قانون تشكيل شركتهاي سهامي زراعي مصوب 1346,10,27 با اصلاحات و الحاقات بعدي ماده اول - بمنظور فراهم نمودن موجبات افزايش درآمد سرانه كشاورزان و امكانات همه جانبه براي بكاربردن ماشين آلات كشاورزي در امرتوليد محصولات كشاورزي و آشنائي زارعين با اصول و شيوههاي جديد كشاورزي و حداكثر استفاده از نيروي اضافي انساني موجود در روستاها درقطبهاي كشاورزي و صنعتي مملكت و براي جلوگيري از خردشدن و تقسيم اراضي مزروعي بقطعات غير اقتصادي و افزايش ميزان سطح زير كشتكشور با استفاده از اراضي باير و موات و مسلوبالمنفعه وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي بر اساس وظايف پيشبيني شده در ماده يك قانونتشكيل اين وزارت بتدريج در واحدهاي روستائي مناطق مختلف كشور شركتهاي سهامي زراعي تشكيل ميدهد. ماده دوم - سهامداران شركتهاي سهامي زراعي اشخاص ذيل خواهند بود.
1
زارعاني كه در اجراي قوانين و مقررات اصلاحات ارضي و قوانين تقسيم و فروش خالصجات مالك يا مستأجر زمين شده يا بشوند.
2
برزگران مشمول تعريف بند 4 ماده يكم قانون اصلاحي قانون اصلاحات ارضي مصوب 19/10/1340 در مناطقي كه امر زراعت در تاريختقديم اين قانون بمجلس مستقيماً بوسيله برزگر انجام ميشود.
3
خردهمالكاني كه در اجراي مرحله دوم اصلاحات ارضي بند ج از ماده يكم قانون الحاقي بقانون اصلاحات ارضي شق تقسيم را انتخابنمودهاند در صورت تمايل آن ها و با موافقت وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي.
4
كشاورزان و خردهمالكيني كه مشمول هيچ يك از مراحل اول و دوم قوانين و مقررات اصلاحات ارضي نبوده و هنگام تصويب قانون اصلاحيقانون اصلاحات ارضي (19/10/40) شخصاً و مستقيماً به امر زراعت اشتغال داشتهاند.
تبصره
در هر يك از واحدهاي روستائي سهامداران شركتهاي سهامي زراعي حق استفاده مطلق و دائم اراضي را كه در اختيار دارند بشركتواگذار مينمايند و متناسب با ارزش اين حق و مقدار و موقعيت زمين مربوط و ارزش عوامل زراعي تعدادي از سهام شركت را كه وزارت اصلاحاتارضي و تعاون روستائي بر اساس مقررات پيشبيني شده در اساسنامه اين قبيل شركتها موضوع ماده پنج اين قانون تعيين مينمايد دريافت خواهندنمود. ماده سوم - در مناطقي كه شركتهاي سهامي زراعي تشكيل ميشود وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي ميتواند حق استفاده مطلق و دائماز اراضي موات و باير و مسلوبالمنفعه و داير متعلق بدولت را در اختيار شركتهاي سهامي زراعي بگذارد. در اين صورت وزارت مذكور به نسبتسهمي كه با توجه به تبصره ماده دوم اين قانون تعيين ميشود در شركت ذيسهم خواهد بود و عوايد حاصله از اين سهام را بمنظور كمك و تقويتشركتهاي سهامي زراعي مربوط اختصاص خواهد داد. ماده چهارم - هرگاه صاحبان اراضي مكانيزه و ساير شركتها و واحدهاي كشاورزي يك منطقه تقاضاي تشكيل شركت سهامي زراعي نمايند.وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي مخير است بعد از بررسي نسبت به تشكيل شركت سهامي زراعي در منطقه اقدام و كمكهاي فني و ماليلازم را در حدود قوانين موضوعه و اساسنامه شركتهاي سهامي زراعي درباره آن ها معمول دارد. ماده پنجم - شركتهاي سهامي زراعي طبق اساسنامهاي كه بر اساس اصول بازرگاني تهيه و به پيشنهاد وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائيبتصويب هيأت وزيران خواهد رسيد تشكيل و اداره ميشوند. اين شركتها پس از ثبت در دفتر مخصوصي كه وزارت مذكور ترتيب ميدهد دارايشخصيت حقوقي خواهند بود كليه تغييرات و اقدامات مربوط به ثبت شركتهاي مذكور در اين دفتر انجام ميشود. ماده ششم - در مناطقي كه تشكيل شركتهاي سهامي زراعي اعلام ميشود در صورتيكه حداقل پنجاه و يك درصد از اشخاص مذكور در ماده دوماين قانون عضويت شركت را قبول و بقيه از امضاي اوراق و اسناد و دفاتر مربوط به تشكيل شركت امتناع نمايند وزارت اصلاحات ارضي و تعاونروستائي بقائم مقامي مستنكفين اقدام لازم را انجام خواهد داد. ماده هفتم - مديران شركت سهامي زراعي در مورد حفظ و نگاهداري و بهرهبرداري از اموال و دارائي شركت در حكم امين خواهند بود. ايناشخاص و همچنين مأمورين ذيربط هرگاه در امور مربوط بشركتها مرتكب جرم بشوند تعقيب و بحداكثر مجازاتي كه در قوانين مربوط مقرر استمحكوم خواهند شد. تعقيب و دادرسي در اين قبيل موارد فوري و خارج از نوبت بعمل ميآيد. ماده هشتم - رسيدگي باختلافات سهامداران و كاركنان شركت هاي سهامي زراعي با شركت و مديران شركت و يا بالعكس نسبت بامر اشتغال و يافعاليتهاي كشاورزي در حوزه شركت با هيأت هاي سه نفري منتخب وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي خواهد بود. تصميم هيأت هاي مزبورقطعي و بتقاضاي ذينفع ژاندارمري مكلف باجراي آن ميباشد آئيننامه نحوه رسيدگي هيأت هاي فوق از طرف وزارت اصلاحات ارضي و تعاونروستائي پيشنهاد و به تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد. ماده نهم - سهامداران شركتهاي سهامي زراعي ميتوانند سهام خود را بدون هيچگونه محدوديتي بشركت يا بسهامدار ديگر همان شركتمنتقل نمايند. در هر دو مورد انتقال منوط بموافقت كتبي هيأت مديره شركت سهامي زراعي مربوط و تأييد وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي ميباشد. بهر حال هدف اين خواهد بود كه سهام متعلق به هر يك از سهامداران از سهام مربوط به بيست هكتار زمين آبي و يا 40 هكتار زمين ديم تحت كشتكمتر نباشد. ماده دهم - در صورت فوت هر يك از سهامداران از طرف شركت نسبت به اداره سهم متوفي اقدام و وارث به نسبت سهمالارث از عوايد سهاماستفاده خواهند كرد. ضمناً در صورت تقاضاي وراث يا وارث شركت سهامي زراعي ميتواند طبق اساسنامه خود نسبت بخريد سهام و تأديه بها اقدام نمايد. ماده يازدهم - شركتهاي سهامي زراعي كه با عضويت گروههاي مندرج در ماده 2 اين قانون تشكيل ميشوند تا ده سال از پرداخت هر گونه مالياتو عوارض و حقالثبت و هزينهها و وجوهي كه طبق قوانين ساير شركتها متعهد به پرداخت آن هستند معاف ميباشند.
تبصره
خردهمالكان مذكور در بند 3 ماده 2 اين قانون كه با عضويت در شركتهاي سهامي زراعي عوايدي را تحصيل نمايند در صورتيكه ميزانمالكيت هر يك از آنها بيش از حداكثر مقدار زميني باشد كه در اختيار يك خانواده زارع مقيم ده محل وقوع ملك آنها باشد از لحاظ پرداخت ماليات وعوارض مشمول قوانين و مقررات مربوط ميباشند. ماده دوازدهم - اقساط بدهي زارعين از بابت بهاي اراضي كه دولت به آن ها منتقل نموده و همچنين اجاره بهاي اراضي مورد اجاره زارعين از طرفشركت سهامي زراعي پرداخت و بحساب سهامداران منظور خواهد شد.
تبصره
شركتهاي سهامي زراعي موظف هستند سهم مالكانه مالك يا مالكان را در اراضي و مناطقي كه وسيله برزگران عضو شركت (موضوع بند2 ماده 2 اين قانون) زراعت ميشده است پرداخت و بحساب برزگران صاحب سهم منظور نمايند. در صورتيكه در تعيين ميزان سهم مالكين بين برزگران و مالكان توافق نشود وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي مكلف است با توجه به عرفمحل و بر اساس معدل عايدات خالص 3 سال زراعي قبل از تشكيل شركت سهم مالك يا مالكين را تعيين و جهت پرداخت بشركت ابلاغ نمايد. ماده سيزدهم - وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي با اعطاء وام و همچنين كمكهاي مالي و فني بلاعوض و پرداخت هزينههاي بنياديشركت سهامي زراعي را در اجراي وظايفي كه بعهده دارند حمايت مينمايد. بودجه و اعتبارات لازم براي اجراي اين منظور از محل اعتبارات عمرانيو يا جاري دولت تأمين خواهد شد.
تبصره
ميزان سود و بهره وامهاي پرداختي به شركتهاي سهامي زراعي حداكثر معادل ميزان سود و بهره وامهاي پرداختي به شركتهاي تعاونروستائي خواهد بود. ماده چهاردهم - در كليه اقدامات و برنامههائي كه وزارتخانهها و سازمانها و بنگاهها و شركتهاي دولتي در مورد عمران روستائي و برنامههايآباداني و آبياري و بهبود وضع محصول و خريد فرآوردههاي كشاورزي و امثال آن اجرا مينمايند حوزه عمل شركتهاي سهامي زراعي در حدودامكان حق تقدم خواهند داشت. ماده پانزدهم - بمنظور اجراي اين قانون و يافتن مناسبترين مقررات و شيوههاي اجرائي آن وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي موظفاست طي دوره پنجساله آزمايش همهساله ارزيابي دقيقي از چگونگي و پيشرفت فعاليتهاي شركتهاي سهامي زراعي و مسائل و مشكلات آن ها وسيلهمركز تحقيقات روستائي كه در وزارت مذكور بوجود خواهد آمد بعمل آورده و از نتايج مطالعات مزبور در تهيه طرحهاي عمراني در دست اجرا وهمچنين تنظيم لايحه نهائي قانون شركتهاي سهامي زراعي استفاده نمايد.
تبصره (الحاقي 11ˏ08ˏ1347) الحاقی ۱۳۴۷/۰۸/۱۱
مركز تحقيقات روستائي طبق اساسنامهاي كه بتصويب كميسيونهاي اصلاحات ارضي و تعاون روستائي مجلسين برسد اداره خواهد شد. ماده شانزدهم - اين قانون بصورت آزمايش بمدت پنج سال اجرا خواهد شد هرگاه در اين مدت دولت اصلاحاتي را در اين مقررات ضرور بداندجهت تصويب به كميسيونهاي اصلاحات ارضي و تعاون روستائي مجلسين تقديم مينمايد و اين اصلاحات پس از تصويب لازمالاجراء است. دولت مكلف است در پايان مدت پنجسال لايحه نهائي را جهت تصويب مجلسين تقديم نمايد. مادام كه لايحه نهائي بتصويب نرسيده مقررات اينقانون و اصلاحاتي كه بتصويب كميسيونهاي اصلاحات ارضي و تعاون روستائي مجلسين برسد لازمالاجرا است.
ماده 17 (الحاقي 04ˏ03ˏ1347) الحاقی ۱۳۴۷/۰۳/۰۴
بمنظور تعيين روش كلي و تهيه برنامه كار و تصويب طرح ها و پيشبيني و اختصاص اعتبارات لازم براي هر يك از شركت هاي سهامي زراعي و نظارت در حسن اجراي وظايفي كه در قانون تشكيل شركت هاي سهامي زراعي و اساسنامه آن براي وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائيپيشبيني شده است - شورائي بنام شوراي امور شركت هاي سهامي زراعي برياست وزير اصلاحات ارضي و تعاون روستائي و عضويت معاونوزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي در امور شركت هاي سهامي زراعي - رئيس سازمان اصلاحات ارضي كل كشور - مدير عامل سازمان مركزيتعاون روستائي ايران - مسئول امور شركت هاي سهامي زراعي - رئيس مركز تحقيقات روستائي- مدير كل حقوقي و وزارت اصلاحات ارضي و تعاونروستائي و دو نفر از مهندسين عاليرتبه وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي بانتخاب وزير اصلاحات ارضي و تعاون روستائي تشكيل ميگردد. مصوبات و تصميمات شوراي مذكور براي مسئولين و متصديان امور شركت هاي سهامي زراعي در وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستايي لازمالاجراميباشد.
ماده 18 (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) منسوخ ۱۴۰۰/۱۱/۱۰
براي دهاتي كه در حوزه عمل يك شركت سهامي زراعي قرار ميگيرند انجمن واحدي بنام انجمن واحد روستائي بجانشيني انجمنهايدهات تابعه شركت مزبور طبق مقررات مربوط بانتخابات انجمنهاي ده تشكيل خواهد شد. در اينمورد پس از اعلام وزارت اصلاحات ارضي وتعاون روستائي وزارت كشور نسبت بانحلال انجمنهاي دهات واقع در محدوده عمل شركت سهامي زراعي و تشكيل انجمن واحد روستائي اقدامخواهد نمود. تبصره (منسوخه 10ˏ11ˏ1400) - كليه اموال و دارائي و تعهدات انجمن هاي ده منحل شده طي صورتجلسه بانجمن واحد روستائي مزبور تحويل و منتقل ميشود و انجمنواحد روستائي كليه وظايف و اختيارات انجمن هاي ده را بر طبق مقررات مربوط نسبت بدهات واقع در حوزه عمل شركت سهامي زراعي انجام خواهدداد.
ماده 19 (الحاقي 11ˏ08ˏ1347) الحاقی ۱۳۴۷/۰۸/۱۱
در مناطق روستائي كشور كه بعلت حوادثي از قبيل زلزله - سيل - انهدام يا نقصان آب وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي بمنظور كمك بكشاورزان و عمران و بهبود امر زراعت تشكيل شركت سهامي زراعي را لازم بداند حوزه عمل شركت را در محل و مساحتي كه متناسب بداند تعيين و بلافاصله اراضي و مستحدثات و اعياني و قنوات و چاههاي آب و وسائل آبياري موجود در آن محدوده را در تصرف و اختيار شركت قرارخواهد داد. وزارت مذكور سهامداران شركت را از زارعين - برزگران كشاورزان خودكار كه ممراعاشه آنها منحصراً از طريق كشاورزي است و در منطقه روستائي سكونت داشتهاند، انتخاب و محل سكونت جديد و ميزان سهام هر يك را متناسب با تعداد افراد خانوار و زراعت قبلي آنان معين مينمايد، در صورتيكه بنا باطلاعات دريافتي از مراجع محلي فوت اشخاص مذكور رسماً اعلام گردد سهام بصورت كلي بنام ورثه صادر و توديع [توزيع] خواهد شد، پس ازصدور گواهي حصر وراثت ورثه حق استفاده از منافع و سهام را خواهند داشت. تبصره (الحاقي 11ˏ08ˏ1347) - وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي ميتواند از مقررات فوق در مورد زارعيني كه اراضي زراعتي آنان در مخازن سدهاي دولتي قراربگيرد استفاده نمايد.
ماده 20 (الحاقي 11ˏ08ˏ1347) الحاقی ۱۳۴۷/۰۸/۱۱
اراضي و مستحدثات و اعياني و قنوات و چاههاي آب و وسائل آبياري واقع در حوزه عمل شركتهاي سهامي زراعي در صورتيكه در تاريخ تشكيل شركت در مالكيت يا اجاره سهامداران نباشد بوزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي منتقل ميگردد و متناسب با آن وزارت مذكور طبق ماده سوم اين قانون در شركت سهامي زراعي مربوط ذيسهم خواهد بود. ترتيب ارزيابي اين قبيل اراضي و مستحدثات و پرداخت بهاي آن بمالكين مربوط بقرار ذيل است: الف - بهاي اراضي (اعم از نسق و مكانيزه) بر اساس قانون اصلاحي اصلاحات ارضي (مصوب 19/10/40) و مقررات آن وسيله وزارت اصلاحات ارضي تعيين ميگردد. قيمت اعياني و مستحدثات و چاه آب و وسائل آبياري و همچنين آن قسمت از ماشين آلات كشاورزي مورد نياز وسيله كميسيون مذكور در تبصره 2ماده 8 مواد الحاقي بآئيننامه اصلاحات ارضي (مصوب 22 خرداد 46) تعيين خواهد شد وجوه متعلقه در مورد اعيان و مستحدثات از تاريخ تنظيم سند انتقال باقساط پانزده ساله با سود صدي شش در سال و ارزش چاه آب و موتور مربوط بآن نقداً از طرف دولت پرداخت ميشود.
ب
موقوفات خاص واقع در محدوده مورد عمل شركت بمنظور تبديل باحسن بترتيب فوق خريداري و وجوه حاصله با نظارت سازمان اوقاف براي خريد و وقف مال ديگري اختصاص خواهد يافت. موقوفات عام را شركت سهامي زراعي 99ساله اجاره خواهد كرد اجاره بها بر اساس معدل عايدات خالص سه سال قبل از تصويب اين قانون تعيين وهمهساله از طرف شركت پرداخت خواهد شد.
تبصره (الحاقي 11ˏ08ˏ1347) الحاقی ۱۳۴۷/۰۸/۱۱
كليه اسناد و قراردادهائي كه مانع اجراءِ اين قانون است با تشخيص و اعلام وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي فسخ شده محسوب ميگردند.
ماده 21 (الحاقي 11ˏ08ˏ1347) الحاقی ۱۳۴۷/۰۸/۱۱
سهامداران يا ساير اشخاصي كه در اجراي اين قانون براي تنظيم و امضاءِ اوراق يا اسناد و دفاتر دعوت ميشوند چنانچه در موعد مقرر حضورنيابند وزارت اصلاحات ارضي به قائم مقامي آنان اوراق يا اسناد و دفاتر مربوط را امضاءِ مينمايد. همين ترتيب در ساير مواردي كه به علل و معاذيرديگري از قبيل مجهولالمالك بودن ملك يا عدم گواهي حصر وراثت و يا معين نبودن ولي يا قيم صغار امضاءِ و تنظيم اسناد و دفاتر يا ساير اوراق مربوط بشركت متعسر باشد معمول خواهد شد. در اين قبيل موارد وجوه قبوض يا سهام تعيين شده در صندوق ثبت محل توديع خواهد گرديد تا پس از تعيين تكليف قطعي قانوني بذيحق تسليم شود.
ماده 22 (الحاقي 11ˏ08ˏ1347) الحاقی ۱۳۴۷/۰۸/۱۱
در اجراي اين قانون ادارات ثبت و دفاتر اسناد رسمي نسبت به تنظيم يا فسخ اسناد و مأمورين انتظامي در مورد تصرف يا خلع يد از محدوده مورد عمل شركتهاي سهامي زراعي مكلفند دستور وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي را بلافاصله پس از اعلام بمورد اجرا گذارند.
ماده 23 (الحاقي 11ˏ08ˏ1347) الحاقی ۱۳۴۷/۰۸/۱۱
نسبت باراضي باير و مسلوب المنفعه واقع در حوزه عمل شركتهاي سهامي زراعي اعم از دهات مشمول مرحله اول يا دوم اصلاحاتارضي طبق ماده سوم اين قانون عمل خواهد شد.
ماده 24 (الحاقي 11ˏ08ˏ1347) الحاقی ۱۳۴۷/۰۸/۱۱
چنانچه پس از تعيين و صدور سهام اختلافي در مورد ميزان سهام و تعلق آن ايجاد شود بتقاضاي وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي يا اشخاص ذينفع موضوع در هيئت سه نفري مقرر در ماده 8 مطرح و طبق تصميم هيئت اقدام خواهد شد.
ماده 25 (الحاقي 11ˏ08ˏ1347) الحاقی ۱۳۴۷/۰۸/۱۱
در صورتيكه مدير عامل - بازرس و يا ساير مأمورين منتخب براي خدمت در سازمان امور شركتهاي سهامي زراعي از بين كاركنان وزارتاصلاحات ارضي و تعاون روستائي يا سازمان مركزي تعاون روستائي باشند حقوق و مزاياي ثابت آنان از محل بودجه وزارت اصلاحات ارضي و تعاونروستائي و سازمان مركزي تعاون روستائي و ساير مزاياي آنها از محل اعتبارات طرح مربوطه پرداخت خواهد شد. مدت اشتغال اين قبيل كاركنان در سازمان امور شركتهاي سهامي زراعي جزءِ سوابق خدمت آنان برابر مقررات مربوطه محسوب و مشاغل مذكور ضمن پستهاي سازماني وزارت اصلاحات ارضي و تعاون روستائي منظور ميگردد. قانون بالا مشتمل بر 16 ماده و چهار تبصره كه در جلسه روز سه شنبه پنجم دي ماه يكهزار و سيصد و چهل و شش بتصويب مجلس شورايملي رسيده بود در جلسه روز چهارشنبه بيست و هفتم دي ماه يكهزار و سيصد و چهل و شش شمسي بتصويب مجلس سنا رسيد. رئيس مجلس سنا - مهندس شريف امامي