حكام در موارد ذيل مسئول و مؤاخذند اولا ً) در صورتيكه قوانين و احكام و همچنان دستورالعملهاي رؤساي خود را بلااجرا گذارند و يا درست اجرا ننمايند و نتوانند بيتقصيري خود را مدلل نمايند ثانياً ) هر گاه در موقع تفتيش ولايات بواسطه مفتشي كه از مركز دولت فرستاده شده مدلل شود كه اغتشاش و اختلال امور ولايتي تقصير حاكم بوده و ميتوانسته است از اغتشاش ولايتي جلوگيري كند ولي بمسامحه گذرانيده ثالثا ً) چنانچه مصرح شود كه رواج رشوه و تعارف در ولايت بواسطه اغماض حاكم يا شراكت خود حاكم در اين گونه عمل شنيع بوده ـ رابعاً ) در صورتيكه حكام اقدامي نمايند كه خارج از وظيفه آنها باشد و يا آنكه خارج از حدود اختياراتي باشد كه بآنها بموجب قوانين ونظامنامهها داده شده – خامسا ً) وقتي كه باشخاصيكه در ادارات حكومتي خدمت ميكنند و كذلك باجزاي نظميه كارهائي رجوع نمايند كه خارج از حوزة تكاليف آنها باشد و يا آنكه كارهاي شخصي خود را بآنها رجوع كنند سادساً ) در صورتيكه بيقاعده تحقيقاتي را در امري شروع نمايند و خودسرانه تحقيقاتي را ختم كنند سابعاً ) وقتيكه حكام شخصاً و رأساً اقدام كنند در اموري كه راجع باداره ولايتي و يا ساير دوائر محليه و يا ادارات جزو آن دوائر است و در اين باب دستورالعملي از رؤساء خود نداشتهاند – ثامناً ) در مواردي كه حكام دخالت بكار محاكمه نمايند و ملك كسي را انتزاع نموده بديگري دهند و كليه باموري دخالت نمايند كه راجع بمحاكم عدليه است – تاسعاً ) در مواردي كه خودسرانه و بدون اجازه جاهاي لازم تغييري در وضع ولايت دهند كه باعث اجحاف و تعدي و آزردگي خاطر اهالي شود يا بواسطه اهمال و عدم دقت در امور قوانين را طوري اجرا نمايند كه منظور از ايجاد قوانين كه مساوات است بعمل نيايد و يا آنكه بالاخره ماليات وعوارضي كه قانوناً معين نشده از اهالي اخذ نمايند عاشرا ً) در مواقعيكه تحقيقات جنايتي بعمل ميآيد بواسطه غرض شخصي اغتشاش و اختلالي فراهم آورند و اين اقدامات شنيعه آنها در محاكم استيناف يا جاي ديگر كشف شود – حادي عشر ) وقتي كه معلوم شود اقدامي كه حاكم براي جلوگيري از تعدي و اجحاف و جنحه و جنايات و قباحت و رفع ظلم و غيره كرده است بدرجهاي كه لازم است سخت نبوده و نتيجه حاصل نشده خصوصاً اگر ظاهر شود كه حاكم غرضي داشته يا با جاني و ظالم و مقصر همراه بوده ثاني عشر) در مواردي كه حكام براي وصول بقايا همراهي لازم بعمل نياورند و از اجراي قوانين خودداري نمايند ثالث عشر ) وقتيكه حكام در موارد بليات سماوي از قبيل حريق و امراض مسريه در ميان مردم و حشم و حيوانات و همچنان در موقع طغيان آب و طوفان و غيره باتمام قدرت و اختياراتي كه بآنها داده شده براي حفظ نفوس و كمك و اعانه بدرماندگان و بيچارگان اقدام نكردهاند رابع عشر ) در صورتيكه مشاهده شود كه عمداً يا چند دفعه سهواً قوانين راجع بخودشان را نقض كردهاند و از اندازة خود خارج شدهاند خواه اين اقدام را رأساً خودشان كرده باشند و خواه از ادارة ولايتي و جاهائي شده باشد كه در تحت رياست يا نظارت حكام واقعند خامس عشر ) وقتي كه بمأموريتي كه بداخله ولايت براي انجام كاري ميفرستند خرج سفر بدهند بدون اينكه قواعدي را كه در اين باب ايجاد شده رعايت نموده باشند.
ماده 90
از قانون تشكيل ايالات و ولايات و دستورالعمل حكام — مصوب 1286/09/26