ماده ۲۳

ارتباط با مذاكرات راجع به وضعيت حقوقي درياي خزر هيچ يك از مفاد اين سند الحاقي (پروتكل) به گونه اي تفسير نخواهد شد كه پيش قضاوت در مورد نتايج مذاكرات مربوط به وضعيت نهايي حقوقي درياي خزر باشد. در گواهي مراتب بالا، امضاكنندگان زير كه به طور مقتضي بدين منظور مجاز شده اند، اين سند الحاقي (پروتكل) را امضا نمودند. اين سند الحاقي (پروتكل) در شهر مسكو در روز بيست و نهم تير سال يكهزار و سيصد و نود و هفت شمسي برابر با بيستم ژوئيه دو هزار و هجده ميلادي تنظيم گرديد. پيوست ۱- فهرست فعاليت ها 1 - پالايشگاههاي نفت خام (به استثناي مؤسساتي كه صرفاً به توليد روان كننده ها از نفت خام مي پردازند) و تأسيسات مربوط به توليد روزانه ۵۰۰ تن يا بيشتر زغال سنگ يا شن هاي قيردار به صورت گازي و مايع؛ 2 - نيروگاه هاي حرارتي يا ساير تأسيسات سوختي كه ميزان خروجي آنها ۳۰۰ مگاوات يا بيش از آن باشد؛ 3 - نيروگاه هاي هسته اي يا ساير واكنشگاه (رآكتور)هاي هسته اي، از جمله اوراق كردن يا برچيدن اين قبيل نيروگاه ها يا واكنشگاه (رآكتور)ها[پاورقي 1] به استثناي تأسيسات تحقيقاتي براي توليد و تبديل مواد شكافت پذير و غني كه حداكثر قدرت آن از يك كيلو وات بار حرارتي مستمر تجاوز ننمايد. پاورقي 1- از لحاظ اين سند الحاقي (پروتكل)، هرگاه تمام سوخت هسته اي و ساير عناصر آلوده به پرتوزا (راديواكتيو) از محل تأسيسات به طور دائم خارج شده باشند، اين قبيل تأسيسات، نيروگاه هسته اي و ساير واكنشگاه (رآكتور)هاي هسته اي محسوب نمي شوند. 4 - تأسيساتي كه صرفاً براي توليد يا غني سازي سوخت هاي اتمي، بازفرآوري يا انبار كردن سوخت هاي هسته اي تحت تشعشع، و دفع و فرآوري زباله هاي پرتوزا (راديواكتيو) طراحي شده اند. 5 - تأسيسات عمده گداخت اوليه آهن و فولاد ريخته گري و توليد فلزات غيرآهني. 6 - تأسيسات استخراج آزبست و فرآوري و تبديل آزبست و محصولات حاوي آزبست: محصولات سيمان حاوي آزبست، كه توليد سالانه آن بيش از 20/000 تن محصول نهايي باشد؛ مواد سايشي كه توليد سالانه آن بيش از ۵۰ تن محصول نهايي باشد؛ و ساير موادي كه سالانه بيش از ۲۰۰ تن آزبست مصرف مي كنند. 7 - تأسيسات يكپارچه شيميايي و پتروشيمي. 8 - احداث، بازسازي و/يا تعريض بزرگراه، آزادراه[پاورقي 2] و خطوط آهن راه دور، از جمله احداث پل هاي مهم مرتبط با اين راهها و فرودگاهها[پاورقي 3] كه طول باند اصلي آنها 2/100 متر يا بيشتر باشد. پاورقي 2- از نظر اين سند الحاقي (پروتكل): «آزاد راه» به معني جاده اي است كه به طور خاص براي رفت و آمد موتوري طراحي و ساخته شده، و املاك واقع در مجاورت بزرگراه به آن دسترسي ندارند، و: (الف) مسيرهاي رفت و برگشت آن از يكديگر مجزا بوده و با خط جداكننده، يا در موارد استثنائي به روشهاي ديگر، از هم جدا شده باشند، مگر در نقاط خاص يا به صورت موقت؛ (ب) هيچ جاده، راه آهن، مسير قطار خياباني (تراموا) يا معبر عابر پياده اي به طور هم سطح آن را قطع ننمايد؛ (پ) به طور خاص به عنوان آزادراه علامتگذاري شده باشد. «بزرگراه» به معني جاده مورد استفاده رفت و آمد موتوري است كه دسترسي به آن صرفاً در تقاطع هاي نظارت (كنترل) شده صورت مي گيرد و به ويژه ايستادن و توقف در مسيرهاي رفت و برگشت آن ممنوع باشد. پاورقي 3 - از نظر اين سند الحاقي (پروتكل)، «فرودگاه» به معني فرودگاهي است كه با تعريف مندرج در پيوست 14 معاهده (كنوانسيون) بين المللي هواپيمايي كشوري، شيكاگو، ايالات متحده آمريكا 1944 (1323) موجد سازمان بين المللي هواپيمايي كشوري مطابقت داشته باشد. 9 - خطوط لوله انتقال نفت، گاز و فرآورده هاي نفتي يا شيميايي با قطر بزرگ. 10 - بنادر دريايي/ تجاري و آبراه هاي درون سرزميني و بنادر مورد استفاده براي تردد در آبراههاي درون سرزميني كه عبور شناورهاي با ظرفيت بيش از 1/350 تن را امكان پذير مي سازد. 11 - تأسيسات دفع پسماند از طريق سوزاندن، فرآوري شيميايي و دفن زباله ها. 12 - سدها، مخازن آبي و آبراه (كانال) هاي بزرگ متصل به درياي خزر. 13 - فعاليت هاي استخراج آب هاي زيرزميني يا طرح هاي تغذيه مصنوعي آب هاي زيرزميني كه حجم سالانه برداشت يا تغذيه آبي آن به ميزان ۱۰ ميليون متر مكعب يا بيشتر باشد. 14 - توليد روزانه خمير چوب، كاغذ و تخته با ظرفيت ۲۰۰ تن مواد خشك شده در معرض هوا، يا بيشتر. 15 - معادن مهم، معدن كاوي، استخراج و فرآوري سنگ هاي معدن فلزي و زغال سنگ در محل. 16 - توليد فراساحلي مواد هيدروكربن. استخراج نفت و گاز طبيعي كه ميزان استخراج آن از ۵۰۰ تن در روز در مورد نفت و 500/000 متر مكعب در مورد گاز فراتر رود. 17 - تأسيسات عمده ذخيره سازي نفت، و فرآورده هاي پتروشيمي و شيميايي. 18 - جنگل زدايي در مناطق وسيع. 19 - تأسيسات انتقال منابع آب بين و درون حوزه هاي آبريز رودخانه اي كه هدف از اين انتقال پيشگيري از كمبودهاي احتمالي آب باشد و ميزان آب انتقال يافته از ۱۰۰ ميليون مترمكعب در سال فراتر رود؛ در ساير موارد تأسيسات انتقال منابع آب بين و درون حوزه هاي آبريز رودخانه اي كه ميانگين چندساله جريان آب در حوزه اي كه از آن آب برداشت مي شود از 2/000 ميليون متر مكعب در سال فراتر رفته و ميزان آب انتقال يافته از ۵ درصد اين مقدار جريان آب بيشتر باشد. در هر دو مورد، انتقال آب آشاميدني لوله كشي شده مستثني مي باشد. 20 - كارخانجات تصفيه آبهاي زايد با ظرفيت معادل جمعيتي بيش از 150/000‌ نفر. 21 - تأسيسات توليدات ميكروب شناسي و زيست فناوري و نيز رهاسازي موجودات زنده اي كه از لحاظ ژن شناختي (ژنتيك) تغيير يافته اند. 22 - احياي اراضي، از جمله ساخت جزاير، زبانه هاي خشكي متصل به ساحل و آبسنگ هاي مصنوعي. پيوست ۲- فهرست معيارها براي كمك به تعيين اثرات مهم فرامرزي طرف هاي ذي ربط مي توانند در احراز اينكه فعاليتي احتمالاً اثرات مخرب فرامرزي مهمي دارد، يك يا چند مورد از معيارهاي زير را مدنظر قرار دهند: (الف) اندازه: فعاليت هاي پيشنهادي كه براي اين نوع فعاليت بزرگ محسوب مي شوند؛ (ب) مكان: فعاليت هاي پيشنهادي كه در منطقه اي كه از لحاظ زيست محيطي حساس بوده يا اهميت داشته باشند (نظير تالاب هاي تعريف شده به موجب سند الحاقي (پروتكل) تالاب هاي مهم بين المللي به ويژه تالاب هاي زيستگاه پرندگان آبزي منعقده در ۱۳ بهمن ۱۳۴۹ (۲ فوريه ۱۹۷۱)، پارك هاي ملي، ذخاير طبيعي، مكان هاي داراي اهميت علمي ويژه، يا مكان هاي واجد اهميت باستان شناسي، فرهنگي يا تاريخي) قرار داشته يا به چنين منطقه اي نزديك باشد؛ همچنين فعاليت هاي پيشنهادي واقع در مكان هايي كه ويژگي هاي عمليات عمراني پيشنهادي احتمالاً موجب اثرات مهمي بر جمعيت شود؛ (پ) اثرات: فعاليت هاي پيشنهادي كه به طور خاص اثرات پيچيده و بالقوه مخربي، از جمله فعاليت هايي كه موجب اثرات مهم بر انسان ها، يا گونه ها يا موجودات زنده ارزشمند مي شوند، فعاليت هايي كه كاربرد بالفعل يا بالقوه از يك منطقه تحت تأثير را تهديد مي نمايند و فعاليت هايي كه موجب افزايش بارگيري مي شوند به نحوي كه ظرفيت دفع محيط زيست جوابگوي آن نباشد. پيوست ۳- حداقل محتواي اسناد ارزيابي اثرات زيست محيطي طبق ماده (۶) سند الحاقي (پروتكل)، اطلاعات مندرج در پيش نويس ارزيابي اثرات زيست محيطي حداقل شامل موارد زير خواهد بود: (الف) توصيف فعاليت پيشنهادي و اهداف آن؛ (ب) در صورت اقتضاء توصيف جايگزين هاي منطقي (به عنوان مثال جايگزين هاي مكاني يا فناورانه) براي فعاليت پيشنهادي و همچنين گزينه كنار گذاشتن فعاليت؛ (پ) توصيف محيطي كه احتمال مي رود در نتيجه فعاليت پيشنهادي به طور جدي آسيب ببيند و جايگزين هاي آن؛ (ت) توصيف اثرات زيست محيطي احتمالي فعاليت پيشنهادي، جايگزين ها و برآورد اهميت آن؛ (ث) توصيف اقدامات جبراني به منظور به حداقل رساندن اثرات منفي زيست محيطي؛ (ج) شرح روشن روش هاي پيشگيرانه و فرض هاي اوليه و نيز اطلاعات زيست محيطي مربوط مورد استفاده؛ (چ) شناسايي شكاف هاي موجود در دانسته ها و ابهاماتي كه در جمع آوري اطلاعات مورد نياز مشاهده شده است؛ (ح) در صورت اقتضا طرح كلي برنامه هاي نظارت و مديريت و هرگونه طرح مربوط به تجزيه و تحليل پس از طرح (پروژه)؛ (خ) خلاصه غيرفني، از جمله در صورت اقتضا گزارش تصويري (نقشه، نمودار، و غيره). قانون فوق مشتمل بر ماده واحده و يك تبصره منضم به متن سند الحاقي (پروتكل) شامل مقدمه و بيست و سه ماده و سه پيوست كه گزارش آن توسط كميسيون كشاورزي، آب، منابع طبيعي و محيط زيست به صحن مجلس تقديم شده بود، پس از تصويب در جلسه علني روز يكشنبه مورخ بيست و چهارم فروردين ماه يكهزار و چهارصد و چهار مجلس شوراي اسلامي، در تاريخ 1404/2/3 به تأييد شوراي نگهبان رسيد. رئيس مجلس شوراي اسلامي - محمدباقر قاليباف