قانون موافقتنامه بين ايران و عراق راجع به كلانتران مرز مصوب 1355,03,25 با اصلاحات و الحاقات بعدي
ماده واحده
موافقتنامه بين ايران و عراق راجع به كلانتران مرز كه در تاريخ 26 دسامبر 1975 (5 ديماه 2534 شاهنشاهي) در بغداد بامضاءرسيده و مشتمل بر يك مقدمه و بيست ماده ميباشد تصويب و اجازه مبادله اسناد تصويب آن داده ميشود. قانون فوق مشتمل بر يك ماده و متن موافقتنامه ضميمه پس از تصويب مجلس سنا در جلسه روز چهارشنبه 19/3/2535 در جلسه روز سهشنبهبيست و پنجم خرداد ماه دو هزار و پانصد و سي و پنج شاهنشاهي بتصويب مجلس شوراي ملي رسيد. رئيس مجلس شوراي ملي - عبدالله رياضي موافقتنامه بين ايران و عراق راجع به كلانتران مرز دولت شاهنشاهي ايران و دولت جمهوري عراق با تمايل به تحكيم نظم و امنيت - بر مبناي روح توافق الجزيره مورخ 6 مارس 1975 در مناطق مرزي و براي حل و فصل حوادث و تجاوزات يااختلافاتي كه ممكن است در مناطق فوقالذكر بروز نمايد - نسبت به مقررات ذيل توافق نمودند:
ماده 1
طرفين متعاهدين متعهد ميشويد كليه حوادث و تجاوزات يا اختلافات مذكور در ماده 6 موافقتنامه حاضر را كه در مناطق مرزي بروز نمايد -از طريق دوستانه و بوسيله كلانتران مرز مجاز خود - حل و فصل نمايند.
ماده 2
منطقه مرزي - از مبدأ خط مرزي مشترك بعمق پانزده كيلومتر در سرزمين هر يك از طرفين متعاهدين گسترش دارد.
ماده 3
الف - هر يك از طرفين متعاهدين براي هر يك از مناطق مرزي مشروحه ذيل يك كلانتر مرز تعين خواهد نمود. در ايران - در عراق خرمشهر- مقر فرمانداري بصره سوسنگرد - مقر فرمانداري عماره دهلران - عليالغربي مهران - بدره سومار- مندلي قصرشيرين - خانقين نوسود - حلبچه مريوان - پنجوين بانه - شهربازار سردشت - پشدار(قلعه دزه) پيرانشهر - چومان تعداد و مقر كلانتريهاي مرزي فوقالذكر با توافق مشترك از طريق ديپلماتيك قابل تغيير ميباشد. ب طرفين متعاهدين - در اسرع وقت از طريق ديپلماتيك - اسامي و عناوين و اختيارات كلانتران مرز و نيز هر گونه تغيير را كه متعاقباً در اين موردصورت پذيرد باطلاع يكديگر خواهند رسانيد. درجه يا مقام كلانتران مرزي با توافق مشترك از همان طريق تعيين خواهد شد.
ماده 4
هر كلانتر مرز حق دارد تعداد معاون كه احتياج داشته باشد تعيين نموده و اسامي و عناوين و وظايف آنها را به كلانتر مرز طرف متعاهد ديگراعلام نمايد. در صورت لزوم هر كلانتر مرز حق دارد از نظر كارشناسان استفاده كند.
ماده 5
كلانتران مرز تدابير لازم براي حل و فصل مسائلي كه در حيطه صلاحيت آنها است - اتخاذ خواهد نمود. بهنگام بروز حوادث - كلانتران مرز متفقاً به بررسي پرداخته و نتايج حاصله را در صورت جلسهاي درج خواهند نمود. مسائلي كه معاونين كلانتران مرز نسبت بآن بتوافق نرسيدهاند تابع تصميم كلانتران مرز خواهند بود. حوادثي كه نسبت به حل و فصل آنها كلانتران مرز بتوافق نرسيده باشند توسط كميسيون دائمي مذكور در ماده 19 حل و فصل خواهد شد.
ماده 6
كلانتران مرز هر يك از طرفين متعاهدين در منطقهاي به عمق پانزده كيلومتر در هر دور طرف مرز نسبت به مسائل زير صلاحيت خواهندداشت: 1 - اتخاذ تدابير لازم براي جلوگيري از بروز حوادث در منطقه مرزي. 2 - اتخاذ تدابير لازم و اطلاع آن به كلانتران مرز طرف ديگر براي جلوگيري از حدوث جنايات يا جرائم در منطقه مرزي طرف ديگر توسط افراد مسلحيا غير مسلح و نيز بمنظور جلوگيري از عبور افراد فوقالذكر از مرز از هر دو سمت. در صورتيكه چنين افرادي از مرز تجاوز نموده و از سرزمين يكطرف به سرزمين طرف ديگر بروند - كلانتران مرز طرف اول مراتب را به اطلاعكلانتران مرز طرف ثاني خواهند رسانيد. كلانتران اخيرالذكر تدابير لازم را جهت بازداشت مقصرين و تحويل آنها به مقامات قضائي ذيصلاحيت طرفديگر اتخاذ خواهند نمود. 3 - الف - اتخاذ تدابير لازم براي جلوگيري از كليه تداركات و اقداماتي كه بتواند به امنيت و نظم منطقه مرزي طرف ديگر لطمه وارد آورد و همچنيناتخاذ تدابير عليه اشخاصي كه براي عبور غير مجاز از مرز - كمك يا حمايت خود را اعمال و يا اهالي را برفتن و اقامت گزيدن در سرزمين طرف ديگرتحريك مينمايند.
ب
چنانچه حضور افرادي كه مرتكب اعمال مذكور در بند الف فوق شدهاند در منطقه مرزي يكي از طرفين متعاهدين احراز شود كلانتران مرز طرفاخيرالذكر خواه رأساً خواه پس از وصول اطلاعات يا مداركي از جانب كلانتران مرز طرف ديگر درباره اين افراد و يا با وصول قرائن درباره محل اقامتآنها تدابير لازم به منظور جلوگيري از اعمال فوق طبق قوانين ملي خود اتخاذ خواهند نمود. 4 - اتخاذ تدابير لازم براي مبارزه عليه قاچاق و دور كردن قاچاقچيان از منطقه مرزي. 5 - مبادله اطلاعات بهنگام بروز سوانح (آتشسوزي سيل و غيره) كه در منطقه مرزي واقع شود و همكاري براي مهار كردن آنها. 6 - مبادله اطلاعات بهنگام تجاوز به قلمرو هوائي طرفين متعاهدين بوسيله هواپيماها. 7 - اتخاذ تدابير احتياطي عليه شيوع بيماريهاي واگير - بيماريهاي دامي و آفات نباتي در سرزمين طرف ديگر. بدين منظور كلانتران مرزي طرف متعاهدي كه در سرزمين او بيماري واگير يا بيماري دامي يا آفت نباتي بروز نموده است - موظف است مراتب را بهاطلاع كلانتر مرز طرف ديگر برساند. هرگاه بين دامهائي كه از سرزمين يك طرف بسرزمين طرف ديگر منتقل ميشوند - احتمال وجود بيماري داده شود - كلانتران مرز طرفين متعاهدينطبق مقررات بازرسي بهداشتي و دامپزشكي هر يك از طرفين تدابير لازم جهت جلوگيري از شيوع بيماري - اتخاذ خواهند نمود. 8 - تحقيق و عنداللزوم اتخاذ تصميم درباره حوادث مرزي بالاخص در موارد زير: الف - بهنگام وقوع تيراندازي در مرز به روي اشخاص يا اشياء و يا سرزمين طرف ديگر.
ب
هنگامي كه اشخاصي به قتل رسيده يا مجروح شده و يا متعاقب تيراندازي از آن سوي مرز دچار عارضهاي شده و يا هنگاميكه اتباع يكي ازطرفين در سرزمين طرف ديگر - مورد تعرض قرار گرفته باشند.
ج
هنگاميكه كارمندان يا اشخاص ديگر بطور غير مجاز از مرز عبور كنند كلانتران مرز بايد فوراً مبادرت به تحقيق نموده و در صورتيكه محرز گردداين افراد سهواً از مرز عبور نمودهاند به سرزمين دولتي كه از آنجا آمدهاند برگردانده خواهند شد. هيچيك از طرفين متعاهدين حق ندارد از پذيرفتن افرادي كه سهواً از مرز عبور كردهاند خودداري نمايد. د - هنگاميكه در مرز گفتار يا اعمال توهينآميزي نسبت به طرف ديگر عنوان يا انجام گردد.
ه
- بهنگام تجاوز بمرز بوسيله زورق يا قايق. و - در صورت كشف زورق و يا وسايل ماهيگيري و يا اشيائيكه بوسيله عناصر طبيعي به سرزمين طرف ديگر منتقل شده باشند. ز - بهنگام جابجا يا معيوب يا معدوم شدن ميلهها يا ساير تأسيسات مرزي منجمله تأسيسات و علائم رودخانهاي.
ح
هنگاميكه اموال دولتي يا ساير اموال در سرزمين طرف ديگر بسرقت رفته يا منهدم و يا معيوب شده باشد. در چنين مواردي - اموال دولتي و اموال خصوصي يا ساير اموالي كه به سرقت رفته و عمداً يا سهواً بسرزمين طرف ديگر منتقل شده باشد - بايدحتيالمقدور بطرفي كه اين اموال متعلق به او است - عودت داده شود چنانچه تمام يا قسمتي از اموال فوق را نتوان عيناً مسترد داشت كلانتران مرزطرفين متعاهدين نسبت به ميزان تعيين غرامت مربوطه - توافق خواهند نمود.
ط
هنگاميكه حيوانات اهلي تصادفاً يا تحت مراقبت شخصي از مرز عبور نموده باشند. در اين صورت - اين حيوانات بايد حتيالمقدور بطرفي كه بآن تعلق دارد مسترد شوند. (خسارات مادي محرز شده - طبق ترتيبات مقرر در شق ح فوق جبران ميشود). ي - اختلافات مربوط به شكار غير مجاز حيوانات بري در مناطق مرزي. ك - بهنگام آتشسوزي در خط مرز و توسعه آن به سرزمين طرف ديگر.
ل
حل و فصل اختلافات مربوط به بهرهبرداري نامناسب از آبهاي مرزي كه در نتيجه منجر به آلودگي آبها گرديده و آنرا براي آبياري يا مصرف غير قابلاستفاده نمايد. در اين زمينه - مقررات موافقتنامه بين ايران و عراق راجع به استفاده از رودخانههاي مرزي مورد رعايت قرار خواهند گرفت.
م
در حدود اختيارات خود - بررسي درخواستهاي جبران خسارت كه متعاقب بروز حادثه مرزي بوسيله يكي از طرفين و يا بوسيله اشخاصيكهدر منطقه مرزي تحت صلاحيت آنها حضور دارند - وقوع يافته باشد. بهنگام حل و فصل حوادث مرزي طبق شقوق و - ز - ح - ك - بند 8 اين ماده كلانتران مرز طرفين متعاهدين بحل و فصل مسائل مربوط به نحوهاعاده اموالي كه در سرزمين طرف ديگر يافت شده است - نيز خواهند پرداخت. 9 - الف - كلانتران مرزي طرفين متعاهدين نسبت به نگهداري و حفاظت و مرمت ميلههاي مرزي - با كميسيون مختلط پيشبيني شده در ماده 5پروتكل راجع به علامتگذاري مرز زميني بين ايران و عراق مورخ 13 ژوئن 1975 امضاء شده در بغداد - همكاري خواهند نمود.
ب
كلانتران مرز اطراف ميلههاي مرزي را بنحوي نگهداري خواهند نمود كه دسترسي به آنها آسان باشد. سرتاسر خط مرز بنحوي نگهداري خواهد شد كه در تمام فصول در آن امكان ديد وجود داشته باشد.
ماده 7
1 هرگاه يكي از اتباع يكي از طرفين متعاهدين پس از ارتكاب جرمي در منطقه مرزي كشور خود به منطقه مرزي طرف متعاهد ديگر پناهندهشود - كلانتر مرزي كه جرم در سرزمين او ارتكاب يافته است - ميتواند بازداشت مجرم را تقاضا كند. كلانتر مرز طرف متعاهد ديگر تمام مساعي خودرا بكار ميبرد تا شخص مورد جستجو را بازداشت نموده و مراتب را به اطلاع كلانتر مرز طرف متقاضي برساند.
2
كلانتر مرز متقاضي ميتواند كتباً از كلانتر مرز متقاضي عنه درخواست نمايد تا حداكثر طي ده روز از تاريخ بازداشت شخص فراري او را مستردنمايد.
3
چنانچه كلانتر مرز متقاضي عنه - بهر علتي از تحويل مجرم طي ده روز خودداري نمايد بايد او را تا وصول مدارك مربوطه از طريق ديپلماتيكهمچنان در حال بازداشت نگهدارد. بهر حال مدت بازداشت مجرم نبايد از دو ماه تجاوز كند.
4
هرگاه كلانتران مرز يكي از طرفين متعاهدين - از ورود يك شخص مورد تعقيب از طرف مقامات طرف متعاهد ديگر در مناطق مرزي خود آگاهيحاصل نمايد بايد او را بازداشت نموده و مراتب را با ذكر تاريخ بازداشت به اطلاع كلانتر مرز طرف اخيرالذكر برسانند. مقررات بندهاي فوقالذكرنسبت به اشخاصيكه به اين ترتيب بازداشت شدهاند - اجرا خواهد شد.
ماده 8
تصميماتي كه متفقاً از طرف كلانتران مرز در حدود صلاحيت خود نسبت به حوادث مرزي و تعيين ميزان غرامتهاي مربوطه اتخاذ ميگردد -قطعي و لازمالاجرا خواهند بود.
ماده 9
1 اولين اجلاس كلانتران مرز طي سي روز از تاريخ لازمالاجراء شدن موافقتنامه حاضر تشكيل خواهد شد. كلانتران مرز از طريق مبادلهيادداشت نسبت به محل اين اجلاس توافق خواهند نمود. متعاقباً هر سه ماه يكبار يك جلسه مشترك بين كلانتران مرز به تناوب در سرزمين هر يك ازطرفين متعاهدين تشكيل خواهد شد.
2
حسب تقاضاي كلانتران مرز هر يك از طرفين متعاهدين عنداللزوم اجلاسات فوقالعادهاي نيز ميتواند تشكيل يابد. اين اجلاسات در سرزمينطرف درخواستكننده تشكيل ميشود. اجلاسات مذكور بايد لااقل پنج روز پس از وصول درخواست مربوطه تشكيل گردد. هرگاه بعلل موجه تشكيل جلسات مزبور طي مهلت مقرر صورت نگيرد يك مهلت مجدد پنج روزه فقط براي يكبار پيشبيني خواهد شد.
3
در موارد فوري يا ضرورت مبرم - كلانتران مرز ميتوانند با اطلاع قبلي با يكديگر ملاقات كنند. در اين مورد حق دارند حداكثر چهار نفر همراهداشته باشند.
ماده 10
1 - موضوع كار اجلاسات قبلاً از طريق مكاتبه تعيين خواهد شد. معهذا ممكن است طي اين اجلاسات - مسائل ديگري كه در حيطهصلاحيت كلانتران مرز باشد مطرح گردد.
2
براي هر يك از جلسات كلانتران مرز يا معاونين آنها صورتجلسهاي كه در آن بالاختصار شرح مذاكرات و تصميمات متخذه و نحوه اجراي آنها درجخواهد شد - تنظيم ميگردد.
ماده 11
كلانتران مرز و معاونين آنها ميتوانند - پس از توافق قبلي - براي احراز واقعه متفقاً به يك حادثه مرزي به تحقيق محلي مبادرت كنند. درچنين مواردي ميتوانند عندالاقتضاء كارشناسان و مترجمين و شهود و اشخاصي را كه بر اثر آن حادثه خسارت ديدهاند - بهمراه خود داشته باشند. تحقيق را طرفي كه حادثه در سرزمين او روي داده است اداره خواهد نمود. نتايج تحقيق طبق مقررات ماده 10 موافقتنامه حاضر در صورتجلسهاي درج خواهد شد.
ماده 12
كلانتران مرز طرفين متعاهدين ملزم خواهند بود. هر چه زودتر يكديگر را از نتايج تصميمات متخذه طي جلسات - مطلع نمايند.
ماده 13
كلانتران مرز - با توافق مشترك نقاط ملاقات را در منطقهاي بعمق دو كيلومتر از خط مرز تعيين خواهند نمود. براي مبادلهنامهها و تحويلاشخاص يا اموال نيز بهمين نحو عمل خواهد شد. نقاط ملاقات فوقالذكر طي اولين اجلاس كلانتران مرز متعاقب لازمالاجراء شدن موافقتنامه حاضرتعيين خواهد گرديد. كلانتران مرز ميتوانند با توافق مشترك - تعداد و محل ملاقاتها را تغيير دهند. كلانتران مرز يا معاونين آنها بايد شخصاً به تحويل اشخاص مبادرت كنند. كلانتران مرز يا معاونين آنها در هر مورد نسبت به تاريخ و محل تحويل توافق خواهند نمود. تحويل حيوانات در منطقهاي كه از مرز عبور كردهاند انجامخواهد شد تحويل حيوانات و اموال و نامهها ميتواند توسط فرماندهان پاسگاههاي مرزي بنمايندگي از طرف كلانتران مرز انجام شود. نامهها بايد در تمام ساعات حتي روزهاي عيد و تعطيل دريافت شود. كلانتران مرز با توافقي مشترك - نمونههاي قبض رسيدي كه در موقع تحويل نامهها و حيوانات و اموال بايد صادر شود تنظيم خواهند نمود. كلانتران مرز نسبت به علاماتي كه براي تماس گرفتن با مرزبان طرف ديگر بكار خواهد رفت توافق خواهند نمود.
ماده 14
كلانتران مرز و معاونين آنها و منشيها و مترجمين و كارشناسان - ميتوانند براي انجام وظائفي كه از مقررات موافقتنامه حاضر ناشيميشود - از مرز عبور نمايد. كلانتران مرز و معاونين آنها براي عبور از مرز مدارك كتبي پيشبيني شده در ماده 3 موافقتنامه حاضر را ارائه خواهند نمود. اين مدارك حاوي عكس امضاي دارنده آن و همچنين ويزاي كلانتر مرز طرف ديگر خواهد بود و مدت اعتبار ويزا در مورد كلانتران مرز يكسال و درمورد معاونين آنها ششماه بوده و براي همان مدت قابل تمديد ميباشند. كارشناسان و اشخاصي كه حضور آنها براي روشن شدن مسئلهاي لازم باشد ميتوانند با ارائه يك گواهي كه به آنها اجازه ميدهد براي يكبار از مرزعبور و سپس مراجعت كنند و مدت آن پنج روز و فقط براي يكبار قابل تمديد است. گواهي مرز بوسيله كلانتر مرز يكي از طرفين متعاهدين صادر و به وسيله كلانتر مرز طرف ديگر ويزا خواهد شد.
ماده 15
روز و ساعت عبور اشخاصي كه بايد بآن سوي مرز بروند در موقع مناسب و لااقل 24 ساعت قبل از موعد مقرر به نزديك ترين گارد مرزيطرف ديگر اعلام خواهد شد. گارد مرزي يك نفر راهنما به محل عبور خواهد فرستاد تا آن اشخاص را تا نقطه مقرر براي ملاقات همراهي كند.
ماده 16
كلانتران مرز و معاونين آنها در مدت انجام مأموريت خود از مصونيت شخصي برخوردار ميباشند و اشيائي را كه باين منظور با خود حملميكنند مشمول حقوق و عوارض گمركي نخواهد بود.
ماده 17
اشخاص مذكور در ماده 14 موافقتنامه حاضر- بهنگام حضور در منطقه مرزي هر يك از طرفين متعاهدين - از كليه كمكهاي لازم منجملهوسائل حمل و نقل و مسكن و وسائل ارتباط با مقامات مربوط خود برخوردار خواهند بود.
ماده 18
كلانتران مرز حق ندارند - اختلافات مربوط به خط مرز را حل و فصل نمايند و تحت هيچ عنوان نميتوانند در امور داخلي يا سياسي طرفمتعاهد ديگر دخالت كنند.
ماده 19
طرفين متعاهدين يك كميسيون دائمي متشكل از تعداد مساوي عضو براي هم آهنگ نمودن وظائف كلانتران مرز تشكل خواهند داد. اينكميسيون لااقل يكبار در سال به تناوب در ايران و عراق تشكيل جلسه خواهد داد و در هر موقع كه اوضاع و احوال ايجاب نمايد نيز ميتوان آنرادعوت به اجلاس نمود. اجلاسات فوقالعاده در سرزمين طرف درخواستكننده تشكيل خواهد شد. كميسيون دائمي سعي خواهد نمود مسائلي را كه نسبت بآن كلانتران مرز بتوافق نرسيدهاند از طريق دوستانه حل و فصل نمايد. بدينمنظوركميسيون ميتواند كلانتران مرز طرفين متعاهدين را احضار نمايد و در صورت عدم توافق - مسائل فوق از طريق ديپلماتيك حل و فصل خواهد شد. طرفين متعاهدين از طريق ديپلماتيك نسبت به محل و تاريخ اجلاس كميسيون توافق مينمايند و لااقل يكماه قبل از اجلاس مذكور - اسم و مقام ونمايندگان خود و همچنين مسائلي را كه در دستور روز برنامه كار كميسيون مطرح ميشود بيكديگر اطلاع خواهند داد.
ماده 20
موافقتنامه حاضر از تاريخ مبادله اسناد تصويب براي مدت پنج سال لازمالاجرا خواهد بود. در انقضاي اين مدت - بطور ضمني تمديدخواهد شد مگر اينكه يكي از طرفين متعاهدين ششماه قبل از تاريخ انقضاء فسخ يا تجديد نظر در آن را تقاضا نمايد. موافقتنامه حاضر جانشين موافقتنامه موقت 1932 بين ايران و عراق راجع به تعيين كلانتران مرز ميباشد. بغداد - به تاريخ 26 دسامبر 1975 از طرف دولت شاهنشاهي ايران - عباسعلي خلعتبري از طرف دولت جمهوري عراق - سعدون حمادي موافقتنامه فوق مشتمل بر يك مقدمه و بيست ماده منضم بقانون موافقتنامه بين ايران و عراق راجع به كلانتران مرز ميباشد. رئيس مجلس شوراي ملي - عبدالله رياضي