تعريف اصطلاح «پناهنده»: الف - از لحاظ كنوانسيون حاضر اصطلاح «پناهنده» به شخصي اطلاق ميگردد كه: (1) - بموجب ترتيبات مورخ 12 مه 1926 و 30 ژوئن 1928 يا بموجب كنوانسيونهاي مورخ 28 اكتبر 1933 و 10 فوريه 1938 يا پروتكل مورخ14 سپتامبر 1939 يا اساسنامه سازمان بين المللي پناهندگان پناهنده تلقي شده است. تصميمات مربوط بعدم قابليت انتخاب شدن كه از طرف سازمان بين المللي پناهندگان در مدت فعاليت سازمان اتخاذ گرديده است مانع آن نيست كه اشخاص واجد شرايط مقرر در بند 2 اين قسمت پناهنده شناخته شوند.
2
در نتيجه حوادث قبل از يكم ژانويه 1951 و بعلت ترس موجه از اينكه بعلل مربوط به نژاد يا مذهب يا مليت يا عضويت در بعضي گروه هاي اجتماعي يا داشتن عقايد سياسي تحت شكنجه قرار گيرد - در خارج از كشور محل سكونت عادي خود بسر ميبرد و نميتواند و يا بعلت ترس مذكور نميخواهد خود را تحت حمايت آن كشور قرار دهد يا - در صورتي كه فاقد تابعيت است و پس از چنين حوادثي در خارج از كشور محل سكونت دائمي خود بسر ميبرد نميتواند يا بعلت ترس مذكور نميخواهد بآن كشور باز گردد. در مورد شخصي كه بيش از يك تابعيت دارد اصطلاح «كشور محل تابعيت» او عبارت خواهد بود از هر يك از كشورهائي كه شخص مزبور تابعيت آن را دارد. شخصي را كه بدون دليل معتبر و مبتني بر ترس موجه خود را تحت حمايت يكي از كشورهائي كه تابعيت آنرا دارد قرار نداده باشد نميتوان از حمايت كشور محل تابعيت خود محروم تلقي كرد. ب - (1) - از لحاظ كنوانسيون حاضر عبارت «وقايعي كه قبل از اول ژانويه 1951 اتفاق افتاده است» - مذكور در قسمت الف ماده 1 عبارتست از: الف - «وقايعي كه قبل از ژانويه 1951 در اروپا روي داده است» يا
ب
«وقايعي كه قبل از ژانويه 1951 در اروپا يا جاي ديگر روي داده است» هر يك از دول متعاهد بايد موقع امضاء يا تصويب يا الحاق - اعلاميه اي صادر و در آن تصريح نمايد كه بر تعهدات خود نسبت بكنوانسيون حاضر براي اصطلاح مذكور چه شعاع عملي را منظور ميدارد. (2) - دولت متعاهدي كه شق «الف» را پذيرفته است در هر موقع ميتواند با ارسال يادداشتي خطاب بدبيركل ملل متحد تعهدات خود را شامل شق (ب) نيز بنمايد. ج - اين كنوانسيون در موارد ذيل درباره اشخاص مذكور در قسمت الف اين ماده اجرا نخواهد گرديد.
1
شخصي كه داوطلبانه خود را مجددا تحت حمايت كشور متبوع خويش قرار دهد - يا
2
در صورتي كه تابعيت خود را از دست داده باشد آن را مجدداً تحصيل نمايد - يا
3
تابعيت جديدي كسب كرده و از حمايت كشور متبوعه جديد برخوردار باشد - يا
4
داوطلبانه براي سكونت به كشوري بازگردد كه بعلت ترس از شكنجه قبلا آنجا را ترك گفته يا در خارج از آن بسر ميبرده - يا
5
بعلت از بين رفتن اوضاع و احوالي كه باعث شده بود وي بعنوان پناهنده شناخته شود ديگر نتواند از قبول حمايت دولت متبوع خود امتناع نمايد. بديهي است مقررات اين بند شامل پناهنده اي كه مشمول مقررات بند 1 قسمت «الف» ماده حاضر است و ميتواند براي امتناع از قبول حمايت دولت متبوعه خود دلائل قاطعي دال بر شكنجه قبلي اقامه نمايد نخواهد گرديد.
6
اگر اوضاع و احوالي كه باعث شده بودند يك شخص بدون تابعيت بعنوان پناهنده شناخته شود- از بين رود- آن شخص ميتواند بكشوري كه در آنجا سكونت دائم داشته - مراجعت نمايد. بديهي است مقررات اين بند شامل پناهنده اي كه مشمول مقررات بند 1 قسمت «الف» ماده حاضر است و ميتواند براي امتناع از بازگشت بكشور محل سكونت عادي قبلي خود دلائل قاطعي دال بر شكنجه قبلي اقامه نمايد نخواهد گرديد. د - اين كنوانسيون در مورد اشخاصي كه در حال حاضر تحت حمايت مؤسسات يا اركان سازمان ملل متحد از كميسر عالي سازمان ملل متحد براي پناهندگان قرار دارند يا از مؤسسات يا اركان مزبور كمك دريافت ميدارند مجري نخواهد بود. در صورتي كه حمايت يا كمك مزبور بعلتي قطع شود و سرنوشت اين اشخاص بموجب قطعنامه هاي مربوطه مجمع عمومي ملل متحد تعيين نگردد اشخاص مزبور كاملا حق خواهند داشت از مقررات اين كنوانسيون بهره مند گردند. ه ـ - اين كنوانسيون در مورد شخصي كه از طرف مقامات صلاحيتدار كشور محل سكونت دائم خود حائز حقوق و تكاليف ناشي از تحصيل تابعيت آن كشور شناخته شده باشد مجري نخواهد بود. و - مقررات اين كنوانسيون در مورد اشخاصي كه عليه آنها دلائل محكمي دال بر مراتب زير وجود داشته باشد مجري نخواهد بود.
الف
مرتكب جنايتي عليه صلح يا بشريت يا جنايت جنگي شده باشد (طبق تعاريف مندرج در اسناد بين المللي كه براي پيش بيني مقررات مربوط باين جنايات تنظيم گرديده است).
ب
قبل از آنكه در كشور پناه دهنده بعنوان پناهنده پذيرفته شوند در خارج از آن كشور مرتكب جنايت عمده اي كه مشمول مجازات عمومي ميباشد شده باشند.
ج
مرتكب اعمالي كه مغاير با مقاصد و اصول ملل متحد است شده باشند.