قانون تشكيل خانه انصاف مصوب 1344,02,18 با اصلاحات و الحاقات بعدي
ماده 1
بمنظور رسيدگي و حل و فصل اختلافات ميان ساكنان روستاها وزارت دادگستري بتدريج و با اعلام قبلي شورائي بنام خانه انصاف براي يك يا چند ده تشكيل ميدهد.
تبصره (منسوخه 18ˏ12ˏ1347) منسوخ ۱۳۴۷/۱۲/۱۸
وزارت دادگستري ميتواند در حوزههائي كه مقتضي بداند بتشكيل خانه انصاف سيار مبادرت نمايد. طرز تشكيل و طريقه اجراي احكامخانه انصاف سيار بموجب آئيننامه ايست كه از طرف وزارت دادگستري تهيه ميشود.
ماده 2
شوراي مذكور در ماده يك مركب از پنج نفر از معتمدان محل است كه از طرف ساكنان حوزه خانه انصاف براي مدت سه سال انتخاب خواهند شد سه نفر از اعضاء خانه انصاف اعضاء اصلي و دو نفر ديگر اعضاء عليالبدل ميباشند.
ماده 3
انتخابكنندگان بايد داراي شرايط زير باشند:
1
تابعيت ايران
2
داشتن لااقل بيست سال تمام سن
3
اقامت در محل
4
نداشتن سابقه محكوميت كيفري موثر
5
دارا بودن اهليت قانوني
ماده 4
شرايط انتخاب شوندگان بقرار زير است:
1
داشتن لااقل 35 سال تمام سن
2
معروفيت بديانت و صحت عمل و امانت
3
متاهل بودن
4
داشتن ساير شرايط مقرر در ماده سوم
تبصره
كدخدا حق انتخاب شدن در خانه انصاف را ندارد مگر از سمت كدخدائي استعفا نمايد.
ماده 5
امر انتخابات خانه انصاف بوسيله بخشدار با همكاري دو نفر از معتمدان محل بتعيين رئيس دادگاه بخش و تحت نظارت او انجام ميگيرد. ترتيب انجام انتخابات و تشخيص حائزين اكثريت بموجب آئيننامهاي كه وزارتخانههاي دادگستري و كشور تنظيم مينمايند معين خواهد شد.
ماده 6 (منسوخه 18ˏ12ˏ1347) منسوخ ۱۳۴۷/۱۲/۱۸
پس از خاتمه انتخابات بخشدار كساني را كه براي عضويت خانه انصاف انتخاب شدهاند به رئيس دادگاه بخش محل معرفي مينمايد و رئيس دادگاه در صورت احراز صحت انتخابات اعتبارنامه اعضاء خانه انصاف را صادر و به آنان تسليم ميكند والا انتخابات را باطل و مراتب را با ذكر دلائل بدفتر مركزي خانههاي انصاف اعلام ميكند. هرگاه يك يا چند نفر از منتخبين واجد شرايط لازم نباشند رئيس دادگاه اعضاء خانه انصاف را بترتيب از بين حائزين اكثريت تعيين و به آنان اعتبارنامه ميدهد و چنانچه بين انتخاب شدگان افراد حائز شرايط به تعداد كافي نباشند رئيس دادگاه انتخابات را فقط براي انتخاب بقيه اعضاء خانه انصاف تجديد مينمايد.
ماده 7
اعضاء خانه انصاف در اولين جلسه از بين يكنفر را براي رياست و دو نفر را براي عضويت اصلي و دو نفر ديگر را براي عضويت علي البدل معين مي نمايد در انتخابات اعضاء اصلي كسانيكه داراي سواد هستند اولويت خواهند داشت و در صورتيكه هيچيك از اعضاء داراي سواد نباشند يكنفر ديگر از معتمدان محل را كه داراي سواد باشد براي عضويت اصلي خانه انصاف انتخاب مينمايند. در اينصورت شخصي كه راي كمتري داشته سمت عضويت علي البدل را خواهد داشت اعضاء علي البدل در صورت غيبت و يا معذوريت اعضاء اصلي بجاي آنان انجام وظيفه خواهند نمود.
ماده 8
عضويت در خانه انصاف افتخاري و مجاني است.
ماده 9 (منسوخه 18ˏ12ˏ1347) منسوخ ۱۳۴۷/۱۲/۱۸
در صورت مشاهده بي نظمي و تقصير در انجام وظايفي كه بعهده خانه انصاف محول گرديده است و يا در صورتيكه يك يا چند نفر از اعضاء خانه هاي انصاف به عللي قادر بانجام وظيفه خود نباشند وزارت دادگستري بر حسب مورد به انحلال خانه انصاف و يا بركناري عضو يا اعضاء مزبور اقدام مينمايد. در صورت بركناري و يا فوت و يا استعفاء يك يا چند نفر از اعضاء خانه انصاف رئيس دادگاه بترتيب از حائزين اكثريت به تكميل اعضاء خانه انصاف مينمايد هرگاه بين آنان افراد حائز شرايط نباشند و بيش از ششماه به تجديد انتخابات باقي مانده باشد رئيس دادگاه انتخابات را فقط نسبت باين عده تجديد مي نمايد. وظايف و صلاحيت خانه انصاف
ماده 10
در كليه اختلافات و دعاوي بين ساكنان ده خانه انصاف سعي ميكند كه اختلافات را بصلح و سازش خاتمه دهد.
ماده 11 (منسوخه 18ˏ12ˏ1347) منسوخ ۱۳۴۷/۱۲/۱۸
در دعاوي مدني صلاحيت خانه انصاف محدود به موارد زير است:
1
رسيدگي به دعاوي مالي (اعم از منقول و غير منقول) در صورتي كه خواسته دعوي بيش از ده هزار ريال نباشد.
2
در دعاوي راجع به اموال منقول كه خواسته آن تا مبلغ پنجاه هزار ريال باشد بشرط آن كه طرفين دعوي كتباً رضايت خود را اعلام داشته باشند.
3
دعاوي مربوط به كدورتهاي خانوادگي و نفقه زن و اولاد و ساير افراد واجبالنفقه.
4
رسيدگي بدعوي تصرف عدواني و رفع مزاحمت در حدود ماده يك اصلاحي قانون جلوگيري از تصرف عدواني و صدور دستور مقتضي. دستورخانه انصاف در اينمورد تأثيري در تشخيص مالكيت طرفين دعوي نخواهد داشت. در موارديكه دعوي مربوط به مالكيت اراضي و ابنيه و موقوفات يا تصرف عدواني مربوط به اراضي مورد اختلاف بين دو يا چند ده باشد خانه انصافصلاحيت رسيدگي نخواهد داشت.
ماده 12 (منسوخه 18ˏ12ˏ1347) منسوخ ۱۳۴۷/۱۲/۱۸
در دعواي تصرف عدواني و رفع مزاحمت در صورتي كه خانه انصاف شكايت را صحيح تشخيص دهد دستور لازم بر رفع مزاحمت و اعاده تصرف صادر مينمايد و كدخداي ده يا مأمورين انتظامي بدرخواست رئيس خانه انصاف مكلفند فوراً دستور را اجراء نمايند. كدخدا ميتواند از مأمورين انتظامي استمداد نمايد. ذينفع ميتواند ظرف مدت يكماه پس از ابلاغ از دستور خانه انصاف بدادگاه بخش محل شكايتنمايد و در اينصورت چنانچه دادگاه شكايت را وارد تشخيص دهد دستور مزبور را لغو و طبق مقررات قانوني بموضوع رسيدگي و حكم صادرمينمايد رأي دادگاه بخش قطعي است.
ماده 13
در مورد صغار و ساير محجورين و غائب مفقودالاثر خانه انصاف مكلف است مادام كه از طرف مراجع قضائي ترتيب اداره اموال آنان داده نشده اقداماتي را كه براي حفظ دارائي اشخاص مذكور لازم ميداند بعمل آورده مراتب را فورا برئيس دادگاه بخش محل اعلام و طرقي را كه براي حفظ منابع آنان مفيد تشخيص دهد پيشنهاد نمايد.
ماده 14
در امور جزائي صلاحيت خانه انصاف بشرح زير است:
1
رسيدگي و صدور حكم در امور خلافي طبق آئين نامهايكه وزارت دادگستري و وزارت كشور با رعايت عرف روستاها با جزاي نقدي حداكثردويست ريال تنظيم خواهند كرد.
2
مراقبت در حفظ آثار جرم.
3
جلوگيري از فرار متهمين در جرائم مشهود و اعلام فوري مراتب بنزديكترين مرجع قضائي يا مأمورين انتظامي كدخداي ده مكلف است دستور خانه انصاف را براي جلوگيري از فرار متهمين اجراء كرده و بلافاصله موضوع را بنزديكترين مرجع قضائي يا مأمورين انتظامي گزارش داده متهم را معرفي و تحويل نمايد.
ماده 15
رسيدگي بدعوي در خانه انصاف بدين ترتيب است كه بدواً شاكي شكايت خود را كتباً يا شفاهاً نزد سپاهي دانش مقيم محل عنوان ميكند سپاهي دانش شرح شكايت را در پرونده قيد كرده و بهر ترتيب مقتضي بداند طرف دعوي را احضار و شكايت شاكي را به او اعلام و تفهيم مينمايد و پاسخ او را نيز در پرونده قيد و پرونده را براي رسيدگي بخانه انصاف ارسال ميدارد.
ماده 16
در جلسه رسيدگي بنا بدعوت خانه انصاف سپاهي دانش حضور يافته و اوراق پرونده را قرائت كرده و خلاصه جريان رسيدگي واظهارات طرفين و تصميمات خانه انصاف را در پرونده ثبت مينمايد.
ماده 17
در صورت غيبت يا معذوريت و يا بهرجهتي كه استفاده از سپاهي دانش ميسر نباشد رئيس دادگاه بخش محل ميتواند وظائف او را به آموزگار يا بهر يك از اعضاء خانه انصاف و يا كدخدا و يا شخص مورد اعتمادي محول نمايد.
ماده 18
هر گاه يكي از اعضاء خانه انصاف با طرفين دعوي قرابت نسبي و يا سببي از موارد رد داشته باشد و مورد ايراد واقع شود و همچنين درصورتي كه يكي از اعضاء مزبور طرف دعوي باشد نميتواند در رسيدگي شركت نمايد. در اينصورت عضو عليالبدل در رسيدگي شركت خواهد كرد و اگر اكثريت اعضاء مردود باشند رئيس يا عضو خانه انصاف كه مردود نباشد بنظر خود يك يا دو نفر از افراد مورد اعتماد محل را براي شركت در رسيدگي دعوت خواهد نمود.
ماده 19
اگر دعوي مربوط به ساكنان دو يا چند حوزه خانه انصاف باشد خانه انصاف هر حوزه از بين خود يكنفر نماينده معين مينمايد. نمايندگان مزبور از خانه انصاف نزديكترين حوزهاي كه دعوي متوجه ساكنين آن نيست درخواست مينمايد كه يكنفر نماينده براي شركت در رسيدگي معين نمايد. نمايندگان مزبور از بين خود يكنفر را براي رياست خانه انصاف انتخاب و بدعوي رسيدگي و راي صادر مينمايند در مورد اين ماده ترتيب تشكيلخانه انصاف از طرف رئيس دادگاه بخش مربوطه داده خواهد شد.
ماده 20
رسيدگي بدعوي در خانه انصاف مجاني است و تابع تشريفات آئين دادرسي نيست و خانه انصاف ميتواند بهر طريقي كه مقتضي بداند طرفين دعوي را احضار و اظهارات و مدافعات آنان را استماع كرده و هر گونه تحقيقي را كه لازم بداند مانند استماع گواهي گواهان و معاينه محل و جلبنظر خبره مورد اعتماد بعمل آورده و يا انجام آن را بيكي از اعضاء خود محول نمايند. عدم حضور اصحاب دعوي با اطلاع از وقت جلسه مانع رسيدگي و صدور حكم نخواهد بود مگر آنكه طرف غائب عذر موجهي براي عدم حضور داشته باشد.
ماده 21
جلسات خانه انصاف در يكي از امكنه عمومي ده مانند مسجد يا مدرسه يا تكيه يا محل ديگريكه رئيس خانه انصاف مقتضي تشخيص دهد در موقع لزوم تشكيل خواهد يافت.
ماده 22
خانه انصاف ميتواند انجام تحقيقات مذكور در ماده 20 و اموري را كه مربوط بتهيه مقدمات رسيدگي و مرتب كردن دلائل و مستندات راي است براي تنظيم بيكي از اعضاء خود محول نمايد و همچنين وظائف خانه انصاف را در حفظ آثار جرم و محافظت اموال صغار و محجورين بيكي از اعضاء خود محول كند.
ماده 23
در موقع صدور راي خانه انصاف بايد بدلائل دعوي و مدافعات طرفين و نتيجه تحقيقات توجه نموده و با رعايت مقتضيات عدالت وانصاف و عرف و عادت محل بطور كدخدا منشي در حل و فصل دعوي و صدور راي اقدام نمايد. راي خانه انصاف در هر حال حضوري محسوب و اكثريت آراء مناط اعتبار است.
ماده 24
پس از صدور راي از طرف خانه انصاف مامور سپاه دانش يا قائممقام او طبق ماده 17 راي را در ورقهاي ثبت نموده و به امضاء يا مهراعضاء ميرساند و بهر طريقي كه مقتضي بداند راي را بطرفين دعوي ابلاغ و تفهيم مينمايد و چنانچه اظهاراتي داشته باشند ثبت نموده و كليه اوراق را بدادگاه بخش محل ارسال ميدارد. ماده 25 (منسوخه 18ˏ12ˏ1347) - پس از وصول اوراق بدادگاه در صورتي كه رئيس دادگاه رأي را از لحاظ صلاحيت و رعايت ساير مقررات مذكور در اين قانون صحيحتشخيص دهد بدرخواست ذينفع دستور اجراء آن را صادر و عمليات اجرايي را به متصدي اجراء دادگاه يا كدخداي محل يا هر يك از مأمورين انتظاميكه مقتضي بداند محول كرده و تعليمات لازم را در نحوه اجراء حكم خواهد داد و در غير اينصورت پس از رسيدگي رأي خانه انصاف را فسخ كرده و بدرخواست ذينفع طبق مقررات قانوني اقدام برسيدگي مينمايد و رأي دادگاه بخش در اينمورد قطعي است. تبصره (منسوخه 18ˏ12ˏ1347) - رعايت مقررات و تشريفات اجراء احكام در مورد احكام مدني خانه انصاف جز در مورد مستثنيات دين الزامي نيست و هزينههاي اجرائي نيزوصول نخواهد شد.
ماده 26
دعاويكه در صلاحيت خانه انصاف است چنانچه قبل از تشكيل خانه انصاف طرح شده باشد كماكان در مرجعي كه قبلا صالح بوده استجريان خواهد داشت.
ماده 27
در مورد كليه مسائلي كه بموجب مقررات اصلاحات ارضي تعيين تكليف شده همان مقررات عمل خواهد شد و رسيدگي بموضوعات مزبور از صلاحيت خانه انصاف خارج است.
ماده 28
آئيننامههاي لازم براي اجراي مقررات اين قانون را وزارت دادگستري تنظيم كرده و بموقع اجرا خواهد گذاشت.
ماده 29
دولت مأمور اجراي اين قانون است. قانون بالا كه مشتمل بر بيست و نه ماده و يك تبصره است در جلسه روز 1شنبه بيست و دوم فروردين ماه 1344 بتصويب مجلس شورايملي رسيده بود. در جلسه روز شنبه 18 ارديبهشت ماه 1344 شمسي بتصويب مجلس سنا رسيد. رئيس مجلس سنا - مهندس شريف امامي