موافقت اصولي با طرح تقويت رشتههاي هنر (مصوب جلسه سيصدو پنجاهمين جلسه مورخ 19/2/74 شوراي عالي انقلاب فرهنگي) مصوب 1374,02,19 با اصلاحات و الحاقات بعدي طرح پيشنهادي براي تقويت رشتههاي هنر (به شرح پيوست) مطرح و پس از بحث، عليالاصول با آن موافقت شد و در ضمن شوراي عالي تصويب كرد كه: 1-حدود هفتاد نفر دانشجوي كارشناسي ارشد و دكتري در رشتههاي نقاشي، هنرهاي تجسمي، هنرهاي نمايشي، موسيقي و ترميم آثار باستاني به منظور ادامه تحصيل در مراكز دانشگاهي معتبر به خارج اعزام شوند. 2-در مورد محل تحصيل دانشجويان اعزامي دقت شود تا متخصصاني كه بخصوص با فرهنگ ايراني و اسلامي آشنايي دارند در آن دانشگاهها باشند (مثلا در رشتههاي موسيقي، ترميم آثار باستاني و نقاشي) 3-هزينه تحصيل سالانه اين عده از سهميه ارزي وزارت فرهنگ و آموزش عالي، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و نهاد رياست جمهوري تأمين شود. 4-علاوه بر اين مقرر شد ترتيبي داده شود كه از استادان مشهور و متخصص در تاريخ هنر ايران و اسلامي و مباحث علمي هنرهاي ايراني و اسلامي براي تدريس در نيمسال يا تمام سال تحصيلي يا ايراد چند سخنراني پيوسته به منظور استفاده دانشجويان و استادان دانشكدههاي هنر و ديگر علاقهمندان دعوت شود. موافقت اصولي با طرح پيشنهادي براي تقويت رشتههاي هنر (مصوب سيصدوپنجاهمين جلسله مورخ19/2/74 شوراي عالي فرهنگي) جامعه بعد از انقلاب اسلامي كه شاهد تحولي بنيادين در ارزشها بوده است نميتواند و نبايد درباره مقولاتي كه جزء لاينفك حيات انساني به شمار ميآيد ساكت بماند و بحق نيازمند و خواهان دگرگوني و جهتدادن آنها به سوي اهداف اسلامي است. يكي از مقولاتي كه در اين مسير سؤالهاي مهمي را در ذهن جامعه امروز ما مطرح ميكند مقوله هنر و «جايگاه هنر» است كه ضروري است تبين روشني در روند حركت جامعه از آن به دست آيد. هنرامري است كه از كوره عواطف دروني و غيرقابل مشاهده انسان سر بر ميكشد و موهبتي الهي است كه به جادويي شيطاني نيز ميتواند تبديل شود. هر حركت تحول آفرين و سازنده و هر آشفتگي و ويراني از مدخل هنر به جامعه و به اعماق روح انسانها نفوذ ميكند. اين حربه مؤثر امروز در اختيار ائمه كفر براي مقاصد پليد و شيطاني قرار دارد و در جهت مسخ ارزشهاي انساني بكار گرفته شده است، ولي اعتقاد بر اين است كه هنرامري است فطري كه ذاتا در جهت خير است و با سرعت ميتواند به مسير اصلي خويش بازگردد. از سوي ديگر انسان سرگشته امروز در دوران بحران هويت بسر ميبرد كه جامعه ما نيز از تأثيرات مخرب آن در امان نيست و از هم اكنون آثار و علائم آن به شدت به ظهور رسيده است، در چنين شرائطي مهمترين امر تقويت بنيه دفاعي از طريق درونزائي در امور فرهنگي و هنر است كه ميبايست با اتكاء به ميراث غني هنري اين سرزمين به انجام رسد. آنچه كه امروز از آن به عنوان تهاجم فرهنگي نام برده ميشود خصلت و خصوصيت فرهنگ امروز جهاني است و هيچ حربهاي قويتر از هنر قابليت مبارزه و مقاومت در برابر آن را ندارد و بر تصميم گيرندگان فرهنگي كشور است كه با نگاهي روشن به تقويت و پالايش فعاليتهاي هنري در كشور اهتمام ورزند و در سالمسازي و غنا بخشيدن به فضاي هنري در كشور مردم را در مقابله با تهاجم فرهنگي مصونيت بخشند. بنابر تصميم رياست محترم شورايعالي انقلاب فرهنگي در جلسه مورخ 24/3/73 مبني بر ارائه يك طرح براي تقويت رشتههاي هنر و رفع اشكالات موجود، اين گزارش كه نتيجه جلسات مستمر در دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي است با توجه به گستردگي بحث هنر و تأثيرات عميق و همه جانبه آن در جهات اجتماعي و فرهنگي جامعه و براي توفيق بيشتر، موضوع بررسي را به دو محور آموزش هنر و فرهنگ عمومي هنر تقسيم و تنها بخش اول يعني آموزش هنر را مورد بررسي قرار ميدهيم.
الف
مقصود از آموزش هنر تمامي فعاليتهائي است كه به آموزش «كلاسيك وآكادميك» و رسمي هنرمربوط ميشود و از اينبحث آنچهبيشتر موردبررسيقرارميگيردآموزشهنر در مراكز آموزش عالي ميباشد.بديهياست كهنگاهيگذرابرآموزش قبل از دانشگاهي هنر نيز خواهد شد.
ب
مقصود از فرهنگ عمومي هنر فعاليتهاي هنري در گستره عام آن ميباشد كه صدا و سيما و مراكز توليد هنري عمومي و خصوصي ... را در بر ميگيرد. هنر با توجه به گستردگي و اهميت حياتي آن فرصت و فراغتي ديگر را ميطلبد كه در صورت لزوم بدان پرداخته خواهد شد. آموزش هنر آموزش جديد هنر در كشور ما با تأسيس دانشكده هنرهاي زيبا در 60 سال قبل شروع شد، الگوها و محتواي اين آموزش اقتباس شده از غرب بود و اساتيد اكثراً آموزش ديدگان غرب بودند كه رنگ و بوي هنر سنتي و آموزش سنتي هنر بسيار كم و گاه فاقد آن بوده است. بعد از انقلاب اسلامي توجه به فرهنگ و سنت و ارزشهاي اسلامي و شروع انقلاب فرهنگي، در برنامههاي دانشگاهي از نظر محتوائي دگرگوني نسبتاً مهمي پديدار شد ولي به علت ريشهدار بودن سنت ها و الگوهاي آموزش غربي در هنر، تلاشهاي مستمر و طولاني به صورتي برنامهريزي شده ميبايست به انجام رسد تا بتوانيم سنتهاي ارزشمند هنري گذشتگان را كه حاوي ارزشهاي اسلامي و ايراني بوده است در محيط هاي علمي زنده نمائيم و اين امر همواره احتياج به حمايت سازنده مسئولين و متوليان امر هنر دارد. براي بررسي آموزش مدرسهاي هنر و پرهيز از اطاله كلام عوامل مؤثر و تعيينكننده در امر آموزش را برشمرده و براي وصول به وضع مطلوب در هر مورد پيشنهادهاي لازم ارائه ميشود. عوامل مؤثر عبارتند از: 1ـ استاد 2ـ دانشجو 3ـ برنامههاي آموزشي و پژوهشي 4ـ امكانات (تجهيزات، منابع)
5
مديريت و فضاي فرهنگي استاد مهمترين عامل مؤثر در امر آموزش هنر، استاد است كه اين مهم در هنر نقش مؤثرتري را ايفا ميكند. تأثير رفتار استاد در رشتههاي هنري بر شخصيت هنرجو بسيار تعيين كننده و سرنوشتساز است و با هيچ رشته ديگر دانشگاهي قابل مقايسه نيست، بدين جهت توجه ويژه به شرايط اساتيد هنري از اهميت بسيار زيادي برخوردار است. تهذيب نفس و دارابودن شخصيت والاي ارزشي و پختگي، عواملي است كه تأثيرات شگرف بر شخصيت هنرجو باقي ميگذارد. وضع موجود از نظر كمي و كيفي شرايط مطلوبي را در اين زمينه عرضه نميدارد و ميبايست با تلاش و برنامهريزي مناسب اقدامات لازم بهعمل آيد. پيشنهادهاي زير كه در سه محور: جذب، تربيت، ارتقاء ارائه ميشود در صورت عملي شدن ميتواند شرايط بهتري را فراهم آورد. الف : جذب استاد 1-روال فعلي گزينش علمي استاد (گزينش علمي در اختيار دانشگاههاي بزرگ و مؤسسات كوچك به صورت متمركز) ادامه يابد و گزينش عمومي توسط هيئت مركزي گزينش با دقت و توجه خاص صورت گيرد. 2-وزارت فرهنگ و آموزش عالي وضع كمي و كيفي اساتيد هنر را كه در قبل و بعد از انقلاب اسلامي به دانشگاهها جذب شدهاند با تأكيد بر جذب بعد از انقلاب بررسي و نتيجه را به شوراي عالي ارائه دهد. 3-جذب اساتيدي كه در رشتههاي هنرهاي سنتي و اسلامي سرآمد هستند براي ورود ارزشهاي سنتي هنري به دانشكدهها از طريق كميته خبرگان بدون مدرك ادامه يابد و ضوابط روشنتري براي آن وضع شود. ب : تربيت با توجه به اهميت تربيت اساتيد با كيفيت بالا پيشنهاد ميشود: 1-تقويت دورههاي كارشناسي ارشد و ايجاد دورههاي دكتري در دانشكدههاي هنري بهر طريق ممكن در اولويت قرار گيرد و بودجه خاصي براي آن منظور شود و وزارت فرهنگ و آموزش عالي نظارت مشخص و برنامهريزي شدهاي را بر اين دورهها اعمال كند. 2-ضوابط مشخص براي بورسيه كردن دانشجويان ممتاز اين دورهها با اعتبار مالي لازم تهيه و اعمال شود. 3-اعتبار خاصي براي اعزام دانشجويان دكتري و فوق ليسانس در برخي از دورههاي مورد لزوم به تشخيص وزارت فرهنگ و آموزش عالي در نظر گرفته شود. ج : ارتقاء 1-آئيننامه ارتقاي هيئت علمي براي رشتههاي هنري مورد ارزيابي و تجديد نظر قرار گيرد تا امكانات مناسبتري براي ارتقاء علمي اساتيد در اين رشتهها فراهم شود. 2-ايجاد كارگاههاي آموزشي براي اساتيد به صورت مستمر با نظارت وزارت فرهنگ و آموزش عالي مدنظر قرار گيرد. 3-پژوهش و ايجاد تسهيلات پژوهشي و كارگاههاي روش تحقيق با نظارت وزارت فرهنگ و آموزش عالي تقويت شود. 4-اعمال تمهيدات ويژه توسط وزارت فرهنگ و آموزش عالي براي ارتقاء اساتيد قديمي و مجرب دانشكدههاي هنري كه عمري را در آموزش مؤثر و سازنده سپري كردهاند. دانشجو دانشجويانامروزدانشكدههايهنري،اساتيدوتوليدكنندگانفرآوردههايهنريآيندهكشورخواهند بود. پس هرگونه تلاش براي كيفيت بخشيدن به توانائيهاي آنان ميتواند بسيار مهم و مؤثر باشد. بدين جهت در سه محور زير مسئله دانشجويان رشتههاي هنري مدنظر ميباشد كه در هر مورد پيشنهادهاي خاص ارائه ميشود.
الف
زمينهسازي براي ورود دانشجويان مستعدتر به دانشكدههاي هنري (مسئله آموزش هنر قبل از دانشگاه)
ب
گزينش دانشجو
ج
نظارت بر روند تلاش دانشجويان در دوران تحصيل و زمينهسازي شغلي الف : زمينهسازي براي ورود دانشجويان مستعدتر به دانشكدههاي هنر (مسئله آموزش هنر قبل از دانشگاه) 1-تقويت هنرستانهاي هنري و نظارت مستمر كاركرد آنها و تجديد نظر اساسي در برنامهها و نظام مديريت اين هنرستانها توسط مراجع ذي ربط. 2-توجه بيشتر وزارت آموزش و پرورش به آموزش هنر در تمام مقاطع تحصيلي و ارائه طرح آن به شوراي عالي. 3-توصيه و تأكيد در ايجاد و اجراي دوره پيش دانشگاهي هنر در كنار دورههاي ديگر پيش دانشگاهي. 4-تقويت و گسترش دانشكدههاي تربيت معلم هنر با همكاري دانشكدههاي هنري در جهت كيفيت بخشيدن به آموزش هنر در مدارس كشور. 5-تشويق و گسترش مدارس غيرانتفاعي هنري و ايجاد تسهيلات لازم براي اين كار. ب : گزينش علمي دانشجو 1-سازمان سنجش و آموزش كشور با نظرخواهي گسترده از كليه دست اندركاران و دانشكدههاي هنري، راههاي گزينش مطلوبتر را بررسي و به شوراي گزينش ارائه دهد. 2-گزينش در مقاطع تحصيلات تكميلي مورد ارزيابي وزارت فرهنگ و آموزش عالي قرار گيرد و طرحي جهت نظارت مستمر اين وزارت تهيه و اجرا شود. ج : نظارت بركار دانشجويان و زمينهسازي شغلي 1-مشخص نمودن استانداردهاي مطلوب علمي در رشتههاي هنري و تعريف اين استانداردها به منظور نظارت و كنترل بر كيفيت علمي دانشجويان از وظائف وزارت فرهنگ و آموزش عالي است كه ميبايست طرحي از طرف اين وزارت تهيه و ارائه شود. 2-به وجود آوردن زمينههاي تشويق از طريق مسابقات ادواري و نمايشگاههاي مستمر و اتصال فعاليتهاي دانشجويان با نيازهاي كشور. 3-وزارتين فرهنگ و آموزش عالي و فرهنگ و ارشاد اسلامي راههاي اشتغال و بكارگيري فارغالتحصيلان رشتههاي هنري را تهيه و به شوراي عالي ارائه دهند. تجهيزات، امكانات و منابع يكي از بزرگترين مشكلات دانشكدههاي هنري كمبود تجهيزات و امكانات و منابع درسي است. در صورت ادامه اين وضع با افت كيفيت بسيار شديدي در اين دانشكدهها روبرو خواهيم بود در ذيل پيشنهاداتي عملي در اين موارد ارائه ميشود كه اميد است به صورتي جدي مورد توجه قرار گيرد. الف : تجهيزات 1-طرح تعاون ما بين مراكز هنري براي استفاده بهينه از تجهيزات موجود به عنوان يك راه حل كوتاه مدت زيرنظر وزارتين فرهنگ و آموزش عالي و فرهنگ و ارشاد اسلامي و صدا و سيما تهيه و اجراء شود. 2-تجهيزات رشتههاي كارشناسي ارشد با اولويت خاص و بصورتي ضربتي در اختيار دانشكدهها قرار گيرد. 3-برايعبور از تنگناهايفعلي در زمينهتجهيزات ونيازهايدانشكدههايهنريلازماست يك باربهصورتيجهشي كمبودها برطرف شود تا رشتههايهنري بتواند بهرشدطبيعيخودادامه دهد. ب : امكانات و بودجه 1-وزارت فرهنگ و آموزش عالي با همكاري سازمان برنامه و بودجه موظف است طرح تجديد نظرسرانه دانشجوي رشتههاي هنري را تهيه و ارائه نمايند تا تهيه اين طرح، سرانه دانشجوي رشتههاي فني و مهندسي مبناي سرانه دانشجوي رشتههاي هنر قرار گيرد. 2-پشتيباني لازم براي تأمين اعتبارات عمراني در قالب برنامه 5 ساله دوم در اولويت خاص دولت قرار گيرد. ج : منابع علمي 1-تقويت كتابخانهها و فراهم كردن منابع ديداري و شنيداري براي دانشكدههاي هنري از اهميت خاصي برخوردار است كه با اولويت ميبايست مدنظر قرار گيرد. 2-استفاده آسان دانشجويان از منابع ديداري و شنيداري و كتابخانههاي ديگر مراكز هنري در قالب طرح تعاون سريعاً تهيه و به مورد اجراء گذارده شود. 3-وزارت فرهنگ و آموزش عالي تسهيلات لازم و ويژهاي را براي خريد كتب و لوازم كار دانشجويان رشتههاي هنر فراهم آورد. برنامه (آموزش و پژوهش) با شروع انقلاب فرهنگي و تشكيل ستاد انقلاب فرهنگي تلاشهاي مؤثري در جهت تغييرات بنيادي و ساماندهي به برنامههاي آموزشي از شرايط آشفته قبلي به انجام رسيده و موفقيت هاي خوبي در ارائه ساختار جديد و محتواي منطبق با نيازهاي صالح كشور و فرهنگ اسلامي حاصل گرديده است و هم اكنون دانشگاهها با بيش از 9دوره كارداني و 14دوره كارشناسي و 12دوره كارشناسي ارشد و بيش از 2 دوره دكتري به كار مشغول هستند كه در جهت غنيتر شدن هر چه بيشتر برنامههاي آموزشي و محتواي درسي پيشنهادهاي زير ارائه ميشود. 1-دادن اختيارات به صورت تدريجي در زمينه برنامهريزي درسي به دانشگاههاي بزرگ توصيه ميشود. 2-نظارت بر اجرا و تجديد نظر در برنامهها در رشتههاي هنري به وسيله شوراي عالي برنامهريزي با نظرخواهي از دانشكدههاي هنري و اساتيد صاحبنظر در جهت هر چه كاراتر كردن آن برنامهها سريعاً انجام گيرد. 3-برنامهريزي دورههاي تحصيلاتتكميلي خصوصاً دورههاي دكتري سريعاً پي گيري شود. 4-تأليف و تهيه منابع درسي در رشتههاي هنر از اهميت ويژهاي برخوردار است كه ميبايست شوراي عالي تمهيدات و تشكيلات لازم را در اين زمينه مشابه با رشتههاي علوم انساني از طريق وزارت فرهنگ و آموزش عالي به عمل آورد. 5-در زمينه پژوهشي توصيه ميشود پژوهشكدهاي در كنار دانشگاهها و يا رأسا به وسيله وزارت متبوع تشكيل شود و با جمعآوري محققين، دست به انجام تحقيقات بنيادي در هنر بزند، اينگونه تحقيقات ميتواند راهگشاي آينده هنر در كشور باشد. مديريت و فضاي فرهنگي مديريت در دانشكدههاي هنري نقشي تعيين كننده در قوام بخشي به شخصيت رفتاري معلم و متعلم دارد و ميتواند در جهت ايجاد فضاي مطلوب اخلاقي، عالمانه، و انساني به ساماندهي مناسب بپردازد، با توجه به خساراتي كه در اين باره تاكنون دانشكدههاي هنري متحمل شدهاند پيشنهاد ميشود. الف : مديريت 1-ملاكها و ضوابط مشخصي براي گزينش مديران اين دانشكدهها توسط شوراي عالي انقلاب فرهنگي تعيين و با نظارت وزارت فرهنگ و آموزش عالي اعمال شود. 2-بررسي عملكرد مديران اين دانشكدهها به طور مستمر و اتخاذ تصميمات لازم و سريع در هر موقعيت به وسيله وزارت فرهنگ و آموزش عالي به عمل آيد. 3-نظرخواهي مستمر از اساتيد دانشكدههاي هنري و مشاركت دادن آنان در گردش كارآموزشي دانشكدهها ميتواند نقشي مؤثر در موفقيت مديريت داشته باشد كه مؤكداً توصيه ميشود. ب : فضاي فرهنگي با توجه به طبيعت رشتههاي هنري و تأثير بسزايي كه فضاي مناسب سالم و سازنده در روابط اجتماعي داخل دانشكدهها و پرورش ذوق و سليقه و ارزشهاي هنرجويان دارد پيشنهاد ميشود: 1-تحقيقات راجع به آسيبشناسي فضاي فرهنگي دانشكدههاي هنري و ارائه راه حلهاي مطلوب امري است ضروري و تعيينكننده كه ميبايست به وسيله وزارت فرهنگ و آموزش عالي هدايت و به انجام رسد.
2
دانشكدههاي هنري ملزم به تقويت هنرهاي سنتي و اصيل بشوند و براي اين منظور از اساتيد برجسته هنرهاي سنتي دعوت بعمل آورند. 3-فعاليتهاي فوق برنامه و هدايت و نظارت بر آن و تشويق به توليدات هنري منطبق با موازين اسلامي در اين دانشكدهها گسترش يافته و مورد تشويق قرار گيرد.