هر گاه زمين هائي براي انجام عمليات مقرر در اين اساسنامه مورد احتياج شركت واقع شود به ترتيب زير عمل خواهد شد: الف ) در مورد اراضي موات حيازت و تملك آن از طرف شركت مجاز و تابع احكام كلي است. ب ) در صورتيكه زمين مورد احتياج باير و متعلق بدولت باشد بر حسب پيشنهاد شركت و تصويب هيئت وزيران مجاناً بشركت واگذارميشود. در صورتيكه احتياج شركت بزميني كه بدين طرز تحصيل نموده باشد رفع شود شركت بدون اجازه دولت حق انتقال آنرا بغير نخواهدداشت و بايد آنرا بلاعوض بدولت مسترد دارد. انجام تشريفات ثبتي اين قبيل اراضي مستقيماً از طرف دولت صورت خواهد گرفت. ج ) زمين هاي داير متعلق بدولت در مقابل پرداخت بهاي عادله آن بشركت انتقال داده خواهد شد. در صورت اختلاف نسبت ببهاي عادله نظرهيأت سه نفري مندرج در بند « د» اين ماده قطعي و الزامآور خواهد بود. چنان چه احتياج شركت از زميني كه از دولت خريداري نموده رفع شود بايدمراتب را كتباً بدولت اعلام و زمين مزبور را براي فروش به دولت پيشنهاد كند در صورتيكه دولت مايل بخريد زمين مزبور باشد شركت آنرا درمقابل بهاي خريد بدولت واگذار خواهد نمود. چنانچه ظرف شش ماه از تاريخ پيشنهاد فروش دولت زمين را ابتياع ننمايد شركت در فروش آن بغيرآزاد خواهد بود.
تبصره 1
در مورد اراضي دولتي مذكور در دو بند فوق مراجعه شركت بدولت از طريق هر سازماني كه بحكم قانون امور اراضي متعلق به دولترا عهدهدار باشد بعمل خواهد آمد.
تبصره 2
در مورد اراضي مشمول بند « ج» كه پيشنهاد فروش آن بدولت داده ميشود دولت در صورتيكه خود مايل بخريد نباشد ممكنستاستفاده از حق خود را بشهرداري يا مؤسسات عمومي رسمي ديگر واگذار نمايد و در اينصورت زمين در مقابل بهاي خريد بشهرداري يا مؤسسهعمومي رسمي كه دولت تعيين نمايد انتقال داده خواهد شد. د ) در موارديكه شركت براي انجام عمليات خود احتياج باراضي متعلق باشخاص اعم از دائر و باير و ابنيه و تأسيسات و اعياني هاي موجود درزمين هاي مزبور داشته باشد بطريق زير عمل خواهد شد: 1 - تشخيص اينكه خريد اراضي و مستحدثات موجود در آن مورد نياز شركت ميباشد با هيأت مديره شركت است. 2 - شركت وضع ثبتي اراضي (اعم از عرصه و اعيان) مورد نياز عمليات خود را از ثبت محل استعلام خواهد نمود و اراده ثبت مكلف استحداكثر ظرف (15) روز وضع ثبتي ملك را تعيين و اعلام دارد و در صورتيكه تشريفات ثبتي ملك خاتمه يافته باشد نام مالك و يا مالكين و مقدارسهم هر كدام و اقامتگاه آنان را تعيين و گواهينامه لازم را صادر و بشركت تسليم نمايد. 3 - چنانچه مالك يا مالكين از فروش ملك خودداري نمايند و يا هر گاه بين شركت با مالك يا مالكين براي خريد اراضي و اعياني ها از لحاظ قيمتتوافق حاصل نشود شركت ضمن ارسال دادخواستي متضمن رونوشت مصوب هيأت مديره مبني بر لزوم تحصيل آن و رونوشت گواهي ثبتي متضمننام و نشاني مالك و يا مالكين و (3) نسخه نقشه زمين مورد نياز از هيأت سه نفري مركب از دادستان كل كشور - وزير كشور- مدير كل ثبت اسناد واملاك و يا نمايندگان آن ها درخواست خواهد نمود كه براي تعيين قيمت عادله ملك و الزام مالك و يا مالكين بفروش اراضي و اعياني ها اقدام نمايند. 4 - هيأت سه نفري حداكثر ظرف (15) روز از تاريخ وصول دادخواست شركت كارشناساني براي تعيين قيمت عادله ملك بدين شرح تعيين خواهدنمود. يكنفر كارشناس از طرف شركت و يكنفر كارشناس بر حسب اخطار بمالك يا مالكين از طرف آنان تعيين و معرفي ميگردد و كارشناس سوم با توافقدو نفر كارشناس مزبور انتخاب ميشود. در صورتيكه بين دو نفر كارشناس در انتخاب كارشناس سوم توافق حاصل نشود كارشناس سوم را هيئت سه نفري تعيين خواهد نمود.
تبصره 1
مالك يا مالكين ظرف ده روز از تاريخ ابلاغ اخطاريهاي كه از طرف دفتر هيأت سه نفري صادر خواهد شد بايد كارشناس خود را بدفتر هيأتسه نفري معرفي و برگ قبولي او را نيز دريافت نموده و در همين مدت ارسال دارند. در صورت انقضاء مدت ده روز و عدم معرفي كارشناس و يا عدم ارسال برگ قبولي كارشناس مالك و يا مالكين كارشناس مزبور نيز توسط هيأت سهنفري تعيين خواهد شد.
تبصره 2
در صورتيكه اقامتگاه يا محل كار مالك يا مالكين مشخص نباشد ابلاغ اخطاريه به اقامتگاه مالك و يا مالكين كه در گواهي اداره ثبت تعيين شده باشد قانوني خواهد بود.
تبصره 3
در صورتيكه ملك مشاع و يا مالكين آن متعدد باشند كارشناس توسط اكثريت مالكين تعيين خواهد شد.
تبصره 4
دستمزد و هزينه اياب و ذهاب و فوقالعاده روزانه كارشناسان بميزاني كه از طرف هيئت سه نفري تعيين گردد بوسيله شركت ملي نفت واز طريق دفتر هيأت سه نفري پرداخت خواهد شد. 5 - كارشناسان مكلفند حداكثر ظرف (15) روز از تاريخ انتخاب قيمت عادله اراضي و اعياني هاي مورد نياز عمليات شركت را باتفاق يا باكثريتآراء بر اساس بهاي اراضي مشابه و مجاور و بدون در نظر گرفتن منابع نفتي و نوع استفادهاي كه منظور شركت ميباشد و به بهاي قبل از تاريخ تصويبهيئت مديره شركت تعيين و بدفتر هيأت سه نفري اعلام نمايند. 6 - هيئت سه نفري بهاي عادله تعيين شده از طرف كارشناسان را بشركت ابلاغ خواهد نمود. در صورتيكه مالك يا مالكين به بهاي تعيين شده تسليم شوند انتقال زمين به بهاي مزبور بعمل خواهد آمد و در غير اينصورت شركت قيمت معينه رابصندوق دادگستري توديع و قبض دريافتي را بدفتر هيأت سه نفري ارسال خواهد داشت. هيأت سه نفري حداكثر ظرف سه روز از تاريخ تسليم قبضمذكور تصميم لازم دائر به الزام مالك و يا مالكين به تنظيم سند انتقال را صادر و بطرفين ابلاغ خواهد نمود و در صورتي كه مالك يا مالكين ظرف دهروز از تاريخ ابلاغ تصميم هيأت از امضاء سند خودداري نمايند بدستور دادستان كل از طرف دادستان شهرستان محل وقوع ملك سند انتقال ملكامضاء و عرصه و اعيان مورد تصميم بموجب صورت جلسهاي از طرف دادستان شهرستان بنماينده شركت تحويل خواهد شد. در اينمورد هر وقت مالك يا مالكين حاضر بدريافت قيمت ملك خود گرديدند حواله پرداخت آن بصندوق دادگستري از طرف دفتر هيأت سه نفريصادر خواهد شد و همچنين است در مورد املاك مندرج در شق (7) زير كه پس از مشخص شدن مالك حواله پرداخت وجه بنام او صادر ميگردد. 7 - در مورد املاكي كه مالكيت آن مورد اختلاف بوده و يا تشريفات ثبتي آن ملك انجام نگرفته و يا دسترسي بمالك و يا مالكين نباشد تعيينكارشناس مالك و يا مالكين آن بعهده هيأت سه نفري خواهد بود و پس از تعيين قيمت ملك و توديع در صندوق دادگستري و صدور تصميم لازم ازطرف هيأت سه نفري بنا بدستور دادستان كل سند انتقال را داستان شهرستان محل وقوع ملك امضاء نموده و اراضي و اعياني هاي واقعه در آنرا بموجب صورتجلسه بشركت تحويل خواهند داد.
تبصره 1
در صورتيكه اينقبيل اراضي مورد اختلاف به مالكيت دولت شناخته شود و سند مالكيت بنام دولت صادر گردد وجوه توديعي بابتقيمت اراضي بائر بشركت مسترد خواهد شد.
تبصره 2
اقامه دعوي شخص ثالث و يا دعوي متقابل موجب تأخير در انجام مقررات اين ماده نخواهد بود و هيأت سه نفري بايد در هر مورد تشريفاتكارشناسي و توديع بها و صدور حكم را ظرف مواعدي كه بشرح فوق تصريح گرديده است انجام دهد. 8 - هر گاه به تشخيص كارشناسان و تأييد هيئت سه نفري اراضي و اعياني هاي مورد ارزيابي ممر اعاشه مالك و يا مالكين باشد برابر (15) درصدقيمت عادله اضافه پرداخت خواهد شد. 9 - درباره املاك مزروعي مشمول قوانين و مقررات اصلاحات ارضي مورد احتياج شركت وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي ظرف مدتيكماه از تاريخ درخواست شركت اجازه تجزيه و فروش آن املاك را خواهد داد. ضمناً در مواردي كه مساحت اراضي مزروعي مورد احتياج بقدريباشد كه زارعين مجبور بكوچ كردن شوند شركت علاوه بر قيمت ملك كه پرداخت ميكند 25 درصد قيمت را هم بوسيله وزارت اصلاحات ارضي وتعاون روستائي با حضور فرماندار يا بخشدار محل بين زارعين محل كه از آنجا كوچ مينمايند تقسيم خواهد كرد. 10 - در مورد املاك موقوفه و يا املاكي كه شركت بخواهد بطريق اجاره از آن استفاده و يا حق ارتفاق تحصيل كند اگر براي تعيين ميزان اجاره وحق ارتفاق بين شركت و طرف مقابل توافق نشود هيأت سه نفري بترتيب مندرج در شقوق (4 و 5) بند« د» اين ماده اقدام و ميزان اجاره و يا حقارتفاقي را تعيين و رأي بتنظيم سند اجاره و يا تفويض حق ارتفاق صادر خواهد نمود كه در صورت امتناع مالك و يا مالكين و همچنين متولي يامتوليان يا نماينده اوقاف بدستور دادستان كل سند اجاره و اعطاء حق استفاده از طرف دادستان شهرستان محل وقوع ملك امضاء و زمين و اعياني هايمورد لزوم بموجب صورتجلسه بشركت تحويل خواهد شد.
تبصره
در مورد املاك موقوفه مزروعي زارعين مستأجر اين املاك مكلفند اراضي مورد احتياج شركت را در مقابل مالالاجارهاي كه بشرح مذكور دراين شق تعيين خواهد شد باجاره شركت واگذار نمايند. در صورتيكه زارعين مستأجر اين املاك ناگزير بترك اراضي زراعتي گردند و يا خساراتي بزراعت يا مستحدثات آنان وارد شود ميزان حقوق وخسارت توسط وزارت اصلاحات اراضي و تعاون روستائي تعيين و بوسيله شركت پرداخت خواهد شد. 11 - در مورد اراضي واقع در خارج از محدوده شهرها كه براي عبور لولههاي نفت و گاز و انواع ديگر مواد نفتي يا ايجاد شبكه مخابراتي مورداحتياج شركت باشد عرصه مجاناً از طرف شركت تصرف شده و مورد استفاده قرار خواهد گرفت و فقط قيمت اعياني هاي موجود در آن با توافق باصاحبان اعيان و در صورت عدم توافق بشرح مفاد شقوق (4 و 5 و 6) بند« د» اين ماده تعيين و پرداخت ميگردد.
تبصره 1
شركت در معدوم كردن اعياني هاي موجود در مسير خطوط لوله پس از توديع قيمت عادله بشرح مندرج در اين ماده مختار است.
تبصره 2
اراضي خارج از محدوده شهرداري هر شهر جزو زمين هاي خارج از محدوده آنشهر محسوب ميشود.
تبصره 3
عرض مسير و حريم خطوط لوله شركت مجموعاً از چهل متر تجاوز نخواهد كرد. 12 - هر گونه تصرف از طرف اشخاص در اراضي كه به موجب مقررات اين اساسنامه براي خطوط لوله تحصيل شده است اعم از احداث بنا ياغرس اشجار و يا زراعت و غيره ممنوع ميباشد و شركت مجاز است اين قبيل اعيانيها و مستحدثات را با حضور نماينده ژاندارمري يا شهرباني يابخشداري كه دعوت خواهد نمود منهدم نمايد و اشخاص حق هيچگونه ادعا و مطالبه خسارتي از اين بابت عليه شركت نخواهند داشت. ه ـ - براي اثبات عدم انجام تشريفات ثبتي يا اختلاف در مالكيت اراضي گواهينامه اداره ثبت محل و نسبت بعدم دسترسي بمالك اظهار شركتكه متكي به نشر آگهي در مجله رسمي و يك روزنامه كثيرالانتشار باشد كفايت خواهد كرد. و - در مورد تمام يا قسمتي از املاك كه مورد نياز عمليات شركت بوده و در رهن يا بيع شرط هستند در صورتيكه مالك خود براي پرداخت بدهيو امضاء سند انتقال حاضر نشود و دادستان شهرستان مأمور امضاء سند انتقال گردد بستانكار ميتواند به هيأت سه نفري مراجعه و به نسبت اراضي كهمورد اين حكم قرار گرفته طلب خود را از محل وجه سپرده مطالبه و دريافت دارد و سندي مبني بر ابطال يا اصلاح سند رهني يا شرطي و وصول وجهتوديع شده بدهد و در اينمورد كه طلب بستانكار در صندوق دادگستري سپرده شده است امضاء سند انتقال از طرف دادستان شهرستان معامله معارضمحسوب نميگردد. هر گاه مبلغ سند رهني يا شرطي بيش از مبلغ ارزيابي شده باشد نسبت بمازاد شركت مسئول نخواهد بود. ز - پرداخت هزينه دفتري سند انتقال بعهده طرفين است و ساير هزينههاي آن بعهده مالك ميباشد و در مواردي كه دادستان سند انتقال راامضاء مينمايد تمام مخارج وسيله شركت پرداخت و با ارائه مدارك مربوطه به هيأت سه نفر آنچه را كه بحساب مالك پرداخت نموده است از محلوجه سپرده مسترد خواهد داشت. ح - در اجراي هر يك از موارد مندرج در اين ماده اعم از ارزيابي و پرداخت بهاي املاك و اراضي مورد نياز شركت بايد حقوق زارعين بر اساسقوانين و مقررات اصلاحات ارضي با نظر وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي تعيين و از بهاي ملك كسر و بزارعين پرداخت گردد.