قانون اصلاحات ارضي مصوب 1341,11,06 با اصلاحات و الحاقات بعدي
فصل اول
تعاريف ماده اول - اصطلاحاتيكه در اين قانون بكار برده شده از نظر اجراي اين قانون بشرح زير تعريف ميشود 1) زراعت - عبارت است از توليد محصول بوسيله عمليات زراعتي و باغداري. 2) زارع - كسي است كه مالك زمين نيست و با دارا بودن يك يا چند عامل زراعتي شخصاً و يا به كمك افراد خانواده خود در زمين متعلق بمالك مستقيماً زراعت مي كند و مقداري از - محصول را بصورت نقدي يا جنسي بمالك ميدهد 3) گاوبند - كسي است كه مالك زمين نيست و با داشتن يك يا چند عامل زراعتي بوسيله برزگر يا كارگر كشاورزي در زمين مالك زراعت ميكند و مقداري از محصول را بصورت نقدي يا جنسي بمالك ميدهد
4
برزگر - كسي است كه مالك زمين و عوامل ديگر زراعتي نيست و در مقابل انجام كار زراعتي براي مالك يا گاوبند سهمي از محصول را ميبرد.
5
كارگر كشاورزي - كسي است كه مالك زمين و عوامل ديكر [ديگر] زراعتي نيست و در مقابل انجام كار معين زراعتي مزد ( نقدي يا جنسي ) دريافت مي كند
6
رئيس خانوار - كسي است كه متكفل معاش خانوار است.
7
خانوار - عبارت است از زن و فرزنداني كه تحت تكفل يا ولايت رئيس خانوار هستند و از نظر مقررات اين قانون در حكم يك شخص محسوب ميشوند. 8) مالك - كسي است كه داراي زمين باشد بدون آنكه شخصاً به كشاورزي اشتغال داشته باشد 9) اشخاص مندرج در اين قانون اعم است از اشخاص حقيقي و اشخاص حقوقي 10) ده يا قريه - عبارت از يك مركز جمعيت و محل سكونت و كار تعدادي خانوار است كه در اراضي آن ده بعمليات كشاورزي اشتغال داشته و درآمد اكثريت آنان از طريق كشاورزي حاصل گردد و عرفاً در محل ده يا قريه شناخته ميشود.
تبصره (منسوخه 20ˏ04ˏ1344) منسوخ ۱۳۴۴/۰۴/۲۰
محلهاي مزروعي كه منفرداً يا مجتمعاً مساحت آن از شصت هكتار متجاوز نباشد ولو اين كه هر يك از آنها قريه يا ده ناميده شود و يا در اسنادمالكيت به نام قريه ذكر شده باشد از نظر اين قانون در حكم يك ده شناخته ميشود به شرط آن كه در حوزه يك شهرستان واقع بشده اشد. 11) زمين - منظور از زمين در اين قانون زمين زير كشت يا آيش است كه براي يك يا چند نوع از امور كشاورزي مورد استفاده قرار ميگيرد
الف
آيش زمين زراعتي است كه حداكثر مدت سه سال بدون كاشت بماند
ب
مرتع زميني است اعم از كوه و دامنه يا زمين مسطح كه در آن نباتات علوفه بطور طبيعي روئيده و در هر هكتار آن بتوان حداقل سه رأس گوسفند يا معادل آن دام ديگر در يك فصل چرا تعليف نمود.
پ
بيشه يا قلمستان - زميني است كه در آن درختان غير مثمر بوسيله اشخاص غرس شده و تعداد درخت در هر هكتار آن از هزار اصله تجاوز نمايد
ت
باغ ميوه - زميني است كه در آن درختان ميوه يا مو بوسيله اشخاص غرس و تعداد درخت ميوه يا مو در هر هكتار آن از يكصد اصله كمتر نباشد و در مورد درختان خرما و زيتون تعداد در هر هكتار از پنجاه اصله كمتر نباشد
فصل دوم
حدود مالكيت ماده دوم - حداكثر مالكيت كشاورزي هر شخص در تمام كشور يك ده ششدانگ خواهد بود. مالكيني كه داراي بيش از يك ده هستند مي توانند بميل خود ده مورد نظر را از مجموع دهات متعلق بخود انتخاب نمايند و مازاد بر ششدانگ مزبور بر طبق اين قانون تقسيم خواهد شد
تبصره 1
اشخاصيكه علاوه بر يك يا چند ده ششدانگ داراي املاك دانگي يا كمتر پراكنده باشند اگر مقدار مالكيتهاي پراكنده آنان معادل يا بيشتر از ششدانگ باشد مخيرند بجاي نصاب مندرج در ماده 2 سهم خود را معادل ششدانگ از مالكيت هاي پراكنده انتخاب نمايند
تبصره 2
در صورتي كه شخصي املاك پراكنده بيش از ششدانگ داشته باشد مي تواند حداكثر تا مقدار ششدانگ براي خود نگاهداري نمايد
تبصره 3
مالكيني كه مشمول تبصره 1 و 2 هستند موظفند تا تاريخ اعلام وزارت كشاورزي دائر به تقسيم مازاد در منطقه مربوط مازاد املاك دانگي پراكنده خود را بزارع يا زارعين ده مربوطه انتقال دهند و الا آنچه مازاد بر حد نصاب باشد بر طبق مقررات اين قانون از طرف دولت خريداري و مطابق آئين نامه ايكه بتصويب هيئت وزيران خواهد رسيد تقسيم خواهد شد
تبصره 4
در مورد املاكي كه تا تاريخ 14/9/38 وقف خاص شده است براي هر يك از موقوف عليهم تا ميزان مقرر در اين ماده كماكان بصورت وقف خاص باقي خواهد ماند و وجوه حاصل از فروش مازاد موقوفات مزبور با نظارت اداره اوقاف اختصاص بخريد مال ديگري داده مي شود تا طبق ماده 90 قانون مدني مورد عمل قرار گيرد
تبصره 5 (اصلاحي 23ˏ07ˏ1341) اصلاحی ۱۳۴۱/۰۷/۲۳
از تاريخ تصويب اين قانون هر گونه اقداماتيكه براي فرار از اجراي مقررات اين قانون بعمل آيد ولو بعنوان نقل و انتقال و صلح و وقف و غيره نسبت بدهات ممنوع و در صورت انجام كان لم يكن خواهد بود مرجع تشخيص اينكه معامله مشمول مقررات اين تبصره ميباشد شوراي اصلاحات ارضي خواهد بود و ادارات ثبت و دفاتر اسناد رسمي مكلف هستند نظريه شورا را كه قطعي است در دفاتر ثبتي منعكس و عمليات بعدي را طبق مقررات اين قانون انجام دهند.
تبصره 6
در مورد موقوفات خاص وظايفي كه طبق اين قانون بعهده مالك گذارده شده است با متوليان و يا قائم مقام آنان ميباشد
تبصره 7
(الحاقي 23ˏ07ˏ1341) از تاريخ تصويب لايحه قانون اصلاحات ارضي (نوزدهم ديماه هزار و سيصدوچهل) در مورد انتقالات عادي مذكور در ماده 43 اصلاحي قانون ثبت در صورتيكه اظهارنامه مذكور در آن ماده پس از تاريخ نوزدهم ديماه هزار و سيصد و چهل بمراجع مربوطه تسليم شده باشد از نظر اجراي اين قانون اظهار نامه مزبور بلااثر خواهد بود.
تبصره 8
(الحاقي 23ˏ07ˏ1341) دفاتر اسناد رسمي مكلفند نسبت به انتقالات دهات و املاك مزروعي از جهت مشمول بودن مقررات اين لايحه نسبت بدهات و رقبات مزبوره با جلب موافقت وزارت كشاورزي يا نماينده وزارت مزبور به تنظيم سند اقدام نمايند. ماده سوم - مستثنيات از ماده دو بقرار زير است
1
باغات ميوه و باغات چاي و قلمستانهائيكه عرصه و اعيان آنها متعلق بمالك باشد با حقابه معموله بملكيت مالك باقي خواهد ماند
2
كليه اراضي كه در تاريخ تصويب اين قانون از طريق زراعت مكانيزه بدون شركت زارع و بوسيله كارگر كشاورزي مورد بهره برداري واقع شده باشد ماداميكه باين ترتيب مورد بهره برداري است از مقررات متن ماده 2 و تبصره هاي 1 و 2 و 3 مستثني است چنانچه بهره برداري اين قبيل اراضي از صورت زراعت مكانيزه و بوسيله كارگر كشاورزي خارج شود مشمول مقررات ماده 2 و تبصره هاي 1 و2 و 3 خواهد بود
تبصره
سازمان اصلاحات ارضي ميتواند باستثناي اراضي زير كشت و آيش و عرصه ساختمانها و حريم قنوات و انهار و معابر و مراتع بقيه اراضي واقع در محدوده دهات مورد تقسيم را طبق آئين نامه كه بتصويب هيئت دولت خواهد رسيد بمتقاضيان ذيصلاحيت براي امور زراعتي و دامداري بفروشد ماده چهارم - از تاريخ تصويب اين قانون انتقال يا فروش مازاد بر آنچه كه طبق مواد 2 و 3 اين قانون بهر شخص تعلق ميگيرد ممنوع است. ماده پنجم - از تاريخ اجراي اين قانون چنانچه در نتيجه هر گونه عقد و معامله مجموع املاك متعلق بهر شخص از حداكثر آنچه كه طبق مواد 2 و 3 اين قانون مجاز گرديده تجاوز كند مازاد برايگان در اختيار سازمان اصلاحات ارضي براي تقسيم قرار مي گيرد ولي اگر از طريق انتقال قهري باو رسيده باشد مازاد بر طبق مقررات اين قانون خريداري و تقسيم خواهد شد
فصل سوم
اراضي قابل تقسيم و مقررات مربوط بان ماده ششم - زمين هائيكه بنا بمقررات اين قانون تقسيم و واگذار مي شود عبارت است از: الف - زمين هاي دهاتيكه در اجراي مواد 2 و 3 اين قانون مازاد بر حد نصاب باقي ميماند اعم از اينكه از طرف مالك يا مالكين نسبت به آن تقاضاي ثبت شده يا نشده باشد
ب
زمينهاي موات
پ
زمينهاي باير ماده هفتم - بمنظور تعيين روش كلي و تهيه برنامه و آيين نامه هاي لازم و نظارت در حسن اجراي وظايفي كه در اين قانون پيش بيني شده شورائي بنام شوراي اصلاحات ارضي برياست وزير كشاورزي و عضويت رئيس سازمان اصلاحات ارضي و چهار نفر از صاحبمنصبان وزارت كشاورزي كه حداقل سمت مديركلي يا مديريت عامل بنگاهي را احراز نموده باشند تشكيل مي گردد آئين نامه هاي تهيه شده پس از تصويب هيئت وزيران بمورد اجرا گذارده خواهد شد
تبصره 1
اجراي مصوبات و تصميمات شورا بتشكيلاتي بنام سازمان اصلاحات ارضي محول مي شود رئيس اين سازمان بپيشنهاد وزير كشاورزي و بفرمان ملوكانه منصوب خواهد شد اختيارات رئيس سازمان و تشكيلات آن بموجب آئين نامه كه بتصويب وزير كشاورزي خواهد رسيد معين ميشود
تبصره 2
پيش بيني اعتبارات و تصويب بودجه بعهده شوراي اصلاحات ارضي خواهد بود كه بر طبق آئين نامه كه بتصويب شورا ميرسد بوسيله رئيس سازمان بمصرف برسد ماده هشتم - در هر منطقه كه با تصويب شوراي اصلاحات ارضي تقسيم شروع ميگردد مراتب از طرف وزارت كشاورزي دو بار و بفاصله ده روز بوسيله روزنامه كثيرالانتشار محل و يا ساير وسائل معمول و مناسب محلي آگهي خواهد شد و در ظرف يك ماه از تاريخ نشر آخرين آگهي اشخاصي كه ميزان مالكيت آنان از حد نصاب مقرر در ماده 2 تجاوز نمايد موظفند در اظهارنامه چاپي كه از طرف وزارت كشاورزي در دسترس آنها گذارده ميشود وضعيت املاك خود را از حد نصاب و مستثنيات ماده سه تنظيم و بانضمام رونوشت مصدق اسناد مالكيت و يا مستند تصرف خود به مقاماتيكه از طرف وزارت كشاورزي تعيين گرديده با اخذ رسيد تسليم نمايند و چنانچه از تسليم اظهارنامه خود تا موعد مقرر خودداري و يا عالماً و عامداً برخلاف حقيقت مطالبي قيد كنند طبق تشخيص شوراي اصلاحات ارضي بپرداخت يكصد هزار ريال جريمه ملزم خواهند شد. و جريمه مزبور بر اساس آئين نامه اجرائي مفاد اسناد رسمي وصول و صرف هزينه هاي مربوط باجراي اين قانون خواهد شد. بعلاوه در اين موارد اداره كشاورزي محل مبادرت بتنظيم صورت وضعيت مزبور خواهد كرد ماده نهم - اراضي مشمول مقررات تقسيم اين قانون كه در تاريخ 14/9/38 در اجاره رسمي بوده است مشروط بر اين كه در آن تاريخ حداكثر پنجسال بخاتمه همان اجاره بيشتر نمانده باشد كماكان تا آخر مدت در اجاره باقي خواهد ماند در صورتيكه مدت اجاره از پنجسال تجاوز نمايد نسبت به بقيه مدت اجاره ملغي و عمل تقسيم انجام خواهد شد
فصل چهارم
ارزيابي و پرداخت بها ماده دهم - در هر منطقه كه دستور تقسيم املاك صادر شود اداره كشاورزي مكلف است پس از تعيين حد نصاب طبق مقررات اين قانون نسبت باملاكي كه بايد تقسيم شود بر مبناي ماليات مزروعي و با در نظر گرفتن ضريب معاملات املاك با توجه بتاريخ مميزي - نوع زراعت - طرز تقسيم محصول و حقوق مالكانه براي هر منطقه از طرف وزارت كشاورزي تعيين خواهد شد قيمت ملك مورد تقسيم را معين و با رعايت ماده 13 بمالك ابلاغ نمايد
تبصره (الحاقي 05ˏ06ˏ1341) الحاقی ۱۳۴۱/۰۶/۰۵
قيمت دهاتيكه سابقه مميزي مالياتي ندارند با در نظر گرفتن قيمت واحد زراعتي نزديكترين دهات مشابه كه بر طبق مقررات اين قانون تعيين شده بوسيله مرجع تعيين كننده ضريب منطقه معين خواهد شد. ماده يازدهم - قيمت ارزيابي شده املاك طبق ماده 10 باقساط ده ساله از طرف دولت بوسيله بانك كشاورزي پرداخت خواهد شد ماده دوازدهم الف - نسبت باملاكي كه قبل از تاريخ 14/9/38 مورد معاملات رهني و يا با حق استرداد بموجب اسناد رسمي واقع گرديده اگر موعد پرداخت طلب دائن نرسيده باشد موعد آن حال و عمل ارزيابي در حضور داين و مديون انجام ميشود و پس از اجراي مقررات اين قانون در موقع تنظيم سند انتقال اگر مالك دين خود را نپرداخته و ملك آزاد نشده باشد دولت بدهي مالك را حداكثر تا ميزان بهاي دهات كه بموجب اين قانون ارزيابي شده با رعايت مقررات اين قانون بداين و زايد بر آن را بمالك ميپردازد و در صورتيكه قيمت ارزيابي شده كافي براي پرداخت تمام طلب داين و متفرعات و خسارات قانوني آن نباشد طلبكار ميتواند براي دريافت بقيه طلب خود از طريق قانوني اقدام نمايد
تبصره (اصلاحي 23ˏ07ˏ1341) اصلاحی ۱۳۴۱/۰۷/۲۳
در موارديكه طبق مقررات اين ماده طلب بستانكار يا وجه نقد يا قبوض اقساطي يا اوراق دستور پرداخت بطريقي كه در اين ماده مقرر است در اداره ثبت براي پرداخت به بستانكار وديعه گذاشته ميشود تشريفات فلك معامله رهني يا شرطي در دفتر اسناد رسمي بوسيله سردفتر انجام سپس طبق مقررات اين قانون به تنظيم سند انتقال اقدام خواهد شد. ب - هرگاه تمام يا قسمتي از املاك مورد تقسيم بعد از تاريخ 14/9/38 در رهن يا معاملات با حق استرداد قرار گيرد مالك موظف است در ظرف ششماه از تاريخ شروع عمليات تقسيم در اين منطقه عين املاك مرهونه مزبور را از رهن خارج سازد در غير اينصورت دولت بدهي مالك را حداكثر تا ميزان بهاي دهات كه بموجب ماده 10 ارزيابي شده طبق ماده 11 بداين پرداخت مينمايد. در اينصورت املاك مزبور بلافاصله آزاد شده محسوب و طبق اين قانون عمل مي شود. طلبكار ميتواند براي دريافت بقيه طلب خود از طريق قانوني اقدام نمايد و در صورت فزوني قيمت ارزيابي شده نسبت بمبلغ مورد معامله تفاوت آن طبق ماده 11 بمالك پرداخت خواهد شد و در صورتيكه معاملات مذكور در بند الف پس از تاريخ فوق تمديد يا تجديد شود مشمول مقررات اين بند خواهد بود ماده سيزدهم - سازمان اصلاحات ارضي پس از تعيين املاك مورد تقسيم خود و بهاي تعيين شده املاك را بمالكين ذينفع به نشانهائيكه در اظهارنامه ذكر شده اطلاع ميدهد و نسخه اي از تصميم خود را بوسيله روزنامه هاي محلي و الصاق در نقاطي كه لازم باشد نشر ميدهد مالكين مزبور چنانچه اعتراضي نسبت به املاك مورد تقسيم يا قيمت داشته باشند ميتوانند حداكثر ظرف دهروز از تاريخ آگهي اعتراض خود را بادارات كشاورزي محل تسليم نمايند. اعتراضات واصله بوسيله وزارت كشاورزي با مستندات قيمت گذاري به كميسيوني مركب از نخست وزير و وزراء – كشاورزي- دادگستري - دارائي و سه نفر از كارشناسان كشاورزي كه براي هر منطقه بوسيله هيئت وزيران تعيين خواهند شد براي رسيدگي ارجاع و كميسيون با حضور نماينده معترضين رسيدگي و باكثريت رأي قاطع صادر خواهد نمود. در صورتيكه نماينده معترضين در موعد مقرر براي رسيدگي حاضر نشود كميسيون در غياب او رسيدگي و رأي قطعي صادر خواهد كرد
تبصره 1
در صورتيكه قيمت تعيين شده املاك مورد قبول سازمان اصلاحات ارضي واقع نشود سازمان نيز مي تواند از قسمت اخير ماده 13 استفاده كند.
تبصره 2
در هر مرحله از مراحل اجراي اين قانون كه مالك فوت كند يا ممنوع المداخله شود اقدامات بعدي با اطلاع دادستان شهرستان اجراء ميشود مگر اينكه در خلال وارث يا نماينده قانوني مالك معلوم شود. ماده چهاردهم - پس از قطعيت تصميم مراجع مربوطه سازمان اصلاحات ارضي مالك را براي انتقال سند بنام دولت ( وزارت كشاورزي ) و دريافت بها ( طبق مقررات اين قانون ) كتباً بوسيله آگهي در محل دعوت مينمايد. چنانچه ظرف 15 روز از تاريخ آگهي مالك يا نماينده قانوني او حاضر بانتقال و تنظيم سند نباشد نماينده سازمان اصلاحات ارضي ظرف يكهفته با اطلاع دادستان شهرستان يا جانشين او بنمايندگي از طرف مالك سند انتقال را امضاء خواهد نمود.
تبصره
در مورد انتقال املاك بدولت هرگاه عمليات ثبتي خاتمه يافته ولي سند مالكيت صادر نشده باشد اداره ثبت پس از انجام تشريفات مقرر سند مالكيت بنام دولت ( وزارت كشاورزي ) صادر خواهد نمود.
فصل پنجم
مقررات مربوط به تقسيم و تحويل اراضي ماده پانزدهم - وزارت كشاورزي موظف است املاك انتقالي را بلافاصله بكسانيكه مشمول دريافت زمين هستند به بهاي خريداري شده باضافه حداكثر تا ميزان ده درصد واگذار و بهاي آنرا در ظرف مدت 15 سال باقساط متساوي ساليانه بوسيله بانك كشاورزي دريافت نمايد ماده شانزدهم - زمينهائيكه بنا به مقررات اين قانون تقسيم ميشود برئيس خانوار انتقال داده ميشود و در واگذاري اراضي از لحاظ تقدم ترتيب زير رعايت ميشود:
الف
زارعين هر ده كه در همان زمين به زراعت مشغولند و مقيم ده باشند
ب
وراث زارعيني كه حداكثر يكسال قبل از شروع تقسيم در آن منطقه فوت كرده باشند.
پ
برزگرانيكه در آن ده بامر زراعت مشغول ميباشند
ت
كارگران كشاورزي مقيم منطقه تقسيم.
ث
افراديكه داوطلب كار كشاورزي باشند.
تبصره
بافرادي طبق مقررات اين قانون زمين واگذار خواهد شد كه قبلا عضويت شركت تعاوني همان ده را پذيرفته باشند. ماده هفدهم - واگذاري زمين بافراد حائز شرايط در ماده پانزدهم بشرح زير خواهد بود: اراضي ده مورد تقسيم برحسب نسق زراعتي موجود سهم بندي و مشاعاً به زارعين واگذار خواهد گرديد و در موارديكه سازمان اصلاحات ارضي لازم بداند اراضي ده نقشه برداري گرديده و برحسب موقعيت و نوع زراعت قطعه بندي و بتناسب نسق زراعتي موجود مفروزاً به زارعين واگذار خواهد شد.
تبصره 1
زمينهاي آبي طبق مقررات اين قانون باحقابه مربوط از قنات يا رودخانه و غيره به زارع منتقل خواهد شد و ميزان حقابه هر زمين آبي از كل منبع آب مربوطه با در نظر گرفتن آيش طبق معمول محل خواهد بود و در مورد قنات مالكيت مشاع آن نيز نسبت بسهم حقابه آن زمين بزارع تحويل گيرنده زمين انتقال خواهد يافت زمينهاي آبي كه از رودخانه مشروب ميشود مالكيت مشاع مجاري و انهار و حقابه نسبت به زمين مربوط بزارع تحويل گيرنده زمين منتقل خواهد گرديد و مراقبت و نگهداري و تعمير و اصلاح كليه اين قبيل منابع بعهده شركت تعاوني مربوطه خواهد بود
تبصره 2
هرگاه بعضي از زمينهاي آبي بمالكيت مالك يا مالكين باقيمانده و قسمتي به زارع و يا زارعين طبق مقررات اين قانون انتقال يابد و بطور كلي در هر ملكي كه مشاع باشد اداره امور قنات يا قنوات يا چاه عميق يا انهار كه اراضي مزروعي از آن مشروب ميشود بعهده اكثريت ملكي مالكين است كه به امانت از طرف عموم مالكين آنرا اداره نمايند ولي عموم مالكين آن اراضي مزروعي بايد مخارج آنرا نسبت بسهم خود بپردازند و الا بتقاضاي اكثريت ملكي مالكين و رأي هيئت حل اختلاف از محصول ملك در سر خرمن وصول مي شود
فصل ششم
مقررات مربوط به اراضي تقسيم شده ماده هيجدهم - آنچه كه بنا بمقررات اين قانون تقسيم و باشخاص انتقال داده مي شود به نام انتقال گيرنده سند انتقال صادر و به مالك جديد تحويل و مورد انتقال بعنوان وثيقه وصول اقساط در رهن وزارت كشاورزي گذارده خواهد شد ماده نوزدهم - هر گونه معاملاتي نسبت باراضي واگذار شده كه منجر به تجزيه آن اراضي بقطعات كوچكتر از حداقلي كه از طرف وزارت كشاورزي براي هر منطقه تعيين مي شود ممنوع و باطل است و چنانچه زارع فوت نمايد و وراث نتوانند براي اداره ملك توافق كنند مي توانند سهم خود را با رعايت قسمت اول اين ماده بزارع ديگري بفروشند در اينصورت پرداخت بقيه اقساط بعهده خريدار جديد است هر زارع تا دو برابر حداقل تعيين شده از اراضي آن ده خريداري نمايد.
تبصره 1
زارعيني كه زمين به آنها واگذار مي شود چنانچه نتوانند طبق برنامه شركت تعاوني در امور توليدي و عمراني شركت نموده و وظايف مربوطه را انجام دهند بتشخيص شركت تعاوني از عضويت شركت اخراج و در مورد اراضي كه به آنها واگذار شده طبق قسمت اخير ماده 28 اين قانون رفتار خواهد شد
تبصره 2
هرگاه زمين هاي تقسيم شده مصرف ديگري غير از زراعت پيدا نمايد كه درآمد آن بيش از كشاورزي باشد وزارت كشاورزي پس از رسيدگي اجازه تجزيه و فروش آنرا خواهد داد.
فصل هفتم
روابط زارع و مالك ماده بيستم - از تاريخ تصويب اين قانون وظايف و روابط زارع و مالك و نحوه تقسيم محصول در كليه نقاط كشور در املاك و موقوفات بشرح زير خواهد بود الف وظائف مالك 1 - پرداخت مخارج مرمت و نگاهداري قنوات اعم از تنقيه - نوكني - لايروبي - ادامه پيشكار و كليه اقداماتيكه براي دائر نگه داشتن قنوات و چاههاي آب لازم است و پرداخت هزينه آب رودخانه و انهار و احداث و تعمير ناوسيمان و سدبند و جداول و استخر و بركه و امثال آن ها طبق مقررات و معمول محل 2 - پرداخت مخارج مربوطه به موتور و تلمبه و آبياري در نقاطي كه معمول است و كوشش بمنظور استفاده از وسائل جديد در امر آبياري
تبصره
در موارديكه بين مالك و زارع در خصوص پرداخت هزينه و استفاده از تلمبه و موتور آب قرارداد خاصي تنظيم شده باشد بر طبق مفاد آن رفتار خواهد شد 3 - تهيه بذر مناسب در نقاطيكه بذر بعهده مالك است 4 - همكاري و تشريك مساعي بازارع براي تبديل و بهبود بذر در نقاطي كه تهيه بذر بعهده زارع است 5 - انجام ساير وظايف و تكاليفيكه بموجب قوانين و آئين نامه هاي ديگر تعيين شده يا خواهد شد و همچنين وظايفيكه طبق عرف و معمول هر محل اختصاصاً بعهده مالك است ب - وظايف زارع از اين قرار است 1 - انجام عمليات زراعتي از قبيل شخم - آماده نمودن زمين كشت . مواظبتهاي زراعتي - برداشت و غيره طبق عرف محل 2 - تهيه بذر مناسب. در نقاطيكه تهيه بذر بعهده زارع است
تبصره
در صورتيكه در تاريخ تصويب اين قانون نسبت بمراحل زراعتي فوق ترتيب خاصي بين مالك و زارع معمول بوده است بهمان نحو عمل خواهد شد و نسبت به آينده نيز طرفين ميتوانند طبق قراردادي كه منعقد خواهند كرد رفتار نمايند پ - وظائف مشترك مالك و زارع عبارتند از: 1 - مراقبت و حفظ و نگاهداري قنوات - چاه - استخر - جدول نهر و تشريك- مساعي و اتخاذ ترتيباتي كه از اتلاف آب جلوگيري كند و استفاده بيشتر از آب را در امور زراعتي ممكن سازد 2 - پرداخت هزينه كود شيميائي و مخارج دفع آفات
تبصره
هر يك از مالك و زارع كه هزينه تهيه كود شيميائي و مخارج دفع آفات را بپردازند ميتوانند قبل از تقسيم محصول معادل بهاي آن برداشت نمايند 3 - پرداخت حقوق كدخدا و دشتبان و ميراب و امثال آن ها طبق عرف و معمول محل 4 - مراقبت در حفظ و نگاهداري اشجار و باغات و همچنين موسسات و ابنيه عمومي از قبيل مدرسه و آب انبار و غيره 5 - دادن اطلاعات لازم از منابع توليد و امور زراعتي و اجتماعي ده بمامورين وزارت كشاورزي و اجراي دستورات فني و راهنمائيهاي آنان كه بمنظور توسعه سطح كشت و بهبود امور زراعي صادر مي شود
تبصره
از تاريخ تصويب اين قانون تغيير نسق زراعتي در دهات ممنوع است و هر شخص زارع همان زمين ( اعم از زير كشت و آيش ) شناخته ميشود كه در تاريخ تصويب اين قانون براي زراعت در اختيار داشته است ماده بيست و يكم - چنانچه مالك بموقع تمام يا قسمتي از وظايف خود را ايفاء ننمايد زارع با حكم هيئت حل اختلاف مذكور در ماده سي و سوم اين قانون در حدود امكانات خود هزينه هاي لازم را خواهد پرداخت و راسا امور زراعي را انجام ميدهد در چنين صورتي بابت استفاده از زمين فقط دو درصد كل محصول بمالك تعلق خواهد گرفت و اين ترتيب تا زمانيكه مالك كليه هزينه هاي انجام شده از طرف زارع را نپردازد و وظايف خود را انجام ندهد مجري خواهد بود تبصره - هيئت هاي حل اختلاف در اين موارد خارج از نوبت به موضوع رسيدگي كرده و حكم خواهند داد ماده بيست و دوم - كليه زارعيني كه در تاريخ تصويب اين قانون در زمين هر ده بكشت كار مشغول بوده اند ساكنين همان ده شناخته ميشوند و هيچ مالكي حق ندارد بهيچ عنوان زارع را از ده يا از اراضي مورد كشت و كار اخراج نمايد و يا از زراعت او ممانعت بعمل بياورد
تبصره 1
انجام امور زراعت وسيله مالك در اراضي كه در اختيار زارع است و يا در آن ريشه و اعياني دارد پس از جلب رضايت زارع و خريد ريشه و اعياني بموجب سند رسمي مجاز است
تبصره 2
در ملك مفروزي كه در اختيار مالك باقي ميماند مالك ميتواند بهر نحوي كه موجب ازدياد درآمد ملك شود اقدام نمايد و چنانچه مايل باشد ميتواند با توافق زارعين آن ده و يا در صورت عدم توافق با نظر هيئت حل اختلاف كشاورزي حق زارع مزبور را خريداري نمايد
تبصره 3
چنانچه مالك اينقبيل املاك نتواند اراضي را كه در اختيار دارد مورد بهره برداري صحيح قرار دهد وزارت كشاورزي ميتواند اراضي مزبور را بموجب مقررات اين قانون از مالك خريداري و بزارع يا زارعين ديگر واگذار نمايد.
تبصره 4
آئين نامه اجرائي تبصره هاي 1 و 2 از طرف شوراي اصلاحات ارضي تنظيم و بتصويب هيئت وزيران خواهد رسيد ماده بيست و سوم - چنانچه زارعي از كشت و كار در زميني كه در اختيار او است خودداري و يا برخلاف وظائف مندرج در اين قانون رفتار نمايد مالك بهيئت حل اختلاف مذكور در ماده 33 اين قانون مراجعه خواهد كرد. در مورد قسمت اول اين ماده هيئت پس از رسيدگي چنانچه زارع معاذير موجهي نداشته باشد زمين را از يد او خارج ميكند ماده بيست و چهارم - سهم زارع و مالك از محصول هر نوع زراعتي طبق عرف و عادت معمول هر محل تقسيم خواهد شد ولي از تاريخ تصويب اين قانون در كليه نقاط كشور مالك بايد در زراعت آبي پنج درصد و در زراعت ديم ده درصد از درآمد خالص مالكانه جنسي خود بمنظور ازدياد سهم كشاورزان بزارع بپردازد.
تبصره
در مناطقي كه تهيه عوامل زراعتي بعهده مالك يا گاوبند بوده و كار زراعت بعهده برزگر ميباشد مقادير مندرج در متن اين ماده بسهم برزگر اضافه ميشود. ماده بيست و پنجم - اعياني هاي زراعتي احداثي از طرف زارع متعلق به او است و حق دارد بنام خود به ثبت رسانيده و سند مالكيت بگيرد ولي احداث اعيانيهاي جديد موكول به جلب رضايت كتبي از طرف مالك خواهد بود
تبصره
در دهاتيكه مشمول مقررات انتقال و تقسيم نيستند در صورتي كه اكثريت زارعين آن دهات بخواهند خانه هاي جديدي بسازند مالك موظف است تا پانصد متر براي هر زارع بمنظور ساختن خانه و انبارو محل نگاهداري دام و همچنين اراضي كافي براي ساختمان مسجد - حمام - مدرسه و امثال آنها در محوطه مناسبي به تشخيص اداره كشاورزي محل منظور و مجاناً در اختيار زارعين داوطلب بگذارد و اين قبيل زارعين موظفند در اراضي واگذاري با رعايت اصول بهداشت و بر طبق نقشه كه از طرف وزارت كشاورزي در اختيار آنان گذارده ميشود ساختمان هاي مناسب را حداكثر يكسال پس از تحويل زمين بسازند و الا اراضي واگذاري عيناً بمالك مسترد خواهد شد
فصل هشتم
مقررات مالي ماده بيست و ششم - اعتبار لازم براي اجراي اين قانون و هزينه هاي مربوط بسازمان و عمليات اصلاحات ارضي در بودجه كل كشور منظور و در اختيار سازمان مزبور قرار ميگيرد. ماده بيست و هفتم - كليه قبوض و اقساط مورد فروش بطور امانت به بانك كشاورزي ايران تحويل خواهد شد و بانك مزبور بوكالت از طرف وزارت كشاورزي مكلف است اقساط بدهي كشاورزان را بابت بهاي زمين وصول و از محل مزبور و در صورت عدم تكافو با استفاده از كمك دولت كه مقدار آن همه ساله در بودجه كل كشور منظور خواهد شد مطالبات مالكين را بابت قيمت دهات طبق مقررات اين قانون بپردازد. ماده بيست و هشتم - زارعي كه زمين به او واگذار ميشود چنانچه سه قسط از اقساط ساليانه بدهي خود را بدون عذر موجه بنا بتشخيص بانك كشاورزي نپردازد و با صدور اجرائيه ثبتي حاضر بپرداخت اقساط مزبور نگردد ملك در مقابل بقيه بدهي كشاورز بوزارت كشاورزي جهت واگذاري به ديگري بر اساس مقررات اين قانون منتقل خواهد گرديد. ماده بيست و نهم - كليه عمليات ثبتي مربوط به نقل و انتقالات طبق اين قانون كه يكطرف آن دولت باشد اعم از صدور سند مالكيت - اجراء و اخطار و غيره مجاناً انجام و از پرداخت هر گونه حق الثبت و عوارض معاف ميباشند و همچنين كليه تقاضانامه ها و اظهارنامه ها و اوراق تعهدات اسناد و مدارك تصرف و تهيه رونوشت اسناد هر گونه اوراق ديگر مربوط به نقل و انتقالات فوق بوسيله مقامات رسمي يا صاحبان محاضر مورد اقدام قرار گيرد از پرداخت ماليات و عوارض و حق تمبر معاف است پرداخت حقوقي كه بسردفتران اسناد رسمي تعلق مي گيرد بالمناصفه بعهده طرفين معامله خواهد بود.
تبصره (الحاقي 23ˏ07ˏ1341) الحاقی ۱۳۴۱/۰۷/۲۳
در مورد املاكي كه طبق اين قانون بدولت منتقل ميشود بقاياي هزينههاي ثبتي از وجوه نقدي كه بمالك پرداخت ميشود يا از اولين اقساط وصول خواهد شد.
فصل نهم
مقررات مربوط بكمكهاي فني و حمايت كشاورزان و زارعين ماده سي ام - دولت موظف است ضمن انجام عمليات تقسيم اراضي در هر منطقه سازمان مجهز كشاورزي براي تهيه و توزيع بذر و نهال مرغوب و دامهاي اصيل و تأمين تسهيلات لازم در اعطاء اعتبار و امر بازرگاني محصولات كشاورزي و ترويج كشاورزي نوين در آن منطقه ايجاد نمايد ماده سي و يكم - در دهاتيكه زمين بين كشاورزان تقسيم ميشود در مورد خانه مسكوني و ابنيه از قبيل طويله انبار و غيره كه در تصرف زارعين است هرگاه عرصه و اعياني ابنيه مزبور متعلق بمالك باشد عرصه و اعياني به زارع واگذار ميشود و كشاورزان ميتوانند بنام خود تقاضاي صدور سند مالكيت بنمايند ماده سي و دوم - امور مشترك كشاورزي دهات تقسيم شده از قبيل نگاهداري قنوات و انهار و استفاده از ماشين آلات عمليات دفع آفات نباتي و حيواني و امثال آن بوسيله شركتهاي تعاوني انجام خواهد شد. ماده سي و سوم(اصلاحي 23ˏ07ˏ1341) -رفع اختلاف بين مالك و زارع در امور مربوطه به كشاورزي بمامورين اصلاحات ارضي محول ميشود . مامورين ژاندارمري مكلف هستند دستورات رئيس سازمان اصلاحات ارضي هر منطقه را در اين مورد بموقع اجراء بگذارند . وزيركشور و وزيركشاورزي در اجراء اين دستور جداگانه تعليمات لازم خواهند داد . ماده سي و چهارم - مأمورين دولت و كسانيكه مأمور اجراي اين قانون ميباشند هرگاه در اجراي مقررات اين قانون مرتكب جرم و يا تخلفات اداري شوند بحداكثر مجازاتيكه براي آن جرم در قوانين مقرر است محكوم خواهند شد. ماده سي و پنجم (منسوخه 10ˏ11ˏ1358) - خريد املاك ورثه اسماعيل قشقائي از تاريخ تصويب اين قانون مشمول مقررات اين قانون خواهد بود. ماده سي و ششم - درباره معاملات گذشته و آينده بانك كشاورزي ايران و همچنين حدود وظائفي كه بموجب اين قانون بر عهده بانك مزبور واگذار شده و تعيين امتيازات و اعتبارات مربوطه بر طبق آئين نامه مخصوصي كه بتصويب هيت وزيران ميرسد عمل خواهد شد. ماده سي و هفتم وزارت كشاورزي و وزارت دادگستري و وزارت كشور مأمور اجراي اين قانون ميباشند و آئين نامه هاي لازم را تهيه و بتصويب هيئت وزيران خواهند رساند ماده سي و هشتم - دولت مكلف است پس از افتتاح مجلسين تنفيذ اين قانون اصلاحي قانون مصوب 26/2/39 مجلسين را تحصيل نمايد