وظايف و اختيارات بانك مركزي با رعايت قوانين مربوط به شرح زير است: الف - وظايف: 1 - جلوگيري از بروز تخلف توسط «اشخاص تحت نظارت» و تنبيه «اشخاص تحت نظارت» متخلف 2 - تنظيم گري نظام پرداخت كشور 3 - ايجاد زيرساخت هاي فني لازم براي تحقق اهداف بانك مركزي از جمله تشكيل پايگاه(هاي) جامع جمع آوري و تحليل داده 4 - توسعه نهادهاي تضمين و توثيقِ موردنياز در عمليات و خدمات بانكي 5 - ايجاد زيرساختهاي بانكي لازم براي تسهيل مبادلات خارجي كشور 6 - ايجاد زيرساخت هاي موردنياز و انجام پيگيري هاي لازم براي انعقاد پيمانهاي پولي دو يا چندجانبه با ساير كشورها 7 - ايجاد و تقويت زمينه ها، ابزارها و نهادهاي لازم براي تأمين مالي بانكي خُرد فراگير 8 - ايجاد زمينه لازم براي گسترش تعاون عمومي و سنت قرض الحسنه از طريق توسعه مؤسسات قرض الحسنه و ترويج وقف و حبس پول 9 - جلوگيري از صوري سازي عقود اسلامي و رفع موانع موجود در اجراي آن عقود 10 - تكميل و به روزرساني الگوي عملياتي بانكداري اسلامي با استفاده از مراكز علمي حوزوي و دانشگاهي و تهيه پيش نويس لوايح لازم در اين زمينه 11 - برنامه ريزي و تمهيد مقدمات موردنياز براي دسترسي عادلانه عموم خانوارها و بنگاهها و مناطق مختلف كشور به تسهيلات و خدمات بانكي 12 - توسعه روشهاي تأمين مالي بانكي زنجيره توليد 13 - تنظيم گري در حوزه رمزپول ها و نظارت بر مبادله آنها در چهارچوب قوانين مربوط 14 - گسترش و تنظيم گري فناوري نوين مالي (فين تك ) فعال در حوزه نقل و انتقال پول و ابزارهاي پرداخت 15 - پايش مستمر وضعيت اقتصاد كشور و انتشار گزارشهاي فصلي در خصوص ميزان تحقق اهداف بانك مركزي 16 - پايش مستمر عملكرد «اشخاص تحت نظارت» و تهيه گزارش هاي فصلي در زمينه ميزان همسويي آنها با اهداف بانك مركزي 17 - ارائه مشاوره به دولت و مجلس شوراي اسلامي در خصوص طرحها و لوايح مرتبط با اهداف، وظايف و اختيارات بانك مركزي 18 - ايفاي نقش به عنوان بانكدار انحصاري دولت و مؤسسات اعتباري 19 - ايفاي نقش نظارتي مصرح در قوانين مربوط به صادرات و واردات طلا و معاملات طلاي شمش و مسكوك 20 - نگهداري و مديريت ذخاير بين المللي كشور نظير ارز و طلا 21 - تحكيم حكمراني پول ملي از طريق نظارت مؤثر بر آن 22 - ايفاي نقش نظارتي مصرح در قوانين مرتبط با ورود و خروج ارز و پول رايج كشور 23 - نگهداري جواهرات ملي ب - اختيارات: 1 - بكارگيري ابزارهاي سياست هاي ارزي و پولي 2 - خريد و فروش طلا و ارز با هدف مديريت بازار و حفظ ارزش ذخاير بين المللي كشور 3 - طراحي و انتشار انواع اوراق مالي و خريد و فروش آنها و ساير اوراق بهادار به منظور مديريت (كنترل) حجم نقدينگي و اعتبارات 4 - انتشار انواع اسكناس، مسكوك و پول رقومي (ديجيتال) بانك مركزي (سي.بي.دي.سي) 5 - دريافت كارمزد در برابر ارائه خدمات در چهارچوب دستورالعملهاي مصوب هيأت عالي 6 - مشاركت و عضويت در نهادهاي پولي و سازمانهاي بين المللي با رعايت اصول هفتاد و هفتم (77)، يكصد و بيست و پنجم (125) و يكصد و سي و نهم (139) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران 7 - انجام عمليات بانكي و تبادل خدمات بانكي با مؤسسات اعتباري خارجي و نهادهاي پولي بين المللي 8 - همكاري با بانك مركزي ساير كشورها 9 - ايجاد شعبه يا نمايندگي در داخل يا خارج از كشور 10 - ايجاد و توسعه بازارهاي متشكل ارز و رمز پول هاي مجاز 11 - ايجاد و اداره مؤسسات آموزشي و پژوهشي مرتبط با وظايف بانك مركزي در چهارچوب قوانين و ضوابط مربوط
تبصره 1
تصميم گيري در خصوص جواز يا عدم جواز نگهداري و مبادله انواع رمزپول در چهارچوب قانون برعهده هيأت عالي است.
تبصره 2
سهام بانك مركزي در شركتهاي تابعه يا وابسته به بانك مركزي كه مشمول گروه دو ماده (2) قانون اجراي سياستهاي كلي اصل چهل و چهارم (44) قانون اساسي مصوب 8 /11 / 1386 با اصلاحات و الحاقات بعدي هستند، به عنوان سهام ممتاز، تلقي شده و تعيين اعضاي هيأت مديره و مديرعامل و كليه اختيارات مديريتي شركتهاي مزبور با بانك مركزي است. بانك مركزي مكلف به جبران ضرر و زيان ناشي از اجراي اين حكم نسبت به سهامداراني كه قبل از لازم الاجرا شدن اين حكم، سهامدار شركتهاي مذكور بوده اند، مي باشد و در صورت درخواست آنان، موظف به خريد سهام آنها با جبران كاهش ارزش ناشي از اجراي اين تبصره است. رعايت مواد (2) و (3) قانون اجراي سياستهاي كلي اصل چهل و چهارم (44) قانون اساسي در مورد شركتهاي تابعه يا وابسته به بانك مركزي الزامي است.