وظايف و اختيارات اتحاديه ها عبارت است از: الف (اصلاحي 12ˏ06ˏ1392) - ارائه پيشنهاد براي تهيه، تنظيم يا تغيير ضوابط صدور پروانه كسب و انواع پروانه هاي لازم براي مشاغل، به اتاق اصناف شهرستان. ب - اجراي مصوبات و بخشنامه هاي هيأت عالي نظارت و كميسيون نظارت كه در چارچوب اين قانون به اتحاديه ها ابلاغ مي گردد.
تبصره (اصلاحي 12ˏ06ˏ1392)
اتاق اصناف شهرستان موظف است مصوبات و بخشنامه هاي هيأت عالي نظارت و كميسيون نظارت را ظرف پنج روز از تاريخ دريافت به اتحاديه ها ابلاغ كند. پس از انقضاي اين مهلت، دبيرخانه هيأت عالي نظارت و كميسيون نظارت مي توانند بي واسطه مصوبات و بخشنامه هاي خود را به اتحاديه ها براي اجرا ابلاغ كنند. ج (اصلاحي 12ˏ06ˏ1392) - ارائه پيشنهاد درباره امور اصناف به اتاق اصناف شهرستان. د - صدور پروانه كسب با دريافت تقاضا و مدارك متقاضيان با رعايت قوانين و مقررات مربوط. ه(اصلاحي 12ˏ06ˏ1392) ـ - ابطال پروانه كسب و تعطيل محل كسب طبق مقررات اين قانون و اعلام آن به كميسيون نظارت و جلوگيري از ادامه فعاليت واحدهاي صنفي كه بدون پروانه كسب داير مي شوند (مطابق ماده 27 اين قانون) يا پروانه آنها به عللي باطل مي گردد. و (اصلاحي 12ˏ06ˏ1392) - تنظيم بودجه سال بعد و تسليم آن تا آخر دي ماه هر سال به اتاق اصناف شهرستان جهت رسيدگي و تصويب. ز (اصلاحي 12ˏ06ˏ1392) - تنظيم ترازنامه سالانه و تسليم آن تا پايان خردادماه هر سال به اتاق اصناف شهرستان براي رسيدگي و تصويب. ح - ايجاد تسهيلات لازم براي آموزشهاي مورد نياز افراد صنفي به طور مستقل يا با كمك سازمانهاي دولتي يا غيردولتي. ط - تشكيل كميسيونهاي رسيدگي به شكايات، حل اختلاف، بازرسي واحدهاي صنفي، فني و آموزشي و كميسيونهاي ديگر مصوب هيأت عالي نظارت.
تبصره 1 (اصلاحي 12ˏ06ˏ1392)
اعضاي كميسيونهاي مذكور بين سه تا پنج نفرند كه از ميان اعضاي داراي پروانه كسب به پيشنهاد اتحاديه و تصويب اتاق اصناف شهرستان ذي ربط تعيين مي شوند.
تبصره 2 (اصلاحي 12ˏ06ˏ1392)
آئين نامه اجرايي اين بند توسط دبيرخانه هيأت عالي نظارت و اتاق هاي اصناف مراكز استانها تهيه و به تصويب وزير صنعت، معـدن و تجارت خواهد رسيد.
تبصره 3 (اصلاحي 12ˏ06ˏ1392)
در صورت بروز اختلاف صنفي بين افراد صنفي و اتحاديه، مراتب به اتاق اصناف شهرستان جهت رسيدگي و صدور رأي ارجاع مي شود. طرف معترض نسبت به رأي صادر شده مي تواند ظرف بيست روز اعتراض خود را به كميسيون نظارت تسليم دارد. نظر كميسيون نظارت قطعي و لازم الاجراء خواهد بود. در صورت اعتراض هر يك از طرفين مي توانند به مراجع ذي صلاح قضايي مراجعه كنند. ي - وصول ماليات، عوارض و هزينه خدمات به نمايندگي از طرف وزارتخانه ها، شهرداريها و سازمانهاي وابسته به دولت. ك - هماهنگي با شهرداري و شوراي شهر به منظور ايجاد شهركهاي صنفي و تمركز تدريجي كالاها و معاملات عمده فروشي در ميادين و مراكز معين شهري متناسب با احتياجات شهر طبق مقررات و ضوابطي كه به تصويب كميسيون نظارت برسد. ل (اصلاحي 12ˏ06ˏ1392) - ارائه پيشنهاد به منظور تعيين نرخ كالا و خدمات، حدود صنفي، تعداد واحدهاي صنفي مورد نياز در هر سال جهت صدور پروانه كسب به اتاق اصناف شهرستان جهت رسيدگي و تصويب كميسيون نظارت. م - ساير مواردي كه در اين قانون پيش بيني شده است. ن (الحاقي 12ˏ06ˏ1392) ـ برگزاري دوره هاي آموزشي احكام تجارت و كسب و كار به طور مستقل يا با كمك بسيج اصناف كشور قبل از صدور و تمديد پروانه كسب اعضاي صنف س (الحاقي 12ˏ06ˏ1392) ـ اتحاديه هايي كه بيش از دو هزار عضو و بازارهاي گسترده صنفي دارند مي توانند براي كمك و تسهيل انجام امور مراجعين، در نقاط مختلف دفتر نمايندگي تشكيل دهند.
تبصره (اصلاحي 12ˏ06ˏ1392)
در بخشها و شهرهاي تابعه مركز شهرستان كه بنا به اعلام اتحاديه ها و تصويب هيأت عالي نظارت انجام خدمات صنفي از طريق اتحاديه مقدور نيست، ادارات دولتي ذي ربط، شهرداري ها، سازمان هاي وابسته و دفاتر اتاقهاي اصناف شهرستان حسب مورد مجازند خدمات مذكور را انجام دهند.