مصوبه اصلاحي «اهداف، سياست ها و ضوابط نشر كتاب» مصوب جلسه 660 مورخ 24/ 1/ 1389 شوراي عالي انقلاب فرهنگي مصوب 1389,01,24 با اصلاحات و الحاقات بعدي شوراي عالي انقلاب فرهنگي در جلسه 660 مورخ 24/ 1/ 1389، براساس پيشنهاد مورخ 25/ 8/ 1387 و 22/ 9/ 1388 وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، اصلاح مصوبه «اهداف، سياست ها و ضوابط نشر كتاب (مصوب جلسه 149 مورخ 20/ 2/ 1367)» را به شرح ذيل، تصويب نمود:
ماده 1
هدف اعتلاي فرهنگ ديني و ملي در جامعه از طريق توسعه دانش و نهادينه كردن ارزشهاي اسلامي، ايراني و انقلابي با تأمين آزادي نشر كتاب، حفظ حرمت و آزادي قلم، صيانت از جايگاه والاي علم، انديشه و ايمان ديني و همچنين ايجاد زمينه مناسب براي حضور مؤثر در عرصه جامعه جهاني.
ماده 2
سياست كلي نظام جمهوري اسلامي، سياست آزادي انديشه و بيان آرا و عقايد را در چارچوب هدف موضوع ماده 1 فوق به عنوان يك اصل اساسي خود برگزيده است و بر حقوق و تكاليف قانوني مردم در زمينه نشر كتاب اعم از چاپي و الكترونيكي مطابق ضوابط قانوني تأكيد مي كند.
ماده 3
سياستهاي ايجابي، حدود و ضوابط 1 - دولت و همه اركان حكومت موظفند در چارچوب قانون از حريم آزادي انتشار كتاب حمايت كنند. 2 ـ حق انتشار كتاب به منظور افزايش آگاهي هاي ديني، علمي، سياسي، اقتصادي، هنري، تاريخي، اجتماعي و نظاير آن از حقوق آحاد ملت است و اين حق بدون مجوز قانوني، قابل سلب نيست. 3 ـ تدوين و اجراي سياستهاي هدايتي و حمايتي جمهوري اسلامي ايران از كتاب بايد به نحوي باشد كه اهل قلم را به تأليف، ترجمه و انتشار كتابهاي متناسب با نيازهاي جامعه امروز براي نيل به موارد ذيل تشويق و ترغيب نمايد: الف ـ تقويت و ترويج امر پژوهش ب ـ تبيين و ترويج اصول و ارزشهاي انقلاب اسلامي و نگاهباني از دستاوردهاي آن از راه تأليف و نشر ج ـ احياي ميراث مكتوب و توسعه فرهنگ و تمدن اسلامي و ايراني د ـ مقابله مؤثر و مفيد با تهاجم سياسي و فرهنگي عليه عقايد و ارزشهاي اسلامي، ملي و انقلابي ه ـ ـ بهره گيري مفيد از دانش و انديشه بشري از طريق ترجمه سنجيده و متناسب با زبان معيار ز - حمايت از ترجمه و نشر آثار ارزشمند به زبانهاي ديگر ل ـ كمك به توسعه آموزش غيررسمي افراد جامعه از طريق ارتقاء سطح دانش و مهارت همگاني
ماده 4(اصلاحي 27ˏ10ˏ1401) اصلاحی ۱۴۰۱/۱۰/۲۷
حدود قانوني نشر كتاب همانگونه كه ممكن است مظهر و نمودي از آزاديهاي اجتماعي و انساني تلقي شود، چه بسا مورد سوءاستفاده و اشاعه لااباليگري فكري و اخلال در حقوق عمومي قرار گيرد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي با همكاري دستگاه هاي ذي صلاح موظف است براي مقابله با جوانب منفي، حدود و ضوابط نشر كتاب را كه ذيلاً آمده است، مورد توجه قرار دهد و فضاي سالم و سازنده چاپ و نشر كتاب در هر قالبي اعم از كتاب هاي فيزيكي، رقومي يا ساير قالب هاي چند رسانه اي جديد مثل قالب هاي صوتي، تصويري و واقعيت مجازي را حفظ و حراست نمايد. الف ـ دين و اخلاق 1 ـ تبليغ و ترويج الحاد و اباحه گري، انكار يا تحريف مباني و احكام اسلام و مخدوش كردن چهره شخصيت هايي كه از نظر دين اسلام محترم شمرده مي شوند و تحريف وقايع تاريخي ديني كه مآلاً به انكار مباني دين منجر شود. 2 ـ توهين به مقدسات دين مبين اسلام و تبليغ عليه تعاليم اصول و مباني آن 3 ـ ترويج و تبليغ اديان، مذاهب و فرقه هاي منحرف و منسوخ، تحريف شده و بدعتگذار
تبصره
معرفي اديان و مذاهب و بيان احكام يا تحقيق درباره آنها با رويكرد علمي و غيرتبليغي مستثني است. 4 ـ ترويج خرافات و مخدوش كردن چهره اسلام 5 ـ بيان جزئيات مراودات جنسي، گناهان، كلمات ركيك و مستهجن، به نحوي كه موجب اشاعه فحشا شود.
تبصره
بيان مراودات جنسي يا مفاسد با زباني عفيف و غيرمحرك به منظور آموزش، انتقال پيامي مثبت يا نشان دادن چهره شخصيتهاي منفي، از حكم اين بند مسثني است. 6 ـ استفاده از جاذبه جنسي و تصاوير برهنه زنان يا مردان با عنوان آثار هنري يا هر عنوان ديگر
تبصره
استفاده از تصاوير و طرحهاي علمي در كتاب هاي تخصصي و علمي، بلامانع است. 7 ـ انتشار تصاوير به نحوي كه موجب اشاعه فحشا شود؛ نظير رقص، مشروبخواري و مجالس فسق و فجور.
تبصره
چاپ تصاوير مجالس فسق و فجور عناصر حكومت پهلوي يا ضدانقلاب براي استناد تاريخي با رعايت عفت عمومي، مستثني است. 8 ـ ترويج ماديگرايي فلسفي و اخلاقي و سبك هاي زندگي مخالف ارزش هاي اسلامي و اخلاقي. 9 ـ خشن جلوه دادن چهره اسلام و مسلمانان واقعي. ب ـ سياست و اجتماع 1 ـ توهين، تخريب يا افترا به امام خميني (ره) و رهبري، رئيس جمهور، مراجع تقليد و تمام افرادي كه حفظ حرمت آنها شرعاً و يا قانوناً لازم است. 2 ـ تبليغ عليه قانون اساسي و انقلاب اسلامي و معارضه با آنها. 3 ـ برانگيختن جامعه به قيام عليه نظام جمهوري اسلامي و انقلاب اسلامي. 4 ـ ترويج گروه هاي محارب و عناصر ضدانقلاب و تروريست و نظام هاي لائيك و سلطنتي و خاندان پهلوي و تطهير چهره هاي منفي آنان.
تبصره
طرح و نقل افكار و گفتار و مواضع فكري و علمي مخالفان انقلاب و نظام براي بررسي محققانه و عالمانه آرا و انديشه هاي آنها منعي ندارد. 5 ـ تبليغ و ترويج وابستگي به قدرت هاي سلطه جو و ضديت با استقلال كشور. 6 ـ تبليغ عليه منافع و امنيت ملي و ناكارآمد جلوه دادن نظام جمهوري اسلامي.
تبصره
بيان نارساييها و اشكالات در جمهوري اسلامي براي نقد و بررسي و شناخت دقيق تر مسائل و دستيابي به راه حلهاي مناسب و بيان مستدل و اصلاح طلبانه مشكلات و دور از توهين و افترا بلامانع است. 7 ـ اخلال و تشكيك در وحدت ملي و تماميت ارضي كشور و ايجاد آشوب، درگيري و اختلاف ميان اقوام و مذاهب.
تبصره
چاپ كتابهاي علمي و استدلالي عقيدتي كه محرك احساسات منفي و برهم زننده اساس وحدت در ميان اقوام و فرق مختلف كشور نباشد، اشكالي ندارد. 8 ـ تضعيف و تمسخر افتخارات ملي، حس وطن دوستي و توانايي هاي علمي و عملي مردم ايران، فرهنگ خودي و اقوام ايراني.
تبصره
نقد و نفي آداب و سنن غلط و انحرافي به قصد اصلاح و بدون شائبه هاي سياسي، فرهنگي، اقتصادي و استعماري منعي ندارد. 9 ـ ترويج و تبليغ روحيه خودباختگي در برابر فرهنگ و تمدن بيگانه و القاي حس عقب ماندگي. 10 ـ تبليغ صهيونيزم و انواع ديگر نژادپرستي. 11 ـ تحريف وقايق [وقايع] مهم و مسلم تاريخي ايران و اسلام. ج ـ حقوق و فرهنگ عمومي 1 ـ توهين و تمسخر زبان، فرهنگ و هويت اقوام و اقليت هاي ديني و قومي. 2 ـ ترويج و تبليغ قانون گريزي، بي بند و باري و لاابالي گري. 3 - تبليغ عليه خانواده و تضعيف و تخريب ارزش و جايگاه آن. 4 ـ ترويج نااميدي، سرخوردگي، پوچي و بيهودگي و نگرش هاي منفي در جامعه و افزايش بي اعتمادي عمومي. 5 - تحقير و تمسخر اقشار مختلف جامعه 6 - ترويج و تبليغ جريان ها و اشخاص فاسد و منحرف فرهنگي و هنري داخلي و خارجي. 7 - افشاي غيرقانوني اسناد طبقه بندي شده كشوري و لشكري. 8 - تخريب هويت زبان ملي
ماده 5
هيأت نظارت بر اجراي ضوابط نشر كتاب نظر به اينكه نظارت بر امر طبع و نشر كتاب و اجراي صحيح اصل 24 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران به عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي است، اين وزارتخانه هيأت نظارتي متشكل از حداقل پنج نفر از ميان صاحب نظران و شخصيت هاي علمي، ديني و فرهنگي وارد به مسايل كتاب و نشر و امور اجتماعي و سياسي و تبليغاتي را انتخاب و جهت تصويب به شوراي عالي انقلاب فرهنگي معرفي خواهد كرد.
تبصره (اصلاحي 24ˏ06ˏ1394) اصلاحی ۱۳۹۴/۰۶/۲۴
متناسب با هر رشته تخصصي و كاري، كارگروهي متشكل از افراد صاحب نظر به پيشنهاد هيأت و تصويب شوراي فرهنگ عمومي كشور تشكيل مي شود. علاوه بر كارگروه هاي تخصصي فوق، كارگروه هاي استاني نيز به پيشنهاد هيأت و تصويب شوراي فرهنگ عمومي كشور تشكيل مي شود.»
ماده 6
هيأت نظارت بر نشر كتابهاي كودكان و نوجوانان نظر به حساسيت و جنبه هاي خاص كتاب هاي كودكان و نوجوانان، هيأت ويژه اي به نام «هيأت نظارت بر نشر كتاب هاي كودكان و نوجوانان» متشكل از حداقل پنج تن از افراد صاحب نظر و آگاه به امور تربيتي (از ديدگاه اسلامي) و مسايل خاص كتاب هاي كودكان تشكيل خواهد شد. اين افراد را وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي از ميان صاحب نظران و نويسندگان كتاب هاي كودكان و نوجوانان و اشخاص آگاه به مسائل تربيتي در اسلام انتخاب و جهت تصويب به شوراي عالي انقلاب فرهنگي معرفي خواهد كرد.
تبصره 1
كارگروه هاي تخصصي مربوطه، به معرفي هيأت و تصويب شوراي فرهنگ عمومي، انتخاب و تشكيل مي شود.
تبصره 2
حداقل يكي از اعضاي اين هيأت بايد از ميان صاحب نظران و اعضاي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان باشد.
تبصره 3
نظارت هيأت مزبور از حيث شكل و محتواي كتب كودكان و نوجوانان و انطباق آنها با فرهنگ اسلامي و ايراني و اصول تربيتي خواهد بود.
تبصره 4 (الحاقي 27ˏ10ˏ1401) الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۲۷
كتب آموزشي (غيردرسي) و كمك آموزشي دوره پيش از دبستان و دوره هاي آموزش رسمي كشور از شمول اختيارات «هيأت نظارت بر نشر كتاب هاي كودكان و نوجوانان» خارج است و بر عهده «هيأت نظارت بر نشر كتب آموزشي (غير درسي) و كمك آموزشي دوره پيش از دبستان و دوره هاي آموزش رسمي كشور مي باشد. اين هيأت متشكل از پنج عضو صاحب نظر آشنا به امور آموزش و پرورش خواهد بود كه 3 نفر از آنها توسط وزير آموزش و پرورش و 2 نفر آنها توسط وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي براي تأييد به شوراي عالي انقلاب فرهنگي معرفي مي شوند. نماينده وزارت آموزش و پرورش رئيس اين هيأت و دبير خانه آن در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي است.
ماده 7
نظارت هيأت هاي مذكور در مواد 5 و6 قبل از چاپ و نشر كتاب آغاز و در تمامي مراحل استمرار دارد. مصوبات هيأت هاي نظارت لازم الاجرا است.
ماده 8
صدور مجوزهاي مربوط به كتاب، تشكيل جلسات هيأت هاي نظارت هماهنگي فعاليت كميته هاي استاني، تدوين دستورجلسات هيأت نظارت، هماهنگي كار سرگروه ها، بررسان و اجراي سياست هاي نظارتي هيأت هاي مندرج در مواد 5 و6 ، توسط دبيرخانه هيأت نظارت بر اجراي ضوابط نشر كتاب كه در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي تشكيل مي شود، خواهد بود. بر اين اساس دبيرخانه موظف است گزارش عملكرد اين مصوبه را هر سال يكبار به دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي ارائه نمايد.
ماده 9
هيأت نظارت مي تواند با تأييد شوراي فرهنگ عمومي كميته هاي متعدد داوري براي بررسي و ارزيابي آثار و كتب مورد تقاضا براي نشر، تشكيل دهد. آثار مزبور، براي بررسي و ارزيابي به يكي از كميته هاي مزبور به عنوان كميته اوليه ارائه مي شود. در صورتي كه پاسخ كميته اوليه نسبت به انتشار آن مساعد باشد، با اخذ تعهد كتبي از ناشر، مجوز چاپ به وي داده مي شود؛ در غير اينصورت وي مي تواند پس از ابلاغ اصلاحات و نظرات كميته و ارائه تعهد مبني بر اعمال اصلاحات مزبور، نسبت به انتشار اثر و كتاب خود اقدام نمايد. همچنين در صورتي كه نسبت به رأي كميته اوليه اعتراض بعمل آيد، موضوع براي بررسي مجدد به كميته دوم (موازي) ارائه مي شود. پس از بررسي، در صورت تأييد نظر كميته اوليه، بايستي اصلاحات ابلاغي كميته مزبور، اعمال شود و در موارد بروز اختلاف نظر ميان كميته هاي اول و دوم، موضوع به كميته سوم براي بررسي و اظهارنظر نهائي ارائه مي شود و نظر اين كميته قطعي و لازم الاتباع است..
تبصره 1
كميته هاي مزبور بايد حداكثر ظرف مدت يك ماه نسبت به بررسي و اظهارنظر، اقدام نمايند.
تبصره 2
در مورد كتاب هاي خاص، هيأت نظارت ميتواند به تأييد وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي مدت فوق الذكر را حداكثر براي يك ماه ديگر تمديد نمايد.
ماده 10
كليه آثار منتشر شده بر اساس اين مصوبه بايستي قبل از توزيع، از دبيرخانه هيأت هاي نظارت بر اجراي ضوابط نشر كتاب، مجوز توزيع دريافت نمايند.
ماده 11
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي موظف است شيوه نامه اجرايي مواد 5 ،6 ،7 و 8 را تهيه نمايد.
ماده 12
مسئوليت اجراي سياست ها و ضوابط بر عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي است و ساير دستگاه ها موظفند در اين خصوص با وزارت مزبور همكاري و هماهنگي نمايند. همچنين وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي موظف است با همكاري ديگر نهادهاي ذيصلاح از چاپ و توزيع كتاب هاي فاقد مجوز رسمي جلوگيري نمايد و با ناشر اين گونه كتاب ها، برخورد قانوني نمايد و عنداللزوم آنها را به مراجع قضايي نيز معرفي كند.
ماده 13
هيأت نظارت بر اجراي ضوابط نشر كتاب، آييننامه تشويق و رسيدگي به تخلفات ناشران در خصوص مواد 3 و 4 اين مصوبه را تدوين مينمايد. اين آييننامه به تأييد وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي خواهد رسيد.
ماده 14
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مكلف است با همكاري ساير دستگاه ها و در جهت تحقق اهداف ماده 1، بند 4 ماده3 و سياست هاي ايجابي مندرج در اين مصوبه، اقدامات زير را به عمل آورد: 1 ـ حمايت از تأسيس رشته هاي دانشگاهي و گسترش آموزش هاي فني و حرفه اي مرتبط با توليد و نشر كتاب. 2 ـ حمايت از برقراري تأمين اجتماعي فراگير براي كليه عوامل نشر كتاب اعم از نويسندگان، مترجمان، ناشران و عوامل فني، هنري و اجرايي نشر. 3 ـ حمايت از به كارگيري و بومي سازي فناوري هاي نوين در صنعت چاپ و نشر. 4 ـ ايجاد تسهيلات حمل و نقل كتاب براي ناشران و توزيع كنندگان كتاب و پست كتاب. 5 ـ تسهيل تبليغ كتاب هاي فاخر و شايسته و ترويج فرهنگ نقد كتاب در رسانه ملي و ساير رسانه ها 6 ـ حمايت از انتشار ترجمه فارسي كتاب هايي كه در ساير كشورهاي منتشر شده اند، منطبق با اين مصوبه. 7 - گسترش فرهنگ خريد و فروش و تبادل اينترنتي كتاب. 8 ـ حمايت از تأليف و توليد كتاب هاي مرجع و پايه با خريد حق انتشار از نسخه رقومي اثر و ارائه آن در كتابخانه ملي و كتابخانه هاي عمومي كشور. 9 ـ اهداي جوايز ملي به ناشران و مؤلفان و مترجمان براي چاپ و آفرينش آثار مناسب. 10 ـ تخصيص جوايز ملي به رشته هاي فني و هنري مرتبط با توليد و نشر كتاب. 11 ـ خريد كتب متناسب و برگزيده كتاب و اهدا به كتابخانه هاي عمومي، مدارس، دانشگاه ها، مساجد و نظاير آن در داخل و خارج از كشور با هدف هدايت ناشران به سمت توليد آثار فاخر. 12 ـ راه اندازي و تقويت كتابخانه هاي باز، كتابخانه هاي ادارات و كليه مراكز دولتي و عمومي و كتابخانه هاي روستايي. 13 ـ برپايي نمايشگاه هاي تخصصي و عمومي كتاب در مراكز استان ها و شهرهاي بزرگ و نيز نمايشگاه هاي سيار در شهرهاي كم جمعيت و روستاها. 14 ـ معرفي آثار برگزيده فارسي به خارج از كشور و حمايت از تأليفات آثار مربوط به ترويج فرهنگ اسلامي يا ترجمه آثار برگزيده به زبانهاي بيگانه و حمايت از صادرات كتاب 15 ـ ايجاد تمهيدات لازم به منظور بهره مندي حوزه كتاب از تعرفه هاي فرهنگي در بخش خدمات عمومي. 16 ـ تلاش در جهت تدوين قوانين و مقررات لازم براي توسعه صنعت چاپ و نشر كتاب و تصويب آنها در مراجع قانوني ذيربط.
ماده 15
نظارت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و انجام وظايف اين وزارتخانه رافع و نافع مسؤوليت ناشران نبوده و ناشران با تحويل نسخه پيش از چاپ به دبيرخانه هيأت نظارت، تمامي مسؤوليتهاي حقوقي ناشي از عدم انطباق با ضوابط را بر عهده خواهند داشت.
ماده 16
اين مصوبه در 16 ماده و 14 تبصره در جلسه 660 مورخ 24/ 1/ 1389 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيد و از اين تاريخ مصوبه «اهداف، سياست ها و ضوابط نشر كتاب» مصوب 20/ 2/ 1367 و ساير ضوابط و مقررات مغاير با آن منسوخ و بلااثر مي باشد. محمود احمدي نژاد- رئيس جمهور و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي