 ميليون كيلووات ساعت 100 درصد 2 – 3 - تأسيسات توليد: ظرفيت تأسيسات عمومي توليد برق كشور بمنظور تأمين نيازمنديهاي مصرف كنندگان مختلف از 2206 مگاوات در سال1351 به حدود 6200 مگاوات در سال 1356 افزايش خواهد يافت. در دوره برنامه پنجم عمراني معادل 1878 مگاوات مولدهاي برق كه خريد و نصب آنها در دوره برنامه چهارم شروع شده مورد بهره برداري قرار ميگيرد و احداث نيروگاههاي جديد با ظرفيت جمعاً حدود 2351 مگاوات ضرورت دارد. با توجه بدوره ساختمان نيروگاه و نصب مولدهاي برق، در طول برنامه پنجم براي احداث حدود 3100 مگاوات مولد جديد براي بهره برداري در برنامه ششم عمراني اقدام خواهد شد. قدرت انواع مولدها بشرح زير پيش بيني ميشود: «ارقام به مگاوات» نوع مولد وضع در سال 1351 فرسودگي احداث مولدهاي جديد در دوره برنامه پنجم مجموع ظرفيت در سال 1356 در حال بهره برداري در دست ساختمان حرارتي 1403 878 (235) 2331 4377 آبي 803 1000 (-) 20 1823 جمع 2206 1878 (235) 2351 6200 3 – 3 - شبكه خطوط انتقال نيرو: شبكه خطوط انتقال نيرو در برنامه پنجم عمراني در سراسر كشور گسترش يافته و كليه مراكز بزرگ توليد و مصرف بيكديگر مرتبط خواهند گرديد. طول خطوط انتقال نيروي برق از 3343 كيلومتر در سال 1351 به حدود 10000 كيلومتر در سال 1356 بشرح زير افزايش خواهد يافت. مشخصات خطوط انتقال طول خطوط در سال 1351 (به كيلومتر) پيش بيني طول خطول در سال 1356 (به كيلومتر) ساخته شده در دست ساختمان خطوط 400 كيلوولتي - - 1438 خطوط 230 كيلوولتي 1784 1065 6231 خطوط 132 كيلوولتي 1559 750 2309 4 – 3 - توسعه شبكه هاي توزيع: توسعه شبكه هاي توزيع نيروي برق در كليه شهرهاي كشور بمنظور بهبود وضع شبكه هاي فعلي و برخورداري از حداكثر قابليت اطمينان و ثبات ولتاژ صورت خواهد گرفت بطوريكه شبكه هاي توزيع قدرت توزيع كليه تقاضاهاي شهري را داشته باشد. 5 – 3 - برق روستائي: تأمين برق روستائي در برنامه پنجم عمراني براي نيل به دو هدف در چهارچوب يك برنامه دراز مدت صورت ميگيرد: يكي بالا بردن سطح و معيار زندگي روستائيان و بهبود شرائط زندگي در روستاهاي كشور است و ديگري براي مصارف كشاورزي، آبياري و گرداندن چرخ صنايع كوچك روستائي ميباشد. با توجه به پيش بيني افزايش مصرف و پرهيز از مشكلات ناشي از نصب مولدهاي برق ديزلي كوچك، احداث شبكه هاي برق روستائي اولويت داشته و نصب مولدهاي ديزلي تنها براي شهرهاي كوچك و روستاهاي پراكنده كه برق رساني بآنها از طريق مراكز بزرگ توليد و شبكه هاي خطوط انتقال نيرو فراهم نباشد صورت خواهد گرفت. تأمين برق روستائي شامل كليه مراكز حوزه هاي عمران روستائي (1180 مركز) و روستاهاي اطراف مراكز مزبور بوده و اجراي طرحهاي برق روستائي هم آهنگ با ساير طرحهاي مراكز عمران روستائي بر اساس ضوابط مورد توافق وزارتخانه هاي آب و برق و تعاون و امور روستاها صورت خواهد گرفت. علاوه بر آن برق رساني به 200 روستاي منفرد كه ممكن است تأمين برق آنها ضروري باشد پيش بيني شده است. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني در دوره برنامه پنجم عمراني سرمايه گذاري در صنعت برق 5/119 ميليارد ريال برآورد ميگردد و پيش بيني ميشود شركتهاي برق 66 ميليارد ريال از محل درآمد فروش و هزينه استهلاك سرمايه گذاري نمايند و 5/53 ميليارد ريال بقيه از محل اعتبارات عمراني تأمين گردد. ضمناً هزينه توسعه تأسيسات برق آبي در برنامه توسعه منابع آب و هزينه هاي آموزش در برنامه آموزش و پرورش منظور گرديده است. -جدول 1 اعتبارات برق و جدول 2 سرمايه گذاري ثابت در برق را طي برنامه پنجم نشان ميدهد. جدول 1- كل اعتبارات برق طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | |
| ثابت | غيرثابت | جمع | ||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 |
1
| توليد | - | -/21 | - | -/21 | -/21 |
2
| انتقال | - | 9/11 | - | 9/11 | 9/11 |
3
| توزيع | - | 1/13 | - | 1/13 | 1/13 |
4
| برق روستائي | - | 5/6 | - | 5/6 | 5/6 |
5
| تحقيق و بررسي* | - | 3/0 | 7/0 | -/1 | -/1 |
6
| نظارت و سرپرستي | -/1 | - | - | - | -/1 |
| جمع | -/1 | 8/52 | 7/0 | 5/53 | 5/54 |
اعتبار مورد نياز جهت آموزش نيروي انساني صنعت برق در فصل آموزش و پرورش و توسعه تأسيسات برق آبي در فصل توسعه منابع آب منظور شده است. جدول 2 – سرمايه گذاري ثابت در برق طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت |
بخش عمومي ⁞ بخش خصوصي ⁞
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني* | جمع | از پس انداز خصوصي** | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل |
| (1) | (2) | (2+1)=3 | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) |
1
| توليد | -/21 | 7/21 | 7/42 | - | - | - | 7/42 |
2
| انتقال | 9/11 | 4/10 | 3/22 | - | - | - | 3/22 |
3
| توزيع | 1/13 | 9/33 | -/47 | - | - | - | -/47 |
4
| برق روستائي | 5/6 | - | 5/6 | - | - | - | 5/6 |
5
| تحقيق و بررسي | 3/0 | - | 3/0 | - | - | - | 3/0 |
6
| نظارت و سرپرستي | - | - | - | - | - | - | - |
| جمع | 8/52 | 66 | 8/118 | - | - | - | 8/118 |
فصل چهاردهم
حمل و نقل و ارتباطات 1 - هدفهاي اساسي در دوران برنامه پنجم عمراني، با توجه به هدفهاي توسعه اقتصادي و اجتماعي كشور و نيازمنديهائيكه توسعه حمل و نقل بوجود ميآورد هدفهاي اساسي برنامه ارتباطات عبارت خواهد بود از: - تأمين زيربناي ارتباطي لازم براي توسعه حمل و نقل زميني، دريايي، هوائي. - كمك به توسعه مناطق مستعد و قطب هاي صنعتي و كشاورزي و توريستي. - رفع موانعي كه در راه توسعه اقتصادي و اجتماعي مناطق دور افتاده كشور وجود دارد. با توجه به اين اصل كه تنها ايجاد تسهيلات و وسائل ارتباطي از قبيل ايجاد شبكه راه و راه آهن و يا ساختمان فرودگاهها و بنادر كافي نيست بلكه بايد به مسئله نگاهداري تسهيلات و وسائل ارتباطي موجود و تربيت كادر متخصص و اعمال مديريت بهتر نيز توجه خاص معطوف گردد. 2 - سياست ها و خط مشي هاي كلي 1 – 2 - خط مشي هاي ساختمان و نگاهداري راهها: خط مشي ها و سياست هاي اجرائي مربوط بساختمان و نگاهداري راههاي كشور بقرار زير است: - جهت ايجاد تمركز و همآهنگي در فعاليتهاي حمل و نقل، در برنامه پنجم مطالعات مربوط بتفكيك وظايف اجرائي مربوط بساختمان و نگاهداري از يك طرف و وظايف مربوط بتعيين و اعمال سياستهاي جامع و حمل و نقل از طرف ديگر در واحدهاي تشكيلاتي جداگانه اي انجام و بر مبناي نتيجه مطالعات مذكور اقدام خواهد شد. - براي جلوگيري از خرابي راهها، كنترل و نظارت شديد در مورد توزين وسايط نقليه سنگين و فشار محورها اعمال خواهد شد. - آمارگيري ترافيك در كليه راههاي كشور انجام خواهد شد. - در مورد شاهراهها و پلهاي خاص مهمي كه در برنامه پنجم بموازات محورهاي موجود ايجاد ميگردد سعي خواهد شد كه تمام و يا قسمتي از هزينه ساختمان آنان از طريق دريافت عوارض از استفاده كنندگان تأمين گردد. - ساختمان كليه راههاي كشور از طريق وزارت راه انجام خواهد شد ولي در موارد كاملا استثنائي كه ساير دستگاههاي دولتي اقدام بساختمان راه در پروژه هاي خاص مي نمايند مشخصات و ضوابط وزارت راه رعايت خواهد گرديد تا مجموعه راههاي ساخته شده شبكه ارتباطي همآهنگي را تشكيل دهد. - براي احتراز از سرمايه گذاريهاي زائد جهت خريد ماشين آلات سنگين راهسازي توسط پيمانكاران خصوصي كه در نتيجه موجب افزايش قيمت واحد عمليات راهسازي مي گردد، در برنامه پنجم پيش بيني گرديده كه احتياجات پيمانكاران بماشين آلات راهسازي از طريق كرايه از شركت تعاوني كه مأمور و مسئول تهيه و نگاهداري اين نوع ماشين آلات خواهد بود تأمين گردد. - با توسعه روزافزون شبكه ارتباطي، نگاهداري راههاي كشور مسئوليت مهمي بوده و بمنظور اجراي صحيح اين وظيفه تجديد نظر كلي در شيوه هاي برنامه ريزي و اجرائي اداره كل راهداري لازم خواهد بود. در برنامه پنجم مطالعات همه جانبه اي در مورد تعيين بهترين روش نگاهداري راهها انجام خواهد شد و بر اساس اين مطالعات سازمان راهداري وزارت راه بنحوي تقويت و تجهيز خواهد گرديد تا بتواند عهده دار اجراي چنين مسئوليت سنگيني گردد. ضمناً بمنظور آنكه وقفه اي در امور راهداري ايجاد نشود در برنامه پنجم بهيجوجه از اعتبارات وسائل و كادر فني مربوط براهداري در ساختمان راهها استفاده نخواهد شد. 2 – 2 - خط مشي ها و سياستهاي مربوط براه آهن: انجام مطالعات لازم در مورد اينكه راه آهن دولتي ايران بصورت يك شركت بازرگاني با رعايت اصول صحيح اداري و فني و مالي اداره شود بر مبناي اين مطالعات در روشهاي مديريت برنامه ريزي، بازاريابي و حسابداري راه آهن و در روابط مالي آن با دستگاههاي دولتي تجديد نظر بعمل خواهد آمد بنحويكه راه آهن بتواند نقش اصلي خود را بعنوان وسيله مهم ارتباطي با كارائي بيشتري ايفا نمايد. 3 – 2 - خط مشي ها و سياست هاي مربوط به بنادر: با توجه بسرمايه قابل توجهي كه در برنامه پنجم براي توسعه و تجهيز بنادر پيش بيني گرديده تأكيد خاصي بامر مديريت بنادر و تربيت كادر فني و تأمين نيروي انساني مورد لزوم خواهد شد. بالا بردن كارائي بنادر تجارتي و بهبود كيفيت نگاهداري تأسيسات و وسائل بندري بمنظور آنكه بازده سرمايه گذاريها بحداكثر ممكن برسد يكي از هدفهاي عمده برنامه بنادر خواهد بود و براي نيل باين هدف مطالعات مربوط بتفكيك وظايف: - اعمال حاكميت بر امور بنادر و كشتيراني. - امور بهره برداري بنادر و تخليه و بارگيري. در واحدهاي تشكيلاتي جداگانه اي انجام و با توجه بنتيجه مطالعات مذكور اقدام خواهد شد. 4 – 2 - خط مشي ها و سياست هاي مربوط بهواپيمائي كشوري: در برنامه پنجم لازم خواهد بود تجديد نظرهاي كلي در تشكيلات و مقررات استخدامي هواپيمائي كل كشوري، بمنظور رفت اشكالاتي كه بهره برداري صحيح از فرودگاهها را مشكل نموده بعمل آيد و در ضمن مطالعات مربوط بتفكيك وظايف: - اعمال حاكميت بر امور فرودگاهها و هواپيمائي. - امور بهره برداري فرودگاهها. در واحدهاي تشكيلاتي جداگانه اي انجام و با توجه بنتيجه مطالعات مذكور اقدام گردد. ضمناً با توجه باهميتي كه نگاهداري صحيح و بموقع فرودگاهها دارد، توجه خاصي باين امر مبذول گرديده و در برنامه پنجم نسبت بواگذاري قسمتي از عمليات نگاهداري فرودگاهها ببخش خصوصي اقدام خواهد شد. شركت هواپيمائي ملي ايران نيز كه يك مؤسسه بازرگاني است موظف به پرداخت حق پرواز و فرود و بهره برداري از كليه فرودگاهها خواهد شد و ضمناً مبالغي را كه براي خريد هواپيماها از اعتبار برنامه استفاده مينمايد از محل درآمد خود بازپرداخت خواهد نمود. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص 1 (منسوخه 24ˏ10ˏ1399) – 3 - راههاي اصلي: در پايان برنامه چهارم طول راههاي آسفالته در دست بهره برداري بالغ بر 12500 كيلومتر است و در دوران برنامه پنجم نيز با توجه بلزوم تكميل شبكه اصلي ارتباطي كشور و تأمين ارتباطات مورد نياز بين مراكز اصلي جمعيت و قطب هاي كشاورزي و صنعتي و معدني و بازارهاي عمده آنها و همچنين اتصال بنادر بداخل كشور و تأمين ارتباط با مراكز توريستي علاوه بر تكميل عمليات ناتمام برنامه چهارم ( جدول شماره 1) اقدام بساختمان 5600 كيلومتر راه اصلي جديد خواهد گرديد. راههاي اصلي جديد، با توجه باولويت ساختماني آنها بدو گروه تقسيم شده اند. گروه اول (جدول شماره 2) شامل 2900 كيلومتر راههاي واجد اولويت يك است كه ساختمان آنها بطور كامل در برنامه پنجم عملي خواهد شد. گروه دوم (جدول شماره 3) شامل 2700 كيلومتر راه با اولويت درجه دو است كه ساختمان آنها در نيمه دوم برنامه پنجم شروع شده و تكميل آنها به برنامه ششم موكول خواهد شد. با اجراي برنامه راههاي اصلي پيش بيني ميشود كه در پايان برنامه پنجم طول راههاي اصلي آسفالته آماده بهره برداري به حدود 19 هزار كيلومتر بالغ گردد. شرح كلي برنامه راههاي اصلي طي برنامه عمراني پنجم طبق جدول شماره 4 ميباشد. جدول شمارۂ 1- پيش بيني عمليات ناتمام برنامه چهارم كه طي برنامه پنجم تكميل خواهد شد
| شمارۂ رديف | نام راه | طول راه (كيلومتر) | اعتبار(ميليون ريال) |
| 1 | تهران – قم (ترميم راه موجود) | 140 | 150 |
| 2 | تهران – شاهرود – مشهد | 570 | 1070 |
| 3 | پهلوي – آستارا – اردبيل | 225 | 620 |
| 4 | تبريز – اهر – اردبيل- سراب – بستان آباد | 400 | 1200 |
| 5 | كرمان – بم – ميرجاوه | 600 | 1200 |
| 6 | سقز – مياندوآب – رضائيه – خوي – اوغلو | 390 | 2400 |
| 7 | نائين – يزد | 180 | 520 |
| 8 | شيراز – بوشهر | 100 | 1650 |
| 9 | شاهراه كرج – قزوين (دو خط اول) | 100 | 350 |
| 10 | شاه آباد – ايلام – مهران | 230 | 900 |
| 11 | مسجد سليمان – دوراهي شوشتر | 42 | 330 |
| 12 | زيرآب – شاهي | 40 | 100 |
| 13 | سنندج – همدان | 157 | 960 |
| 14 | دارزين – سبزواران | 61 | 650 |
| 15 | ساوه – روان | 150 | 300 |
| 16 | شاهراه اصفهان – ذوب آهن | 25 | 500 |
| 17 | اهواز – دارخوين – آبادان | 120 | 1200 |
| 18 | كرمان – زرند | 90 | 400 |
| 19 | ايمني راههاي هراز و چالوس | - | 300 |
| جمع | 3620 | 14800 |
جدول شمارۂ 2- پيش بيني عمليات جديد برنامه چهارم كه طي برنامه مذكور تكميل خواهد شد
| شماره رديف | نام راه | طول راه (كيلومتر) | اعتبار(ميليون ريال) |
| 1 | شاهراه تهران – قم | 130 | 3600 |
| 2 | شاهراه كرج – قزوين (دو خط دوم) | 100* | 1500 |
| 3 | تهران – گچسر و كرج – چالوس | 210 | 3780 |
| 4 | تهران – رود هن – دماوند – آبعلي (دو خط) | 73 | 800 |
| 5 | دماوند – فيروزكوه – زيرآب | 150 | 1800 |
| 6 | وروديها و كمربنديهاي تهران | 100 | 1500 |
| 7 | تبريز – مياندوآب و بناب - مراغه | 190 | 1130 |
| 8 | سربندر- بندر شاهپور | 12 | 120 |
| 9 | رفسنجان – سرچشمه – خاتون آباد | 100 | 800 |
| 10 | سيرجان – شهر بابك – انار | 200 | 1250 |
| 11 | رودان – سبزواران | 173 | 1500 |
| 12 | نائين – كاشان | 227 | 1280 |
| 13 | رامسر – ساري (تعريض و پلسازي) | 260* | 520 |
| 14 | وروديها و راههاي انحرافي شهرهاي واقع در محورهاي اصلي | 250 | 2500 |
| 15 | اسفالت تكميلي راه يزد – كرمان | 320* | 600 |
| 16 | مشهد – گناباد – بيرجند | 500 | 1750 |
| 17 | قزوين – بوئين – ساوه | 155 | 920 |
| 18 | شيراز – داراب – كهگم | 430 | 2100 |
| 19 | عمليات اتفاقي | - | 1250 |
| جمع | 2900 | 28700 |
بعلت اينكه طول اين راهها در جاي ديگر بحساب آمده و يا راه موجود است در جمع منظور نگرديده است. جدول 3- پيش بيني عمليات جديد برنامه پنجم كه در برنامه ششم تكميل خواهد شد
| شماره رديف | نام راه | طول راه (كيلومتر) | اعتبار كل(ميليون ريال) | اعتبار برنامه پنجم(ميليون ريال) |
| 1 | اصفهان – اهواز | 240 | 3120 | 1870 |
| 2 | اهواز به راه شيراز – بوشهنر | 260 | 1820 | 1090 |
| 3 | بابلسر – فرح آباد | 50 | 500 | 300 |
| 4 | اهواز – شوشتر – دزفول – انديمشگ | 185 | 1110 | 555 |
| 5 | ميانه – مياندوآب | 200 | 2000 | 1000 |
| 6 | اراك – خمين – گلپايگان و خمين – محلات | 150 | 1050 | 525 |
| 7 | شاه پسند – چهل دختر | 85 | 510 | 205 |
| 8 | ميانه – فومن | 200 | 4000 | 1600 |
| 9 | اصفهان 0- ازنا – محور همدان – خرم آباد | 310 | 1550 | 465 |
| 10 | قوچان – باجگيران | 80 | 800 | 240 |
| 11 | راه كناره درياي مازندران | 320 | 4500 | 700 |
| 12 | زاهدان – زابل – بيرجند | 445 | 1560 | 250 |
| 13 | مشگين شهر – پارس آباد | 175 | 1350 | 200 |
| جمع | 2700 | 23870 | 9000 |
جدول 4- پيش بيني كلي برنامه راههاي اصلي در دوران برنامه پنجم شرح عمليات اعتبار (ميليون ريال)
1
تكميل عمليات ناتمام برنامه چهارم. 14800
2
ساختمان راه اصلي جديد: - راههائيكه در دوران برنامه پنجم ساختمان آنها شروع و خاتمه يافته است. - راههائيكه ساختمان آنها در برنامه پنجم شروع و تكميل عمليات نيمه تمام به برنامه ششم موكول خواهد شد. 28700 9000
3
مطالعه – تحقيقات – آمار. 1500 جمع 54000 2 (منسوخه 24ˏ10ˏ1399) – 3 - راههاي فرعي: در كشور پهناوري مانند ايران كه مراكز مهم جمعيت و مصرف و مناطق عمده توليد با فواصل زياد از هم قرار گرفته اند، راههاي فرعي در تأمين ارتباط نواحي كشاورزي، صنعتي و معدني در فراهم نمودن امكانات بهره برداري از منابع جنگلي و بالاخره در ارتقاء سطح فرهنگ و بهداشت مناطق روستائي حائز اهميت فراوان ميباشد. در پايان برنامه چهارم طول راههاي فرعي در دست بهره برداري حدود 12 هزار كيلومتر است و در برنامه پنجم بمنظور تكميل عمليات اجراء شده در برنامه هاي قبلي از نظر توسعه شبكه راههاي فرعي، علاوه بر اتمام عمليات شروع شده در برنامه چهارم، احداث 12 هزار كيلومتر راه فرعي جديد بمرحله اجراء گذارده خواهد شد كه از اين مقدار ساختمان 7500 كيلومتر تا پايان برنامه پنجم خاتمه خواهد يافت و تكميل 4500 كيلومتر ديگر ببرنامه ششم موكول ميگردد. ضمناً در مورد تعدادي از راههاي فرعي ساخته شده و يا پيش بيني شده در برنامه كه محورهاي استاني يا شهرستاني را تشكيل ميدهند و ترافيك نسبتاً سنگيني متوجه آنها ميباشد اقداماتي براي جلوگيري از خرابي اينگونه راهها و تسهيل در نگاهداري آنها بعمل خواهد آمد. بدين منظور در برنامه پنجم مرمت و آسفالت نفوذي 4 هزار كيلومتر از راههاي فرعي ساخته شده در برنامه هاي گذشته و آسفالت نفوذي 3 هزار كيلومتر از راههاي فرعي جديد پيش بيني گرديده است. شرح كلي برنامه راههاي فرعي برنامه عمراني پنجم طبق جدول شمارۂ 5 ميباشد. جدول 5- پيش بيني كلي برنامه راههاي فرعي در دوران برنامه پنجم شرح عمليات اعتبار (ميليون ريال)
1
تكميل عمليات ناتمام برنامه چهارم. 3500 6400
2
ساختمان راه اصلي جديد: - راههائيكه در دوران برنامه پنجم شروع و تكميل يافته است. - راههائيكه طي برنامه پنجم شروع و در برنامه ششم تكميل خواهد شد. 7500 4500 15000 5700
3
ترميم و اسفالت نفوذ ي راههاي فرعي برنامه هاي. 4000 2800
4
اسفالت نفوذي راههاي فرعي برنامه پنجم 3000 1200
5
مطالعات – تحقيقات - 900 جمع - 32000 3 (منسوخه 24ˏ10ˏ1399) – 3 - نگاهداري راهها: با توجه بسرمايه گذاريهاي سنگيني كه طي برنامه هاي گذشته جهت احداث راههاي اصلي و فرعي شده، نگاهداري بموقع و صحيح و مرمت راههاي موجود اولويت تام خواهد داشت. جمع اعتبار سرمايه اي پيش بيني شده از محل اعتبارات عمراني جهت نگاهداري راهها طي برنامه پنجم معادل 10 ميليارد ريال بشرح جدول شمارۂ 6 ميباشد و بموازات انجام اين برنامه و بهره برداري از ماشين آلات خريداري شده بودجه دستگاه راهداري از محل بودجه عادي دولت نيز متناسباً افزايش داده خواهد شد. در ضمن براي آموزش و تربيت كادر فني مورد لزوم امور راهداري در دوران برنامه پنجم پيش بيني لازم در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است. جدول 6- برنامه نگاهداري راهها در دوران برنامه پنجم نوع عمليات اعتبار (ميليون ريال)
1
تكميل عمليات ناتمام برنامه چهارم و تجديد اسفالت 3000 كيلومتر راههاي اسفالت جديد از طريق پيمانكار. 6500
2
تدارك ماشين آلات راهداري وزارت راه 3500 جمع 10000 4 (منسوخه 24ˏ10ˏ1399) – 3 - راه آهن: برنامه پنجم راه آهن با توجه بلزوم تأمين احتياجات كارخانه ذوب آهن آريامهر و با توجه بحجم مبادلات بازرگاني خارجي و بمنظور برقراري ارتباط لازم بين شبكه سرتاسري راه آهن و بنادر تهيه و تدوين گرديده است. فعاليت هاي عمده برنامه پنجم راه آهن را ميتوان بشرح زير بيان نمود:
الف
تكميل عمليات ناتمام برنامه چهارم: اين عمليات شامل خريد لوازم ريلگذاري و تجهيزات ( واگن و لوكوموتيو و غيره) و نوسازي و احياي خطوط قديمي و فرسوده و انطباق آن با خطوط جديد ساخته شده و همچنين برقي كردن خط تبريز - جلفا ميباشد. اعتبار مورد نياز جهت تكميل عمليات ناتمام برنامه چهارم در برنامه پنجم معادل 7/7 ميليارد ريال است كه 4 ميليارد ريال آن مربوط به خريد وسايل و تجديد خطوط موجود ميباشد كه توسط راه آهن دولتي ايران بازپرداخت خواهد شد.
ب
تجهيز و توسعه خطوط ذوب آهن: با توجه به برنامه توسعه كارخانه ذوب آهن آريامهر كه ظرفيت آن در پايان برنامه پنجم به 9/1 ميليون تن در سال خواهد رسيد كشش خط آهن زرند به كارخانه ذوب آهن متناسباً افزايش داده خواهد شد. بدين منظور بر مبناي نتيجه مطالعات فني و اقتصادي مربوط كه در دست انجام است نسبت به دو خطه كردن يا برقي كردن خط آهن مذكور اقدام خواهد شد. اعتبارات تخصيصي جهت اجراي عمليات معادل 5 ميليارد ريال ميباشد.
پ
خط آهن زرند - كرمان - بندرعباس: اين خط شامل حدود 730 كيلومتر خطوط اصلي و فرعي بين زرند - كرمان و بندرعباس ميباشد كه پس از پايان مطالعه توجيه فني و اقتصادي مربوط، ساختمان آن با توجه به ميزان صادرات سنگهاي معدني بمرحله اجراء گذارده خواهد شد. هزينه ساختمان اين خطوط و تدارك و تجهيزات و وسايل ارتباطي و علائم برقي و غيره حدود 12 ميليارد ريال ريال برآورد ميشود كه در اعتبارات برنامه پنجم منظور گرديده است.
ت
خط آهن فرح آباد - ساري: چنانچه در برنامه پنجم با توجه به افزايش حجم مبادلات بازرگاني از طريق درياي مازندران ايجاد يك بندر جديد در سواحل بحر خزر ( بندر فرح آباد) واجد اولويت شناخته شود، اتصال اين بندر به شبكه سراسري راه آهن ايران از طريق ساختمان يك خط 50 كيلومتري بين ساري و فرح آباد لازم خواهد بود. اعتبار پيش بيني شده در برنامه پنجم جهت ساختمان اين خط معادل 600 ميليون ريال ميباشد.
ث
ساختمان روگذرهاي راه آهن: در شهرهائي كه در مسير خطوط آهن قديمي قرار گرفته اند فقدان روگذر مشكل بزرگي در امور روزانه شهرها بوجود آورده كه براي رفع اين مشكل در برنامه پنجم نسبت بساختمان روگذرهاي لازم اقدام خواهد شد. اعتبار پيش بيني شده در برنامه پنجم براي ساختمان اين روگذرها معادل 700 ميليون ريال ميباشد.
ج
ايستگاه باري بندر شاهپور: با توجه به پيش بيني افزايش ظرفيت بندر شاهپور در طي برنامه پنجم و در نظر گرفتن نقش مهم راه آهن در حمل محمولات وارداتي و صادراتي، يك ايستگاه باري در بندر مذكور ايجاد خواهد شد. هزينه ساختمان اين ايستگاه حدود 200 ميليون ريال پيش بيني ميگردد كه در اعتبارات برنامه پنجم منظور گرديده است.
چ
احداث گمرك خانه جديد: از آنجا كه ظرفيت فعلي گمرك تهران بهيجوجه پاسخگوي ميزان محمولات وارده راه آهن به تهران نيست و بدلائل متعدد توسعه آن غير عملي ميباشد بدين لحاظ در برنامه پنجم احداث گمرك خانه جديدي بانضمام ايستگاه باري مربوطه در خارج از محدوده تهران پيش بيني گرديده و اعتبار لازم در فصل ساختمانهاي دولتي منظور شده است. همچنين در مورد آموزش كاركنان راه آهن و تربيت كادر فني پيش بيني لازم در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است. شرح كلي برنامه راه آهن طي دوران برنامه پنجم بشرح جدول شماره 7 ميباشد. جدول 7- شرح كلي برنامه راه آهن در دوران برنامه پنجم
| شرح عمليات | اعتبار(ميليون ريال) |
1
| تعهدات برنامه چهارم | 7700 |
2
| توسعه و تجهيز خطوط ذوب آهن | 5000 |
3
| خط آهن زرند – كرمان – بندر عباس | 12000 |
4
| خط آهن ساري – فرح آباد | 600 |
5
| روگذرهاي راه آهن در شهرها | 700 |
6
| ايستگاه باري بندر شاهپور | 200 |
7
| مطالعات – تحقيقات | 800 |
| جمع | 27000 |
5 (منسوخه 24ˏ10ˏ1399) – 3 - بنادر و كشتيراني: با در نظر گرفتن رشد اقتصادي كشور طي سالهاي آينده و همبستگي آن با رشد حجم مبادلات بازرگاني، حجم واردات و صادرات كشور معادل 7/9 ميليون تن در سال 1356 و 3/13 ميليون تن در سال 1359 پيش بيني ميگردد. ظرفيت مورد نياز در بنادر كشور در پايان برنامه پنجم معادل 750/7 ميليون تن در سال پيش بيني گرديده و اين رقم بر اساس اينكه هشتاد درصد ميزان كل واردات و صادرات كشور از طريق بنادر انجام شود محاسبه گرديده است. در ضمن پيش بيني شده كه از اين ميزان حدود 5/2 ميليون تن حجم واردات و صادرات سنگهاي معدني و سيمان خواهد بود در برنامه توسعه بنادر و كشتيراني هدف اين خواهد بود كه اولا در پايان سال 1356 ظرفيت مورد نياز آماده بهره برداري گردد و ثانياً اقدامات مربوط به تأمين بموقع ظرفيت مورد نياز در سالهاي اول برنامه ششم بعمل آمده باشد. فعاليت هاي عمده بنادر و كشتيراني در برنامه پنجم بشرح زير ميباشد:
الف
تكميل عمليات ناتمام برنامه چهارم: عمليات عمده برنامه چهارم كه تكميل و بهره برداري آنها به برنامه پنجم موكول خواهد شد عبارتست از ساختمان تعميرگاه و انبار و تأسيسات فرعي در بندرعباس، تعميق كانال بوشهر و ساختمان انبار و بناي اداري، ساختمان چهار پست اسكله جديد در بندر شاهپور توسعه بنادر پهلوي و نوشهر و خريد تجهيزات تخليه و بارگيري براي كليه بنادر كشور. پيش بيني ميشود جمع اعتبار مورد لزوم جهت تكميل مجموعه اين عمليات در برنامه پنجم بالغ بر حدود 5/5 ميليارد ريال باشد.
ب
ساختمان 10 پست اسكله جديد در بندر شاهپور: علاوه بر چهار پست اسكله اي كه در دست ساختمان است در برنامه پنجم نيز ساختمان 10 پست اسكله ديگر در بندر شاهپور بمرحله اجرا گذارده خواهد شد. در ضمن بمنظور امكان تخليه سريع و توزيع غلات وارداتي ساختمان يك سيلوي ترانزيت به ظرفيت 60 هزار تن در بندر شاهپور اجرا خواهد شد. هزينه ساختمان 10 پست اسكله و تجهيزات مربوطه و سيلوي غلات جمعاً 6 ميليارد ريال برآورد شده كه در اعتبارات برنامه پنجم پيش بيني گرديده است.
پ
ساير عمليات مربوط به توسعه بنادر تجارتي كشور: اقدامات ديگري كه در دوران برنامه پنجم از نظر توسعه بنادر و ساختمان بنادر جديد مانند بندر صادراتي سنگهاي معدني در حوالي بندرعباس شامل تأسيسات ترانزيت غلات و يا بندر جديد در درياي مازندران ( بندر فرح آباد) بعمل خواهد آمد بر مبناي طرح جامعي كه در دست تهيه است انجام خواهد شد. اعتبار پيش بيني شده در برنامه پنجم جهت اجراي مجموع اين عمليات معادل 5/9 ميليارد ريال ميباشد.
ت
عمران و تجهيز بنادر كوچك و جزاير خليج فارس و بحر عمان و ايجاد خطوط كشتيراني: بمنظور كمك به عمران بنادر كوچك و جزاير خليج فارس از طريق ساختمان موج شكن و اسكله و همچنين ايجاد خطوط كشتيراني در سواحل خليج فارس و بحر عمان اعتباري معادل 2 ميليارد ريال در برنامه پنجم پيش بيني گرديده است.
ث
ايجاد بندر آزاد: مطالعاتي مربوط به ايجاد بندر آزاد در سواحل جنوب در دست اقدام است و در برنامه پنجم بر اساس نتيجه اين مطالعات نسبت به ايجاد بندر آزاد با استفاده از سرمايه گذاريهاي بانكهاي تخصصي و بخش خصوصي اقدام خواهد شد.
ج
برنامه هاي آموزشي بنادر: در مورد برنامه آموزشي سازمان بنادر و كشتيراني و نيروي دريائي شاهنشاهي كه شامل تربيت كادر فني مورد لزوم امور بندري و كشتيراني در رده هاي مختلف تخصص است پيش بيني لازم در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است. شرح كلي برنامه پنجم بنادر بشرح جدول شماره 8 ميباشد. جدول شماره 8- شرح كلي برنامه بنادر و كشتيراني در دوران برنامه پنجم شرح عمليات اعتبار (ميليون ريال)
1
تكميل عمليات برنامه چهارم در برنامه پنجم 5500
2
ساختمان 10 پست اسكله جديد در بندر شاهپور و سيلوي ترانزيت غلات 6000
3
ساير عمليات مربوط به توسعه بنادر تجارتي كشور 9500
4
عمران و تجهيز بنادر كوچك و جزاير خليج فارس و ايجاد خطوط كشتيراني 2000
5
مطالعات – تحقيقات 1000 جمع 24000 6 – 3 - فرودگاهها و هواپيمائي: برنامه پنجم فرودگاهها و هواپيمائي كشور با توجه به افزايش ترافيك هوائي و نيازمنديهاي روزافزون كشور به فرودگاهها و تأسيسات و تجهيزات هواپيمائي تهيه و تنظيم گرديده است. برنامه پنجم فرودگاهها و هواپيمائي به قسمتهاي عمده زير تقسيم گرديده است:
الف
تكميل عمليات ناتمام برنامه چهارم: قسمتي از عمليات ساختماني فرودگاههاي كشور مانند ساختمان فرودگاه اصفهان و توسعه فرودگاه مهرآباد و همچنين عمليات مربوط به تهيه و نصب تجهيزات فرودگاهها كه در دست اقدام است طي برنامه پنجم تكميل خواهد شد. اعتبار مورد لزوم براي تكميل اين عمليات در برنامه پنجم بالغ بر 3/2 ميليارد ريال برآورد ميگردد.
ب
توسعه فرودگاههاي موجود: با توسعه فعاليتهاي حمل و نقل هوائي و افزايش ترافيك فرودگاهها و همچنين بكار آمدن انواع جديد هواپيماها ( اعم از بازرگاني و نظامي) توسعه و تجهيز فرودگاههاي موجود چه از نظر ترمينال و چه از نظر باند در دوران برنامه پنجم لازم است و اعتباري معادل 2/7 ميليارد ريال بدين منظور پيش بيني گرديده است.
پ
ساختمان فرودگاههاي كشوري جديد: عمليات ساختماني فرودگاه بين المللي تهران كه ميبايست در سال 1359 آمادۂ بهره برداري باشد در برنامۂ پنجم شروع و طي برنامه ششم تكميل خواهد شد. اعتبار پيش بيني شده در برنامه پنجم براي ساختمان اين فرودگاه معادل 6 ميليارد ريال ميباشد. در مورد فرودگاههاي داخلي نيز، با توجه به برنامه هاي توسعه خطوط هواپيمائي ملي ايران اقدام به ساختمان فرودگاههاي بابلسر و گرگان و تكميل فرودگاه نوشهر خواهد شد. اعتبار پيش بيني شده جهت اجراي مجموع اين عمليات معادل 2/1 ميليارد ريال ميباشد.
ت
ساختمان فرودگاههاي كوچك: بمنظور توسعه حمل و نقل و پست هوائي بين مراكز و شهرهاي عمده استانها و تسهيل ارتباط با قطب هاي صنعتي و كشاورزي مهم، در برنامه پنجم نسبت به ايجاد يك سلسله فرودگاههاي محلي درجه 2 و 3 اقدام خواهد شد كه پس از آماده شدن، ايجاد و اداره خطوط هوائي منظم بين فرودگاههاي محلي و خطوط هواپيمائي ملي ايران در مراكز استانها بعهده بخش خصوصي گذارده خواهد شد. اعتبار پيش بيني شده در برنامه پنجم براي ساختمان فرودگاههاي كوچك در سراسر كشور بالغ بر 1 ميليارد ريال ميباشد.
ث
تعمير و مرمت اساسي فرودگاهها: در برنامه پنجم تعمير و مرمت اساسي بعضي از فرودگاهها لازم خواهد بود كه براي اين منظور 600 ميليون ريال در نظر گرفته شده است.
ج
خريد هواپيماهاي كنكورد: با توجه به سياست و تصميم دولت در مورد خريد سه فروند هواپيماهاي كنكورد براي شركت هواپيمائي ملي ايران اعتباري معادل 4/5 ميليارد ريال در اعتبارات برنامه پنجم پيش بيني گرديده است. شرح كلي برنامه فرودگاهها در دوران برنامه پنجم بشرح جدول شمارۂ 9 است و در ضمن بمنظور آموزش كادر فني هواپيمائي پيش بيني لازم براي آموزشگاه عالي هواپيمائي كشوري و باشگاه هواپيمائي شاهنشاهي در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است. جدول 9- شرح كلي برنامه فرودگاهها در دوران برنامه پنجم
| شرح عمليات | اعتبار(ميليون ريال) |
1
| تكميل عمليات ناتمام برنامه چهارم | 2300 |
2
| توسعه فرودگاههاي موجود | 7200 |
3
| ساختمان فرودگاههاي جديد:- فرودگاه بين المللي تهران- ساير فرودگاهها | 60001200 |
4
| ساختمان فرودگاههاي محلي درجه 2 و 3 | 1000 |
5
| تعمير و مرمت اساسي فرودگاهها | 600 |
6
| خريد هواپيماهاي كنكورد | 5400 |
7
| مطالعات - تحقيقات | 800 |
7 (منسوخه 19ˏ06ˏ1399) – 3 - هواشناسي: هدفهاي عمده برنامه هواشناسي طي دوران برنامه پنجم عبارتند از: - ادامه و تكميل ساختمان مركز هواشناسي در مهرآباد. - ساختمان و تجهيز برجهاي ديده باني در فرودگاههاي كشور. - ساختمان و تجهيز فرستنده مخابرات هواشناسي در بندرعباس. - اجراي برنامه هاي هواشناسي بمنظور جلوگيري از آلودگي هوا. - ساختمان و تجهيز برج ديده باني رادار و جو بالا در پنج فرودگاه. - ساختمان و تجهيز مراكز هواشناسي در هفت منطقه كشور. - ساختمان و تجهيز ايستگاه هاي باران سنجي و تبخيرسنجي. - ساختمان و تجهيز 15 ايستگاه اقليم شناسي و ايستگاه مبنا و هواشناسي كشاورزي. - نصب دستگاههاي فرستنده در مراكز هواشناسي جهت تكميل شبكه مخابرات هواشناسي. - تأسيس چهار ايستگاه سينوپتيك هواشناسي و چهار ايستگاه سينوپتيك دريائي. - تأسيس ايستگاه هاي هواشناسي خودكار اعتبار پيش بيني شده در برنامه پنجم براي اجراي برنامه هاي فوق معادل -/2 ميليارد ريال ميباشد. در ضمن براي آموزش كادر فني و متخصصين هواشناسي پيش بيني لازم در فصل آموزش و پرورش شده است. 8 (منسوخه 24ˏ10ˏ1399) - 3 - نقشه برداري: با توجه به اهميتي كه آماده بودن نقشه هاي عمومي هر چه دقيقتر و با مقياس بزرگتر در اجراي صحيح امور فني و مهندسي طرحهاي عمراني دارد در برنامه پنجم نسبت به تكميل نقشه هاي عمومي به مقياس 50000:1 و تهيه نقشه هاي با مقياس بزرگتر طبق برنامه هائيكه رفع احتياجات نظامي و كشوري را خواهد نمود اقدام خواهد شد. در ضمن در برنامه پنجم نسبت به تهيه نقشه هاي كاداستر و كاداستر زراعي اقدام لازم بعمل خواهد آمد. اعتباري كه در برنامه پنجم جهت اجراي مجموعه عمليات فوق پيش بيني گرديده معادل 1/3 ميليارد ريال ميباشد و در مورد تربيت كادر فني پيش بيني لازم در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني كل اعتبارات ارتباطات از 9/99 ميليارد ريال در برنامه چهارم ( شامل 7/84 ميليارد ريال از محل بودجه عمراني و 2/15 ميليارد ريال از محل بودجه عادي) به 8/196 ميليارد ريال در برنامه پنجم بالغ ميگردد. جدول شماره 10 اجزاء اعتبارات فوق را در برنامه پنجم نشان ميدهد. جدول شماره 11 كل سرمايه گذاري ثابت بخش عمومي و بخش خصوصي را در ارتباطات نشان ميدهد. جدول شماره 10- كل اعتبارات ارتباطات طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | |
| ثابت | غيرثابت | جمع | ||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 |
1
| راههاي اصلي | 0/1 | 0/54 | - | 0/54 | 0/55 |
2
| راههاي فرعي | 3/0 | 0/32 | - | 0/32 | 3/32 |
3
| نگاهداري راهها | 1/11 | 0/10 | - | 0/10 | 1/21 |
4
| راه آهن | 9/0 | 0/27 | - | 0/27 | 9/27 |
5
| بنادر و كشتيراني | - | 0/24 | - | 0/24 | 0/24 |
6
| فرودگاهها و هواپيمائي | 8/4 | 5/24 | - | 5/24 | 3/29 |
7
| هواشناسي | 9/0 | -/2 | - | -/2 | 9/2 |
8
| نقشه برداري | 2/1 | 1/3 | - | 1/3 | 3/4 |
| جمع | 2/20 | 6/176 | - | 6/176 | 8/196 |
جدول شمارۂ 11 – سرمايه گذاري ثابت در ارتباطات طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت |
بخش عمومي ⁞ بخش خصوصي ⁞
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | از پس انداز خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل |
| (1) | (2) | (2+1)=3 | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) |
1
| راههاي اصلي | 0/54 | - | 0/54 | - | - | - | 0/54 |
2
| راههاي فرعي | 0/32 | - | 0/32 | - | - | - | 0/32 |
3
| نگاهداري راهها | 0/10 | - | 0/10 | - | - | - | 0/10 |
4
| راه آهن | 0/27 | 8/1 | 8/28 | - | - | - | 8/28 |
5
| بنادر و كشتيراني | 0/24 | 0/1 | 7/25 | 5/2 | 3/0 | 8/2 | 5/28 |
6
| فرودگاهها و هواپيمائي | 5/24 | 0/5 | 3/29 | 0/1 | 2/0 | 2/1 | 5/30 |
7
| هواشناسي | -/2 | - | -/2 | - | - | - | -/2 |
8
| نقشه برداري | 1/3 | - | 1/3 | - | - | - | 1/3 |
| جمع | 6/176 | 8/7 | 9/183 | 5/3 | 5/0 | 0/4 | 9/187 |
فصل پانزدهم
مخابرات 1 - هدفهاي اساسي هدفهاي اساسي مخابرات در برنامه پنجم بقرار زير خواهد بود: الف - تلفن، تلگراف، مدارهاي مخابراتي. - ازدياد تعداد تلفنهاي خودكار كشور بنحوي كه 33 تلفن براي هر يكهزار نفر جمعيت كشور در پايان برنامه پنجم موجود باشد. - اتصال ماهواره هاي مخابراتي به سيستم سويچينگ بين المللي و شبكه خودكار داخلي كشور بنحويكه شماره گيري مستقيم بين مردم ايران و ساير كشورهاي جهان امكان پذير شود. - توسعه شبكه تلفن خودكار بين شهري و تأسيس شبكه تلگراف خودكار داخلي و بين المللي. - تكميل اتصالات خودكار بين المللي بنحويكه ايران بعنوان يكي از مطمئن ترين راههاي عبوري مخابراتي مورد استفاده ممالك همجوار قرار گيرد و ساير ممالك دنيا نيز ترجيح دهند از طريق عبور از مدارهاي بين المللي و داخلي ايران ارتباط خود را با كشورهاي مجاور ايران داير نمايند. - ايجاد سرعت و بالا بردن ميزان ترافيك و همچنين توجه كافي به اصل كارائي و مديريت بنحويكه از نظر بهره برداري، شركت مخابرات ايران قادر شود هزينه هاي جاري و سرمايه اي را از محل منابع خود و يا اخذ وام تأمين نمايد. - ارائه سرويسهاي منظم مخابراتي با ضريب اطمينان بالا و همچنين تعيين نرخهاي متعادل بمنظور بالا بردن حجم ترافيك مخابرات و بهره گيري بيشتر از تأسيسات. ب - راديو و تلويزيون در برنامه پنجم عمراني كماكان توسعه كمي شبكه هاي راديو و تلويزيون تأكيد گرديده است. مرزهاي كشور با ادامه فعاليتهاي باقيمانده از برنامه چهارم، با امواج متوسط پوشيده خواهند شد. شبكه موج كوتاه بصورت مؤثر پي ريزي و مورد بهره برداري قرار خواهد گرفت تا صداي راديو ايران بهتر به گوش مردم دنيا برسد. عليهذا با گسترش كمي شبكه ها و تأسيسات توجه به كيفيت و محتواي برنامه ها حائز اهميت فراوان ميباشد. لذا كوشش خواهد شد شبكه راديو و تلويزيون كشور بعنوان يكي از مؤثرترين وسائل ارتباط جمعي، با توليد و پخش برنامه هاي مناسب ارتباط لازم را با گروههاي مختلف مردم برقرار نمايد و به هدفهاي آموزشي، توسعه فرهنگ ملي، اجتماعي و هنري مورد نظر برسد. پ – پست پست كشور در برنامه پنجم وارد مرحله جديدي از تكامل كيفي خواهد گرديد و با ايجاد سيستم مكانيزاسيون، توسعه مراكز پستي، توسعه شبكه هاي توزيع و جمع آوري، همچنين تقويت پست از نظر تجهيزات و نيروي انساني شبكه پست كشور تا حدود روستاها نفوذ خواهد كرد و نقش اساسي خود را ايفا خواهد نمود. 2 - خط مشي ها و سياستهاي كلي خط مشي ها و سياستهاي كلي مربوط به مخابرات در برنامه پنجم بقرار زير خواهد بود: الف - تلفن، تلگراف، مدارهاي مخابراتي. - پيروي از استانداردهاي بهره برداري و بالا بردن درجه كفايت و كارائي واحدهاي مخابراتي. - تأكيد بيشتر ببرنامه هاي آموزشي، تقويت كادرهاي فني و واگذاري مسئوليت به آنان و همچنين كوشش در جهت جايگزين نمودن متخصصين ايراني بجاي متخصصين خارجي. - بمنظور آنكه شركت مخابرات ايران بتواند بر اساس ضوابط اقتصادي عمل نمايد، كليه سازمانهاي دولتي استفاده كننده حق الاجاره استفاده از مدارات مخابراتي را پرداخت خواهند نمود. - به لحاظ وابستگي روزافزوني كه ايران به صنعت الكترونيك پيدا ميكند، لزوم پايه گذاري اين صنعت بيش از هر زماني محسوس است. لذا شركت مخابرات ايران و ساير تأسيسات مخابراتي، با ايجاد تقاضا براي فعاليتهاي داخلي و همچنين همكاريهاي مؤثر تحقيقاتي دانشگاه هاي كشور نقش مهم خود را در جهت توسعه اين صنعت ايفا خواهند نمود. ب - راديو و تلويزيون - شبكه راديو و تلويزيون كشور از لحاظ كمي و كيفي تقويت خواهد گرديد. - به بهبود كيفيت و محتواي برنامه ها اولويت داده خواهد شد. - براي نيل به هدفهاي آموزشي، فرهنگي، اجتماعي و سياسي كشور كليه واحدهاي ذيربط با قبول مسئوليتهاي مشخص فعاليتهاي خود را در جهت برنامه ها همآهنگ خواهند نمود. با توجه به هدفهاي اساسي راديو و تلويزيون و لزوم ايجاد تعادل بين فعاليتهاي كمي و كيفي در برنامه پنجم امكانات تجهيزاتي و ساختماني براي ازدياد ساعات توليد در سطح كشور افزايش خواهد يافت، تا همآهنگ با تجهيز نيروي انساني متخصص و تقويت برنامه ريزي و مديريت و همچنين توسعه فعاليتهاي آموزشي و تحقيقاتي، بهره برداري مؤثر از تأسيسات شبكه امكان پذير گردد. در پايان برنامه چهارم عمراني شبكه تلويزيون 50 درصد از جمعيت كشور را پوشش ميدهد. نتايج بررسي نشان ميدهد كه فعلاً حدود 20 درصد از جمعيت تحت پوشش قادر باستفاده از برنامه هاي تلويزيوني ميباشند. يكي از علل اساسي اين امر، گراني قيمت فروش گيرنده تلويزيون ميباشد لذا تجديد نظر در قوانين موجود، سياست نظارت مؤثر در هزينه تمام شده و قيمت فروش دستگاههاي گيرنده بمصرف كننده، استاندارد نمودن حتي الامكان دستگاههاي گيرنده و همچنين ايجاد تسهيلات در امر فروش دستگاههاي گيرنده بطبقات كم درآمد از اقدامات اساسي خواهد بود. پ – پست - خدمات مجاني پست حذف ميگردد. - با توجه به لزوم ايجاد تحرك لازم در نظام اداري، مالي و تصميم گيري مربوط بامكان بهره برداري مؤثر و همچنين اجراي طرحهاي بزرگ توسعه پست در تشكيلات پست كشور تجديد نظر لازم انجام خواهد گرفت. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص اهم هدفها و برنامه هاي مخابرات بشرح زير ميباشد: الف - تلفن، تلگراف، مدارهاي مخابراتي. ازدياد ظرفيت تأسيسات تلفني كشور از 430 هزار شماره به 1130 هزار شماره تلفن خودكار. افزايش تعداد شهرهائيكه مركز تلفن خودكار خواهند داشت از 44 شهرستان به 95 شهرستان. ايجاد ارتباط تلفن خودكار بين 69 شهر كشور. تأسيس شبكه تلگراف خودكار داخلي و بين المللي. ازدياد ظرفيت كانالهاي شبكه مخابرات مايكروويو بنسبت 50 درصد ظرفيت اوليه. نصب و بهره برداري از آنتن دوم مخابراتي مربوط بماهواره اقيانوس هند در سال 1352. ايجاد سيستم سويچينگ بين المللي. تأسيس و توسعه شبكه هاي مخابراتي جهت ايجاد ارتباط با نقاطي كه 5000 نفر يا بيشتر جمعيت خواهند داشت. ايجاد مدار تراپواسكاتر بين ايران و بحرين و همچنين تقويت مدارهاي موجود با كشور افغانستان. ب - راديو و تلويزيون بهبود كيفيت و محتواي برنامه ها و انجام تحقيقات براي تأمين بهترين روشهاي تهيه برنامه. هدف دادن ببرنامه ها و همچنين توسعه امكانات توليد برنامه هاي استوديو. آموزش نيروي انساني و انجام فعاليتهاي تحقيقاتي. گسترش پوشش برنامه اول تلويزيون از 50 درصد به 60 درصد جمعيت. گسترش پوشش برنامه دوم تلويزيون بنحويكه 40 درصد از جمعيت كشور را پوشش دهد. گسترش شبكه اول راديو بنحويكه 100 درصد جمعيت كشور را پوشش دهد. گسترش پوشش برنامه دوم راديو بنحويكه 50 درصد از جمعيت كشور را پوشش دهد. توسعه شبكه پخش صداي ايران براي خارج از كشور. پ - پست ايجاد مراكز مكانيزه در 8 مركز عمده: مشهد، زاهدان، كرمان، شيراز، اصفهان، اهواز، همدان، تبريز. توسعه شبكه حمل و نقل بمنظور تسريع در امر ارسال و توزيع پستي. توسعه آموزشگاههاي پست مراكز نه گانه تجزيه پستي تا ظرفيت 10 هزار نفر. - ايجاد پست مالي شامل حوالجات پست و حسابهاي پس انداز. - توسعه دفاتر پست شهري از 269 به 569 - دفاتر پست روستائي از 862 به 1182 - نمايندگيهاي پستي از 621 به 717 - صندوقهاي پستي از 9350 به 25350 - ايجاد 245 ايستگاه نامه رساني و 30 دفتر پست سيار، آموزش افراد از 2500 نفر به 12500 نفر و استخدام از 6200 نفر به 15400 نفر. - تسليم مراسلات پستي بگيرنده در شهرهاي با جمعيت 25 هزار نفر و بيشتر و همچنين بين شهرهاي مذكور، حداكثر بمدت 24 ساعت. براي شهرهائي با جمعيت كمتر از 25 هزار نفر حداكثر بمدت 48 ساعت و در سطح كشور از هر نقطه كوچك پستي بنقطه كوچك ديگر حداكثر بمدت96 ساعت. - توسعه روابط بين المللي در جهت ازدياد دفعات ارسال. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني كل اعتبارات از 440/54 ميليارد ريال در برنامه چهارم به 400/59 ميليارد ريال در برنامه پنجم افزايش مي يابد. جدول شماره (1) تقسيم اعتبارات فوق و جدول شماره (2) سرمايه گذاري ثابت بخش عمومي را در مخابرات طي برنامه پنجم نشان ميدهد. جدول 1- كل اعتبارات مخابرات طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | |
| ثابت | غيرثابت | جمع | ||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 |
1
| تلفن شهري | - | 600/7 | - | 600/7 | 600/7 |
2
| خطوط اصلي مخابراتي | - | 560/8 | - | 560/8 | 560/8 |
3
| خطوط فرعي مخابراتي | - | 230/0 | - | 230/0 | 230/0 |
4
| تلگراف | - | 800/0 | - | 800/0 | 800/0 |
5
| مخابرات بين المللي | - | 490/0 | - | 490/0 | 490/0 |
6
| تحقيق | - | 180/0 | 450/0 | 630/0 | 630/0 |
7
| راديو تلويزيون | 700/12 | 900/11 | 500/1 | 400/13 | 100/26 |
8
| پست | 500/5 | 500/6 | 390/6 | 890/12 | 390/18 |
| جمع | 200/18 | 260/36 | 340/8 | 600/44 | 800/62 |
جدول 2 – سرمايه گذاري ثابت دولتي در مخابرات طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت دولتي | |
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع |
| (1) | (2) | (2+1)=3 |
1
| تلفن شهري | 600/7 | 230/18 | 830/25 |
2
| خطوط اصلي مخابراتي | 560/8 | 300/0 | 860/8 |
3
| خطوط فرعي مخابراتي | 230/0 | 070/1 | 300/1 |
4
| تلگراف | 800/0 | 640/0 | 440/1 |
5
| مخابرات بين المللي | 490/0 | 500/0 | 990/0 |
6
| تحقيق | 180/0 | - | 180/0 |
7
| راديو تلويزيون | 900/11 | - | 900/11 |
8
| پست | 500/6 | - | 500/6 |
| جمع | 260/36 | 740/20 | 000/57 |
سرمايه گذاري ثابت مربوط به برنامه آموزش در فصل آموزش و پرورش منظور شده است.
فصل شانزدهم (منسوخه 10ˏ11ˏ1400 — (منسوخه 10ˏ11ˏ1400)
عمران روستائي 1 - هدفهاي اساسي بمنظور توسعه هر چه بيشتر خدمات و تأسيسات رفاهي در روستاها، عمران روستائي در برنامه پنجم بر اساس دو هدف اساسي زير تدوين يافته است: هدف اول، توزيع متعادل سرمايه گذاري و خدمات رفاهي و زيربنائي در جهت پوشش حداكثر جمعيت روستائي، تقليل در تعداد بيشمار دهات و بالاخره پي ريزي شهرهاي آينده كشور خواهد بود. هدف دوم، در تكميل هدف اول، استفاده و بهره برداري كامل از تأسيسات ايجاد شده از طريق گسترش برنامه هاي آموزش همه جانبه جامعه روستائي بمنظور ايجاد زمينه پذيرش پديده هاي نو جهت سازندگي و توسعه مداوم دهات و تحكيم مباني فرهنگ و استقلال ملي تعيين شده است. 2 - سياستها و خط مشي هاي كلي براي نيل به هدفهاي عمران روستائي در برنامه پنجم سياستهاي زير بمورد اجرا گذاشته خواهد شد:
1
2 - مشاركت مقامات محلي: امكانات كافي جهت دخالت دادن هر چه بيشتر انجمن هاي ده، شهرستان و استان، شوراي آموزش و پرورش منطقه اي و ساير سازمانهاي محلي در اقدامات عمراني مربوط به منطقه فراهم خواهد شد. اين امكان به پيروي از اصل عدم تمركز، از طريق اجراي طرحهاي مجتمع استاني در گذشته فراهم آمده و در آينده پيگيري خواهد شد. ضمناً دستگاههاي اجرائي نيز با تقويت كادر استانها بپيشرفت سريع اين برنامه كمك خواهند نمود.
2
2 - ايجاد حوزه هاي عمراني: تعاونيها و انجمنهاي دهات با اعزام نمايندگان بمركز حوزه شوراي تعاون و انجمنهاي دهات حوزه عمراني را بوجود خواهند آورد تا مسائل كلي و مشترك دهات حوزه خود را بررسي و در انجام امور مشاركت و نظارت نمايند.
3
2 - توزيع هماهنگ كادر خدماتي: كادر خدماتي، مربوط بدستگاه هاي مختلف اجرائي ذيربط در سطح استانها به تناسب وسعت و احتياجات حوزه هاي عمراني با هماهنگي كامل توزيع خواهد شد.
4
2 - واگذاري زمين: زمين رايگان جهت ايجاد تأسيسات رفاهي در مراكز حوزه هاي عمراني با پيش بيني توسعه آتي آنها واگذار خواهد شد.
5
2 - همكاري محلي: بمنظور ايجاد اشتغال و كمك به افزايش درآمد روستائيان از وجود كارگران محلي بخصوص خوش نشينها استفاده بعمل خواهد آمد. به اين ترتيب در بخش ساختمانهاي روستائي در برنامه پنجم حدود 100 هزار شغل جديد بوجود خواهد آمد كه با استفاده از نيروي كار خوش نشينها حدود 10 درصد از افراد فعال خانوارهاي خوش نشين كشور در اين برنامه مشغول بكار خواهند شد. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص: الف (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) - براي نيل بهدف اساسي اول و در قالب سياستها و خط مشي هاي كلي از طريق ايجاد حوزه هاي عمران روستائي، اقدام خواهد شد. هر حوزه شامل مجموعه اي از دهات در محدوده اي مشخص ميباشد. در اين مجموعه يكي از دهات با توجه به ضوابط عمده زير بعنوان مركز حوزه انتخاب ميشود: - روند افزايش جمعيت از سال 1345 تا 1350. - بالا بودن سطح توليدات كشاورزي و دامي. - وجود امكانات لازم، جهت ايجاد و يا توسعه سازمان هاي اداري و محلي. - وجود سرويسهاي مسافرتي، بانكي و بازار و يا دارا بودن زمينه اي مساعد جهت تأمين خدمات مذكور. - مركزيت از نظر جغرافيائي جهت سرويس رساني به دهات حوزه. در محدوده حوزه تعدادي از دهات كه جمعيت هر يك بيش از 250 نفر است. با توجه به سهولت دسترسي بمركز حوزه بصورت دهات اقمار تعيين گرديده اند. در مراكز حوزه هاي عمراني، پروژه هاي آب آشاميدني، درمانگاه، دبستان، دبيرستان، هنرستان روستائي، حمام، ميدانهاي كوچك و ساده ورزش، برق، انبار تعاوني، خانه هاي سازماني، خانه هاي مسكوني جهت روستائيان، دفاتر اداري و ساير تأسيسات لازم بصورت همزمان و مجتمع اجرا خواهد شد. در دهات اقمار حوزه پروژه هاي آب آشاميدني، راه ارتباطي و دبستان پياده ميگردد. اين دهات در صورت نياز ميتوانند ساير احتياجات خود را از مركز حوزه ها تأمين كنند. ضمناً دهات كوچك و پراكنده با جمعيت كمتر از 250 نفر ميتوانند از خدمات آموزشي و در صورت لزوم از پروژه هاي سالم سازي آب استفاده كرده و ساير نيازمنديها را از دهات بزرگ مجاور تأمين نمايند. بر اساس مطالعات انجام شده، در برنامه پنجم تشكيل حدود 1200 حوزه كه 14 هزار ده، با جمعيتي معادل 10 ميليون نفر را در بر مي گيرد پيش بيني گرديده است. محدوده حوزه هاي عمراني در مناطق مختلف كشور، با توجه به پراكندگي دهات در هر منطقه متغير بوده و نوع كيفيت پروژه ها نيز در حوزه هاي هر منطقه از نظر مقياس متفاوت خواهد بود. اين محدوده ها حتي الامكان نقاطي خواهد بود كه در آن شركتهاي سهامي زراعي و تعاوني توليد روستائي وجود دارد. دلايل پيشنهاد حوزه هاي عمراني بقرار زير است: - حدود 57 درصد از جمعيت كشور، در 66 هزار مركز روستائي زندگي ميكنند كه از اين جمعيت 74 درصد در 18 هزار روستا با جمعيتي بيش از 250 نفر سكونت دارند، در حالي كه 26 درصد از جمعيت باقيمانده در 48 هزار ده با جمعيتي كمتر از 250 نفر ساكنند در نتيجه از طريق تمركز فعاليت در حوزه هاي مذكور، جمعيت بيشتري از تسهيلات رفاهي برخوردار خواهند شد. - در حركت جمعيت دهات كوچكتر بدهات بزرگتر و شهرها تعادل بوجود ميآيد و باين ترتيب شهرگرائي نامتناسب روستائيان تعديل ميگردد و پيش بيني ميشود كه در آينده زمينه مساعدي جهت ادغام طبيعي مراكز كوچك در مراكز بزرگتر فراهم آيد. - در نحوه اجراي خدمات روستائي، ضوابطي روشن با روشي مشخص به وجود آمده و در نتيجه از هدر رفتن سرمايه در دهاتي كه در آينده جذب مراكز بزرگتر خواهند شد، جلوگيري ميشود. و ضمناً بدليل استفاده از تخصصهاي لازم در مناطق قابل توسعه و دهات بزرگتر، از نيرو و وقت اين تخصصها نيز حداكثر استفاده بعمل خواهد آمد. - از طريق مراكز حوزه هاي عمراني، رساندن ساير خدمات و تعميم آن در سطح روستاها با سهولت بيشتري امكان پذير ميگردد كه از مهمترين اين خدمات در زمينه فعاليتهاي اجتماعي، برنامه هاي مربوط به بيمه درماني و تغذيه روستائيان و تنظيم خانواده و در زمينه فعاليتهاي اقتصادي توسعه صنايع دستي كوچك را ميتوان نام برد. با تشكيل حوزه ها، توسعه تأسيسات عمراني دهات نيز در مقياس وسيعتر مقدور ميگردد. بطور نمونه در برنامه پنجم نسبت به برنامه چهارم تعداد پروژه هاي آب آشاميدني به شش برابر، برق به 12 برابر، راه به 8 برابر، درمانگاه به 2 برابر افزايش خواهد يافت. ب (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) - نيل به هدف دوم را برنامه هائي بشرح زير مقدور خواهد ساخت: - آشنا نمودن روستائيان به فنون و مهارتهاي جديد، از طريق آموزشهاي فني و حرفه اي، به كمك اين آموزش كارگر ماهر و نيمه ماهر كشاورزي، تكنيسين برق، ماشين آلات، و بالاخره ساير حرفه هاي مورد نياز روستاها تربيت خواهند شد. به آموزش حرفه اي جوانان خوش نشين نيز در اين برنامه توجه ميگردد. ضمناً همگام با آموزش فوق مسئولان دولت در سطوح مختلف محلي مشتمل بر كادر تعاونيهاي روستائي، مروجان و مربيان كشاورزي و دامداري آموزشهاي تخصصي لازم را خواهند ديد. - آموزش انجمنهاي محلي و افراد فعال روستاها، براي آنكه به اصل تعاون و همكاري در امور معتقد شده و مشتاقانه به كار جمعي پرداخته، و بپيشرفت توسعه فعاليتها كمك نمايند. ضمناً با درك اصول صحيح دموكراسي، سياسي، بيش از پيش با مفاهيم انقلاب سفيد ايران آشنا شوند. در برنامه پنجم حدود نيم ميليون نفر از روستائيان در رده هاي مختلف سازمانهاي دهات، از اين آموزش كه در دوره هاي كوتاه مدت و بيشتر در مراكز حوزه هاي عمران روستائي اجرا ميگردد استفاده خواهند نمود. اجراي اين برنامه به زباني ساده و با حداكثر استفاده از وسائل ارتباط جمعي صورت خواهد گرفت. آموزش تلفيقي و توجيهي، براي تشريح هدفها و برنامه هاي عمران دهات مسائل اقتصادي، اجتماعي و امكانات خاص منطقه بمنظور ايجاد همآهنگي لازم در خدمات روستائي انجام ميشود. در برنامه پنجم حدود 11 هزار نفر، مشتمل بر نمايندگان انجمنهاي ده، شركتهاي تعاوني و سهامي زراعي، انجمنهاي شهرستان و استان، كادر خدماتي دولت در حوزه هاي عمراني فرمانداران و بخشداران، سپاهيان انقلاب و ساير رؤساي ادارات ذيربط از قبيل سرپرستان سپاهيان مذكور، در سمينارها و دوره هاي كوتاه مدت تعليمات تلفيقي و توجيهي شركت خواهند نمود. اين آموزش در مركزي بنام « مؤسسه مطالعاتي و توجيهي عمران دهات» كه براي اولين بار در برنامه پنجم بطور آزمايشي در استانهاي خراسان، گيلان، كرمانشاهان، اصفهان و ساحلي تأسيس خواهد شد صورت ميگيرد. مؤسسه مذكور با مطالعه فعاليت هاي عمراني و تماس دائم با روستائيان و كادر خدماتي دهات، برنامه هاي آموزش مؤسسه را با نيازهاي روستائي منطبق مي نمايد كه در اقدام اخير از تمام امكانات منطقه از قبيل دفاتر برنامه ريزي، ادارات دولتي، مؤسسات آموزشي و تحقيقاتي كمك خواهند گرفت ضمناً برنامه هاي آموزشي از طريق همكاري با راديو و تلويزيون محلي پيگيري خواهد شد. برنامه سوادآموزي عمومي نيز كه شامل سطوح مختلف آموزشهاي كودكستاني، دبستاني، دبيرستاني و بزرگسالان ميباشد در پيشبرد هدفهاي عمران دهات كمك خواهد نمود بخصوص آنكه در برنامه پنجم محتوي اين آموزش با نهادهاي فرهنگي و اجتماعي و نيازهاي شغلي و حرفه اي روستائيان منطبق است. بطور خلاصه آموزش روستائيان در برنامه پنجم عمراني نسبت ببرنامه چهارم، در مورد آموزش فني و حرفه اي به 5/2 برابر، در مورد آموزش توجيهي به 18 برابر و بالاخره در مورد آموزش فني و تخصصي كادر دولت به 3 برابر افزايش خواهد يافت. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات: كل اعتبارات عمران روستائي از 7/11 ميليارد ريال (6/10 ميليارد ريال از محل اعتبارات عمراني 1/1 ميليارد ريال از اعتبارات بودجه عادي) به 8/37 ميليارد ريال در برنامه پنجم بالغ ميگردد. -جدول شماره 1 كل اعتبارات و جدول شماره 2 سرمايه گذاري ثابت در عمران روستائي را طي برنامه پنجم نشان ميدهد. جدول 1- كل اعتبارات عمران روستائي در برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | |
| ثابت | غيرثابت | جمع | ||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 |
1
| تأمين آب آشاميدني | - | 18 | - | 18 | 18 |
2
| راههاي روستائي | - | 12* | - | 12 | 12* |
3
| تأسيسات بهداشتي (حمام، غسالخانه كشتارگاه) | - | 1 | - | 1 | 1 |
4
| مراكز تعليمات عمومي و تحقيقات روستائي | - | 1 | - | 1 | 1 |
5
| تأسيسات حفاظتي | - | 4 | - | 4 | 4 |
6
| خدمات عمومي | 8/1 | - | - | - | 8/1 |
| جمع | 8/1 | 36 | - | 36 | 8/37 |
*چهار درصد از اعتبارات مذكور جهت مرمت اساسي هزينه خواهد شد. جدول 2 – سرمايه گذاري ثابت در فصل عمران روستائي طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت |
بخش عمومي ⁞ بخش خصوصي ⁞
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | از پس انداز خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل |
| (1) | (2) | (2+1)=3 | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) |
1
| تأمين آب آشاميدني | 18 | - | 18 | 3/1 | - | 3/1 | 3/19 |
2
| راههاي روستائي | 12 | - | 12 | 8/0 | - | 8/0 | 8/12 |
3
| تأسيسات بهداشتي (حمام، غسالخانه كشتارگاه) | 1 | - | 1 | 1/0 | - | 1/0 | 1/1 |
4
| تأسيسات حفاظتي | 4 | - | 4 | 3/0 | - | 3/0 | 3/4 |
5
| مراكز تعليمات عمومي و تحقيقات روستائي | 1 | - | 1 | - | - | - | 1 |
| جمع | 36 | - | 36 | 5/2 | - | 5/2 | 5/38 |
فصل هفدهم
عمران شهري مقدمه افزايش سريع توليد و درآمد سرانه، اميد به اشتغال در صنايع و امكان استفاده از تسهيلات آموزشي، درماني و فرهنگي بهتر در شهرها متدرجاً و بطور مداوم جمعيت را بسوي مراكز شهري و صنعتي كشور جذب نموده تا جائي كه ميزان رشد جمعيت در مناطق روستائي به 6/1 درصد تقليل و در مناطق شهري به 1/5 درصد افزايش يافته است. در سال 1345 تعداد 249 شهر با جمعيتي معادل 7/9 ميليون نفر و در 1351 تعداد 298 شهر با جمعيتي معادل 2/13 ميليون نفر جامعه شهري ايران را تشكيل داده است. خصوصيات بارز شهرهاي ايران در اين دوره وجود تعداد زيادي شهر با جمعيت كم و تعداد معدودي با جمعيت بسيار زياد ميباشد بطوريكه حدود 5/48 درصد از كل جمعيت شهرنشين در سال 1351 در هفت شهر بزرگ (تهران - اصفهان - مشهد - تبريز - شيراز - آبادان و اهواز) كه هر يك داراي جمعيتي بيش از 250 هزار نفر ميباشد سكونت دارند. اين ناهماهنگي در رشد و توزيع جمعيت شهري مبين اين است كه ميل به زندگي در شهرهاي بزرگ شدت گرفته و جمعيت بدون در نظر گرفتن ظرفيت و امكانات شهرهاي بزرگ با مهاجرت هاي دائمي به تراكم بيش از حد اين قبيل شهرها كمك نموده است. ادامه اين گرايش مسائل و مشكلات حادي از قبيل تراكم جمعيت، ازدحام وسائط نقليه، عدم تكافوي آب آشاميدني، آلودگي هوا، كمبود تأسيسات و تسهيلات شهري و بالاخره عدم دسترسي به تأسيسات فرهنگي و بهداشتي را در شهرهاي بزرگ موجب ميگردد. با توجه به توزيع نامتناسب جمعيت شهرنشين در وضع موجود و پيش بيني افزايش جمعيت مناطق شهري به ميزان 4 ميليون نفر طي برنامه پنجم عمراني كشور و با در نظر گرفتن اينكه شهرها مراكز تحول و پيشرفت اقتصادي و اجتماعي كشور هستند هدفهاي اساسي برنامه پنجم عمران شهري بشرح زير پيش بيني گرديده است. 1 (اصلاحي 10ˏ11ˏ1400) - هدفهاي اساسي
الف
بهبود نظام برنامه ريزي شهري.
ب
برقراري تعادل مطلوب بين شهرها از طريق ايجاد و توزيع متناسب تأسيسات عمران شهري.
پ
[منسوخه شده است]. 2 - سياستها و خط مشي هاي كلي بمنظور تحقق برنامه هاي عمران شهري خط مشي ها و سياستهاي اجرائي و اعتباري بشرح زير ميباشد: 1 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) – 2 - همآهنگي - در تشكيلات وزارت آباداني و مسكن تجديد نظر لازم بعمل آمده و تحت نظر واحد امور شهرسازي و معماري آن وزارت نسبت به ارائه سياستهاي كلي شهرسازي و نظارت در تهيه طرحهاي توسعه شهري با همكاري شهرداريها و انجمن هاي شهر اقدام خواهد شد. 2 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) – 2 - سياستهاي اعتباري - تخصيص منابع مالي برنامه بمنظور ايجاد تأسيسات لوله كشي آب شهرها، فاضلاب شهري و طرحهاي حفاظتي بر اساس استانداردهائي كه متناسب با اهميت شهرها تعيين خواهد گرديد بصورت كمك بلاعوض خواهد بود. در ساير موارد با توجه به اهميت شهر از نظر اجتماعي و اقتصادي و نسبت درآمد شهرداري به جمعيت و امكانات توسعه آينده شهر نسبت كمك بلاعوض و مشاركت شهرداريها در هر مورد مشخص خواهد گرديد. بمنظور تقويت مالي شهرداريها آن قسمت از هزينه هاي ادارات آموزش و پرورش، انجمن هاي بهداري و سازمان تربيت بدني، سازمان پيشاهنگي، كميته ملي پيكار با بيسوادي و انجمن كتابخانه هاي عمومي كه از محل درآمد شهرداريها تأمين و بصورت درآمد اختصاصي وزارتخانه يا سازمان مربوط در بودجه نشان داده ميشود از محل درآمدهاي عمومي تأمين خواهد گرديد. 3 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) – 2 - سياستهاي عبور و مرور - بمنظور تمركز فعاليت هاي تصميم گيري برنامه ريزي و بهره برداري از سيستم حمل و نقل و عبور و مرور در شهرها سازمانهاي مسئول عبور و مرور مورد ارزيابي قرار خواهند گرفت و بر اساس اين ارزيابي در قالب يك برنامه مشخص مسئوليت كليه واحدهاي ذيربط در رفع مشكلات عبور و مرور شهري تعيين خواهد شد. 4 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) – 2 - سياستهاي مالي - كليه شهرداريها كه فاقد سازمان مستقل آب و فاضلاب مي باشند ملزم به افتتاح حساب اختصاصي ميباشند تا درآمد و هزينه تأسيسات فوق را از ساير درآمدها و هزينه هاي شهرداري تفكيك و مشخص نمايند. نظر باينكه پاره اي از شهرداريها در پرداخت اصل و بهره وامهاي عمراني خود بعلت فقدان امكانات مالي مواجه با اشكال ميباشند پس از بررسيهاي لازم كليه بدهي اينگونه شهرداريها بخشوده خواهد شد. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص 1 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) – 3 - بمنظور سامان دادن بعمليات برنامه ريزي شهري و هدايت و كنترل توسعه شهرها برنامه هاي زير بمرحله اجرا گذارده خواهد شد:
الف
تنظيم سياست شهرنشيني و تعيين توزيع متناسب جمعيت شهرنشين كشور از طريق بررسي مسائل مربوط به مهاجرت و تحرك جمعيت، استعدادها و مشكلات مناطق كشور و بررسي رشد و توسعه شهرهاي بزرگ و روشهاي كنترل آنها.
ب
تهيه طرحهاي توسعه شهري.
پ
تهيه طرحهاي تفصيلي.
ت
تهيه طرحهاي كاداستر شهري.
ث
كمك به ايجاد و تقويت دفاتر طرح و برنامه شهرداريها.
ج
بررسي مسائل ديگري از قبيل احتياجات و جاي يابي شهرهاي جديد و آموزش فرهنگ شهرنشيني كه بنوبه خود در تحقق هدف كلي بهبود نظام برنامه ريزي شهري ضروري مي باشند. 2 – 3 - بمنظور برقراري تعادل مطلوب بين شهرها از طريق توزيع متناسب تأسيسات عمراني بر اساس شناخت دقيق كمبودها و احتياجات شهرها و برنامه هاي زير بمرحله اجرا گذارده خواهد شد:
الف
آب مشروب: تأمين و بهبود آب آشاميدني شهرها از طريق ايجاد و توسعه تأسيسات شبكه لوله كشي، ساختمان مخازن، ايجاد تصفيه خانه ها و تعبيه شيرهاي برداشت عمومي بنحوي كه تا پايان برنامه پنجم عمراني علاوه بر 9/8 ميليون نفر جمعيت شهري كه هم اكنون از آب آشاميدني تأمين شده استفاده مي نمايند 1/8 ميليون نفر ديگر از طريق اشتراك واحد مسكوني و يا شيرهاي برداشت عمومي از يك مصرف سرانه مطلوب برخوردار گردند.
ب
فاضلاب: ارتقاء سطح بهداشت و رفاه عمومي ايجاد مينمايد كه پوشش كشوري شبكه هاي فاضلاب شهرها هر چه زودتر آغاز گردد. در انجام اين برنامه به قطب هاي صنعتي و شهرهائي كه بعلت بالا بودن سطح آب زيرزميني با مشكلات متعددي مواجه هستند تقدم داده خواهد شد بنحوي كه در اين قبيل شهرها طي مدت ده سال و در مجموع طي مدت سي سال برنامه فوق تكوين گردد.
پ
طرحهاي حفاظتي شهرها: بمنظور جلوگيري از خسارات ناشي از سيلابها و طغيان رودخانه ها بر اساس مطالعه خصوصيات طبيعي و جغرافيائي شهرها طرحهاي حفاظتي از قبيل سيل بند، سيل برگردان و ديوار ساحلي احداث خواهد شد.
ت
بهبود عبور و مرور شهري: ازدياد سريع جمعيت، توسعه روزافزون شهرها و بالا رفتن درآمد سرانه احتياج به امكانات بهتر حمل و نقل شهري را افزايش داده است. از سوي ديگر استفاده بدون برنامه از وسائط نقليه موتوري به بافت موجود شهرها و كيفيت محيط زندگي شهري لطمه خواهد زد. برقراري همآهنگي و تعادل بين حمل و نقل عمومي و حمل و نقل انفرادي هدف برنامه پنجم در زمينه عبور و مرور شهري خواهد بود و براي نيل به آن اقدامات زير پيشنهاد گرديده است: - توسعه تأسيسات حمل و نقل عمومي در داخل شهرها. - ايجاد توقفگاهها بخصوص در حاشيه مراكز پرازدحام شهري. - ايجاد ترمينال هاي خارج از شهر براي وسائل نقليه سنگين. - ايجاد راههاي گذرا و كمربندي.
ث
نوسازي و بهسازي شهري: بمنظور بهبود محيط زيست در شهرها نسبت به نوسازي و تجديد بناهاي قديمي و غير بهداشتي و همچنين ايجاد پارك ها و فضاي سبز اقدام خواهد شد. در كليه عمليات مزبور لزوم حفظ بافت تاريخي شهرها و توجه به معماري ملي و الهام پذيري از آن تأكيد ميگردد.
ج
تقويت و بهبود مديريت شهرداريها و سازمانهاي محلي: بمنظور ارتقاء كارآئي دستگاههاي مسئول شهري و تعميم روشهاي مترقي اداري، مالي، مديريت برنامه ريزي و تربيت كادر مورد نياز، برنامه هاي لازم در رابطه با مراكز آموزش عالي براي شهرداريها اجرا خواهد گرديد. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني كل اعتبارات عمراني از ميزان 1/9 ميليارد ريال در برنامه چهارم به 8/33 ميليارد ريال در برنامه پنجم بالغ ميگردد. -جدول شماره 1 توزيع اعتبارات عمران شهري و جدول شماره 2 سرمايه گذاري ثابت در عمران شهري را نشان ميدهد. جدول 1- كل اعتبارات عمران شهري طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | |
| ثابت | غيرثابت | جمع | ||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 |
1
| برنامه ريزي توسعه شهري | - | -/1 | - | -/1 | -/1 |
2
| ايجاد و توسعه تأسيسات آب آشاميدني شهرها | - | 50/7 | - | 50/7 | 50/7 |
3
| - | - |
4
| بهبود عبور و مرور شهري | - | 75/10 | - | 75/10 | 75/10 |
5
| ايجاد تأسيسات حفاظتي شهري | - | 50/2 | - | 50/2 | 50/2 |
6
| ساير تأسيسات و تسهيلات شهري | - | 45/3 | - | 45/3 | 45/3 |
7
| خدمات عمومي و اداري | 80/0 | - | 50/0 | 50/0 | 30/1 |
| جمع | 80/0 | 50/32 | 50/0 | -/33 | 80/33 |
جدول 2 – سرمايه گذاري ثابت عمران شهري طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني و شهرداريها | جمع |
1
| برنامه ريزي توسعه شهري | -/1 | -/1 | -/2 |
2
| تأسيسات آب مشروب شهرها | 50/7 | 50/6 | -/14 |
3
4
| بهبود عبور و مرور و حمل و نقل شهري | 75/10 | 75/5 | 50/16 |
5
| طرحهاي حفاظتي | 50/2 | 55/1 | 05/4 |
6
| ساير تأسيسات شهري | 45/3 | 70/11 | 15/15 |
| جمع كل | 50/32 | 50/28 | -/61 |
برنامه تهران بزرگ 1 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) - مقدمه تهران بعنوان بزرگترين و مهمترين شهر كشور مجموع عوامل جاذب جمعيت نظير امكانات شغلي، مدرسه، دانشگاه، تسهيلات درماني، تسهيلات بانكي و بازرگاني، آب سالم و فراوان و تسهيلات فرهنگي و تفريحي را بطور يكجا عرضه ميكند و همين امر موجب مهاجرت جمعيت از روستاها و شهرهاي ديگر به تهران ميگردد. هر چند اقداماتي كه طي سالهاي اخير در جهت عدم تمركز فعاليتهاي اقتصادي صورت گرفته تا حدي در كاهش ميزان مهاجرت به تهران مؤثر بوده معذالك پيش بيني شده است كه در صورت عدم اتخاذ تدابير حاد، جمعيت اين شهر تا سال 1356 به 1/5 ميليون نفر و تا سال 1366 به 9/8 ميليون نفر برسد. از نظر شهرسازي، تهران با مسائل مهمي بشرح زير مواجه است: - كمبود سطح خيابانها نسبت به حجم ترافيك و مساحت ساخته شده شهر و فقدان وسائل حمل و نقل سريع السير نظير مترو. - آلودگي روزافزون هوا. - كمبود مساحت پاركهاي عمومي و فضاهاي آزاد و پاركينگ. - تراكم جمعيت در واحد مسكوني و فقدان تعداد كافي آپارتمانهاي ارزان قيمت. - پيش بيني كمبود منابع آب در آينده نه چندان دور. 2 - سياست ها و خط مشي هاي كلي در سطح ملي در جهت حل مسائل تهران اصول و خط مشي هاي زير در سطح مملكتي بمرحله عمل در خواهد آمد: 1 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) – 2 - عدم تمركز اداري - با توجه به اينكه دولت طي برنامه پنجم حدود 36 درصد توليد ناخالص ملي را بصورت هزينه هاي مصرفي و سرمايه گذاري بمصرف ميرساند مسلم است كه نحوه توزيع اين هزينه ها در سراسر كشور توسط دولت عامل مهمي در دگرگوني موقعيت نسبي تهران در برابر شهرستانها خواهد بود. طبق محاسبات انجام شده هر كارمند دولتي در تهران از طريق قدرت خريدي كه عرضه ميكند براي 4/1 نفر شغل ايجاد ميكند. بنابراين با احتساب 5 نفر متوسط تعداد اعضاي خانوار ايجاد هر شغل دولتي در تهران منجر به اقامت 12 نفر در اين شهر ميگردد و به عكس انتقال هر يك شغل دولتي از تهران بساير شهرستانها مآلاً منجر به افزايش اشتغال در شهرستانها و جلوگيري از انتقال 12 نفر به تهران خواهد شد. بر اساس يك بررسي كلي از وظايف دستگاههاي دولتي، لازم است حداقل 50 درصد از كارمندان اين دستگاهها بنا بر ماهيت وظايفشان به شهرستانها منتقل شوند. انتقال اين افراد بايد توأم با انگيزه هاي مادي كافي و همراه با انتقال اختيار تصميم گيري به شهرستانها، توسعه فعاليتهاي خانه سازي، ساختمان مدارس، بيمارستانها، دانشكده ها و مراكز تفريحي و ساير سرمايه گذاريهاي عمراني باشد تا در عين حال كه موجبات انتقال قدرت خريد قابل توجهي به شهرستانها فراهم ميگردد، شرايط اقتصادي، اجتماعي و اداري مساعدي براي پيشرفت شهرستانها به وجود آيد و مآلاً مهاجرت انسانها و سرمايه ها به تهران متوقف گردد. بهر صورت قبل از هر چيز لازم است بررسي دقيقي از وظايف، كادر و تشكيلات كليه وزارتخانه ها و سازمانهاي دولتي بعمل آيد و پيشنهادات لازم به هيئت دولت ارائه گردد. همچنين لازم است با استفاده از مكانيزم بودجه سالانه و بر اساس دستورالعمل هيئت دولت از ايجاد واحدهاي اجرائي جديد در تهران جلوگيري شود و انجام چند سال خدمت در شهرستانها شرط ارتقاء به مدارج بالاتر اداري قرار داده شود. 2 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) – 2 - عدم تمركز اقتصادي - محدوديتهائي كه در زمينه احداث كارخانجات جديد در شعاع 120 كيلومتري تهران ايجاد شده در امر سوق دادن سرمايه گذاري خصوصي به شهرستانها مؤثر بوده است ولي لازم است توسعه كارخانجات واقع در شعاع تهران نيز محدود به مواردي شود كه اين كارخانجات با استفاده از روشهاي پيشرفته سرمايه طلب و تعداد كم كارگر اقدام به توسعه نمايند و براي سوق دادن واحدهاي جديد توليدي بخش خصوصي به شهرستانها شرايط مساعد زير بوجود آيد: - آماده ساختن زمين بصورت پاركهاي صنعتي مجهز به آب، برق و راه در شهرستانها و واگذاري آن به قيمت ارزان و شرايط مناسب به صاحبان صنايع. - تخصيص قسمت عمده اعتبارات سيستم بانكي به شهرستانها و ايجاد تسهيلات اعتباري بيشتر براي سرمايه ثابت و در گردش صاحبان صنايع و بازرگانان شهرستانها. - انعقاد قرارداد جهت خريد قسمتي از توليدات كارخانجات شهرستانها براي مصارف دولتي. - كمك به خانه سازي كارگران. - كمك به ايجاد مدارس حرفه اي براي تربيت كارگران متخصص و نيمه متخصص. - تأمين هزينه حمل و نقل و انتقال كارگران تهراني كه ممكن است مايل به مهاجرت به مراكز صنعتي شهرستانها باشند. - تشويق انجمنهاي استان و شهرستان به ايجاد تسهيلات و جلب صاحبان صنايع به منطقه خود. - ارجاع كارهاي مربوط به شهرستانها به مؤسسات و نيروي انساني محلي در حد توانائي و تخصص آنها. 3 – 2 - سياست تأمين آب - از نظر فني تأمين آب براي جمعيت در حال افزايش تهران حتي اگر اين جمعيت به بيش از 5/5 ميليون نفر و مصرف سرانه از 65 متر مكعب به 100 متر مكعب در سال برسد بلااشكال است زيرا ميتوان از منابع آب رودخانه هاي لار، كرج و طالقان و غيره آب مصرفي اين شهر را تأمين كرد. معذالك به دو دليل اساسي زير تأمين آب براي جمعيت در حال افزايش تهران دچار محدوديت ميگردد: اول آنكه استفاده از منابع آب دوردست تر مرتباً گرانتر ميشود. دوم آن كه سوق دادن اين منابع آب از نقاط دوردست اطراف تهران منتج به تعطيل شدن فعاليتهاي كشاورزي و صنعتي و سختي شرايط زيست در نقاط مزبور ميگردد و مسئله مهاجرت به تهران را بيش از پيش تشديد مينمايد. بنابراين در تنظيم سياست تأمين آب براي تهران، توجه خاصي نسبت به تأثير طويل المدت و اقداماتي كه در اين زمينه انجام ميشود، از نظر اقتصادي و اجتماعي مبذول خواهد شد. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص برنامه ها و خطوط مشي مشخص زير طي برنامه پنجم عمراني كشور به مرحله اجرا در خواهد آمد: 1 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) – 3 - تأمين مسكن - با توجه به افزايش جمعيت شهر تهران چه از طريق مهاجرت و يا رشد طبيعي، پيش بيني ميگردد كه در طول برنامه پنجم مجموعاً تعداد 221000 واحد مسكوني توسط بخش خصوصي و عمومي احداث گردد كه سهم بخش عمومي از تعداد كل 21 هزار واحد مسكوني خواهد بود. در اجراي اين برنامه و بمنظور كاهش تراكم جمعيت در نقاط پر تراكم بامر تبديل ساختمانهاي محلات قديمي و غير بهداشتي بآپارتمانهاي بزرگ ارزان قيمت كه مجهز بخيابان بندي كافي و فضاهاي آزاد جهت پاركينگ، بازي كودكان و فضاي سبز و غيره باشند اولويت داده خواهد گرديد. اين اولويت همچنين در اعطاي وام جهت خانه سازي بخش خصوصي نيز رعايت خواهد شد و در مواردي كه فضاهاي آزاد داخل محدوده قابل استفاده براي پروژه هاي عمومي نظير پاركينگ، پارك كودكان، فضاي سبز، مدرسه، درمانگاه، زمين ورزش و غيره باشد به ايجاد ساختمانهاي مسكوني سنتي در اين فضاها كمك نخواهد شد. 2 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) – 3 - پارك و فضاي سبز - با توجه به كمبود فعلي پارك و فضاهاي سبز طي برنامه پنجم عمراني كشور، از طريق ايجاد و توسعه پاركهاي عمومي در داخل شهر مخصوصاً در نقاط جنوبي بتوسعه فضاي سبز اقدام خواهد شد بعلاوه در محلات مختلف شهر بر اساس تقسيم بنديهاي صحيح و رعايت اصول شهرسازي بايجاد زمينهاي بازي براي كودكان اقدام بعمل خواهد آمد. 3 – 3 - همآهنگي توزيع تأسيسات شهري - نسبت بتدوين ضوابط و مقررات لازم براي ايجاد نظام توسعه و توزيع واحدهاي تجارتي و كسب و كار در سطح شهر طبق اصول شهرسازي اقدام خواهد شد و بر آن اساس بمنظور تأمين حداكثر سهولت دسترسي و تقليل مشكلات ارتباطي كوشش خواهد شد واحدهاي جديد تجارتي حتي الامكان در اطراف شبكه هاي ارتباطي بوجود آيند. همچنين بمنظور تقليل تراكم واحدهاي اداري در سطح شهر نسبت بتوزيع مناسب آنها بر اساس اصول شهرسازي اقدام بعمل خواهد آمد. 4 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) – 3 - حمل و نقل عمومي - بر اساس مطالعات ترافيك و حمل و نقل تهران ايجاد يك شركت مجهز اتوبوسراني و يك سيستم حمل و نقل سريع مورد توجه قرار گرفته و مقدمات ايجاد آن در برنامه پنجم فراهم خواهد گرديد. همچنين طرح تعريض خيابانهاي موجود و احداث خيابانها و بزرگ راههاي جديد آماده و تدريجاً بمرحله اجرا گذارده خواهد شد و نسبت بتنظيم عبور و مرور اقدامات مجدانه اي بعمل خواهد آمد. 5 (منسوخه 19ˏ06ˏ1399) – 3 - آب و فاضلاب - مطالعات اجرائي آب و فاضلاب تهران بطور عليحده در دست اقدام است و بر اساس مطالعات مزبور طرحهاي اجرائي تهيه و بمورد اجرا گذارده خواهد شد. 6 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) – 3 - مبارزه با آلودگي - در مورد مبارزه با آلودگي مطالعات دقيقي در مورد منابع آلودگي، درجه وسعت و شعاع پخش آنها و طرق مؤثر مبارزه با آلودگي انجام خواهد گرفت و در عين حال نسبت برفع عوامل شناخته شده آلودگي اقدام جدي بعمل خواهد آمد. تبديل سوخت وسائط نقليه، كوره ها، حمامها، كارگاه ها، وضع قوانين لازم عليه كسانيكه موجبات آلودگي محيط را فراهم ميسازند و ايجاد يك دستگاه قوي نظارت و كنترل از اقدامات اساسي است كه طي برنامه پنجم صورت خواهد گرفت تا بتوان نه تنها تهران بلكه سراسر كشور را از عواقب آلودگي محيط زيست محفوظ داشت. 7 (منسوخه 19ˏ06ˏ1399) – 3 - ايجاد سازمان همآهنگي و نظارت بر توسعه تهران بزرگ - با توجه بمسائل متنوعي كه تهران بزرگ با آن روبرو است و با توجه باين كه هر يك از وزارتخانه ها و سازمانهاي دولتي بر اساس سياست هاي مستقل خود اقدام بعمليات عمراني و استخدامي در حوزه تهران ميكنند بدون آنكه لزوماً اين اقدامات در جهت هدف كنترل گسترش غير متناسب شهر تهران و بهبود شرايط زندگي آينده در آن باشد. لذا در اين مرحله ايجاد يك سازمان مستقل هماهنگي و نظارت بر توسعه شهر تهران زير نظر نخست وزير كاملا ضروري است هدفهاي سازمان همآهنگي و نظارت بر توسعه تهران بزرگ بقرار زير خواهد بود:
الف
كنترل افزايش جمعيت تهران بمنظور آنكه طي يكدوره طولاني جمعيت تهران در حداقل ممكن حفظ شود.
ب
بهبود محيط زيست شهر تهران.
پ
تسهيل شرايط زندگي براي عموم ساكنين شهر.
ت
ايجاد يك جامعه همگن از نظر اقتصادي و اجتماعي.
فصل هيجدهم
ساختمانهاي دولتي مقدمه توسعه وظايف و خدمات دولتي در سراسر كشور احتياجات دستگاههاي دولتي را به استقرار در ساختمانهاي مناسب اداري كه با نوع و حجم فعاليت هاي آنها مطابقت داشته باشد بطور قابل ملاحظه اي افزايش داده است. طي دهه گذشته بخصوص در برنامه عمراني چهارم توسعه حدود وظايف و خدمات دولتي با افزايش سريع كادر مورد نياز دستگاههاي دولتي توأم بوده بطوريكه تعداد كارمندان دولتي از حدود 300 هزار نفر در سال 1347 بحدود 440 هزار نفر در پايان سال 1351 بالغ گرديده است. در حال حاضر اكثر ساختمانهاي اداري دولتي نظير ادارات دادگستري، ثبت اسناد و املاك، آموزش و پرورش، بخشداريها و غيره در نقاط مختلف كشور فاقد ظرفيت لازم جهت پوشش كادر مورد نياز خود ميباشند و مشكل عمده آنها استفاده از ساختمانهاي مسكوني بخش خصوصي بعنوان مراكز اداري است كه اكثراً كهنه و قديمي بوده و منطبق با احتياجات محيط كار نميباشد. با توجه بمسائل ياد شده هدف اساسي برنامه پنجم عمراني كشور در زمينه ساختمانهاي دولتي تأمين نيازمنديهاي ساختماني دستگاههاي مختلف كشوري و انتظامي و احداث ساختمانهاي مورد احتياج نيروهاي سه گانه شاهنشاهي خواهد بود. 1 - سياست ها و خط مشي هاي كلي: در اجراي هدف فوق خط مشي ها و سياست هاي اجرائي بدين شرح پيشنهاد شده است:
1
1 - تمركز ادارات دولتي - بمنظور صرفه جوئي در هزينه زمين و ساختمان و تسريع امور اداري و تسهيل امور ترافيك حتي المقدور ادارات جديدالاحداث دولتي در سطح بخشها در يك مجموعه ساختماني متمركز خواهند گرديد.
2
1 - اولويت شهرها و مناطق - در احداث ساختمانهاي دولتي اولويت به بخشها و شهرهاي كوچك و مناطقي داده خواهد شد كه امكان سرمايه گذاري بخش خصوصي در آنها كمتر است.
3
1 - استاندارد ساختماني - استاندارد ساختمانهاي دولتي با توجه به كيفيت وظايفي كه بعهده دستگاههاي ذيربط محول گرديده و همچنين با در نظر گرفتن شرايط و خصوصيات اقليمي مناطق تعيين خواهد شد و كليه دستگاههاي دولتي ملزم برعايت آنها خواهند بود.
4
1 - ساختمانهاي دولتي در تهران - بمنظور احتراز از تورم كاركنان دولت در شهر تهران و توزيع متناسب خدمات دولتي در سطح كشور، حتي المقدور از ايجاد ساختمانهاي جديد دولتي در تهران براي دستگاههائي كه نوع وظايف آنها بترتيبي است كه ميتوانند در ساير مناطق كشور مستقر گردند جلوگيري بعمل خواهد آمد.
5
1 - تشويق بخش خصوصي - بخش خصوصي بمنظور ايجاد ساختمانهائي مطابق با احتياجات ادارات دولتي در نقاط مختلف كشور از طريق تضمين اجاره آنها براي مدت طولاني تشويق خواهد شد. 2 - هدفها و برنامه هاي مشخص با توجه به هدفهاي اساسي و سياستها و خط مشي هاي پيش گفته برنامه هاي مشخص ساختمانهاي دولتي بشرح جدول شمارۂ 1 خواهد بود. جدول 1- برنامه هاي ساختمانهاي دولتي در برنامۂ پنجم (ارقام به ميليون ريال) -عنوان كل هزينه تهران ساير مناطق
الف
ساختمانهاي اداري كشوري:
1
تكميل ساختمانهاي نيمه تمام منتقله از برنامه چهارم
2
ساختمانهاي مجتمع اداري در شهرستانها و بخشها
3
ساختمانهاي تخصصي اداري در تهران و شهرستانها 1979 5097 6024 1245 - 3080 734 5097 2944 جمع 13100 4325 8775
ب
ساختمانهاي دستگاههاي انتظامي و امنيتي:
1
ساختمان ندامتگاههاي شهرباني كل كشور
2
ساختمانهاي اداري شهرباني كل كشور
3
ساختمانهاي اداري و پاسگاههاي ژاندارمري كل كشور
4
ساختمانهاي ساواك در تهران و شهرستانها
5
ساختمانهاي سازمان دفاعي غيرنظامي 600 1007 2123 970 200 160 830 75 300 50 440 177 2048 670 150 جمع 4900 1415 3485
ج
ساير ساختمانهاي دولتي 72800 9300 63500 جمع كل 90800 15040 75760 3 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني سرمايه گذاري در ساختمانهاي دولتي از مبلغ 8/33 ميليارد ريال در برنامه چهارم به 8/90 ميليارد ريال در برنامه پنجم بالغ ميگردد جداول شماره 2 و 3 ميزان سرمايه گذاري و توزيع اعتبارات را بين برنامه هاي مشخص نشان ميدهند. جدول 2 – سرمايه گذاري ثابت ساختمانهاي دولتي طي برنامه پنجم (ارقام به ميليارد ريال) -عنوان برنامه از محل اعتبارات عمراني از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني جمع
1
ساختمانهاي اداري كشوري 1/13 - 1/13
2
ساختمانهاي اداري دستگاههاي انتظامي 9/4 - 9/4
3
ساير ساختمانهاي دولتي 8/72 - 8/72 جمع 8/90 - 8/90 جدول 3- اعتبارات ساختمانهاي دولتي طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | |
| ثابت | غيرثابت | جمع | ||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 |
1
| ساختمانهاي اداري كشوري | - | 1/13 | - | 1/13 | 1/13 |
2
| ساختمانهاي اداري دستگاههاي انتظامي | - | 9/4 | - | 9/4 | 9/4 |
3
| ساير ساختمانهاي دولتي | - | 8/72 | - | 8/72 | 8/72 |
4
| خدمات عمومي و اداري | 4/0 | - | - | - | 4/0 |
| جمع | 4/0 | 8/90 | - | 8/90 | 2/91 |
فصل نوزدهم
مسكن 1 – هدفهاي اساسي افزايش سريع جمعيت ارتقاء درآمد ملي و بالا رفتن سطح زندگي و فرهنگ مردم در دهه اخير نيازمنديهاي مختلف شهري را بخصوص در زمينه مسكن بنحو بارزي تشديد نموده بطوريكه در آغاز برنامه پنجم عمراني ميزان كمبود مسكن در سطح كشور بازاء هر خانوار يك مسكن در حدود2 ميليون واحد مسكوني و در مناطق شهري بالغ بر 1/1 ميليون واحد مسكوني ميباشد. بمنظور بهبود و تعديل مضيقه مسكن هدف اساسي بخش مسكن در برنامه پنجم عمراني كاهش تراكم فعلي افراد در واحدهاي مسكوني و افزايش واحد سكونت براي گروههاي مختلف بخصوص طبقات كم درآمد ميباشد. در قالب اين هدف برنامه تأمين مسكن در مناطق شهري ايجاد 740 هزار واحد مسكوني جديد است كه 575 هزار واحد آن توسط بخش خصوصي و 165 هزار واحد ديگر توسط بخش عمومي احداث ميشود. با اجراي اين برنامه براي هر خانوار جديدي كه در طول برنامه پنجم بجمعيت شهرنشين كشور اضافه ميگردد يك واحد مسكوني بوجود خواهد آمد و تعداد 117 واحد مسكوني موجود براي هر يك هزار نفر جمعيت شهري به 131 واحد مسكوني در آخر برنامه پنجم افزايش خواهد يافت و در نتيجه تراكم افراد در واحدهاي مسكوني از 5/8 نفر به 7/7 نفر و تراكم افراد بر حسب اتاق از 40/2 نفر به 16/2 نفر تقليل مييابد. در سطح روستاها بمنظور بهبود وضع مسكن نسبت به ايجاد خانه هاي ارزانقيمت روستائي براي اعضاء شركتهاي سهامي زراعي و تعاونيهاي روستائي از طريق كمكهاي اعتباري اقدام خواهد شد و براي كادر خدماتي دولت در مراكز روستائي واقع در قطب هاي توسعه كشاورزي واحدهاي مسكوني سازماني ايجاد خواهد گرديد و پيش بيني ميشود كه مجموعاً 224 هزار واحد آن توسط بخش خصوصي و 24 هزار واحد ديگر توسط بخش عمومي ايجاد ميشود ( جدول شماره 1). جدول 1- واحدهاي مسكوني جديد كه طي دوران برنامه پنجم عمراني در مناطق شهري و روستائي احداث خواهد شد تعداد واحدهاي مسكوني جمع كل شهري روستائي
بخش خصوصي
575000 200000 775000
بخش عمومي
165000 24000 189000 جمع كل 740000 224000 964000 2 – سياست ها و خط مشي هاي كلي: 1 – 2 – سياستهاي اعتباري – بمنظور اينكه سيستم بانكي كشور بصورت يك شبكه گسترده آماده اعطاي وام مسكن براي عموم گردد صندوقهاي پس انداز مسكن در شعب اكثر بانكهاي كشور ايجاد و توسعه خواهد يافت و با وضع مقررات لازم ترتيبي اتخاذ خواهد گرديد كه بانكهاي تجارتي سهم بيشتري از سپرده هاي خود را به اعتبارات مسكن اختصاص دهند. شركتهاي پس انداز وام مسكن در جهت جلب پس اندازها و تخصيص آن بر امر مسكن توسعه يافته و تقويت خواهند شد. بمنظور تجهيز اعتبارات بخش خصوصي در جهت تهيه و تدارك واحدهاي مسكوني دسته جمعي ارزانقيمت به كارگران و كارمندان و مستخدمين كم درآمد و شركتهاي تعاوني مسكن و همچنين كارفرماياني كه نسبت به ايجاد خانه هاي سازماني كارگري اقدام نمايند كمك بهره وام مسكن پرداخت خواهد شد و با اعطاي كمكهاي اعتباري با بهره نازل و همچنين معافيت هاي مالياتي بخش خصوصي به آپارتمان سازي تشويق و هدايت خواهد شد. 2 – 2 – واحدهاي صنعتي – در برنامه هاي خانه سازي براي واحدهاي صنعتي ترتيبي اتخاذ ميگردد كه ساختمان واحدهاي مسكوني و تسهيلات شهري مورد نياز همزمان با شروع بهره برداري از واحدهاي صنعتي، آمادۂ استفاده كارگران و كارمندان مربوط باشد. 3 – 2 – تشكيلات – با توجه به نقش مهمي كه سازمان مسكن در اجراي برنامه مسكن بعهده دارد وظايف و تشكيلات سازمان مزبور از حالت چندگانگي فعلي خارج و براي هر يك از عمليات خانه سازي، خدمات مشاوره اي، تصدي زمينهاي شهري، نگهداري و بهره برداري از خانه هاي سازماني شركت مستقلي تشكيل خواهد شد. 4 – 2 – استانداردها – بمنظور هدايت فعاليتهاي خانه سازي بخش عمومي و جلوگيري از احداث خانه هاي لوكس و گرانقيمت كليه دستگاههاي دولتي در اجراي پروژه هاي خانه سازي ملزم برعايت استانداردهائي كه بدين منظور تعيين ميشود خواهند بود. 5 – 2 – نيروي انساني – براي رفع كمبود نيروي انساني ماهر در رشته هاي ساختماني برنامه هاي آموزشي خاصي با همكاري وزارت كار و امور اجتماعي – وزارت آموزش و پرورش و وزارت آباداني و مسكن تنظيم و در استانها و شهرستانهاي مختلف بمرحله اجرا گذارده خواهد شد. 6 – 2 – مصالح ساختماني – بمنظور افزايش توليد مصالح ساختماني متناسب با افزايش فوق العاده فعاليتهاي ساختماني و مسكن و ايجاد تعادل بين عرضه و تقاضاي اين مصالح با اعطاء معافيتهاي مالياتي و تسهيلات اعتباري بخش خصوصي براي سرمايه گذاري در اين رشته تشويق و هدايت خواهد شد. 7 – 2 – تحقيقات ساختماني – بمنظور كمك به تقليل هزينه ساختمان واحدهاي مسكوني و ايجاد سرعت در انجام كار و همچنين جبران محدوديت نيروي انساني ماهر، تحقيقات لازم در مورد مصالح ساختماني بهتر و مناسب تر و همچنين در سبكهاي ساختماني موافق با شرايط اقليمي بعمل آمده و مقدمات لازم براي صنعتي كردن فعاليتهاي ساختماني فراهم خواهد شد. 8 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) – 2 – تأمين زمين – نظر به اينكه هزينه تأمين زمين نسبت مهمي از هزينه تمام شده واحدهاي مسكوني و ساير تأسيسات شهري و عمومي را تشكيل ميدهد و با ترقي مداوم قيمت آن اجراي طرحهاي عمراني با دشواري مواجه خواهد گرديد تنظيم سياستي در اين زمينه بمنظور تأمين زمين مورد نياز اقدامات عمراني و فعاليتهاي مسكوني در شهرها و بخصوص در شهرهاي بزرگ ضروري ميباشد. اين سياست شامل موارد زير خواهد بود: - وضع قوانين لازم بمنظور آنكه دولت اراضي مورد نياز تأسيسات عمومي توسعه آينده شهرها از قبيل پاركهاي عمومي، ورزشگاهها، مراكز آموزشي، مراكز صنعتي و غيره را از هم اكنون تهيه و ذخيره نموده و بر اساس طرحهاي توسعه شهري به موقع خود مورد استفاده قرار دهد. - وضع مقررات و ضوابط بمنظور اخذ حق مرغوبيت از مالكين اراضي شهري كه بر اثر اجراي طرحهاي عمراني قيمت زمينهاي آنها افزايش مييابد. - وضع مقررات بمنظور ايجاد تسهيلات لازم براي بخش خصوصي در جهت نوسازي محلات قديمي و غير بهداشتي. - تخصيص اراضي متعلق به دولت و شهرداريها و اوقاف از طريق فروش يا اجاره با قيمت مناسب به شركتها و افراديكه قصد اجراي طرحهاي خانه سازي دارند. 3 – هدفها و برنامه هاي مشخص: برنامه هاي مشخص در زمينه تأمين مسكن بشرح زير پيش بيني گرديده است: - ايجاد 53 هزار خانه سازماني براي معلمين، ساير كارمندان دولت افسران و درجه داران نيروهاي سه گانه شاهنشاهي و شهرباني و ژاندارمري كل كشور بخصوص در نقاط دورافتاده و مناطقي كه امكان سرمايه گذاري بخش خصوصي وجود ندارد. - احداث حدود 8 هزار خانه سازماني براي كادر خدماتي دولت شامل مروجان، كادر تعاون، دامپزشگان و غيره در قطب هاي توسعه كشاورزي. - احداث 25 هزار خانه سازماني كارگري در قطب هاي صنعتي موجود و مراكز صنعتي كه در آينده به وجود خواهد آمد. - احداث 45 هزار واحد مسكوني مجتمع و آپارتمانهاي ارزان قيمت و واگذار نمودن آنها باقساط طويل المدت بافراد و طبقات كم درآمد. - احداث 20 هزار واحد مسكوني ارزانقيمت براي حاشيه نشينان شهري. - احداث 16 هزار خانه ارزانقيمت روستائي از طريق اعطاي كمكهاي اعتباري. - ايجاد شهرك هاي اقماري و كويهاي مسكوني كارگري در نزديكي شهرهاي بزرگ بمنظور ايجاد محيط مناسب براي كارگران و كارمندانيكه در واحدهاي صنعتي و كشاورزي واقع در يك منطقه كار ميكنند. - تقويت بنيه مالي بانك رهني ايران از طريق افزايش سرمايه در جهت گسترش فعاليت هاي اين بانك در تشويق بخش خصوصي و تأمين اعتبارات خانه سازي مورد نياز شركت هاي تعاوني مسكن افراد و شركت هاي ساختماني ( جدول شماره 2) جدول 2- برنامه هاي مشخص بخش عمومي در امر مسكن طي دوران برنامه پنجم -عنوان تعداد واحدهاي مسكوني اعتبار برنامه پنجم (ميليارد ريال) شهري روستائي
1
از محل اعتبارات عمراني:
الف
خانه هاي سازماني كارمندي
ب
خانه هاي سازماني كارمندي
پ
خانه هاي ارزانقيمت
ت
كمكهاي اعتباري 25000 53000 65000 - - 8260 16000 - -/9 3/49 7/20 8/3 جمع 143000 24260 8/82
2
ساير منابع (مؤسسات دولتي) 22000 - -/15 جمع كل 165000 24260 8/97 4 – سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني با توجه به تأكيد خاصي كه طي برنامه پنجم به امر تأمين مسكن خواهد شد پيش بيني ميگردد كه كل سرمايه گذاري در امر مسكن از مبلغ 190 ميليارد ريال طي دوران برنامه چهارم به 402 ميليارد ريال در برنامه پنجم عمراني بالغ گردد كه بطور متوسط سالانه در حدود 5 درصد توليد ناخالص ملي و 20 درصد تشكيل سرمايه ثابت ناخالص داخلي ميباشد. سهم بخش خصوصي از ميزان كل سرمايه گذاري حدود 308 ميليارد ريال و سهم بخش دولتي معادل 94 ميليارد ريال شامل 79 ميليارد ريال از محل منابع عمراني و 15 ميليارد ريال از محل درآمدهاي اختصاصي مؤسسات دولتي ميباشد (جدول شماره 3) جدول 3- ميزان سرمايه گذاري در مسكن طي دوران برنامه پنجم (ارقام به ميليارد ريال) مساكن شهري مساكن روستائي جمع كل واحدهاي مسكوني جديد تعمير و تكميل واحدهاي مسكوني جديد تعمير و تكميل
بخش عمومي
/87 2 5 - -/94
بخش خصوصي
8/233 34 15 26 8/308 جمع كل 8/320 36 20 26 8/402 8/356 46 كل اعتبارات مسكن از مبلغ 5/9 ميليارد ريال در برنامه چهارم به 2/83 ميليارد ريال در برنامه پنجم بالغ ميگردد. جدول شمارۂ 4 كل اعتبارات و جدول شمارۂ 5 ميزان سرمايه گذاري ثابت در مسكن را طي دوران برنامه پنجم نشان ميدهد. جدول 4- اعتبارات مسكن طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | |
| ثابت | غيرثابت | جمع | ||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 |
1
| خانه هاي سازماني كارگري | - | -/9 | - | -/9 | -/9 |
2
| خانه هاي سازماني كارمندي | - | 3/49 | - | 3/49 | 3/49 |
3
| خانه هاي ارزانقيمت | - | 7/20 | - | 7/20 | 7/20 |
4
| كمكهاي اعتباري | - | 8/3 | - | 8/3 | 8/3 |
5
| خدمات عمومي و اداري | 4/0 | - | - | - | 4/0 |
| جمع كل | 4/0 | 8/82 | - | 8/82 | 2/83 |
جدول 5 – سرمايه گذاري ثابت در مسكن طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت |
بخش عمومي ⁞ بخش خصوصي ⁞
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | از پس انداز خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل |
| (1) | (2) | (2+1)=3 | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) |
1
| خانه هاي سازماني كارگري | -/9 | -/2 | -/11 | - | - | - | -/11 |
2
| خانه هاي سازماني كارمندي | 3/49 | -/3 | 3/52 | - | - | - | 3/52 |
3
| خانه هاي ارزانقيمت | 7/20 | -/10 | 7/30 | 305 | - | 305 | 7/335 |
4
| كمكهاي اعتباري | - | - | - | - | 8/3 | 8/3 | 8/3 |
| جمع | -/79 | -/15 | -/94 | 305 | 8/3 | 8/308 | 8/402 |
فصل بيستم
آموزش و پرورش 1 - هدفهاي اساسي برنامه پنجم آموزش و پرورش بر اين اساس تنظيم شده است كه نظام آموزشي كشور از لحاظ تربيت نيروي انساني و تأمين صلاحيت هاي علمي و فني جوابگوي پيشرفتهاي ايران باشد و اساس اين نظام و برداشت آن از مفهوم آموزش و پرورش بترتيبي اصلاح شود كه همگام با پرورش نيروي انساني بتعليم و تفهيم هدفهاي ملي بپردازد و روح انضباط و همكاري اجتماعي و حس ميهني و غرور ملي را در جوانان كشور تقويت كند و در واقع عامل مؤثر در تجهيز ملي براي پيشرفت و استقلال كشور باشد، و براي اينكه جهت ملي و ميهني نظام آموزشي كشور تأكيد گردد روح و مفهوم انقلاب ايران اساس كار قرار گيرد. تحقق اين مقصود ايجاب ميكرد كه برنامه پنجم آموزش و پرورش در واقع با توجه بهدفهاي دور مدت لااقل ده ساله تدوين گردد بنحويكه در اين مدت كليه نقائص و كمبودهاي فعلي از ميان برداشته شود و جهت گيري نظام آموزشي منطبق با نيازهاي اقتصادي و اجتماعي جامعه متحول ايران گردد. هدف ده ساله برنامه آموزش و پرورش كه در قالب آن برنامه پنجم تهيه شده است بشرح زير ميباشد: الف - تعميم كامل آموزش ابتدائي و ريشه كن ساختن بي سوادي در گروههاي فعال جمعيت. آهنگ توسعه آموزش ابتدائي بنحوي پيش بيني شده كه در پايان برنامه پنجم كليه كودكان شهري در سن دبستاني و 80 درصد كودكان روستائي در اين سن بمدارس راه يابند. ب - توسعه سريع آموزش فني و تربيت حرفه اي و آموزش عالي بمنظور تأمين مهارتها و صلاحيت هاي فني و علمي مورد نياز بطوريكه تا پايان برنامه ششم ظرفيت كافي براي تربيت افراد ماهر و متخصص ايجاد گردد و جز در موارد خاص و محدود نيازي به خريد خدمات فني و علمي خارجي نباشد. از اينرو در تهيه برنامه پنجم تا حدي كه آمادگي اجرائي اجازه ميدهد و تأمين معلم و مربي ممكن تشخيص داده شده به توسعه آموزش فني و حرفه اي توجه گرديده است. در عين حال پيش بيني شده است كه طي همين برنامه قدرت اجرائي و مديريت سازمانها و وزارتخانه هاي مسئول براي تأمين مقصود افزايش يابد. پ - آماده ساختن نظام آموزشي كشور براي جوابگوئي سريع به نياز متحول اقتصادي و اجتماعي كشور. براي تحقق اين هدف در تهيه برنامه پنجم به امر تربيت و تأمين معلم و مربي و هيئت آموزشي با صلاحيت اولويت داده شده و مراكز تربيت معلم به ميزاني ايجاد خواهد شد كه از اواسط برنامه ششم همه ساله به تعداد مورد نياز معلم با صلاحيت تربيت گردد. ت - اعمال نوآوري هاي لازم در مجموع نظام آموزشي چه در مديريت و كاربرد وسائل و چه در محتوي و روش آموزش. 2 - سياست ها و خط مشي هاي كلي بمنظور تحقق هدفهاي مذكور خط مشي هاي اجرائي بشرح زير پيش بيني گرديده است:
1
2 - اولويت ها - در اجراي برنامه هاي آموزشي ببرنامه هاي تربيت معلم آموزش فني و تربيت حرفه اي - آموزش ابتدائي و بزرگسالان اولويت اول داده شده است و از انتقال اعتبارات مربوط به اين برنامه ها بساير سطوح و همچنين انتقال اعتبارات تخصيص يافته براي اجراي هر يك از برنامه ها در سطح روستا به برنامه هاي مربوط به شهرها احتراز خواهد شد.
2
2 - سياستهاي اداري - سازمانها و وزارتخانه هاي مسئول براي اجراي سريع برنامه هاي آموزشي و كاربرد روش هاي علمي مديريت و تفويض اختيارات اجرائي به مسئولان استانها و شهرستانها تقويت و تجهيز خواهند شد. - براي تسهيل در جذب و نگهداري افراد با صلاحيت در خدمات آموزشي خاصه در مناطق روستائي مراكز سكونت معلمان همراه با ايجاد مدارس جديد روستائي بوجود خواهد آمد.
3
2 - مدارك تحصيلي - پيش بيني شده است وزارت علوم و آموزش عالي و وزارت آموزش و پرورش و سازمان امور اداري و استخدامي كشور تدابير و اقدامات لازم را بكار برند تا مدرك تحصيلي تنها معيار استخدامي و ارتقاء شغل محسوب نشود و صلاحيت علمي و تخصصي و تجربي نيز در ضوابط استخدامي و ارتقاء مقام به حساب آورده شود و بدين طريق كسب دانش و صلاحيت بيشتر از اخذ مدرك تحصيلي اهميت پيدا كند. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص هدفهاي كمي آموزش و پرورش براي دوران برنامه پنجم در جدول شمارۂ 1 مشخص شده است. در سطوح مختلف تحصيلي اين هدفها بشرح زير ميباشند. جدول 1 – هدفهاي آموزش و پرورش در برنامه پنجم كشور (ارقام به هزار نفر)
| سطح يا نوع آموزش | تعداد در پايان برنامه چهارم | تعداد در پايان برنامه پنجم | افزايش دوران برنامه پنجم | افزايش در برنامه پنجم (درصد) |
| آموزش كودكستاني | 24 | 415 | 391 | 1629 |
| آموزش ابتدائي | 3424 | 5000 | 1576 | 46 |
| آموزش راهنمائي | 578 | 1544 | 966 | 167 |
| آموزش متوسط عمومي (1) | 619 | 953 | 334 | 54 |
| آموزش فني (2) | 66 | 184 | 118 | 179 |
| آموزش عالي | 108 | 190 | 82 | 76 |
| تربيت حرفه اي (3) | 31 | 179 | 148 | 477 |
| آموزش بزرگسالان (4) | 8250 | 15600 | 7350 | 89 |
توضيحات: (1) منظور از آموزش متوسطه عمومي دانش آموزان پايه هاي 9 تا 12 در نظام قديم يا جديد است در پايان برنامه چهارم مجموع دانش آموزان دوران اول و دوم متوسطه عمومي بالغ بر 995 هزار نفر ميباشد. (2) شامل مجموع فعاليتهاي آموزش فني وزارتخانه هاي مربوطه و تربيت معلم ابتدائي. (3) تربيت حرفه اي در اينجا فقط ارقام مربوط به كارگر ماهر و نيمه ماهر را شامل ميشود. (4) باسوادان در گروه سني (44 - 10) ساله. 1 – 3 - آموزش كودكستاني - در آموزش و پرورش پيش از دبستان تعداد نوآموزان از 24 هزار نفر در سال 1351 به 415 هزار نفر يعني به 17 برابر در سال 1356 افزايش خواهد يافت. بيشتر اين توسعه در شهركهاي صنعتي و روستاها و در ميان خانواده هاي كم درآمد كه امكانات لازم براي پرورش مناسب كودكان خود را ندارند انجام خواهد گرفت و كليه كودكان كودكستان هاي دولتي از برنامه كمك غذائي استفاده خواهند كرد. 2 – 3 - آموزش ابتدائي - از لحاظ توسعه آموزش ابتدائي كليه كودكان شهري و 80 درصد كودكان روستائي در پايان برنامه پنجم مشغول تحصيل خواهند بود و با ارتباطي كه ميان آموزش ابتدائي و آموزش بزرگسالان بوجود آمده است در پايان برنامه پنجم شبكه اي از امكانات آموزشي بوجود ميآيد كه كليه روستاهاي داراي 50 نفر جمعيت و بيشتر را كه تعدادشان حدود 45 هزار ده است ميپوشاند. در تعميم آموزش ابتدائي و آموزش بزرگسالان روستائي بخصوص از سپاهيان دانش استفاده خواهد شد. در دوران برنامه پنجم تعداد 128 هزار سپاهي دانش بروستاها اعزام ميگردند. 3 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) – 3 - آموزش بزرگسالان - در زمينه آموزش بزرگسالان فقط به آموزش سواد عمومي اكتفا نخواهد شد، توسعه سوادآموزي حرفه اي كه تجربه آن در كشور ما موفق بوده است و آموزشهاي كوتاه مدت حرفه اي و توجيهي و اجتماعي در برنامه پنجم بخصوص در روستاها مورد توجه خواهد بود و براي اين منظور علاوه بر اعزام بيش از 32 هزار سپاهي ترويج و آباداني و بهداشت به روستاها از وسائل ارتباطي جمعي نيز استفاده ميگردد. با اجراي اين برنامه ها نسبت باسوادان در گروه سني 10 تا 44 ساله كه در حال حاضر به حدود 50 درصد ميرسد در پايان برنامه پنجم به حدود 80 درصد افزايش خواهد يافت و با اين آهنگ و با توجه به آنچه كه در توسعه آموزش ابتدائي پيش بيني شده است بيسوادي در گروه سني 6 تا 44 ساله كشور در پايان برنامه ششم ريشه كن ميشود. بدين ترتيب فقط حدود 2 ميليون نفر بيسواد در ميان افراد سالخورده كشور باقي خواهند ماند. از لحاظ پي گيري در امر ريشه كني بيسوادي و سوادآموزي حرفه اي و آموزشهاي توجيهي و اجتماعي و شغلي كه توسط سپاهيان ترويج و آباداني و بهداشت و خانه هاي فرهنگ روستائي داده ميشود پيشرفتهاي چشم گيري تا كنون حاصل شده است و اگر مجموع اين فعاليت ها و روش هاي نو و ملي در آموزش بزرگسالان بنحو منظم و علمي بررسي و ارزيابي و نتيجه گيري شود، هم موجب اصلاح و بهبود اين برنامه ها خواهد شد و هم ميتواند منشأ نوآوريهائي در روش و محتواي برنامه هاي ساير سطوح آموزشي گردد. بهمين مناسبت ايجاد مركز تحقيق و آموزش بزرگسالان در برنامه پنجم پيش بيني شده است. 4 – 3 - آموزش راهنمائي تحصيلي: در زمينه آموزش راهنمائي تحصيلي كه بمنظور شناخت استعداد و آمادگي هاي نوجوانان و راهنمائي آنان بسوي رشته هاي مورد نياز در نظام آموزشي كشور منظور گرديده تعداد دانش آموزان تا حدود دو برابر و نيم برنامه چهارم افزايش مييابد و در پايان برنامه به 54/1 ميليون نفر خواهد رسيد. بعلاوه امكانات لازم فراهم خواهد شد تا دانش آموزان با استعداد و كم بضاعت بخصوص روستازادگان مستعد بتوانند در مدارس شبانه روزي دولتي به تحصيل ادامه دهند. 5 – 3 - آموزش متوسط: در برنامه پنجم آهنگ رشد تعليمات متوسطه عمومي حتي المقدور تعديل ميشود و حدود 9 درصد تقليل مييابد و با تنوع بخشيدن به رشته هاي تحصيلي در دبيرستانها و توسعه مدارس جامع تعداد زيادي از داوطلبان تحصيل، به رشته هاي خدماتي و امور فني اداري سوق داده ميشوند. 6 – 3 - آموزش حرفه اي: در آموزش فني و تربيت حرفه اي هدف اساسي برنامه پنجم آنست كه افزايش ظرفيت مدارس و مراكز آموزشي با آهنگي انجام گيرد كه در پايان برنامه ششم ميان عرضه و تقاضا در زمينه مهارتها و تخصص هاي فني و حرفه اي تعادل برقرار شود. بدين منظور براي تربيت افراد در سطوح مختلف مهارت در رشته هاي صنعتي، كشاورزي و خدمات، ايجاد 500 واحد فني و حرفه اي جديد پيش بيني شده است كه ظرفيت آموزشي مدارس و مراكز موجود را از 95 هزار نفر در برنامه چهارم به حدود 362 هزار نفر يعني به حدود 4 برابر در برنامه پنجم ميرساند. بر اثر افزايش اين ظرفيت 72 هزار نفر تكنيسين درجه يك و 132 هزار نفر تكنيسين درجه دو 600 هزار نفر كارگر ماهر و نيمه ماهر در رشته هاي صنعت، كشاورزي، خدمات تربيت ميشوند. فعاليت هاي آموزشي وزارت كار و امور اجتماعي از طريق صندوق كارآموزي كه موجبات مشاركت بخش خصوصي را در تربيت حرفه اي فراهم آورده است مورد تشويق و حمايت قرار خواهد گرفت و در پايان برنامه پنجم 29 صنعت عمده كشور مشمول قانون كارآموزي خواهند بود. اجزاء مختلف برنامه آموزش فني و تربيت حرفه اي در جدول شماره 2 منعكس شده است. جدول 2 – آموزش فني و تربيت حرفه اي در برنامه پنجم (نفر) رشته هاي تخصصي ظرفيت در پايان برنامه چهارم ظرفيت در پايان برنامه پنجم تعداد تربيت شدگان طي برنامه پنجم تكنسين درجه 1 (فوق ديپلم) در رشته هاي صنعت – كشاورزي – خدمات (1) 24760 42500 72700 تكنسين درجه 2 (ديپلم) در رشته هاي صنعت – كشاورزي و خدمات 64550 183400 132100 كارآموزي هاي قبل و حين خدمت (باستثناي) كادر آموزشي - - 141000 تربيت حرفه اي كارگران ماهر و نيمه ماهر 31050 179000 603900 (1)- آمار دانشجويان دوره هاي فوق ديپلم در آموزش عالي نيز به حساب آمده است. براي فراهم ساختن شرايط جذب سريعتر ديپلم هاي متوسطه عمومي كه وارد بازار كار ميشوند آموزشهاي كوتاه مدت حرفه اي ترتيب خواهد يافت. نظام آموزش فني و تربيت حرفه اي بايد بنحوي آمادگي پيدا كند كه در برابر نيازهاي جديدي كه به مناسبت برنامه ها و طرحهاي پيش بيني نشده مطرح ميگردد سريعاً جوابگو باشد. بدين منظور شوراي عالي آموزش فني و تربيت حرفه اي ايجاد ميشود تا همآهنگي لازم، در برنامه ها و خط مشي هاي مربوط به تربيت نيروي انساني را ميسر سازد و در موارد حاد و فوري كه تعداد دستگاههاي اجرائي سرعت تصميم گيري را دشوار ميسازد سريعاً اقدام نمايد. 7 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) – 3 - آموزش عالي: در آموزش عالي تعداد دانشجويان از 108 هزار نفر در پايان برنامه چهارم به 190 هزار نفر در پايان برنامه پنجم خواهد رسيد.
قسمت قابل توجهي از اين افزايش بصورت دوره هاي آموزشي - فني و حرفه اي دوساله و تربيت معلم پيش بيني شده است. چگونگي توزيع دانشجويان در رشته هاي مختلف تحصيلي در جدول شماره 3 نشان داده شده است.
مسئله اساسي در نظام آموزش عالي اينست كه دانشگاهها و مؤسسات عالي آموزش براي جوابگوئي به نيازهاي جامعه ايران آماده گردند. جدول شماره 3- توزيع دانشجويان در رشته هاي تخصصي در برنامه پنجم
| نوع تخصص | تعداد در پايان برنامه چهارم | هدف برنامه پنجم | ||
| تعداد | درصد | تعداد | درصد | |
| علوم انساني | 15100 | -/14 | 19000 | -/10 |
| تربيت معلم و علوم تربيتي (1) | 20000 | 5/18 | 37300 | 5/19 |
| هنرهاي زيبا | 3400 | 1/3 | 5300 | 8/2 |
| حقوق | 2000 | 9/18/21 | 3400 | 8/1 |
| علوم اجتماعي | 23600 | -/10 | 42000 | 2/22 |
| علوم طبيعي و رياضي | 10800 | 7/16 | 20900 | -/11 |
| فني (مهندسين) | 18000 | 7/9 | 34800 | 3/18 |
| پزشكي | 10500 | 3/4 | 19000 | 0/10 |
| كشاورزي | 4600 | 100 | 8300 | 4/4 |
| جمع كل | 10800 | 190000 | 100 |
1
در برنامه پنجم 5 هزار نفر از اين گروه در رشته علوم تربيتي و بقيه در رشته هاي تخصصي تربيت معلم خواهند بود. براي اين منظور پيش بيني شده است كه محتواي دروس و برداشت آموزش عالي مورد مطالعه و تجديد نظر قرار گيرد و به وظائف و رسالت ملي دانشگاهها در تربيت افراد مؤمن و معتقد به هدفهاي ملي توجه شود. براي جوابگوئي به نياز جامعه ايران كوتاه كردن دوره آموزش و تجديد نظر در محتواي برنامه ها و روش تربيت پزشك، معلم، پرستار و بعضي رده هاي ديگر حرفه اي پيشنهاد شده است. چون هدف از آموزش عالي تأمين صلاحيت هاي علمي و فني مورد نياز كشور است بنابراين دقت و نظارت كافي بعمل ميايد كه تأسيس و توسعه مؤسسات عالي آموزشي صرفاً بخاطر اعطاي گواهينامه بالاتر تحصيلي نباشد. 8 – 3 - برنامه هاي پژوهشي: شوراي گسترش تحقيقات كشور تقويت ميشود كه به تعريف و تعيين سياست علمي كشور و تشخيص مداوم نيازهاي پژوهشي بپردازد. دانشگاه ها و مؤسسات عالي آموزشي بعنوان عامل اصلي در انجام برنامه هاي تحقيقاتي شناخته ميشوند و حتي المقدور از ايجاد مؤسسات تحقيقاتي جدا از واحدهاي آموزشي احتراز خواهد شد. در اين صورت لازم است دانشگاهها نيز با جهت گيري تخصصي و با توجه به اصل تقسيم كار در سطح ملي برنامه هاي پژوهشي مشخص را جانشين فعاليتهاي اتفاقي و پراكنده بنمايند و عموم دانش جويان را در فعاليتهاي پژوهشي انفرادي و گروهي شركت دهند. 9 – 3 - تربيت معلم - در زمينه تربيت و تأمين معلم بر اساس هدفهاي بلند مدتي كه ذكر شد، پيش بيني شده است كه طي برنامه پنجم براي سطوح مختلف آموزشي جمعاً 80 مركز تربيت معلم و مربي ايجاد گردد و مادام كه اين مراكز قابل بهره برداري نشده اند از طريق كارآموزيهاي كوتاه مدت در مراكز موجود و از دانشگاه هاي كشور نياز برنامه پنجم تأمين شود. مستعدترين و مناسبترين افراد ( در درجه اول افراد محلي) انتخاب ميشوند و پس از استخدام در وزارت آموزش و پرورش يا در ساير وزارتخانه ها به تربيت آنان اقدام خواهد شد. بهمين مناسب مجموعه برنامه تربيت و تأمين معلم در يك شبكه بهم پيوسته اي پياده خواهد شد كه با واحدهاي استفاده كننده ارتباط كامل داشته باشد. 10 – 3 - ورزش و برنامه هاي كمك آموزشي - براي پرورش جسمي دانش آموزان بخصوص براي پرورش حس انضباط و همكاري و فداكاري كه لازمه درك هدفهاي ملي و ميهني است به توسعه ورزش در مدارس و مؤسسات آموزشي در برنامه پنجم توجه خاص مبذول شده است. حدود 500 مجتمع ورزشي خاص مدارس در شهرها و روستاها و در نقاطي كه مدارس داراي فضاي كافي براي انجام فعاليت هاي ورزشي نيستند ايجاد خواهد شد. كتابخانه هاي مدارس و كتابخانه هاي سيار بعنوان وسيله كمك آموزشي و تربيتي توسعه خواهند يافت و براي اين منظور تهيه و چاپ و توزيع 15 ميليون جلد كتاب و نشريات آموزشي پيش بيني شده است. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني مجموع اعتبارات براي اجراي برنامه هاي آموزش و پرورش از 134 ميليارد ريال در برنامه چهارم به 405 ميليارد ريال در برنامه پنجم افزايش مييابد. از كل اعتبارات آموزشي برنامه چهارم 5/44 ميليارد ريال از محل اعتبارات عمراني تأمين گرديده است و اين رقم در برنامه پنجم به 230 ميليارد ريال افزايش خواهد يافت. از مبلغ 405 ميليارد ريال كل اعتبارات آموزش و پرورش در برنامه پنجم حدود 30 درصد يعني 125 ميليارد ريال در روستاها يا براي روستاها به مصرف خواهد رسيد. با توجه به حجم اعتبارات برنامه پنجم، ميزان سرمايه گذاري دولت در وزارت آموزش و پرورش از معادل 4/3 درصد درآمد ناخالص ملي در پايان برنامه چهارم به 4/5 درصد افزايش مييابد. اگر مجموع هزينه هاي مردم را نيز در امر وزارت آموزش و پرورش به حساب آورده شود ميتوان گفت كه در حال حاضر معادل 8/3 درصد درآمد ناخالص ملي بمصرف آموزش و پرورش ميرسد اين رقم در پايان برنامه پنجم به حدود 6 درصد افزايش خواهد يافت. -جدول شماره 4 كل اعتبارات و جدول شماره 5 سرمايه گذاري ثابت را در آموزش و پرورش طي برنامه پنجم نشان ميدهد: جدول شماره 4- كل اعتبارات آموزش و پرورش طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | ||
| ثابت | غيرثابت | جمع | |||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 | |
| آموزش كودكستاني | - | 5/1 | 5/1 | -/3 | -/3 |
| آموزش ابتدائي | 6/80 | 4/22 | 2/26 | 6/48 | 2/129 |
| آموزش راهنمائي تحصيلي | 9/13 | 5/16 | 3/20 | 8/36 | 7/50 |
| آموزش متوسط عمومي | -/23 | 5/7 | 5/1 | -/9 | -/32 |
| آموزش فني و تربيت حرفه اي | 2/5 | 7/22 | 1/16 | 8/38 | -/44 |
| آموزش عالي | 4/28 | 5/29 | 2/14 | 7/43 | 1/72 |
| آموزش بزرگسالان | - | -/1 | 6/5 | 6/6 | 6/6 |
| تربيت معلم | 6/4 | 7/16 | 8/10 | 5/27 | 1/32 |
| برنامه هاي كمك آموزشي | - | -/2 | -/2 | -/4 | -/4 |
| تحقيق و بررسي | 3/2 | - | -/4 | -/4 | 3/6 |
| ورزش در مدارس | - | 2/7 | 8/- | -/8 | -/8 |
| خدمات عمومي | -/17 | - | - | 230 | -/17 |
| جمع كل | -/175 | 127 | 103 | -/405 |
جدول 5 – سرمايه گذاري ثابت در آموزش و پرورش طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت |
بخش عمومي ⁞ بخش خصوصي ⁞
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | از پس انداز خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل | |
| (1) | (2) | (2+1)=3 | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) | |
| آموزش كودكستاني | 4/1 | - | 4/1 | 1/- | 1/- | 2/- | 6/1 |
| آموزش ابتدائي | 4/22 | - | 4/22 | 2/- | - | 2/- | 6/22 |
| آموزش راهنمائي تحصيلي | 2/16 | - | 2/16 | 4/- | 3/- | 7/- | 9/16 |
| آموزش متوسط عمومي | 3/7 | - | 3/7 | 3/- | 2/- | 5/- | 8/7 |
| آموزش فني و تربيت حرفه اي | 7/22 | - | 7/22 | - | - | - | 7/22 |
| آموزش عالي | -/29 | - | -/29 | 5/- | 5/- | -/1 | -/30 |
| آموزش بزرگسالان | -/1 | - | -/1 | - | - | - | -/1 |
| تربيت معلم | 7/16 | - | 7/16 | - | - | - | 7/16 |
| برنامه هاي كمك آموزشي | -/2 | - | -/2 | - | - | - | -/2 |
| تحقيق و بررسي | - | - | - | - | - | - | - |
| ورزش در مدارس | 2/7 | - | 2/7 | - | - | - | 2/7 |
| جمع كل | 9/125 | - | 9/125 | 1/5 | 1/1 | 6/2 | 5/128 |
فصل بيست و يكم
فرهنگ و هنر 1 - هدفهاي اساسي: از آنجا كه حق برخورداري از فرهنگ مانند ديگر نيازمنديهاي مادي و فكري از حقوق اجتماعي انسان است، با امر رشد و توسعه ملي نيز رابطه نزديك و مؤثر دارد. شناخت و حفظ هويت ملي، پاسداري از خاك مرز و بوم، كاربرد توأم با مسئوليت ابزار توليد، انضباط و وظيفه شناسي و سازش و تعاون اجتماعي همه از ارزشهاي فرهنگي جامعه سرچشمه مي گيرد و در راه نيل بهدف تمدن بزرگ نقش و مسئوليت مهمي بر عهده فرهنگ خواهد بود. هدفهاي اساسي برنامه فرهنگ و هنر در 5 اصل بر مبناي اصول مصوب فرهنگي ايران، كه همگي داراي ابعاد سه گانه پژوهش، آموزش و گسترش ميباشد بنا گرديده است:
الف
پژوهش فرهنگي و نگهداري و زنده كردن ميراث ارزنده فرهنگي
ب
آموزش هاي فرهنگي و هنري.
پ
گسترش فرهنگ و هنر.
ت
ايجاد تسهيلات براي آفرينش هنري و ادبي.
ث
روابط فرهنگي. 2 - سياست ها و خط مشي هاي كلي:
1
2 - توجه به ميراث ارزنده فرهنگي ضمن توسعه كمي فرهنگ از سياستهاي اصلي است. پژوهش درباره عناصر گوناگون فرهنگ آن چنان خواهد بود كه مردم ايران بتوانند در جهاني كه بسرعت دگرگون ميگردد و تحول مييابد در راه حفظ اصالت فرهنگي و هويت ملي خود بصورت تكيه گاه مستحكمي از آن بهره مند گردند و دانشمندان و هنرمندان از مايه هاي ارزنده آن الهام گيرند.
2
2 - در امر آموزش فرهنگي و هنري توجه فقط معطوف به تربيت هنرمندان و مربيان هنري و مروجان فرهنگي نبوده بلكه تربيت و آموزش فرهنگي و هنري جامعه نيز مورد نظر خواهد بود و بمدد وسايل اشاعه فرهنگ كوشش خواهد شد همگان با ارزشهاي فرهنگي و هنري آشنا شوند.
3
2 - توجه به اولويت جغرافيائي و اجتماعي سياست اصل گسترش فرهنگ را تشكيل ميدهد. از نظر جغرافيائي لزوم توجه بمناطقي كه گسترش فعاليتهاي فرهنگي در آن جاها خاصه از نظر يكپارچگي و حفظ تماميت كشور حائز اهميت اساسي است در اولويت اول خواهد بود. اولويت دوم ناشي از ضرورت توجه به قشرهاي مختلف اجتماع بخصوص جوانان و كارگران مراكز روستائي و صنعتي است رعايت اصل برابري در برخورداري از مظاهر فرهنگي، مورد تأكيد قرار خواهد گرفت و عامل فرهنگ در جايي كه بيشترين مردم كشور در آن سكني دارند حضور و نقشي سازنده خواهد داشت.
4
2 - حفظ، تقويت و ايجاد پيوندهاي فرهنگي در قلمرو جغرافيائي فرهنگ ايراني و ميدان نفوذ زبان فارسي، بخصوص با كشورهائي كه با ايران در ميراث فرهنگي اشتراك دارند و نيز برقراري روابط مداوم با دوستداران فرهنگ و هنر ايران در ساير كشورها، مبناي سياست روابط فرهنگي خواهد بود. 3 - برنامه هاي مشخص برنامه هاي مشخص فرهنگ و هنر بر اساس اصول پنجگانه كه در قسمت مربوط بهدفها مشخص شده طرح ريزي شده است. 1 – 3 - پژوهش فرهنگي و نگهداري و زنده كردن ميراث ارزنده فرهنگي كه شامل فعاليتهاي زيرين خواهد بود: كاوشهاي باستانشناسي - پژوهشهاي مردم شناسي و فرهنگ عامه فرهنگستان زبان ايران - فرهنگستان ادب و هنر ايران - بنياد شاهنامه فردوسي - انجمن تاريخ - پژوهشهاي دبيرخانه شورايعالي فرهنگ و هنر - مطالعه و مرمت و حفاظت آثار باستاني و هنرهاي ملي. اهم اقدامات پيشنهادي در اين اصل عبارتند از: ايجاد مركز ملي پژوهشهاي باستانشناسي و تاريخ و هنر ايران، اقدام در جهت تأمين نيروي انساني در رشته هاي باستان شناسي و مرمت آثار باستاني بخصوص با تجديد نظر در دروس و برنامه هاي آموزشي دانشگاه هاي ايران، تأسيس مركز ملي پژوهشهاي مردم شناسي و فرهنگ عامه و اقدام در جهت حفظ بافت تاريخي شهرهاي باستاني و اصالت آن با تدوين قانون خاص در اينمورد و بررسي نيازهاي فرهنگي جامعه و چگونگي ايجاد هماهنگي ميان اقدامات و فعاليتهاي فرهنگي كشور. 2 – 3 - آموزش فرهنگي و هنري شامل آموزش هنري، آموزشهاي سمعي و بصري - موزه و كتابخانه، در اين قسمت عمده اقدامات پيش بيني شده عبارتند از افزايش تعداد پذيرش هنرجويان حداقل بدو برابر تعداد فعلي، تأسيس لااقل 4 دانشسراي مقدماتي هنر در مراكز استانها، تكميل و تجهيز ساختمانها و تأسيسات مراكز آموزش هنري، تكميل و تجهيز و ايجاد مراكز سمعي و بصري و متعلقات آن، ايجاد باشگاههاي فعاليتهاي فرهنگي و هنري، ايجاد مدرسه عالي موزه داري، تكميل موزه هاي موجود، ايجاد موزه هاي جديد، احداث ساختمان جديد كتابخانه ملي با گنجايش 3 ميليون جلد كتاب و 200 باب كتابخانه هاي درجه 1 و 2 و 3 در سراسر كشور. 3 – 3 - گسترش فرهنگ و هنر با فعاليتهاي نگارش، امور سينمائي و توليد فيلم و فعاليتهاي صحنه اي. اهم اقدامات پيش بيني شده در اين امور عبارتند از ايجاد خانه هاي فرهنگ شهري، ايجاد 30 مركز جديد در شهرستان ها اعطاي وام به مؤسسين سينما در شهرستانها و شهرك ها و توليدكنندگان فيلم هاي ايراني و ايجاد استوديو مجهز سينمائي، احياء تقويت و توسعه نمايشهاي سنتي، تهيه انتشارات و كتب ساده نويسي شده و تقويت كتابخانه هاي عمومي و كتابخانه هاي خانه هاي فرهنگ، تقويت و ايجاد ادارات و نمايندگي هاي فرهنگي در كشور. 4 – 3 - ايجاد تسهيلات براي آفرينش هنري و ادبي كه كمك به برگزاري نمايشگاهها براي عرضه آثار هنري، ايجاد خانه رفاه هنرمندان و نوازندگان تشكيل و تأسيس گالريهاي دولتي و خريد آثار ارزنده هنري هنرمندان براي موزه ها و نمايشگاهها از اهم اقدامات آن خواهد بود. 5 – 3 - روابط فرهنگي كه اهم اقدامات آن بشرح زير پيش بيني گرديده است: احياء و تقويت زبان فارسي در فلات ايران و كشورهاي همجوار، ايجاد خانه فرهنگ ايران در حيدرآباد (دكن) و توسعه روابط فرهنگي و تبادل كتاب، نشريات، دانشجو و استاد. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني: كل اعتبارات فرهنگ و هنر از 4/4 ميليارد ريال در برنامه چهارم ( شامل 5/1 ميليارد ريال از محل بودجه عمراني و 9/2 ميليارد ريال از محل بودجه عادي) به 9/15 ميليارد ريال در برنامه پنجم بالغ مي گردد. -جدول شماره 1 اجزاء اعتبارات فوق را در برنامه پنجم نشان مي دهد. در جدول شماره 2 كل سرمايه گذاري ثابت بخش عمومي و بخش خصوصي در فرهنگ و هنر منعكس است. ضمناً اعتبارات آموزش هاي اختصاصي هنر در برنامه آموزش پيش بيني گرديده است. جدول 1- كل اعتبارات فرهنگ و هنر طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | ||
| ثابت | غيرثابت | جمع | |||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 | |
| - پژوهش، احياء و نگهداري ميراث فرهنگي | 214/0 | 873/1 | 850/1 | 723/3 | 937/3 |
| - گسترش فرهنگ | 565/0 | 768/1 | 400/1 | 168/3 | 733/3 |
| - آموزش هنر | 190/0 | 399/1 | 617/0 | 016/2 | 206/2 |
| - ايجاد تسهيلات براي آفرينش ادبي و هنري | - | 160/0 | 165/0 | 325/0 | 325/0 |
| - روابط فرهنگي | 100/0 | - | 168/0 | 168/0 | 268/0 |
| - تحقيق و بررسي | - | - | - | - | - |
| - خدمات اداري | 470/5 | - | - | - | 470/5 |
| جمع كل | 539/6 | 200/5 | 200/4 | 400/9 | 939/15 |
جدول 2 – سرمايه گذاري ثابت فرهنگ و هنر طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت |
بخش عمومي ⁞ بخش خصوصي ⁞
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | از پس انداز خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل | |
| (1) | (2) | (2+1)=3 | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) | |
| - پژوهش، احياء و نگهداري ميراث فرهنگي | 873/1 | - | 873/1 | - | - | - | 873/1 |
| - گسترش فرهنگ | 568/1 | - | 568/1 | 200/0 | 200/0 | 400/0 | 968/1 |
| - آموزش هنر | 399/1 | - | 399/1 | - | - | - | 399/1 |
| - ايجاد تسهيلات براي آفرينش ادبي و هنري | 160/0 | - | 160/0 | - | - | - | 160/0 |
| - روابط فرهنگي | - | - | - | - | - | - | - |
| جمع | 000/5 | - | 000/5 | 200/0 | 200/0 | 400/0 | 400/5 |
فصل بيست و دوم
جهانگردي 1 - هدفهاي اساسي: ايران علاوه بر دارا بودن موقع مناسب و مساعد جغرافيائي بين دنياي شرق و غرب، داراي بسياري از مواهب طبيعي و اكتسابي و فرهنگي نيز هست كه قادر است اين كشور را به انواع جاذبه هاي قابل عرضه به بازارهاي جهانگردي بين المللي مجهز سازد. در عين حال اجراي برنامه هاي عمراني كشور، رونق اقتصادي و بالاخره افزايش درآمد سرانه و ازدياد ساعات فراغت باعث ايجاد جنبش جهانگردي داخلي نيز گرديده است. علاوه بر همه اينها، فوايد اقتصادي و تحصيل ارز خارجي نيز بر اين فعاليت مترتب است. لذا با توجه بكليه اين عوامل، شناخت و معرفي فرهنگ ايران، ايجاد وسايل رفاه و تأمين وسايل پذيرائي براي جهانگردان خارجي و داخلي و جلب ارز خارجي، هدفهاي اساسي اين برنامه را تشكيل مي دهد. 2 - سياستها و خط مشي هاي كلي:
1
2 - بخش خصوصي: با توجه به تجارب حاصله از اجراي برنامه هاي گذشته، در برنامه پنجم حتي الامكان از مباشرت مستقيم بخش دولتي در امر اداره و نگهداري تأسيسات جهانگردي احتراز خواهد شد و سرمايه گذاري دولت بيشتر معطوف به تأسيساتي خواهد بود كه هنوز بخش خصوصي توانائي يا رغبت به سرمايه گذاري در آن موارد را ندارد.
2
2 - جهانگردي داخلي: به جهانگردي داخلي از لحاظ ايجاد وسايل رفاه و آسايش و تفريح مسافران توجه خاص خواهد گرديد و تأسيسات متوسط و ارزان قيمت با شرايط مناسب براي گروههاي مختلف اجتماعي احداث خواهد گرديد.
3
2 - سياست اعتباري: در مقررات اعطاي وام به بخش خصوصي تجديد نظرهاي اساسي بمنظور ترغيب و ارشاد اين بخش به سرمايه گذاري در جهات مطلوب خواهد شد.
4
2 - شركت تأسيسات جهانگردي: در نحوه اداره و بهره برداري مؤسسات جهانگردي وابسته به شركت سهامي تأسيسات جهانگردي تجديد نظرهاي اساسي معمول خواهد گرديد تا اين شركت بصورت انتفاعي اداره گرديده و حتي الامكان از زيان دهي آن جلوگيري بعمل آيد.
5
2 - تسهيلات جهانگردي: سازمان جلب سياحان با معاضدت و همكاري ساير دستگاههاي مملكتي نسبت به ايجاد تسهيلات بيشتر در امر تردد و استراحت و تفريح و سياحت جهانگردان اقدام لازم خواهد نمود. 3 - برنامه هاي مشخص:
1
3 - تأمين موجبات افزايش تعداد جهانگردان خارجي از 415 هزار نفر در سال پايان برنامه چهارم به 925 هزار نفر در سال پايان برنامه پنجم.
2
3 - تأمين موجبات افزايش تعداد جهانگردان داخلي از حدود 4 ميليون نفر در سال پايان برنامه چهارم به 6 ميليون نفر در سال پايان برنامه پنجم.
3
3 - افزايش اتاقها و تخت هاي پذيرائي هتلها و تأسيسات مشابه از 11800 اتاق و 25350 تخت در پايان برنامه چهارم به 21 هزار اتاق و 45750 تخت در پايان برنامه پنجم. بدين ترتيب هدف برنامه پنجم ايجاد 9200 اتاق جديد در هتلهاي با درجات مختلف با 20400 تخت است. انواع تأسيسات پذيرائي ديگر در مناطق شهري، مرزها و مسيرها و مراكز جهانگردي و تفريحي نيز پيش بيني گرديده است. نظير اقامتگاه جوانان، اردوگاهها، مراكز جهانگردي در شمال، مراكز آبهاي معدني و ساير مراكز جهانگردي و تفريحي در ييلاقات و اطراف سدها و چايخانه ها و زائرسراها. ضمناً 4750 چادر با 18500 تخت و 8 مركز جهانگردي با 12000 تخت و 750 اتاق با 2500 تخت براي اقامتگاه جوانان و بهمين ميزان زائرسرا داير خواهد شد. علاوه بر اين اقدامات، برنامه هاي تبليغات جهانگردي و آموزش خدمات جهانگردي در دوره هاي مقدماتي، متوسطه و فوق ديپلم نيز به مرحله اجراء در خواهد آمد. 4 - اعتبارات جهانگردي: كل اعتبارات جهانگردي از 4 ميليارد ريال در پايان برنامه چهارم ( شامل 6/3 ميليارد ريال از محل بودجه عمراني و 4/0 ميليارد ريال از محل بودجه عادي) به 9/8 ميليارد ريال در برنامه پنجم بالغ مي گردد. -جدول شماره (1) اجزاء اعتبارات فوق را در برنامه پنجم نشان ميدهد. -جدول شمارۂ (2) كل سرمايه گذاري ثابت بخش عمومي و بخش خصوصي را در جهانگردي نشان ميدهد. ضمناً اعتبارات آموزشهاي خدمات جهانگردي در برنامه آموزش پيش بيني گرديده است. جدول 1- كل اعتبارات جهانگردي طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | ||
| ثابت | غيرثابت | جمع | |||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 | |
| - ايجاد و توسعه تأسيسات جهانگردي تجملي | - | 570/2 | - | 570/2 | 570/2 |
| - ايجاد و توسعه تأسيسات جهانگردي متوسط | - | 127/3 | - | 127/3 | 127/3 |
| - ايجاد و توسعه تأسيسات جهانگردي ارزان | - | 353/1 | - | 353/1 | 353/1 |
| - تبليغات توسعه جهانگردي | 425/0 | - | 540/0 | 540/0 | 965/0 |
| - تحقيق و بررسي | - | 110/0 | - | 110/0 | 110/0 |
| - خدمات اداري | 842/0 | - | - | - | 842/0 |
| جمع كل | 267/1 | 160/7 | 540/0 | 700/7 | 967/8 |
جدول 2 – سرمايه گذاري ثابت جهانگردي طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت |
بخش عمومي ⁞ بخش خصوصي ⁞
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | از پس انداز خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل | |
| (1) | (2) | (2+1)=3 | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) | |
| - ايجاد و توسعه تأسيسات جهانگردي تجملي | 070/1 | - | 070/1 | 100/3 | 500/1 | 600/4 | 670/5 |
| - ايجاد و توسعه تأسيسات جهانگردي متوسط | 917/1 | - | 917/1 | 917/1 | 100/1 | 100/5 | 017/7 |
| - ايجاد و توسعه تأسيسات جهانگردي ارزان | 863/0 | - | 863/0 | 863/0 | 600/0 | 500/2 | 363/3 |
| - تحقيق و بررسي | 110/0 | - | 110/0 | 110/0 | - | - | 110/0 |
| جمع | 960/0 | - | 960/0 | 960/3 | 200/3 | 200/12 | 160/16 |
فصل بيست و سوم (منسوخه 05ˏ08ˏ1399 — و سوم (منسوخه 05ˏ08ˏ1399)
بهداشت، درمان، تغذيه و تحديد مواليد 1 - هدفهاي اساسي با توجه به اينكه سلامت يكي از حقوق مسلم فردي و اجتماعي است و نيز سلامت افراد زيربناي مهم پيشرفت اقتصادي و اجتماعي را تشكيل ميدهد، هدف اساسي برنامه پنجم ارتقاء ميزان سلامت افراد از طريق پيشگيري و مبارزه با بيماريها، توسعه بهداشت محيط، بهبود تغذيه عمومي، كنترل مواليد، توسعه كمي و كيفي خدمات درماني و بالاخره توان بخشي است. 2 - سياستها و خط مشي هاي كلي 1 – 2 - اصول و سياستهاي اجرائي برنامه بهداشت، درمان، تغذيه و تحديد مواليد بقرار زير خواهد بود: - تأمين حداقل نياز خدمات درماني براي مردم از وظايف دولت خواهد بود بطوريكه همه مردم از اين خدمات بهره مند گردند. - طرح ريزي خدمات درماني كشور بر اساس تعميم حداقل خدمات مورد نياز براي كليه نقاط محيطي و عرضه خدمات تخصصي متناسب با اصول پزشكي مترقي در مراكز بزرگ خواهد بود. - كليه واحدهائي كه خدمات پزشكي عرضه ميدارند بنحوي از انحاء در داخل يك شبكه جامع و هم آهنگ قرار خواهد داشت و در برنامه كمك دولت و هر گونه سرمايه گذاري ديگر براي ايجاد واحدهاي درماني، توزيع عادلانه اين امكانات در چهارچوب شبكه مزبور رعايت خواهد شد. - با توجه به كمبود نيروي انساني متخصص و همچنين با در نظر گرفتن جنبه هاي علمي و اقتصادي از ساختن بيمارستان در روستاها و نيز ساختن بيمارستان با تختهاي كم پرهيز ميشود و ايجاد بيمارستانهاي بزرگ با توجه به نياز مناطق مورد تأكيد قرار ميگيرد. - سياست تأمين خدمات درماني بر پايه بيمه درماني استوار خواهد بود. - نحوه اجراي بيمه درماني علي الاصول از طريق خريد خدمات از بخش خصوصي است ولي در مناطقي كه گرايش و امكان استقرار بخش خصوصي در آن نقاط بعيد است، بخش عمومي عهده دار تأمين خدمات درماني و در صورت لزوم خدمات بيمه اي خواهد بود. - كليه بيمارستانهاي بخش عمومي و سازمانهاي خيريه خدمات خود را به گروههاي كم درآمد بيمه نشده اختصاص خواهند داد. - بمنظور تشويق طبابت آزاد و توسعه بيمارستانهاي خصوصي، با استفاده از تجاربي كه طي برنامه چهارم در اين زمينه حاصل شده است، ضمن استفاده از روش اعطاي وام درماني به گروههاي پزشكي، دولت بيمارستانهاي پيش بيني شده در برنامه را پس از ساختمان و تجهيز، بصورت اجاره يا فروش، با شرايط سهل در اختيار گروههاي پزشكي قرار ميدهد و خود خدمات مورد نياز براي افراد كم درآمد و كارمندان دولت را از گروههاي مذكور خريداري خواهد كرد. - در مورد خدمات درماني - بهداشتي روستاها، با توجه به پراكندگي جمعيت در اين نقاط، عرضه خدمات بهداشتي بصورت كاملا سيار و در سطح كليه دهات و حتي الامكان خانه به خانه ارائه ميگردد و در مورد خدمات درماني نيز ايجاد واحدهاي سيار كوچكي در اطراف مراكز درماني بهداشتي روستائي ضروري ميباشد، ضمناً بمنظور ارائه درمانهاي بي خطر و كمكهاي اوليه در روستاهاي دورافتاده، نيروي انساني جديد آموزش ديده و بروستاها اعزام خواهند شد. اين افراد تحت نظارت مراكز درماني بهداشتي روستائي، تأمين خدمات درماني فوق را ضمن مراقبت بيماريهاي واگير بعهده خواهند داشت همچنين بمنظور بهبود كيفيت خدمات درماني بهداشتي روستائيان، با توجه به مشكلات اعزام پزشك بروستا، از ورود سازمان درماني جديد باين مناطق جلوگيري بعمل خواهد آمد و كوشش خواهد گرديد كه بين شبكه درماني و بهداشتي روستائي و شهري ارتباط عملياتي بوجود آيد. - جهت اساسي سياست جامع تغذيه طي برنامه پنجم بر اصل تأمين نيازمنديها و جبران كمبود تغذيه اي گروههاي نيازمند ميباشد. - خدمات و محتويات برنامه تغذيه در رابطه با نوع مشكلات گروه زير پوشش رعايت حداقل هزينه و در نظر گرفتن عادات و فرهنگ و قابليت اجرا انتخاب خواهد شد و كوشش خواهد گرديد كه از جامعيت كافي برخوردار بوده و هماهنگ با ساير خدمات بهداشتي در اختيار گروههاي نيازمند قرار گيرد. - بمنظور بثمر رساندن سياست جامع ملي تغذيه و ايجاد هماهنگي در اجراي فعاليتهاي مختلف، كميته اي مركب از نمايندگان سازمانهاي اجرائي در سازمان برنامه تشكيل خواهد شد. - در زمينه آموزش پزشكي، نارسائي نظام موجود در تأمين نيازهاي جامعه كاملا احساس ميگردد و بدين جهت تجديد نظر در آموزش پزشكي ايران، با در نظر گرفتن تأمين نيازهاي كمي و با توجه به اهميت كيفي اين نيازها در هر يك از خدمات بهداشتي، درمان سرپائي، درمان بستري و تخصصي ضروري ميباشد. 2 – 2 - وظايف و مسئوليتها: حدود وظايف و مسئوليت هر يك از مؤسسات عمده درماني بخش عمومي بشرح زير ميباشد: - وزارت بهداري علاوه بر مسئوليتي كه در زمينه كنترل و هماهنگي كليه مؤسسات درماني و بهداشتي دارد، اجراي برنامه خدمات بهداشتي و قسمتي از درمان سرپائي و همچنين اداره بيمارستانهاي بيماريهاي مزمن را عهده دار خواهد بود. - دانشكده هاي پزشكي به تناسب نيازهاي آموزشي، نسبت به بهبود كمي و كيفي بيمارستانهاي خود اقدام نموده و كوشش لازم را در جهت اختصاص بيشتر بيمارستانهاي مذكور به امر آموزش معمول خواهند داشت. - جمعيت شير و خورشيد سرخ ايران مسئول تأمين خدمات بيمارستاني براي افراد غير متشكل و كم درآمد ميباشد و براي ايفاي چنين نقشي بيمارستانهاي خود را با توجه بضوابط برنامه توسعه داده و از كمكهاي مالي دولت برخوردار خواهد شد. سازمان شاهنشاهي خدمات اجتماعي ضمن پرهيز از ايجاد بيمارستان جديد و با افزودن فعاليتهاي درماني و بهداشتي در درمانگاههاي خود سهم بيشتري در تأمين نيازهاي درماني و بهداشتي روستائيان بعهده خواهد گرفت. بيمارستانهاي موجود سازمان مذكور در قالب برنامه جامع بيمارستاني كشور با توجه برعايت وحدت مديريت در منطقه توسعه خواهد يافت. - درمان سرپائي كليه روستائيان از طريق شبكه درماني بهداشتي روستائي تأمين ميگردد و مادام كه از طريق شبكه مذكور خدمات درماني مورد نياز روستائيان بيمه شده تأمين نشده است سازمان بيمه هاي اجتماعي روستائيان رأساً در منطقه مورد نظر بعرضه خدمات درماني مورد نياز اقدام و پس از تأمين موجبات درمان سرپائي روستائيان در منطقه انجام امر بشبكه درماني بهداشتي روستائي مربوط واگذار خواهد شد و درمان بستري بيمه شدگان روستائي با خريد خدمت درماني از بخش خصوصي انجام خواهد شد و در موارديكه خدمات فوري پزشكي مورد نياز بيماران بيمه شده باشد تمام بيمارستانهاي بخش عمومي و سازمانهاي خيريه موظف بقبول و درمان اين نوع بيماران ميباشد. - سازمان بيمه هاي اجتماعي كه مسئول بيمه درماني مشمولين قانوني خود ميباشد، كوشش لازم را بمنظور افزايش تعداد بيمه شده آن چنان معمول خواهد داشت كه در يك برنامه دراز مدت تقريباً همه مزد و حقوق بگيران غير كارمند دولت از مزاياي بيمه درماني برخوردار گردند. با توجه به خطوط كلي سياست درماني كشور، سازمان مذكور مجاز به ايجاد بيمارستان جديد نبوده و خدمات مورد نياز را بتناسب افزايش گروههاي بيمه شده از بخش خصوصي تأمين خواهد نمود (باستثناي مناطقي كه بيمارستان بخش خصوصي و يا عمومي بحد كافي در برنامه پيش بيني نشده باشد). - بنگاه حمايت مادران و نوزادان نسبت به تكميل و بهره برداري زايشگاههاي نيمه تمام خود اقدام خواهد كرد و بمنظور افزايش بازدهي زايشگاههاي كوچك واحدهاي فوق را به بيمارستان عمومي تبديل خواهد نمود و جهت تحقق اين هدف با جمعيت شير و خورشيد سرخ هماهنگي خواهد داشت. - بمنظور جلوگيري از تفرق سازماني در امر درمان، ساير سازمانهاي خيريه مجاز نخواهند بود از محل كمكهاي دولت (خواه براي ايجاد و خواه نگهداري) اقدام به تأسيس بيمارستان نمايند. البته بيمارستانهاي نيمه تمام سازمانهاي خيريه تكميل خواهد شد. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص در برنامه پنجم هفت برنامه عمده بشرح زير در زمينه بهداشت تنظيم شده است:
الف
تحديد مواليد.
ب
خدمات بهداشتي.
پ
خدمات درماني.
ت
خدمات درماني - بهداشتي روستائي.
ث
بهبود تغذيه.
ج
آموزش كادر فني.
چ
تحقيقات و بررسيهاي بهداشتي. 1 – 3 - برنامه تحديد مواليد - ميزان افزايش ساليانه جمعيت كشور اينك حدود 1/3صد ميباشد و ايران از اين نظر در رديف كشورهائ است كه بيشترين ميزان افزايش جمعيت را دارد. براي تحقق هدفهاي اقتصادي و اجتماعي كشور به اجراي برنامه كنترل مواليد اولويت تام داده شده است، بخصوص به اين جهت نيز كه نرخ مرگ و مير بعلت بهبود شرايط زيست تدريجاً كاهش مييابد. چون كاهش ميزان مواليد تابع عوامل مختلف اجتماعي و فني است، لذا با توجه بضوابط موجود اقدام لازم براي حداكثر تقليل مواليد بعمل خواهد آمد بنحوي كه ميزان رشد سالانه جمعيت در آينده به 1 درصد برسد. براي وصول به هدف مزبور و با توجه به پيش بيني حداكثر متقاضيان اين خدمات، كاهش نرخ مواليد طي برنامه پنجم معادل 7 در هزار پيش بيني گرديده است ( كاهش از 47 به 40 در هزار) و در اين صورت با در نظر گرفتن پيش بيني كاهش نرخ مرگ و مير از 16 به 14 در هزار ميزان افزايش جمعيت در پايان برنامه پنجم 6/2 درصد خواهد بود، تحقق اين هدف مستلزم افزايش پوشش مؤثر از 6 درصد به 20 درصد زنان در شرايط باروري است، شبكه بهداشتي كشور طي برنامه پنجم بنحوي توسعه خواهد يافت كه بتواند هدفهاي فوق را عملي سازد. 2 – 3 - برنامه خدمات بهداشتي - چون ارتقاء سلامتي جسمي و رواني جامعه از طريق پيشگيري، عملي تر و از نظر اقتصادي موجه تر از درمان است لذا با توجه به حداكثر امكان فني و اجرائي، هدفهاي اين برنامه بشرح زير پيش بيني گرديده است. - كنترل كليه بيماريهاي واگير كه پيشگيري آن از طريق مصونسازي متداول است. حجم و ميزان پوشش برنامه برابر جدول شماره 1 خواهد بود. - كاهش ميزان شيوع ساير بيماريهاي واگير مانند تراخم، آميزشي، جذام، تب مالت و غيره به نسبت 30 درصد. - توسعه بهداشت مادران و كودكان، بهداشت مدارس، بهداشت حرفه اي، بهداشت رواني، بهداشت دهان و دندان. - كنترل بهداشت محيط، مواد غذائي، داروئي، آرايشي. هدفهاي فوق و همچنين اجراي برنامه تحديد مواليد بوسيله شبكه بهداشتي مشتمل بر 050/1 مركز بهداشت اصلي و فرعي در شهرها و 700/1 مركز درماني بهداشتي در روستاها انجام مي پذيرد و توسعه برنامه شامل ايجاد 70 مركز بهداشت اصلي و 340 مركز فرعي در شهرها و 600 مركز مختلط در روستاها ميباشد. 3 – 3 - برنامه خدمات درماني - تعداد تختهاي بيمارستاني و آسايشگاهي براي هر ده هزار نفر جمعيت در پايان برنامه چهارم 6/13 ميباشد. جدول 1- حجم و ميزان پوشش برنامه مصونسازي
| نوع واكسن | گروههاي سني | پوشش درصد فعلي | پوشش تا آخر برنامه پنجم (درصد) | تعداد واكسيناسيون در طول برنامه پنجم |
| سرخك | 7 ماهه تا 9 ساله | 50 | 90 | 5 ميليون بار |
| ب.ث.ژ | 6 ماهه تا 20 ساله | 30 | 90 | 13 ميليون بار |
| ديفتري، گزاز، سياه سرفه | 3 ماهه تا 5 ساله | 40 | 70 | 7 ميليون بار |
| ديفتري، كزاز | 5 ساله تا 10 ساله | 40 | 70 | 7 ميليون بار |
| پوليو | صفر تا 14 ساله شهري | 75 | 90 | 9 ميليون بار |
| آبله | كليه سنين | 75 | 90 | 50 ميليون بار |
| التور | ساليانه ده ميليون در مناطق مورد نياز | 50 ميليون بار | ||
| جمع | 141 ميليون بار |
با توجه به محدوديت تأمين نيروي انساني پزشكي، ارتقاء 35 درصد در ميزان فوق و رسيدن به 4/18 تخت براي هر ده هزار نفر جمعيت، هدف پيش بيني شده برنامه ميباشد. رسيدن به هدف فوق مستلزم افزايش تعداد 24 هزار تخت بيمارستاني است كه 2700 تخت مربوط به جمعيت شير و خورشيد سرخ ايران، 1500 تخت بيمارستاني آموزشي و 10800 تخت متعلق به ساير سازمانهاي وابسته به بخش عمومي بوده و 7 هزار تخت از طريق اعطاي وام به بخش خصوصي ايجاد ميگردد. بعلاوه پيش بيني ميشود كه دو هزار تخت ديگر بوسيله بخش خصوصي بدون استفاده از وام تأسيس گردد. - با تحقق هدفهاي فوق، در پايان برنامه پنجم 66 هزار تخت وجود خواهد داشت كه توزيع آن از نظر وابستگي سازماني بشرح زير خواهد بود: - بيمارستانهاي وابسته به بخش خصوصي بظرفيت 15 هزار تخت كه حدود 23 درصد تختهاي بيمارستاني است. - بيمارستانهاي وابسته به بيمه هاي اجتماعي و ساير مؤسسات معادل شش هزار تخت كه ده درصد كل تختها را شامل ميشود. 4 – 3 - برنامه خدمات درماني - بهداشتي روستائي - بهبود كيفي و كمي خدمات درماني و بهداشتي روستاها، يكي ديگر از هدفهاي عمده برنامه بهداشت ميباشد. بدين منظور با افزايش 600 مركز مختلط درماني بهداشتي جديد در حوزه هاي عمراني روستا، شبكه اي مشتمل بر 1400 مركز مختلط و 300 گروه سپاه بهداشت بوجود خواهد آمد كه هر واحد 4 وظيفه درمان سرپائي، مصونسازي، تحديد مواليد و بهبود تغذيه را در سطح روستاها عهده دار خواهد بود. 5 – 3 - برنامه بهبود تغذيه عمومي: بهبود تغذيه عمومي از ديد دراز مدت، تابع سياستهاي عمراني بخصوص ازدياد درآمد خانوارهاي كم درآمد تأمين مواد غذائي لازم، حمايت از قيمت مواد غذائي به ويژه گندم و نان بنفع توليد كننده و مصرف كننده ميباشد. ولي از آنجائيكه تحقق اين هدفها مستلزم زمان طولاني است، لذا اجراي برنامه تغذيه اي در برنامه پنجم پيش بيني گرديده است. خطوط اصلي برنامه مستقيم تغذيه اي طي برنامه پنجم بقرار زير ميباشد: - افزايش مصرف نان بمنظور تأمين كالري و پروتئين براي كليه گروههاي سني باستثناي كودكان زير سه سال. - افزودن ويتامينهاي آ، ب 2 و در صورت امكان ويتامين c به نان. - بررسي امكان افزودن آهن به نان براي جبران كم خوني و افزودن يد به نمك طعام براي پيشگيري از بيماريهاي گواتر. - برقرار نمودن خدمات تغذيه اي در قالب شبكه بهداشتي بمنظور كنترل سوء تغذيه كودكان كمتر از سه سال. - تغذيه كمكي دانش آموزان، مادران، كارگران. - گسترش ظرفيت اجرائي در برنامه ريزي، تحقق و تأمين نيروي انساني لازم. هدفهاي مشخص تغذيه در برنامه پنجم بشرح زير ميباشد: - تغذيه كودكان كمتر از سه سال. درمان و توان بخشي كودكان مبتلاء به سوء تغذيه شديد توسط مؤسسات درماني واجد شرايط كه در سال آخر برنامه 15 هزار كودك را در بر ميگيرد. توان بخشي كودكان مبتلاء به سوء تغذيه خفيف توسط 100 مركز توان بخشي كه در پايان برنامه شامل 50 هزار كودك ميگردد. جبران كمبود غذائي كودكان نيازمند گروه سني مربوطه از طريق شبكه بهداشت مادر و كودك با استفاده از غذاي مخصوص كودك و غذاي مناسب تهيه شده از امكانات غذائي خانوار. پوشش اين فعاليت در پايان برنامه به 30 درصد در جامعه شهري و 10 درصد در جامعه روستائي خواهد رسيد. - تغذيه كودكان 3 تا 5 سال. تأمين كمكهاي غذائي براي كليه كودكان كودكستاني روستاها (138 هزار نفر در پايان برنامه پنجم) و كودكان نيازمند كودكستاني شهري (220 هزار نفر در پايان برنامه). - تغذيه گروه كودكان دبستاني. كمك غذائي به اين گروه از كودكان در پايان برنامه پنجم به پوشش 480 هزار كودك در جامعه شهري و يك ميليون نفر در روستا خواهد رسيد. - تغذيه ساير گروههاي آسيب پذير. تغذيه زنان باردار و شيرده كه مهمترين گروه آسيب پذير در بين بالغين ميباشند از طريق مراكز بهداشت مادر و كودك انجام ميگيرد كه پوشش آن در پايان برنامه پنجم به 30 درصد در شهر و 10 درصد در روستا خواهد رسيد. تأمين كمبود ويتامين هاي ضروري با غني كردن آرد در كارخانه هاي آردسازي بزرگ بطور نسبي انجام ميگيرد. آموزش عمومي تغذيه. آموزش اصول تغذيه صحيح و حداكثر استفاده از امكانات غذائي خانوار و منطقه و توجه دقيق به فرهنگ و رسوم محلي در قالب يك برنامه كلي آموزش توسط وزارت بهداري تنظيم و بصورت آموزش مستقيم چهره بچهره و حداكثر بهره برداري از وسائل روابط جمعي بعمل خواهد آمد. 6 – 3 - برنامه آموزش كادر فني: بمنظور تأمين نيازهاي نيروي انساني پزشكي، هدفهاي زير در برنامه پنجم پيش بيني شده است: - تأسيس دو دانشكده پزشكي، سه آموزشگاه كمك پزشكي، 36 آموزشگاه كادر پرستاري، 9 آموزشگاه مامايي و مامائي روستائي، 35 آموزشگاه تربيت تكنيسين و كمك تكنيسين آموزشگاه، راديولوژي، داروسازي و مهندسي بهداشت و 3 آموزشگاه تربيت كارشناسان برنامه ريزي، مديريت، تغذيه، خدمات تغذيه اي و رژيم درماني. 7 – 3 - برنامه تحقيقات و بررسيهاي بهداشتي: تحقيقات و بررسيهاي لازم بمنظور شناسائي و مشكلات بهداشتي و يافتن راه حلهاي مناسب و بالاخره ارتقاء دانش بهداشتي هدف مشخص برنامه ميباشد و براي تحقق اين هدف اجراي تحقيقات زير در برنامه پيش بيني شده است: - تحقيق در زمينه برنامه تحديد مواليد بمنظور يافتن بهترين روش پيشگيري از مواليد ناخواسته در ايران و ارائه بهترين روش ثبت وقايع حياتي. - تحقيق و بررسي در زمينه تعيين ميزانهاي نرخ مرگ و مير اختصاصي و چگونگي كارائي تسهيلات بهداشتي و درماني و بالاخره تعيين مسائل بهداشت محيط. - تحقيق در مورد بيماريهاي بومي، تهيه واكسن و مواد بيولوژيك مورد نياز. - تحقيق در مورد بيماريهاي سرطان - قلب و عروق. - تحقيق باليني بيماريهاي واگير. - تحقيق و بررسي در زمينه برنامه و سياست درماني و بهداشتي دراز مدت كشور. - تحقيق و بررسي براي يافتن بهترين روش آموزش پزشكي و كاركنان وابسته. - تحقيقات گوناگون در مورد غذا و تغذيه. سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني كل اعتبارات بهداشت، درمان، تغذيه و تحديد مواليد بالغ بر 5/116 ميليارد ريال است كه 52 ميليارد ريال آن از محل بودجه عمراني تأمين خواهد شد. -جدول شماره 2 كل اعتبارات و جدول شماره 3 سرمايه گذاري ثابت در بهداشت و درمان، تغذيه و تحديد مواليد را طي برنامه پنجم نشان ميدهد. جدول 2- كل اعتبارات بهداشت، درمان، تغذيه، تحديد مواليد طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل اعتبارات | |
| ثابت | غيرثابت | جمع | ||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 |
1
| تحديد مواليد | 70/4 | 10/0 | 10/3 | 20/3 | 90/7 |
2
| خدمات بهداشتي | 20/14 | -/6 | -/8 | -/14 | 20/28 |
3
| خدمات درماني | -/24 | -/15 | 50/6 | 50/21 | 50/45 |
4
| خدمات درماني و بهداشتي روستائي | 50/15 | 90/1 | 10/4 | -/6 | 50/21 |
5
| بهبود تغذيهالف: بهبود تغذيه كودكان كمتر از سه سالب: بهبود تغذيه كودكان كودكستاني و دبستانيپ: بهبود تغذيه عمومي و آموزش همگاني | -35/020/0 | --- | 50/280/240/0 | 50/280/240/0 | 50/2015/360/0 |
6
| تحقيق و بررسيالف: تحقيق و بررسي بهداشتيب: تحقيق و بررسي تغذيه اي | 50/125/0 | 60/005/0 | 80/015/0 | 40/120/0 | 90/245/0 |
7
| خدمات اداري | 80/3 | - | - | - | 80/3 |
| جمع | 50/64 | 65/23 | 35/28 | -/52 | 50/116 |
اعتبار آموزش كادر فني در فصل آموزش و پرورش منظور شده است. جدول 3 – سرمايه گذاري ثابت در بهداشت، درمان، تغذيه، تحديد مواليد جهانگردي طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت |
بخش عمومي ⁞ بخش خصوصي ⁞
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | از پس انداز خصوصي | از محل اعتبارات عمراني | جمع | جمع كل | |
| (1) | (2) | (2+1)=3 | (4) | (5) | (5+4)=(6) | (6+3)=(7) | |
| تحديد مواليد | 10/0 | - | 10/0 | - | - | - | 10/0 |
| خدمات بهداشتي | -/6 | - | -/6 | - | - | - | -/6 |
| خدمات درماني | -/10 | -/1 | -/11 | -/4 | -/5 | -/9 | -/20 |
| خدمات درماني و بهداشتي روستائي | 90/1 | - | 90/1 | - | - | - | 90/1 |
| بهبود تغذيه | - | 30/0 | 30/0 | 20/0 | - | 20/0 | 50/0 |
| تحقيقات بهداشتي تغذيه اي | 65/0 | - | 65/0 | - | - | - | 65/0 |
| خدمات اداري | - | - | - | - | - | - | - |
| جمع | 65/18 | 30/1 | 95/19 | 20/4 | -/5 | 20/9 | 15/29 |
اعتبار آموزش كادر فني در فصل آموزش و پرورش منظور شده است.
فصل بيست و چهارم
تأمين و رفاه اجتماعي مقدمه با استفاده از تجرببرنامه چهارم در مورد رفاه اجتماعي و مسائل و مشكلاتيكه بعلت تازگي اين برنامه چه از نظر برنامه ريزي و چه از نظر اجرا پيش آمد، در تنظيم برنامه پنجم كوشش گرديد كه بر اساس ضوابط و ملاكهاي مشخص، نوع نيازمندي گروههائيكه ميتوانند از خدمات رفاهي بهره مند شوند معين گردد و سپس با توجه به امكانات مالي و ساير عوامل محدودكننده اولويتها مشخص شود. از سوي ديگر به علت اهميت بيمه هاي اجتماعي، اين برنامه با بينشي وسيعتر بنام تأمين اجتماعي خوانده شد، و حدود و شمول آن گسترش يافت - با توجه باين مسائل در ارائه خدمات رفاهي، اولويتها بشرح زير خواهد بود: - پائين بودن سطح درآمد: طبق اين ضابطه گروههاي مناطق عقب مانده شهري و روستائي و كارگران ساده از كمكهاي رفاهي استفاده خواهند كرد. - اهميت اجتماعي گروه: بر اساس اين ضابطه كودكان بخاطر نقشي كه در فرداي اجتماع بعهده خواهند داشت و معلمان بعلت نقش حساسي كه در پرورش و تربيت نسلهاي آينده جامعه دارند حائز اولويت ميباشند. - ناتواني و آسيب پذيري: طبق اين ضابطه بهبود وضع معلولين جسمي، رواني و اجتماعي از نقطه نظر جنبه هاي انساني و حمايتهاي اجتماعي مورد توجه خواهد بود. بر اين اساس تأمين و رفاه اجتماعي مبتني بر 5 برنامه اصلي شامل بيمه هاي اجتماعي كارگران، بيمه هاي اجتماعي روستائيان، بيمه هاي اجتماعي كارمندان، خدمات رفاهي، و توان بخشي معلولين و 2 برنامه تبعي شامل مشاركت و ارتباطات اجتماعي، آموزش نيروي انساني و تحقيقات خواهد بود. تأمين اجتماعي(منسوخه 05ˏ08ˏ1399) : 1 - هدفهاي اساسي تأمين اجتماعي مجموعه تدابير و اقداماتي است كه هدفهاي زير را تحقق بخشد: - تأمين زندگي افراد كشور و ارائه خدمات لازم بآنان بهنگام وقوع حوادث و خطرات. - تأمين حمايت مقتضي و مطلوب در مورد افراد خانواده در صورت فوت يا ازكارافتادگي سرپرست آنان. - تأمين معيشت بموقع پيري، ناتواني، بيكاري. - تأمين مراقبت هاي پزشكي و درماني در زمان بيماري و وضع حمل. - تأمين كمكهاي اجتماعي و تعاوني ضروري. 2 - سياستها و خط مشي هاي كلي 1 – 2 - بيمه هاي اجتماعي كارگران: در مورد بيمه هاي اجتماعي كارگران خط مشي و سياستهاي اجرائي بشرح زير ميباشد: - طي برنامه پنجم بايد كليه بيمه شدگان سازمان بيمه هاي اجتماعي كه حق بيمه مي پردازند حق و امكان استفاده از مزاياي قانوني بيمه هاي اجتماعي را داشته باشند. ( در حال حاضر حدود 30 درصد از بيمه شدگانيكه حق بيمه بابت آنان پرداخت ميشود امكان استفاده از مزاياي قانوني را ندارند). - نرخ حق بيمه بايد در مورد هر يك از تعهدات قانوني سازمان بيمه هاي اجتماعي، بيمه هاي بيماري، بازنشستگي، فوت و غيره تفكيك شود. - لازم است مقداري از درآمد سازمان بيمه هاي اجتماعي پس از كسر هزينه و ذخائر قانوني به سرمايه گذاري، بمنظور توسعه تأسيسات درماني در كشور، از طريق اعطاي وام بگروههاي پزشكي، اختصاص يابد. - بمنظور جلوگيري از مراجعات غير ضروري بمراكز درماني لازم است بيمه شده سهم مختصري از هزينه هاي درماني را بطور مستقيم پرداخت نمايد. - بيمه شدگان سازمان بيمه هاي اجتماعي بايد از حق انتخاب آزاد پزشك برخوردار شده و از توسعه نظام پزشك كارمندي جلوگيري بعمل آيد. - سازمان بيمه هاي اجتماعي بايد سوابق بيمه شدگان را از طريق ايجاد و تكميل كارتهاي حسابهاي انفرادي محفوظ داشته و كارفرما نيز مكلف به ارسال اسامي بيمه شدگان در ليست هاي مربوط به حق بيمه خواهد شد. - بمنظور توسعه سريع خدمات تأمين اجتماعي به مزد و حقوق بگيران كشور بايد با توجه به طبيعت تعهدات سازمان بيمه هاي اجتماعي و عدم ارتباط بين مسائل مربوط بدرمان و تعهدات دراز مدت، امور درماني بيمه شدگان در تشكيلات مستقلي تمركز يافته و ساير تعهدات بازنشستگي ازكارافتادگي و فوت، در سازمان مستقل ديگري متمركز گردد. شوراي عالي بيمه هاي اجتماعي هماهنگي و ارتباط لازم را در مورد دو سازمان مزبور برقرار خواهد نمود. - هزينه پرسنلي و اداري سازمان مزبور بايد با توجه به درصد متعارف جهاني بر حسب تعهدات، مورد محاسبه و ملاك عمل قرار گيرد و تعداد استخدام سالانه با توجه به حجم كار و ضوابط صحيح و علمي انجام پذيرد. - با توجه به قلت مستمريهاي برقرار شده در مورد بازنشستگان، بازماندگان و از كارافتادگان، لازمست نسبت به ارتقاء حداقل مستمريهاي مذكور با توجه به هزينه زندگي و حداقل دستمزد اقدام گردد. - اصلاح و تجديد نظر در قانون بيمه هاي اجتماعي بمنظور پوشش درماني كليه بازنشستگان، از كارافتادگان و خانواده آنان و نيز بازماندگان بيمه شدگان متوفي، ضروري است. - با توجه به سياست درماني كشور سازمان بيمه هاي اجتماعي بايد ضمن بهبود كيفي تأسيسات درماني موجود، كمبود خدمات درماني مورد نياز خود را از طريق خريد خدمات از بخش خصوصي و عمومي تأمين نموده و در نقاطي كه امكانات درماني كافي وجود نداشته باشد در ارتباط با شبكه تأسيسات درماني كشور و با تأييد وزارت بهداري نسبت به ايجاد بيمارستان اقدام نمايد. 2 – 2 - بيمه هاي اجتماعي كارمندان: در مورد بيمه هاي اجتماعي كارمندان خط مشي و سياستهاي زير پيش بيني شده است: بمنظور تأمين عدالت اجتماعي لازم است قانون تأمين درمان مستخدمين شاغل و بازنشسته دولت در وهله اول شامل كارمنداني شود كه از خدمات درماني برخوردار نميباشند. - لازم است كه طي برنامه پنجم بمنظور ايجاد صندوق بازنشستگي كارمندان دولت بمفهوم واقعي اقدام گردد و با ايجاد ذخائر محدود مالي تا حد امكان از وابستگي مالي صندوق مزبور بطور مستقيم به بودجه دولت جلوگيري بعمل آيد. - سهم دولت و كارمند در زمينه ميزان حق بيمه بايد مورد تجديد نظر و محاسبه قرار گرفته و ترتيبي اتخاذ گردد كه كسور بازنشستگي و پرداخت مستمري متفقاً بر اساس حقوق، يا حقوق و مزايا باشد. - كليه قوانين و مقررات استخدامي كشور كه بنحوي موجب تضييع حقوق بازنشستگي كارمندان ميگردد بايد مورد تجديد نظر و اصلاح قرار گيرد. - لازم است تا حد امكان قوانين بازنشستگي مؤسسات و شركتهاي دولتي هماهنگ گردد. 3 – 2 - بيمه هاي اجتماعي روستائيان: در مورد بيمه هاي اجتماعي روستائيان سياست اجرائي تعيين شده بقرار زير است: درمان سرپائي كليه روستائيان از طريق شبكه درماني كشور تأمين ميگردد. مادام كه از طريق شبكه درماني بهداشتي روستائي، خدمات درماني سرپائي مورد نياز روستائيان بيمه شده در منطقه مورد نظر تأمين نشده است سازمان بيمه هاي اجتماعي روستائيان رأساً بعرضه خدمات درماني مورد نياز اقدام خواهد نمود. بديهي است پس از فراهم شدن امكانات درماني در منطقه، سازمان بيمه هاي اجتماعي روستائيان كوشش خود را بانجام ساير وظايف قانوني خود مصروف خواهد كرد. در مورد خدمات تخصصي و بستري، بيمه شدگان از بخش خصوصي و در صورت عدم دسترسي از بخش عمومي استفاده خواهند كرد. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص. هدف دراز مدت تأمين اجتماعي، پوشش 90 درصد جمعيت شهري طي 15 سال در موارد بيمه هاي بيماري، فوت، ازكارافتادگي و بازنشستگي و تأمين80 درصد جامعه روستائي طي 20 سال آينده در مورد درمان، ازكارافتادگي و فوت سرپرست خانواده ميباشد. 1 – 3 - بيمه هاي اجتماعي كارگران: هدفهاي برنامه عمراني پنجم در مورد بيمه هاي اجتماعي كارگران عبارتست از: - افزايش تعداد مشمولين بيمه درمان از 900 هزار نفر به 4/1 ميليون نفر در پايان برنامه پنجم كه سطح پوشش اين برنامه با احتساب افراد خانواده بيمه شدگان از 4/3 ميليون نفر به 1/5 ميليون نفر ميرسد. - افزايش تعداد مشمولين بيمه هاي فوت، از كارافتادگي، بازنشستگي، از 950 هزار نفر به 5/1 ميليون نفر در پايان برنامه كه بدين ترتيب سطح پوشش از6/3 به 7/5 ميليون نفر بالغ ميگردد. - افزايش تعداد تخت بيمارستاني از 9/1 به 5/2 تخت به ازاء هزار بيمه شده (با خانواده) و كاهش تعداد مراجعات بيمه شدگان به هر پزشك از 60 تا100 مراجعه در روز به 50 مراجعه. - اجراي بيمه بيكاري در مورد 100 هزار نفر از مشمولين قانون كار بعنوان برنامه آزمايشي كه با احتساب افراد خانواده 500 هزار نفر را شامل ميشود. 2 – 3 - بيمه كارمندان و كاركنان مستقل و گروههاي متشكل ديگر: هدفهاي اين برنامه بشرح زير ميباشد: - پوشش بيمه درماني به 80 درصد از كارمندان دولت و خانواده آنان كه سطح پوشش از 260 هزار نفر به 2 ميليون نفر در پايان برنامه پنجم ميرسد. - عده مشمولين صندوق بازنشستگي از 300 هزار نفر به 450 هزار نفر افزايش خواهد يافته و سطح پوشش اين برنامه از 940 هزار نفر به 4/1 ميليون نفر خواهد رسيد. - حدود 300 هزار نفر از كارمندان بخش خصوصي و خانواده آنان و 400 هزار نفر از كاركنان مستقل بخش شهري مشمول بيمه هاي درمان و بازنشستگي خواهند شد. - كليه دانش آموزان و دانشجويان بخش شهري از طريق قرارداد با شركتهاي بيمه، مشمول مزاياي بيمه حوادث ميشوند. 3 – 3 - بيمه هاي اجتماعي روستائيان: هدف برنامه افزايش سطح پوشش درماني روستائيان از 150 هزار نفر به 4 ميليون نفر در پايان برنامه پنجم بوده و همچنين 100 هزار نفر از روستائيان مشمول بيمه فوت خواهند شد كه با احتساب افراد خانواده 500 هزار نفر تأمين خواهند يافت. -جدول شمارۂ 1 مقايسه تعداد استفاده كنندگان از حمايتهاي تأمين اجتماعي در پايان برنامه چهارم و پنجم عمراني كشور را نشان ميدهد: جدول 1- مقايسه استفاده كنندگان از حمايتهاي تأمين اجتماعي در پايان برنامه هاي چهارم و پنجم (ارقام به هزار نفر )
| گروههاي بيمه شده | مشمولين بيمه هاي درماني | عده مشمولين بيمه هاي فوت و بازنشستگي و از كار افتادگي | ||||||
| بيمه شده | بيمه شده با خانواده | بيمه شده | بيمه شده با خانواده | |||||
| پايان برنامه چهارم | پايان برنامه پنجم | پايان برنامه چهارم | پايان برنامه پنجم | پايان برنامه چهارم | پايان برنامه پنجم | پايان برنامه چهارم | پايان برنامه پنجم | |
| مزد و حقوق بگيران غيركارمند (سازمان بيمه هاي اجتماعي) | 900 | 1400 | 3400 | 5100 | 950 | 1500 | 3600 | 5700 |
| كارمندان دولت و شركت هاي دولتي | 360 | 600 | 260 | 2000 | 300 | 450 | 960 | 1400 |
| كارمندان بخش خصوصي | - | 80 | - | 300 | - | 80 | - | 300 |
| كاكنان مستقل | - | 100 | - | 100 | - | 100 | - | 400 |
| روستائيان | 20 | 800 | 100 | 4000 | - | 100 | - | 500 |
| جمع | 1180 | 2980 | 3760 | 11500 | 1250 | 2230 | 4560 | 8300 |
خدمات رفاهي 1 - هدفهاي اساسي هدف كلي در اين برنامه تأمين قسمتي از حداقل نيازمنديهاي اساسي گروههائي است كه بدلائل محروميت نسبي و يا ويژگيهاي اجتماعي حايز اولويت ميباشند، باين ترتيب گروههاي مناطق عقب مانده شهري و روستائي، كارگران ساده، كودكان، اطفال بي سرپرست، سالمندان، آسيب ديدگان، معلمان، معلولين جسمي، رواني و اجتماعي مشمول اين برنامه ميگردند. 2 - سياست و خط مشي هاي كلي 1 – 2 - سياستهاي كلي: سياستهاي كلي برنامه خدمات رفاهي در برنامه پنجم عمراني كشور مبتني بر اصول زير است: - تشويق و جلب كمك طبقات مرفه بمنظور رسيدن بهدفهاي برنامه. - استفاده از نهادهاي سنتي (مانند اوقاف) در ارتباط با سياستهاي برنامه فصل تأمين و رفاه اجتماعي. - بررسي و تجديد نظر در بعضي از قوانين و تشكيلات و برخي از سازمانها بمنظور انطباق آنها با دگرگونيهاي اجتماعي و هدفهاي برنامه پنجم. - رعايت امر عدم تمركز و استفاده وسيع از سازمانهاي محلي در اجراي برنامه ها. - كوشش در مشاركت استفاده كنندگان از خدمات از طريق جلب همكاري و خودياري آنان در كليه زمينه ها. - ايجاد همآهنگي در خدمات اجتماعي از طريق تقويت دبيرخانه شورايعالي رفاه اجتماعي. - استفاده از مشمولين قانون خدمات اجتماعي زنان در تأمين نيروي انساني مراكز رفاهي. - ايجاد مراكز چند وظيفه اي بمنظور تلفيق خدماتي كه ادغام آنها در جهت رسيدن به هدف لازم و ممكن است. - استفاده از خدمات داوطلبانه در جهت نيل به هدفها. 2 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) – 2 - حدود وظائف و مسئوليت وزارتخانه ها: وزارتخانه ها و سازمانهاي دولتي مسئول اجراي برنامه ها به ترتيب زير مي باشند: - وزارت كار و امور اجتماعي: برنامه هاي بيمه هاي اجتماعي كارگران، رفاه خانواده، رفاه كارگران و رفاه معلولين جسمي بزرگسال. - وزارت آموزش و پرورش: رفاه كودكان، معلمان و امور آموزشي معلولين خردسال. - وزارت دادگستري: كودكان بي سرپرست، اطفال بزهكار و زندانيان. - وزارت كشور: مادران تنها، سالمندان و متكديان. - وزارت تعاون و امور روستاها: بيمه هاي اجتماعي و رفاه روستائيان. - وزارت بهداري: بيمه درماني كارمندان دولت و توان بخشي عقب افتادگان بزرگسال، بيماران رواني و معتادين. - وزارت اطلاعات: ارتباطات اجتماعي. - لژيون خدمتگذاران بشر و ديگر سازمانهاي ذيربط: خدمات داوطلبانه. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص 1 – 3 - رفاه خانواده و كودك: هدف عبارتاست از ارائه خدمات رفاهي به خانواده هاي كم درآمد در نواحي پرجمعيت و عقب مانده شهري از طريق مراكز رفاه خانواده و نگهداري كودكان زنان شاغل در مهدهاي كودك با احداث 100 مركز رفاه خانواده و 150 مهد كودك. 2 – 3 - رفاه كودكان بي سرپرست: هدف تأمين وسائل زيست و نگهداري كودكان بي سرپرست ميباشد كه در جهت تحقق اين امر اقدامات زير انجام مي پذيرد: - ايجاد 120 كانون شبه خانواده، تجهيز 10 شيرخوارگاه و 10 شبانه روزي ايجاد يك شيرخوارگاه جديد با ظرفيت 500 طفل و ايجاد يك مركز مجتمع شبه خانواده. 3 – 3 - رفاه روستائيان: در برنامه پنجم عمراني كشور فعاليت خانه هاي فرهنگ روستائي در قالب حوزه هاي عمراني روستائي متمركز گرديده و تعدادي از خانه هاي احداث شده در برنامه چهارم نيز نوسازي ميشوند. همچنين كليه خانه ها تجهيز شده و نيروي انساني مورد نياز آنها تأمين ميگردد. ضمناً براي تمركز و پرداخت كمكهاي مالي مورد نياز كشاورزان در موارديكه محصول آنان در اثر خشك سالي، آفات عمومي، سرمازدگي و نظاير آن از بين رفته باشد، وزارت تعاون و امور روستاها نسبت به تشكيل صندوقي در سازمان مركزي تعاون روستائي ايران اقدام خواهد نمود. اعتبارات مورد نياز اين صندوق از محل كمكهاي دولت و خودياري كشاورزان عضو شركتهاي تعاوني روستائي تأمين خواهد شد. 4 – 3 - رفاه كارگران: در اين برنامه كوشش در جهت تحقق كامل اصل سهيم كردن كارگران در سود كارگاه هاي توليدي و صنعتي است. همچنين نسبت به ايجاد مراكز خدمات اجتماعي كارگران در مراكز مجتمع كارگري، قطبهاي صنعتي كشور و يك اتحاديه از تعاونيهاي مصرف كه به 300 تعاوني كوچك سرويس خواهد داد و تجهيز 80 تعاوني مصرف موجود اقدام خواهد شد. 5 – 3 - رفاه معلمان: هدف اين برنامه تأمين وسائل رفاه و سرگرمي اوقات فراغت معلمان است هدفهاي كمي برنامه بشرح زير است: - ايجاد 24 مركز فرهنگي و اجتماعي، احداث يك پلاژ و 4 استراحتگاه در مناطق ييلاقي و ايجاد و توسعه 150 تعاوني مصرف در شهرهاي مختلف. 6 – 3 - آسيب ديدگان از سوانح طبيعي: هدف عبارتاست از تمركز كليه كمكهاي اوليه بوسيله و يا زير نظر شير و خورشيد سرخ در منطقه آسيب ديده، كنترل دولت در امر خانه سازي بويژه در روستاها از نظر ايمني در مقابل زلزله و نوسازي مناطق آسيب ديده با خودياري مردم. 7 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) – 3 - برنامه توان بخشي گروههاي خاص: هدف كلي برنامه در اين زمينه فراهم نمودن موجبات بهبود وضع معلولين اجتماعي، رواني و جسمي است. اقدامات پيش بيني شده در جهت اين هدف عبارتند از:
الف
در مورد اطفال بزهكار: ايجاد ده كانون اصلاح و تربيت در ده شهر و ايجاد يك مدرسه شبانه روزي براي كودكان بي سرپرست خارج شده از كانون.
ب
در مورد معتادين: تجهيز ادارات مبارزه با مواد مخدر شهرباني و ژاندارمري، ايجاد 3000 تخت بيمارستاني براي درمان معتادين، اجراي برنامه هاي راديوئي و تلويزيوني براي پيشگيري از اعتياد و ايجاد يك ستاد عالي براي هماهنگي كردن فعاليتهاي مبارزه با اعتياد و پي گيري ( توان بخشي بعد از درمان).
پ
در مورد زندانيان: ايجاد ساختمان و نوسازي 16 زندان موجود (از محل اعتبارات ساختمانهاي دولتي)، آموزش سواد و حرفه به حدود 5000 نفر از زندانيان (از محل اعتبارات آموزش و پرورش) و كمك به انجمن حمايت زندانيان و بنگاه تعاون و صنايع زندان.
ت
در مورد متكديان: تكميل ساختمان كانون هاي كارآموزي موجود و آموزش سواد و حرفه به متكديان.
ث
در مورد افراد عقب مانده هوشي: آموزش سواد به 5000 نفر كودك عقب افتاده، ايجاد يك كلينيك مجهز بمنظور تشخيص نوع و درجه عقب افتادگي، ايجاد 10 واحد نگهداري بزرگسالان عقب افتاده غير قابل علاج و تربيت 500 نفر مربي مخصوص.
ج
در مورد بيماران رواني: ايجاد 2 ساختمان در كنار دو بيمارستان رواني دولتي تهران هر يك به ظرفيت 250 نفر براي نگهداري بيماران رواني غير قابل علاج و 3 مركز نگهداري ديگر در شهرستانها.
چ
در مورد ناشنوايان: ايجاد يك كلينيك مجهز شنوائي، آموزش سواد و حرفه بحدود 7500 نفر ناشنوا و تجهيز سه آموزشگاه موجود.
ح
در مورد نابينايان: تربيت 480 نفر مربي متخصص، توجه بيشتر به پيشگيري و درمان بيماريهاي چشمي در سطح روستاها، آموزش سواد براي5000 نفر نابينا، آموزش حرفه اي 2500 نفر، تربيت 50 نفر كادر متخصص از طريق اعطاي بورس براي آموزش ويژه نابينايان، ايجاد كارگاههاي حمايت شده، تأسيس 2000 كيوسك و يك دهكده كشاورزي.
خ
در مورد معلولين جسمي ديگر: ايجاد 500 تخت درمان و توان بخشي تأسيس يك مركز توان بخشي ضايعات ستون فقرات از محل اعتبارات بهداشت ايجاد كارگاههاي حمايت شده براي پوشش 7500 نفر و آموزش حرفه اي معلولين و ايجاد مراكز نگهداري معلولين غير قابل علاج. 8 – 3 - برنامه ارتباطات اجتماعي و خدمات داوطلبانه: هدف عبارتاست از ايجاد ارتباط و روحيه اشتراك مساعي بين مجريان امور و مردم بمنظور ترغيب و تشويق آنان جهت ايفاي نقش فعال و مشاركت در برنامه ها و طرحهاي عمراني. 9 – 3 - خدمات داوطلبانه: هدف اساسي بسيج نيروي كليه داوطلبان بويژه جوانان و زنان در جهت اجراي برنامه هاي عمران و توسعه در سطح ملي و بين المللي از طريق لژيون خدمتگزاران بشر ميباشد. 10 – 3 - برنامه آموزش نيروي انساني و تحقيقات: هدف اين برنامه تربيت نيروي انساني مورد نياز برنامه هاي رفاهي و انجام تحقيقات بمنظور شناخت مسائل موجود و يافتن راه حلهاي سنجيده ميباشد.
الف
در مورد آموزش نيروي انساني: هدفها بشرح زير است: - ايجاد دوره جديد آموزش مددكاري اجتماعي با ظرفيت سالانه 60 نفر. - تربيت 250 نفر كارشناس در رده هاي مختلف خدمات رفاهي از طريق تغيير در محتواي در سي رشته هاي مشابه از قبيل علوم اجتماعي، روانشناسي، علوم تربيتي و غيره. - تربيت 100 نفر كارشناس برنامه ريزي اجتماعي در سطح فوق ليسانس. - ايجاد دوره جديد آموزش مربي كودك با ظرفيت 100 نفر و افزايش ظرفيت آموزشگاه موجود و تربيت 600 نفر مربي كودك در سطح فوق ديپلم. - ايجاد دوره هاي كوتاه مدت آموزشي با همكاري دستگاههاي اجرائي بمنظور تربيت 650 نفر كمك مربي كودك. - ايجاد واحد جديد آموزش ضمن خدمت و قبل از خدمت كاركنان سازمانهاي اجتماعي و عام المنفعه و آموزش حدود 1200 نفر از مديران سازمانهاي عام المنفعه.
ب
در مورد تحقيقات: هدفها بشرح زير است: - ايجاد دوره تربيت كارشناس تحقيق در زمينه امور اجتماعي بمنظور تربيت 100 نفر محقق در طول برنامه. - اعزام 50 نفر از كارشناسان ممتاز تحقيق بكشورهاي پيشرفته و اشتغال در مؤسسات تحقيقاتي بمنظور آموزش كارگردان تحقيق. - تربيت 100 نفر پژوهشگر اجتماعي (در سطح كارشناس تحقيق). - اجراي 25 طرح تحقيقي در زمينه شناسائي مسائل و مشكلات خاص خدمات رفاهي - تأمين اجتماعي و توسعه اجتماعي. - ايجاد و تجهيز واحدهاي تحقيقات اجتماعي در مؤسسات آموزشي. - تأليف و ترجمه 15 كتاب معتبر روش شناسي در تحقيقات اجتماعي. - تشكيل 2 سمينار ويژه بررسي مسائل تحقيقات اجتماعي. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني - كل اعتبار فصل تأمين و رفاه اجتماعي براي برنامه جديدي كه در دوره برنامه پنجم بمرحله اجرا گذارده خواهد شد معادل 16 ميليارد ريال است كه معادل 8/7 ميليارد ريال آن بتأمين اجتماعي و 2/8 ميليارد ريال آن بخدمات رفاهي اختصاص دارد. جداول شماره 2 و 3 نحوه توزيع اعتبارات و سرمايه گذاري در تأمين و رفاه اجتماعي را طي برنامه پنجم نشان ميدهند: جدول 2- كل اعتبارات تأمين و رفاه اجتماعي طي برنامه پنجم (ارقام به ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل | |
| ثابت | غيرثابت | جمع | ||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 |
1
| بيمه هاي اجتماعي كارگران | - | - | 10/0 | 10/0 | 10/0 |
2
| بيمه هاي اجتماعي كارمندان | 34 | - | 50/4 | 50/4 | 50/38 |
3
| بيمه هاي اجتماعي روستائيان | 20/0 | - | 20/3 | 20/3 | 40/3 |
4
| خدمات رفاهي | 63/3 | 76/3 | 73/1 | 49/5 | 12/9 |
5
| توان بخشي معلولين | 61/0 | 41/1 | 62/0 | 03/2 | 64/2 |
6
| مشاركت و ارتباطات اجتماعي | - | 33/0 | 10/0 | 43/0 | 43/0 |
7
| آموزش و تحقيقات در رفاه اجتماعي(*) | 02/0 | - | 25/0 | 25/0 | 27/0 |
| جمع | 46/38 | 50/5 | 50/10 | 16 | 46/54 |
اعتبار آموزشهاي رفاهي در فصل آموزش و پرورش منظور شده است. جدول 3 – سرمايه گذاري ثابت بخش عمومي در تأمين و رفاه اجتماعي طي برنامه پنجم (ارقام به ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | سرمايه گذاري ثابت بخش عمومي | ||
| از محل اعتبارات عمراني | از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني | جمع | |
| بيمه هاي اجتماعي كارگران | - | - | - |
| بيمه هاي اجتماعي كارمندان | - | - | - |
| بيمه هاي اجتماعي روستائيان | - | - | - |
| خدمات رفاهي | 76/3 | - | 76/3 |
| توان بخشي معلولين | 41/1 | - | 41/1 |
| مشاركت و ارتباطات اجتماعي | 33/0 | - | 33/0 |
| آموزش و تحقيقات | - | - | - |
| جمع | 50/5 | - | 50/5 |
فصل بيست و پنجم
تربيت بدني، جوانان و پيشاهنگي 1 - هدفهاي اساسي هدفهاي اساسي برنامه پنجم در زمينه تربيت بدني، جوانان و پيشآهنگي بقرار زير مي باشد: - پرورش نيروي جسماني و سلامت روان افراد. - كمك به رشد متعادل كودكان و نوجوانان و آماده كردن آنها جهت ادامه يك زندگي سالم. - پرورش سجاياي اخلاقي و ايجاد حس همكاري و تعاون ميان افراد جامعه. - ترغيب افراد به استفاده از تفريحات سالم. - فراهم نمودن امكانات لازم و فرصتهاي مناسب بمنظور مشاركت مؤثر و مفيد جوانان در فعاليتهاي اجتماعي و عمراني. - تحكيم تفاهم ملي و بين المللي. 2 - سياست ها و خط مشي هاي كلي 1 – 2 - ورزش و تربيت بدني: سياستها و خط مشي هاي كلي در زمينه ورزش و تربيت بدني طي برنامه پنجم بشرح زير مي باشد: - تعميم و گسترش ورزش و تربيت بدني بعنوان يكي از وظائف دولت و تقويت سازمان تربيت بدني ايران بعنوان تعيين كننده خط مشي و سياستهاي ورزشي و مسئول همآهنگي، نظارت و بازرسي برنامه هاي ورزشي در كليه واحدهاي ورزشي كشور. - اجراي برنامه هاي اساسي ورزشي حتي المقدور توسط سازمانهاي مربوط مانند وزارتخانه هاي علوم و آموزش عالي، آموزش و پرورش، كار و امور اجتماعي، تعاون و امور روستاها و ساير سازمانهاي مربوط. - ترويج ورزشهاي زيربنائي در مدارس ( شنا، دو و ميداني، ژيمناستيك) و اشاعه ورزشهاي ملي و محلي و همچنين اجراي مراسم روز ورزش در سراسر كشور بمنظور شركت دادن هر چه بيشتر مردم در فعاليتهاي ورزشي. - افزايش ميزان بهره دهي مراكز موجود از طريق تقويت مديريت و آموزشهاي كوتاه مدت مسئولين و تكميل مؤسسات موجود. - توجه بورزشهاي طبيعي، پياده روي، كوهنوردي و كشاندن هر چه بيشتر مردم بخارج از شهرها. - استفاده از وسائل ارتباط جمعي بمنظور جلب هر چه بيشتر مردم بورزش و استفاده از تلويزيون در آموزش مهارتهاي ورزشي و جبران كمبود مربي. - اولويتهاي برنامه ورزش و تربيت بدني بترتيب اهميت بقرار زير مي باشد: اول - تجهيز و تكميل تأسيسات موجود. دوم - ايجاد تأسيسات ورزشي مدارس و كودكستانها. سوم - آموزش و بازآموزي كادرهاي فني و اداري. چهارم - تشويق بخش خصوصي بسرمايه گذاري و مشاركت در امر ورزش و تربيت بدني از طريق اعطاي وام به صاحبان باشگاههاي خصوصي. 2 – 2 - جوانان: سياستها و خط مشي هاي كلي در زمينه برنامه جوانان بشرح زير ميباشد: - بررسي و تجديد نظر در قوانين و تشكيلات برخي از سازمانهاي مسئول بمنظور انطباق فعاليتهاي آنها با دگرگونيهاي اجتماعي. - غني تر ساختن محتواي دوره هاي آموزشي نظامي بنحوي كه براي جوانان مخصوصاً جوانان عشايري و روستائي بصورت دوره هاي آموزش نظامي حرفه اي درآيد و در بالا بردن امكانات اشتغال جوانان پس از خاتمه خدمت سربازي مفيد واقع گردد. - ايجاد همآهنگي در فعاليتهاي سازمانهاي اجرائي مربوط به امور جوانان از طريق شورايعالي رفاه اجتماعي و تعيين وظائف مشخص آنها بر اساس بررسي فعاليتهاي سازمانهاي مزبور. - رعايت اصل مشاركت و استفاده بيشتر از نيروي انساني نسل جوان در مراحل تدوين برنامه ها، اجرا و ارزشيابي فعاليتها. - حمايت از فعاليتهاي دسته جمعي و اجتماعي جوانان بمنظور استفاده از ابتكارات آنان. كمك به ايجاد فروشگاههاي تعاوني جوانان. - فراهم نمودن امكانات شناسائي و عرضه آثار برجسته نوجوانان و جوانان مستعد بمنظور تشويق آنان به كارهاي خلاق و ايجاد درآمد براي آنان. - تأسيس مراكز چند وظيفه اي بمنظور تلفيق خدماتي كه ادغام آنها در جهت رسيدن به هدفهاي فوق لازم باشد. 3 – 2 - پيشاهنگي: سياستها و خط مشي هاي كلي پيشاهنگي طي برنامه پنجم بشرح زير ميباشد: - تنظيم برنامه هاي پيشاهنگي بر اساس نيازهاي جامعه بمنظور جلب افراد بخدمات پيشاهنگي. - استفاده جوانان غير پيشاهنگ از خانه هاي پيشاهنگي و گسترش پيشاهنگي به كليه گروهها و قشرهاي اجتماعي. 3 - هدفها و برنامه هاي مشخص 1 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) – 3 - ورزش و تربيت بدني: هدفها و برنامه هاي مشخص ورزش و تربيت بدني در برنامه پنجم بشرح زير ميباشد:
الف
ورزش و بازيهاي كودكستاني: بمنظور توسعه ورزش و بازيها براي گروههاي كودكستاني تأسيسات زير پيش بيني گرديده است: - ايجاد 25 محوطه بازي براي كودكان 3 تا 6 ساله در پاركهاي عمومي مراكز استان و سه شهر بزرگ اين محوطه ها هر يك شامل زمينهاي بازي وسائل و تجهيزات بازي و نيز سالن بازي كوچك و سرويسهاي ضروري و بهداشتي مربوطه براي كودكان مي باشند. - تجهيز بيش از يكهزار مهد كودك، كودكستان، پارك كودك و مراكز نگهداري كودكان با وسائل بازي، ورزش و تفريح كودكان.
ب
ورزش دانش آموزان و دانشجويان: در مورد برنامه ورزش دانش آموزان و دانشجويان هدفهاي پيش بيني شده بشرح زير ميباشد: ايجاد 500 مجموعه ورزشي براي مدارس مناطق پرجمعيت شهري كه تسهيلات ورزشي كافي در اختيار ندارند و ايجاد 5 سالن ورزشي سرپوشيده بزرگ تمريني براي رشته تربيت بدني دانشسرايعالي و مدارس عالي و ايجاد مجموعه ورزشي براي دانشگاههاي تهران و مشهد.
پ
ورزش عمومي: در زمينه توسعه ورزش عمومي (شهري و روستائي) هدفهاي زير پيش بيني گرديده است: - توسعه و تكميل مجموعه ورزشي آريامهر و فرح آباد، توسعه و تكميل استاديوم ها و باشگاههاي عمومي موجود، تكميل مدرسه ورزش و تربيت بدني. - ايجاد دو استاديوم 25 هزار نفري و ايجاد 30 مجموعه تمريني (5 مجموعه براي كارگران) كه هر يك علاوه بر تمرينهاي روباز شامل استخر شنا، سالن و پيست دو و ميداني خواهد بود و حدود 12 هزار متر مربع وسعت خواهد داشت. - ايجاد 10 استخر شناي سرپوشيده و 35 استخر شناي روباز. - حمايت از باشگاه هاي خصوصي از طريق اعطاي وام. - توسعه ورزش روستائي از طريق برنامه هاي مربوط به خانه هاي فرهنگ روستائي كه توسط وزارت تعاون و امور روستاها اجرا خواهد شد.
ت
آموزش كادر فني: ايجاد رشته هاي جديد و توسعه رشته هاي موجود در سطح ديپلم، ليسانس، فوق ليسانس، آموزش ضمن خدمت و كوتاه مدت (چند روزه تا چند هفته اي) حدود 10 هزار نفر معلمين، مربيان و راهنمايان ورزش.
ث
تحقيقات: تعيين حداقل آموزشهاي مورد لزوم براي معلمين ورزش مدارس ابتدائي، راهنمائي و متوسطه و بررسي چگونگي ايجاد نظام هماهنگ فني و اداري ورزشي در سطح كشور با در نظر گرفتن تأسيسات مورد نياز. 2 – 3 - برنامه جوانان: هدفها و برنامه هاي مشخص برنامه جوانان بشرح زير ميباشد: - ايجاد 40 مركز جوانان در مناطق شهري. - تجهيز كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان و ايجاد 50 مركز پرورش فكري كودكان و نوجوانان در سطح كشور. - تجهيز و بهره برداري از 10 خانه جوانان شير و خورشيد سرخ. - ايجاد دوره جديد تربيت مربي و راهنماي جوانان در سطح فوق ديپلم و ليسانس بمنظور تربيت 400 مربي جوانان. - كمك به ايجاد فروشگاه هاي تعاوني جوانان.
3
3 - برنامه پيشاهنگي: هدفها و برنامه هاي مشخص پيشاهنگي بشرح زير ميباشد: - تكميل و تجهيز و بهره برداري از 100 خانه پيشاهنگي و افزايش تعداد پيشاهنگان تا 500 هزار نفر. - ايجاد 20 خانه جديد پيشآهنگي. - تدارك مقدمات ژامبوري جهاني پيشآهنگي. - افزايش و تربيت مربيان پيشاهنگي كشور تا حدود 20 هزار نفر. - توسعه مجتمعهاي تفريحي اطراف شهرها. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات كل اعتبارات و ميزان سرمايه گذاري تربيت بدني جوانان و پيشاهنگي طي برنامه پنجم بشرح جدول شماره 1 و 2 ميباشد. جدول 1- كل اعتبارات تربيت بدني، جوانان و پيشاهنگي طي برنامه پنجم (ارقام به ميليارد ريال) -عنوان برنامه اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات اعتبارات عمراني جمع كل اعتبارات ثابت غيرثابت جمع (1) (2) (3) (3+2)=4 (4+1)=5 ورزش و تربيت بدني 71/19 50/7 -/1 50/8 21/28 جوانان 81/0 64/0 25/0 89/0 70/1 پيشاهنگي 34/0 56/0 05/0 61/0 95/0 جمع 86/20 70/8 30/1 -/10 86/30 علاوه بر مبلغ 5/8 ميليارد ريال اعتبار ورزش و تربيت بدني كه در فصل تربيت بدني، پيشاهنگي و جوانان منظور شده است معادل 8 ميليارد ريال نيز از اعتبارات فصل آموزش و پرورش جهت ورزش مدارس و دانشگاه ها اختصاص داده شده است. جدول 2 – سرمايه گذاري ثابت در فصل تربيت بدني، پيشاهنگي و امور جوانان، طي برنامه پنجم (ميليارد ريال) عنوان برنامه سرمايه گذاري ثابت جمع كل (6 + 3) - 7
بخش عمومي
بخش عمومي
بخش خصوصي
از محل اعتبارات عمراني از محل منابع مؤسسات انتفاعي و بازرگاني جمع از پس انداز خصوصي از محل اعتبارات عمراني جمع (1) (2) (2 + 1) - 3 (4) (5) (5 + 4) - 6 تربيت بدني امور جوانان پيشاهنگي تفريحات سالم 15 /13 08 /1 70 /0 07 /0 - - - - 15 /13 08 /1 70 /0 07 /0 40 /0 - - - - - - - 40 /0 - - - 55 /13 08 /1 70 /0 07 /0 جمع 00 /15 - 00 /15 40 /0 - 40 /0 40 /15
فصل بيست و ششم
آمار و بررسيها 1 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) - هدفهاي اساسي در برنامه پنجم به آمار بعنوان يك وسيله اساسي براي برنامه ريزي در همه سطوح بخشهاي اجتماعي - اقتصادي اهميت داده شده است. از همين رو هدفهاي پيشنهاد شده براي اين برنامه آنچنان است كه انتظارهاي گوناگوني را كه از جهت مختلف از آمار وجود دارد برآورده سازد. طي برنامه پنجم ضمن توجه برفع كمبودهاي موجود، براي اولين بار كوشش خواهد شد، تا آمارهاي مختلف اقتصادي و اجتماعي از حالت وظيفه هاي پراكنده و مستقل دستگاهها درآيد و در قالب مجموعه واحدي بنام حسابهاي ملي تنظيم گردد. هر چند تدوين اين حسابها بشكل كامل مستلزم دسترسي به اطلاعات بسيار است، ولي ميتوان حسابها را از صورت هاي ساده شروع كرد و تدريجاً بصورتهاي كاملتر، تكامل بخشيد. با چنين برداشتي هدفهاي اساسي آمار و بررسيها در برنامه پنجم بشرح زير خواهد بود:
الف
با توجه به امكان عملي تدوين حسابهاي ملي طي يك برنامه پنجساله توليد، استخراج و انتشار جدول هاي ساده تر اين حسابها براي برنامه پنجم بصورت سري هاي زماني منظم، نخستين هدف آمار را تشكيل ميدهد.
ب
دومين هدف آمار در برنامه پنجم، توليد، استخراج و انتشار آمارهاي پايه اي نفوس، نيروي انساني، مهاجرت، اشتغال بيكاري و كم كاري و مانند آن بصورت سري هاي زماني منظم است.
پ
هدف سوم عبارت است از توليد، استخراج و انتشار منظم آمارهاي جاري دستگاههائي كه ضمن نمايش ميزان فعاليت آن دستگاهها نيازمنديهاي برنامه ريزي و اندازه گيري نتيجه هاي بدست آمده از اجراي برنامه ها را تأمين ميسازد. مانند آمارهاي آموزش و پرورش و بهداشت و درمان و رفاه و مانند آنها، چه در سطح كل كشور و چه در سطح استانها و شهرستانها.
ت
انجام بررسي هاي عميق موردي كه بمنظور شناخت، ارزيابي، تعيين سياست در زمينه هاي گوناگون برنامه ريزي لزوم پيدا ميكند. 2 - سياستها و خط مشي هاي كلي: بمنظور فراهم ساختن شرايط مناسب براي رسيدن بهدفهاي ياد شده: - نحوه تقسيم كار و مسئوليت ميان دستگاههاي آماري كشور بطور مشخص و دقيق معلوم خواهد گرديد. - آمار بعنوان يك وظيفه مستقل در همه دستگاهها، سازمان داده خواهد شد. - نظام گردآوري آمارهاي جاري در سطح استان بر اساس نيازمنديهاي برنامه و حوائج دفاتر برنامه ريزي منطقه اي، تقويت خواهد گرديد. - تعريف ها و تقسيم بندي هاي جغرافيائي، حوزه هاي آماري در دستگاههاي مختلف همساز و قابل انطباق خواهد گرديد تا بتوان آمارهاي مختلف را با هم مقايسه كرد. - به تحقيقات در جهت رفع نيازهاي اساسي توسعه اقتصادي و اجتماعي توجه كافي مبذول خواهد گرديد. 3 (منسوخه 24ˏ10ˏ1399) - هدفها و برنامه هاي مشخص در قالب هدفهاي ياد شده كه جنبه كلي دارند، پنج فعاليت ويژه طي برنامه پنجم به ترتيب زماني زير انجام خواهد گرفت: - سرشماري كشاورزي در سال 1352 - سرشماري صنعتي و معدني در سال 1353 - آمارگيري نمونه اي با حجم بزرگ بمنظور برآورده ساختن نيازمنديهاي آماري تهيه برنامه ششم در سال 1354 - سرشماري ده ساله نفوس و مسكن در سال 1355 - اصلاح سازمان آمار جاري وقايع چهارگانه از نخستين سال آغاز برنامه پنجم. 4 - سرمايه گذاري و اعتبارات عمراني: اعتبارات آمار و بررسيها طي برنامه پنجم عمراني متجاوز از 6 ميليارد ريال خواهد بود كه نسبت باعتبارات برنامه چهارم نزديك بسه برابر ميباشد. -جدول شماره 1 اجزاء اعتبارات آمار و بررسيها را طي برنامه پنجم نشان ميدهد. جدول 1- اعتبارات آمار و بررسيها طي برنامه پنجم (ميليارد ريال)
| -عنوان برنامه | اعتبارات جاري نگهداشت سطح عمليات | اعتبارات عمراني | جمع كل | ||
| ثابت | غيرثابت | جمع | |||
| (1) | (2) | (3) | (3+2)=4 | (4+1)=5 | |
| تهيه و انتشار آمارهاي عمومي | -/2 | 3/1 | - | 3/1 | 3/3 |
| تهيه و انتشار آمارهاي اختصاصي | -/1 | 2/2 | - | 2/2 | 2/3 |
| ثبت احوال شخصيه | 5/3 | -/1 | - | -/1 | 5/4 |
| تحقيق و بررسي | -/4 | -/1 | 7/0 | 7/1 | 7/5 |
| جمع | 5/10 | 5/5 | 7/0 | 2/6 | 7/16 |
نايب رئيس مجلس شوراي ملي – دكتر جواد سعيد