آئين نامه ايمني انبارهاي كالا مصوب 1352,06,31 با اصلاحات و الحاقات بعدي
فصل اول
تعاريف و طبقهبندي انبارها:
ماده 1
انبار كالا به محلي اطلاق ميگردد كه يك يا چند نوع كالاي بازرگاني - يا محصولات صنعتي و يا مواد اوليه و يا فرآوردههاي دامي وكشاورزي در آنجا نگهداري ميشود. كليه انبارهاي عمومي - و انبارهاي اختصاصي واحدهاي صنعتي و بازرگاني و توليدي اعم از بخش خصوصي و دولتي مشمول مقررات اين آئين نامهخواهند بود. مكاني كه داراي شرايط مندرج در اين آئين نامه نباشد انبار محسوب نميشود.
ماده 2
انبارها بر حسب نوع كالائي كه در آنها نگاهداري ميشود به چهار طبقه بشرح زير تقسيم ميگردد: انبارهاي رديف 1 - براي نگاهداري مواد و اجسامي كه نميسوزند مانند آهن آلات صنعتي و ساختماني - انواع پروفيلهاي فلزي - مس و برنج - حلبيو آهن ورق - قطعات فلزي - ماشين آلات، موتور آلات بدون لاستيك و سوخت، انواع پيچ و مهره و ميخ و سيمان و امثال آنها. انبارهاي رديف 2 - براي نگاهداري مواد خشك و ذغالي از قبيل چوب و تخته - انواع فيبر و سهلائي - كاغذ و مقوا - پنبه و پشم - غلات و حبوبات- و ساير فرآوردههاي كشاورزي و پارچههاي نخي و پشمي فرش، چتائي و كنف - اجناس خرازي و لوازم فلزي و وسائل الكتريكي و كالاهاي مشابهي كه در صندوقهاي چوبي يا كارتنهاي مقوائي يا لفاف بستهبندي شده باشند. انبارهاي رديف 3 - براي نگاهداري مواد شيميائي و داروئي و مايعات قابل اشتعال: از قبيل نفت و مشتقات آن - الكل - رنگ، اسكاتيف، تربانتين، - روغنهاي حيواني و نباتي و خوراكي و صنعتي - پارافين مايع و جامد – داروهاي شيميائي و صنعتي - پيه و نظاير آن. انبارهاي رديف 4 - براي نگاهداري مواد لاستيكي و پلاستيكي از قبيل لاستيك روئي و توئي وسائل نقليه - لاستيك و پلاستيك ورق - اشياء ساخته شده از لاستيك - مواد خام لاستيك و پلاستيك و ظروف پلاستيكي و ساير اشياء ساخته شده از آنها.
تبصره 1
نگهداري و انبار كردن مواد محترقه و منفجره از قبيل باروت - باروت بي دود - نيتروگليسرين - ديناميت - فولمينات و امثال آنها كه فهرست آن از طرف سازمان دفاع غير نظامي كشور اعلام خواهد شد در انبارهاي كالا بكلي ممنوع است و براي مواد منفجره بايد انبارهاي جداگانه با رعايت جميع مقررات و شرايط ايمني در خارج از محدوده شهر و دور از محل مسكوني و تأسيسات احداث شود.
تبصره 2
شرايط ايمني انبارهاي سوخت بوسيله سازمان دفاع غير نظامي كشور تهيه و اعلام خواهد شد.
فصل دوم
مقررات عمومي:
ماده 3
مالكين - موجرين و مستأجرين انبارهاي موجود و قائممقام قانوني آنها موظفند از تاريخ اجراي اين آئين نامه ظرف مدت يكسال وضع ساختمان انبارهاي خود را با توجه بضوابط مقرر در اين آئين نامه و دستورالعملهاي مربوطه تطبيق و تكميل نمايند و در پايان اين مهلت در صورتعدم رعايت مقررات مزبور بر حسب مورد توسط اتاق اصناف - اتاق بازرگاني - وزارتخانهها و سازمانهاي دولتي مربوط نسبت به جلوگيري از ادامهكار متخلف مادام كه رفع نقص بعمل نيامده است اقدام خواهند نمود. تبصره (الحاقي 28ˏ03ˏ1356) - در صورتيكه مراجع مذكور در اين ماده ظرف يك هفته پس از اعلام كتبي سازمان دفاع غير نظامي كشور از ادامه تخلف جلوگيري ننمايندسازمان مزبور مكلف است در محدوده شهر بشهرباني مربوط و در خارج آن به ژاندارمري محل وقوع انبار ابلاغ نمايد كه از ادامه تخلف جلوگيري بعمل آورند. مأمورين انتظامي مذكور در بالا موظفند ظرف 48 ساعت مفاد ابلاغيه سازمان دفاع غير نظامي كشور را بمورد اجراء گذارده و نتيجه را به سازمان مزبورگزارش نمايند.
ماده 4
شهرداريها موظفند با رعايت ضوابط نقشه جامع در مورد تغيير و تكميل انبارهاي موجود در جهت تطبيق با مندرجات اين آئين نامه تسهيلات لازم را فراهم نمايند.
ماده 5
صاحب كالا يا نماينده او در موقع تحويل كالا بانبار مكلف است مشخصات كامل كالاي خود را از نظر آتشسوزي - انفجار و حوادثمشابه كه ايجاد خسارتهاي مالي يا صدمات جاني ميكنند كتبا باطلاع مسئول انبار برساند و همچنين مسئول انبار مكلف است بمنظور حصولاطمينان كنترل لازم را در موقع تحويل گرفتن كالا معمول دارد.
تبصره
دستورالعملهاي اجرائي اين ماده بوسيله سازمان دفاع غير نظامي تهيه و اعلام خواهد شد.
ماده 6
انبارها بايد در نقاطي احداث شوند كه وسيله نقليه مورد لزوم بتواند بسهولت بمحوطه انبار وارد شود.
ماده 7
ديوارها و سقف و سرپناه تمام انبارها بدون استثناء بايد از مصالح غير قابل اشتعال ساخته شود. بكار بردن چوب و تخته و پلاستيك وخرپاهاي چوبي و تختهاي در ساختمان انبارها بكلي ممنوع است. اجزاء مقاوم با مصالح غير قابل اشتعال نظير خرپاها و تيرآهن و يا حمالهاي بتونآرمه بايد بطريقي عايق كاري شوند كه در برابر آتشسوزي براي مدت حداقل دو ساعت و ستونها براي مدت سه ساعت مقاومت نمايند.
ماده 8
موقعيت ساختمانهاي انبار اعم از قسمت باز و سرپوشيده بايد طوري باشد كه وسائل نقليه موتوري و غير موتوري مورد لزوم بتوانند بدون برخورد با مانع تا جلوي در ورودي انبار پيش بروند.
ماده 9
كف تمام انبارها بايد بتون يا اسفالت يا سنگ فرش شود و شيب و آبروي كف محوطه طوري باشد كه آب در زير كالاها جمع نشود.
ماده 10
ميزان و مقدار ذخيره آب مورد لزوم آتشنشاني و همچنين سيم كشي برق - و تناسب قطر سيمهاي برق يا بار الكتريكي لازم در كليه انبارها بر حسب دستورالعملهاي سازمان دفاع غير نظامي كشور تعيين خواهد شد.
ماده 11
در داخل انبارها بايد به نسبت وسعت آن بر حسب مورد دستگاههاي هواكش نصب شود تا هواي انبار مرتبا تعويض گردد.
ماده 12
محوطه داخل انبارها بايد از پوشال و خاشاك خرده چوب و كاغذ و ساير مواد زائد قابل اشتعال پاك شوند.
ماده 13
شهرداريها موقع صدور پروانه ساختمان انبارها - وزارت اقتصاد و اتاق بازرگاني و اتاق اصناف هر محل هنگام صدور پروانه مورد لزوم براي انبارهاي كالا بايد مقررات مندرج در اين آئين نامه و دستورالعملهاي سازمان دفاع غير نظامي كشور را در مورد اجراي آئين نامه رعايت نمايند.
فصل سوم
مقررات اختصاصي
ماده 14
انبارهائيكه عرض آنها كمتر از 20 متر است، عرض راهرو و داخل انبار نبايد از يك متر و نيم كمتر باشد. انبارهائيكه عرض آنهابيشتر از 20 متر باشد عرض راهرو كمتر از دو متر نخواهد بود و چنانچه انبار بوسائل مكانيكي يا موتوري حمل و نقل مجهز باشد راهروهاي متناسب با عبور وسائل مزبور منظور خواهد گرديد. راهروي طولي بايد تا انتهاي انبار خالي از كالا بوده و با رنگ سفيد از دو طرف خط كشي و مشخصشده باشد.
ماده 15
انبارها بايد بشرحي كه در مورد هر رديف ذكر خواهد شد وسائل ضروري آتشنشاني داشته باشند.
ماده 16
كليه كاركنان انبارها بايد تعليمات مربوط به حفاظت و ايمني و طرز كار با وسائل اوليه آتشنشاني را فرا گيرند، سازمان دفاع غير نظامي مكلف است ترتيب آموزش كاركنان انبارها را بدهد.
ماده 17
نكات زير بايد در مورد انبارهاي كالا رعايت گردد: الف - انبار كالا بايد در نقاطي احداث شود كه در معرض خطر سيل يا جذر و مد دريا و كانونهاي خطر حريق نباشد. ب - انبارها با توجه به امكانات محل مجهز بوسائل ارتباطي كافي باشند. مقامات مربوط هم بايد در برقراري وسائل ارتباطي انبارها تسريع نمودهو تسهيلات لازم فراهم آورند. ج - وسائل موتوري مخصوص رفت و آمد در داخل انبارها بايد هر كدام مجهز به يكدستگاه كپسول آتشنشاني نوع مناسب باشد. د - كپسولهاي آتشنشاني بايد در نقاطي قرار داده شوند كه از حرارت و نور آفتاب و برف و باران مصون باشند. ه ـ- در هر انبار بايد حداقل يكدستگاه جعبه كمكهاي اوليه بهداشتي تعبيه و براي مواقع ضروري آماده و نگاهداري شود و - شماره تلفنهاي آتش نشاني و مقامات انتظامي محل و بيمارستانهاي سوانح با خط درشت و خوانا در كنار كليه تلفنهاي داخل انبار نصب گردد. ز - در اطراف باراندازها و انبارها بايد روشنائي مناسبي پيشبيني شود.
ماده 18
بين سقف انبار و مرتفعترين نقطه كالاي چيده شده فاصله بشرح زير بايد موجود باشد. اگر ارتفاع كالاي چيده شده 5ر4 متر بيشتر باشد فاصله تا سقف يك متر و نيم - اگر ارتفاع كالاي چيده شده بين 60ر2 تا 50ر4 متر باشد فاصله تا سقف يك متر، اگر ارتفاع كالاي چيده شده كمتر از 60ر2متر باشد فاصله تا سقف 40 سانتيمتر خواهد بود.
ماده 19
در انبارهائيكه عرض آن كمتر از 35 متر باشد حداكثر سطح اشغال شده هر قسمت (پارتي) كالا 250 متر مربع و فاصله آن با قسمت ديگر يك متر و چنانچه عرض انبار 35 متر و بيشتر باشد حداكثر سطح اشغال شده هر قسمت كالا 1000 متر مربع و فاصله آن با قسمت ديگر حداقل 2 مترخواهد بود.
ماده 20
فاصله بين كالا تا ديوار انبار حداقل 60 سانتيمتر خواهد بود مگر در مواردي كه بعلت وضع مخصوص بستهبندي كالا رعايت فاصله مزبور مقدور نباشد.
ماده 21
آتش زدن چوب و تخته و كاغذهاي باطله و نظاير آن در داخل انبارها مطلقا ممنوع است و در صورت لزوم براي انجام اين كار بايد با نظر سازمان دفاع غير نظامي كشور از كورههاي مخصوص استفاده شود.
ماده 22
همه روزه مقارن با تعطيل انبار بايد تمام محوطه انبارها از نظر ايمني بوسيله مسئول انبار دقيقا بازديد و نتيجه در دفتر مخصوص ثبت شود.
ماده 23
استعمال دخانيات در محوطه داخل و خارج انبار مطلقاً ممنوع و به تعداد كافي علائم استعمال دخانيات ممنوع است بايد نصب شود.
ماده 24
در صورتيكه كف انبار فاقد شيب و آبرو باشد بايد كالا حداقل 5 سانتيمتر با سطح زمين فاصله داشته باشد.
ماده 25
فاصله بين انبارهاي محصور و مسقف با ديوارهاي مجاور از هر چهار طرف نبايد از شش متر كمتر باشد و اين فاصله بايد از هر نوع كالا خالي نگهداري شود بنحوي كه اتومبيلهاي آتشنشاني بتوانند هر انبار را بسهولت دور بزنند.
فصل چهارم
مقررات اختصاصي انبارهاي رديف 1 و 2
ماده 26
در موقع چيدن آهن آلات در انبارهاي رديف 1 بايد دقت و مراقبت كامل بعمل آيد كه بهيچوجه خطر غلطيدن و افتادن قطعات در بين نباشد و به نسبت هر صد متر مربع از يكدستگاه كپسول آب و گاز ده ليتري جهت آتشهاي خشك و جهت هر تابلوي برق يكدستگاه كپسول گاز انيدريد كربنيك 6 كيلوئي براي خاموش كردن آتش ناشي از برق نصب گردد.
ماده 27
انبارهاي رديف 2 علاوه بر رعايت مقررات عمومي انبارها بايد مجهز به لوله كشي آب بقطر يكدوم اينچ (64ر3 سانتيمتر) با فشاركافي و شير اصلي و قرقره و شلنگ مخصوص آتشنشاني با جعبه قرقره و لوله از نوع برزنتي تولاستيكي باشند.
ماده 28
سازمانها و شركتهاي آب در تهران و شهرستانها و همچنين شهرداريها در نقاطي كه امر آبرساني بعهده شهرداري است موظفند بدرخواست انشعاب آب مورد نياز انبارهاي كالا اعم از انبارهاي موجود يا انبارهائيكه بعدا داير ميشود خارج از نوبت رسيدگي نموده براي برقراريانشعاب آنها حداكثر تسهيلات ممكنه را فراهم سازند.
ماده 29
لولهها و قرقرههاي آتشنشاني بايد حتيالمقدور در كنار درها يا نقاطي نصب شوند كه در صورت بروز حريق در دسترس باشد و بطور كلي از قرار دادن عدلها و صندوقهاي كالا در جلو و جوار شيرهاي اصلي خودداري شود.
ماده 30
نصب دستگاههاي اعلام خبر و اطفاء حريق در انبارهاي كالا اجباري است.
ماده 31
كالاهاي انبارهاي رديف 1 را ميتوان با رعايت مقررات مربوط بكالاهاي مزبور در رديف 2 نيز نگاهداري نمود.
ماده 32
در اين قبيل انبارها به نسبت هر صد متر مربع بايد از دو دستگاه كپسول آب و گاز ده ليتري استفاده شود و همچنين انبار بايد مجهز به شيلنگ آتشنشاني با قطر يك و يكدوم اينچ (64ر3 سانتيمتر و بطول 20 متر (با فشار كافي) و سر لوله و قرقره و شيلنگ مخصوص آتشنشاني باشد.
ماده 33
در مورد انبارهاي مخصوص پنبه و يا قسمتي از انبارهاي مواد خشك و مواد ذغالي كه براي نگاهداري عدلهاي پنبه اختصاص داده ميشود علاوه بر اجراي تمام مواد اين فصل مقررات زير نيز بايد مراعات شود. الف - نگهداري عدلهاي پنبه در انبارهاي محصور و مسقف.
ب
تعبيه دريچه هواكش مناسب در بالاي هر پارتي كالا كه از 30 متر مربع تجاوز نخواهد كرد در سقف انبار بمنظور خروج دود در صورت بروزحريق.
ج
نصب شيشههاي مات يا رنگ زده در دريچههاي نورگير انبار. د - نصب تور سيمي در جلوي تمام پنجرهها مخصوصا آنهائيكه بخارج از انبار باز ميشوند. هـ- جمعآوري هر نوع پوشال و كاغذ و خرده چوب و غيره از كف انبار و از زير و اطراف عدلهاي پنبه.
فصل پنجم
مقررات اختصاصي انبارهاي رديف 3 و 4
ماده 34
در انبارهاي رديف 3 نگهداري ساير كالاها ممنوع است. اجناسي كه در اين انبارها نگاهداري ميشود بايد طبقهبندي شده و هر قسمت از انبار براي يكنوع كالا اختصاص داده شود.
ماده 35
وسعت انبارهاي محصور و مسقف مايعات قابل اشتعال در نقاطي كه داراي وسائل آتشنشاني مجهز باشد از يكصد متر مربع و درمناطقي كه فاقد وسائل آتشنشاني مجهز است از سي متر مربع نبايد تجاوز نمايد.
ماده 36
نگاهداري انواع مواد قابل اشتعال در ظروف سرباز يا قوطي و بشكههاي نشتي ممنوع است.
ماده 37
براي نگاهداري شيشهها و قوطيها و ظروف محتوي مواد روغني و مايعات قابل اشتعال بايد قفسهبندي فلزي مناسب فراهم گردد كه ازوارد آمدن فشار و شكستن آنها جلوگيري شود.
ماده 38
ساختمان كف انبارهاي دارو و مايعات قابل اشتعال بايد منحصرا سيماني باشد و مرتبا شستشو گردد تا از آلوده شدن به مواد چربي وداروهاي مختلف جلوگيري شود.
ماده 39
انبارهاي رديف 3 به نسبت هر صد متر مربع بايد مجهز بدو دستگاه كپسول پودر گاز 12 كيلوئي و يك دستگاه كپسول پودر و گاز 50 كيلوئي باشد و همچنين به نسبت حجم انبارها تعدادي سطل مخصوص آتشنشاني درباز محتوي ماسه خشك الك شده در محلهاي مناسب گذاشته شود.
ماده 40
شيرها و شيلنگهاي آتشنشاني در انبار مايعات قابل اشتعال بايد در خارج انبار قرار داشته و موارد استفاده از آنها بكليه كاركنان انبار ازطرف سازمان دفاع غير نظامي محل آموزش داده شود. نوع و اندازه سرقفلهاي آتشنشاني هر انبار بايد منطبق با نوع و اندازه سرقفلهاي آتشنشاني شهرداري محل انتخاب شود.
ماده 41
براي نگاهداري اشياء لاستيكي و پلاستيكي بايد از انبارهاي محصور و مسقف استفاده شود.
ماده 42
كليه مواد پلاستيكي و بشرح رديف 4 از ماده 2 بايد از ساير انواع كالا مجزا و در انبارهاي مخصوص نگاهداري شود و نگاهداريكالاهاي رديف 2 و 3 در انبارهاي رديف 4 ممنوع است ولي كالاهاي رديف يك را ميتوان با رعايت مقررات مربوط بنگهداري آنها در انبارهاي رديف چهار نگاهداري نمود.
ماده 43
فشار آب لولههاي آب در انبارها نبايد از شش اتمسفر كمتر باشد و در صورتيكه فشار معمولي آب از اين مقدار كمتر باشد بايد با نصب واستفاده از موتور پمپ يا الكتروپمپ فشار آب را تا حد لازم بالا برد.
ماده 44
طول و عرض انبارهاي رديف 4 نبايد از حدود 20×60 متر تجاوز نمايد.
ماده 45
در كنار و خارج هر يك از درهاي ورودي انبارهاي رديف 4 بايد شير اصلي آب و جعبه لوله مخصوص آتشنشاني با حداقل سي متر لوله برزنتي داخل لاستيكي و سر لوله كف ساز و دستگاه مربوطه حداقل صد ليتر داروي مولد كف موجود باشد كه در صورت بروز آتشسوزي بتوان بسهولت از آنها استفاده نمود.
ماده 46
در داخل انبارهاي رديف 2 و 3 و 4 بايد به نسبت وسعت آن دستگاههاي هواكش نصب شود كه هواي انبار مرتبا تعويض گردد.
ماده 47
انبارهاي رديف 4 بايد به نسبت هر صد متر مربع بدو دستگاه كپسول پودر و گاز 12 كيلوئي مجهز باشند و چنانچه وسعت انبار بيش ازيك صد متر باشد علاوه بر كپسولهاي مذكور وجود يك دستگاه كپسول پودر و گاز 50 كيلوئيي الزامي است.
ماده 48
در مورد انبارهاي رديف 3 اجزاي ساختمان (ديوارها - سقف - ستون و غيره) بايد طوري محاسبه شوند كه در برابر انفجار داخلي كه فشار يكنواخت در تمام جهات وارد مينمايد مقاومت نمايند و يا اينكه سطح در و پنجره باندازه كافي منظور و طوري تعبيه گردد كه بلافاصله پس ازانفجار به خارج پرتاب و موجب كاهش فشار وارده باجزاء ساختمان شوند.
ماده 49
بازديد ايمني از انبارهاي كالا و نظارت در اجراي دستورالعمل هاي صادره از وظايف سازمان دفاع غير نظامي كشور ميباشد و سازمانهاي ذيربط - شهرداريها - بيمه مركزي ايران - اطاقهاي اصناف و بازرگاني و صنايع و معادن ايران مكلفند براي انجام آن بتعداد مورد لزوم و در حدود امكانات موسسات مربوط كارشناس و نماينده در اختيار آن سازمان بگذارند. آئين نامه فوق مشتمل بر چهل و نه ماده و سه تبصره باستناد ماده 4 قانون اصلاح قانون سازمان دفاع غير نظامي كشور پس از تصويب كميسيون كشورمجلس سنا در تاريخ روز سهشنبه 13ر6ر1352 در جلسه روز شنبه سي و يكم شهريور ماه يكهزار و سيصد و پنجاه و دو بتصويب كميسيون كشورمجلس شوراي ملي رسيده است. رئيس مجلس شوراي ملي - عبدالله رياضي