وظايف و اختيارات شوراي اسلامي روستا عبارتست از: الف (اصلاحي 27ˏ08ˏ1386) - نظارت و پيگيري بر حسن اجراي مصوبات شوراي اسلامي روستا. ب (اصلاحي 06ˏ07ˏ1382) - ارائه پيشنهاد جهت رفع كمبودها، نارسايي ها و نيازها به مقامات ذي ربط. مقامات مذكور موظف به بررسي پيشنهادها و ارائه پاسخ ، حداكثر ظرف مدت دو ماه، به شورا هستند. در صورت عدم ارائه پاسخ در موعد مقرر، مراتب براي پيگيري قانوني به اطلاع مقامات مافوق مي رسد. ج (اصلاحي 06ˏ07ˏ1382) - تشكيل گردهمايي عمومي جهت ارائه گزارش كار و دريافت پيشنهادها و پاسخ به سؤالات و جلب مشاركت و خودياري مردم براي پيشبرد امور روستا حداقل دو بار در سال و با پانزده روز اعلام قبلي. د - تبيين و توجيه سياستهاي دولت و تشويق و ترغيب روستائيان جهت اجراي سياستهاي مذكور. ه ـ - نظارت و پيگيري اجراي طرحها و پروژه هاي عمراني اختصاص يافته به روستا. و - همكاري با مسوولان ذيربط براي احداث، اداره، نگهداري و بهره برداري از تأسيسات عمومي، اقتصادي، اجتماعي و رفاهي مورد نياز روستا در حدود امكانات. ز - كمك رساني و امداد در مواقع بحراني و اضطراري مانند جنگ و وقوع حوادث غيرمترقبه و نيز كمك به مستمندان و خانواده هاي بي سرپرست با استفاده از خودياريهاي محلي. ح - تلاش براي رفع اختلافات افراد و محلات و حكميت ميان آنها. ط (اصلاحي 06ˏ07ˏ1382) - پيگيري شكايات اهالي روستا از ادارات حوزه مربوط از طريق مقامات مسؤول. ي (اصلاحي 27ˏ08ˏ1386) - همكاري با نيروهاي انتظامي جهت برقراري امنيت و نظم عمومي حسب درخواست بخشدار. ك - ايجاد زمينه مناسب و جلب مشاركت عمومي در جهت اجراي فعاليتهاي توليدي وزارتخانه ها و سازمانهاي دولتي. ل (اصلاحي 30ˏ04ˏ1389) ـ فراهم نمودن زمينه مشاركت و جلب همكاري مردم در جهت ايجاد و توسعه نهادهاي مدني، كتابخانه و مراكز فرهنگي، بهبود و ارتقاء فرهنگي اقشار مختلف به ويژه جوانان و بانوان و برنامه ريزي در انجام خدمات اجتماعي، اقتصادي، عمراني، بهداشتي، فرهنگي، آموزشي، سوادآموزي، تهيه جغرافياي تاريخي و شناسنامه روستا و دانش بومي و ساير امور با هماهنگي مراجع ذي ربط. م (اصلاحي 19ˏ12ˏ1403) - انتخاب فردي ذيصلاح به سمت دهيار براي مدت چهار سال بر اساس شرايط مقرر در اين قانون و معرفي به بخشدار جهت صدور حكم. ن (الحاقي 06ˏ07ˏ1382) - ايجاد زمينه مناسب براي توسعه اشتغال و جلب مشاركت هاي عمومي در جهت گسترش فعاليتهاي توليدي. س (الحاقي 06ˏ07ˏ1382) - مشاركت در تهيه طرحهاي هادي روستا و بهسازي بافتهاي فرسوده و ضوابط و مقررات ساخت و ساز. ع (الحاقي 06ˏ07ˏ1382) - نظارت بر حسن اجراي مقررات مربوط به حفاظت و بهسازي محيط زيست روستا و بهره برداري از منابع طبيعي و جلوگيري از فرسايش خاك و حفظ عمران، مزارع، باغها، مراتع، جنگل ها، محدوده هاي زيست محيطي، احياء و لايروبي قنوات و نهرهاي متروكه و ارائه طرح و پيشنهاد در اين زمينه ها به شوراي بخش. ف (الحاقي 06ˏ07ˏ1382) - بررسي برنامه هاي پيشنهادي ارگانهاي اجرائي در زمينه هاي اجتماعي، اقتصادي، عمراني، بهداشتي، فرهنگي، آموزشي و ساير امور رفاهي از نظر تطبيق با ضرورت هاي موجود در حوزه انتخابيه شورا و ارائه گزارش نارسايي ها به شوراي مافوق و مراجع اجرايي ذي ربط. ص (الحاقي 06ˏ07ˏ1382) - نظارت بر حفظ و نگهداري تأسيسات عمومي و عمراني و اموال و دارايي هاي روستا.
تبصره (اصلاحي 19ˏ12ˏ1403)
عزل دهيار با راي دوسوم كل اعضاي شوراي اسلامي روستا بر اساس تبصره ماده (78) اين قانون انجام ميشود و به بخشدار جهت صدور حكم عزل اعلام ميگردد. ماده 68 مكرر (اصلاحي 19ˏ12ˏ1403) - هر تيره از عشاير كوچ رو كشور با حداقل بيست خانوار در حكم روستا (ده) بوده و شوراي عشايري با وظايف و اختيارات شوراي روستا در آن تيره تشكيل مي گردد. شوراي عشايري مذكور در زمان تشكيل شوراي بخش محل استقرار خود همانند شوراي روستا مشاركت خواهد داشت. همكاري در امور مربوط به دام، مرتع و كوچ جزو وظايف شوراي عشايري خواهد بود.سازمان پيشرفت و آباداني روستاها و امور عشايري موظف است اطلاعات مورد نياز در خصوص عشاير موجود را جهت برگزاري انتخابات در اختيار وزارت كشور قرار دهد. ماده 68 مكرر 1(الحاقي 19ˏ12ˏ1403) - دهيار روستاهاي بالاي پنج هزار نفر جمعيت داراي شرايط زير مي باشد: الف(الحاقي 19ˏ12ˏ1403) - شرايط عمومي
1
تابعيت كشور جمهوري اسلامي ايران
2
اعتقاد و التزام عملي به اسلام
3
اعتقاد و التزام عملي به مباني جمهوري اسلامي ايران
4
ابراز وفاداري به قانون اساسي
5
وثاقت و امانت
6
داشتن حداقل بيست سال سن
7
انجام خدمت وظيفه عمومي يا داشتن معافيت دائم از خدمت
8
برخورداري از توانايي جسمي و روحي براي انجام كار
9
نداشتن محكوميت كيفري مؤثر
10
داشتن حسن شهرت و عدم اعتياد به مواد مخدر يا روان گردان ب(الحاقي 19ˏ12ˏ1403) - شرايط اختصاصي
1
دارا بودن حداقل مدرك تحصيلي كارشناسي يا سطح دو حوزه علميه
2
دارا بودن سوابق اجرائي مورد نياز
تبصره(الحاقي 19ˏ12ˏ1403)
سوابق اجرائي مورد نياز بر اساس آيين نامه اي است كه توسط وزارت كشور با همكاري شوراي عالي استان ها تدوين مي شود و به تصويب هيأت وزيران مي رسد. ماده 69 (اصلاحي 06ˏ07ˏ1382) - دهيار به مدت چهار سال انتخاب و وظايف زير را به عهده دارد : 1 (اصلاحي 06ˏ07ˏ1382) - اجراي مصوبات شوراي روستا. 2 (اصلاحي 06ˏ07ˏ1382) - همكاري با نيروي انتظامي در خصوص اعلام وقوع جرائم، اجراي مقررات خدمت وظيفه عمومي، حفظ نظم عمومي و سعي در حل اختلافات محلي. 3 (اصلاحي 06ˏ07ˏ1382) - اعلان فرامين و قوانين و مقررات عمومي. 4 (اصلاحي 06ˏ07ˏ1382) - همكاري در حفظ و نگهداري تأسيسات عمومي و عمراني و اموال و دارائي هاي روستا. 5 (اصلاحي 06ˏ07ˏ1382) - همكاري با سازمانها و نهادهاي دولتي و ايجاد تسهيلات لازم در جهت ايفاي وظايف آنان. 6 (اصلاحي 06ˏ07ˏ1382) - مراقبت در اجراي مقررات بهداشتي و حفظ نظافت و ايجاد زمينه مناسب براي تأمين بهداشت محيط. 7 (اصلاحي 06ˏ07ˏ1382) - همكاري با سازمان هاي ثبت احوال و اسناد در جهت ثبت وقايع چهارگانه سجلي و اسناد و املاك. 8 (اصلاحي 06ˏ07ˏ1382) - همكاري با مسؤولين ذي ربط در جهت حفظ، نگهداري و بهره برداري منابع طبيعي و ميراث فرهنگي واقع در روستا. 9 (الحاقي 06ˏ07ˏ1382) - اجراي طرحهاي عمراني و خدماتي در محدوده روستا در صورت آمادگي با تأييد كميته برنامه ريزي شهرستان. 10 (الحاقي 06ˏ07ˏ1382) - تشكيل پرونده براي ايجاد بناها، تأسيسات و تفكيك اراضي در محدوده قانوني روستا و ارجاع به بخشداري جهت صدور مجوز. تبصره (الحاقي 06ˏ07ˏ1382) - درآمد حاصل از وصول عوارض مربوط به اجراي اين بند در امور عمومي روستا و زير نظر شوراي روستا هزينه مي شود. 11 (الحاقي 27ˏ08ˏ1386) - تشكيل پرونده و صدور پروانه ساختمان براي ايجاد بناها و تأسيسات واقع در محدوده قانوني روستا پس از هماهنگي با بنياد مسكن انقلاب اسلامي و اخذ نظرات فني نهاد مذكور در چهارچوب ضوابط و مقررات طرحهاي هادي مصوب روستا
تبصره(الحاقي 19ˏ12ˏ1403)
شوراي روستا بر اعمال دهيار نظارت داشته و هر يك از اعضا مي تواند از طريق رئيس شورا به دهيار تذكر كتبي دهد. رئيس شورا متن تذكر را به دهيار ابلاغ مي نمايد. دهيار مكلف است پاسخ را حداكثر ظرف دو هفته به شوراي روستا منعكس نمايد. چنانچه عضو مذكور يا هر يك از اعضاي شورا كماكان موضوع مورد تذكر را مرتفع ندانند، مي توانند موضوع را به صورت سؤال مطرح نمايند كه در اين صورت رئيس شورا سؤال را به صورت كتبي به دهيار ابلاغ مي نمايد و حداكثر تا ده روز پس از ابلاغ، دهيار موظف به حضور در جلسه عادي يا فوق العاده شورا و پاسخ به سؤال مي باشد. چنانچه دهيار از حضور استنكاف ورزيده و يا پاسخ، توسط اعضاي شورا قانع كننده تشخيص داده نشود، طي جلسه ديگري موضوع مورد بررسي قرار مي گيرد و شورا مي تواند مطابق تبصره بند «م» ماده (76) اين قانون، دهيار را عزل و فرد جديدي را انتخاب نمايد.