آئيننامه داخلي مجلس شوراي اسلامي مصوب 1361,03,23 با اصلاحات و الحاقات بعدي
فصل اول
كليات
مبحث اول
محل و طرز تشكيل اولين جلسه مجلس و هيئت رئيسه سني
ماده 1
محل مجلس شوراي اسلامي جمهوري اسلامي ايران محل تشكيل اولين مجلس خبرگان است كه قانون اساسي ايران در آن بتصويب رسيده است و هيچ محل ديگري براي تشكيل جلسات عمومي مجلس رسميت ندارد مگر در مواقع اضطرار كه به سبب آفات طبيعي و يا هجوم دشمنان و امثال آن اجتماع و تشكيل جلسات ممكن نباشد، محل جديد و تاريخ جلسات بايد رسماً به اطلاع نمايندگان برسد.
ماده 2
مسن ترين فرد از نمايندگان حاضر بعنوان رئيس سني و فرد بعدي بعنوان نايب رئيس و دو نفر از جوانترين نمايندگان حاضر بسمت منشي معين ميشوند و در جايگاه هيئت رئيسه قرار ميگيرند. در صورت تساوي سن هيئت رئيسه سني با قيد قرعه از بين مسن ترين و جوانترين نمايندگان حاضر تعيين خواهد شد. تشخيص هيئت رئيسه سني با اداره قوانين مجلس است.
ماده 3
وظايف هيئت رئيسه سني، اداره جلسه افتتاحيه و انجام مراسم تحليف و اجراي انتخابات هيئت رئيسه موقت است، انتخاب هيئت رئيسه موقت پس از شور در شعب و در جلسه علني بعد مجلس انجام خواهد شد. تركيب و وظايف و طرز انتخاب آن مانند هيئت رئيسه دائم است بجز اينكه اكثريت نسبي در انتخاب رئيس كافي خواهد بود.
ماده 4
نخستين جلسه هر دوره مجلس شوراي اسلامي طبق اصل شصت و پنجم قانون اساسي با حضور حداقل دو سوم مجموع نمايندگان (180 نفر) رسميت مييابد در آغاز جلسه آيات 35 تا 42 سوره شوري تلاوت ميشود. پس از قرائت پيام رهبر و يا شوراي رهبري مراسم تحليف انجام و در پايان جلسه نمايندگان بمنظور بزرگداشت خون شهيدان و اداي احترام و تجديد عهد با آنان در بهشت زهرا حضور خواهند يافت.
مبحث دوم
مراسم تحليف نمايندگان
ماده 5
نمايندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم قانون اساسي به هيئت اجتماع در حال قيام سوگند ياد ميكنند. متن سوگند نامه توسط رئيس قرائت ميشود و نمايندگان بحالت اجتماع در حال قيام آنرا تكرار و پس از انجام مراسم، سوگند نامه را امضاء ميكنند. نمايندگان اقليتهاي ديني اين سوگند را با ذكر كتاب آسماني خود ياد خواهند كرد. نمايندگاني كه در جلسه نخست شركت ندارند بايد در اولين جلسه رسمي كه حضور پيدا ميكنند سوگند را بجاي آورند و ذيل سوگند نامه را امضاء كنند.
مبحث سوم
اقتراع شعب و نحوه و مدت رسيدگي به اعتبارنامهها، مدت و اختيارات شعب
ماده 6
پس از انجام مراسم تحليف، نمايندگان بحكم قرعه متساوياً به پانزده شعبه تقسيم شده و هر چند نفري كه باقي ماندند بترتيب از شعبه اول، يك يك به شعب افزوده ميشود. شعب براي انتخاب هيئت رئيسه خود و سپس براي رسيدگي به اعتبارنامه ها و پرونده هاي انتخاباتي و وظايف مربوط هر روز بدون تعطيل و حداقل روزانه 6 ساعت تشكيل جلسه ميدهند. نمايندگاني كه بعداً سوگند ياد ميكنند بحكم قرعه به عضويت شعبي كه كسري دارند پذيرفته ميشوند. هر شعبه داراي يك رئيس و دو نايب رئيس و يك مخبر و دو منشي خواهد بود كه جداگانه با رأي مخفي با ورقه اكثريت نسبي كه بيش از يك سوم كل اعضاء شعبه باشد به مدت يكسال انتخاب ميشوند و در صورت تساوي به حكم قرعه عمل خواهد شد. نتيجه انتخابات با ذكر آراء بايد طي گزارشي بوسيله مخبر به اطلاع مجلس برسد. مناط اعتبار براي رسميت جلسه شعب حداقل دو سوم اعضاء ميباشد و تصويب اعتبارنامه ها و تصميمات شعب بجز در مورد انتخاب افراد، با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده 7
شعب به موجب جدول حوزه هاي انتخابي مجلس شوراي اسلامي كه براساس حروف تهجي از طرف اداره قوانين مجلس با نظارت هيئت رئيسه تنظيم و توزيع ميشود، رسيدگي به اعتبارنامه ها و تشخيص صحت و سقم انتخابات و صلاحيت منتخبين را بر طبق شرايط مندرج در قانون انتخابات شروع و گزارش آنرا از طريق هيئت رئيسه به مجلس تقديم ميدارند. هر شعبه براي تسريع در كار ميتواند يك يا چند شعبه فرعي تعيين كند كه اعضاي آن به قيد قرعه از بين منتخبين آن شعبه تعيين ميشوند، ولي رسيدگي نهائي در شعبه اصلي بعمل ميآيد و گزارش آن توسط مخبر شعبه طبق دستور جلسه به مجلس داده خواهد شد و در صورت غيبت مخبر بترتيب يكي از دو نايب رئيس يا منشيان وظيفه او را انجام خواهد داد.
ماده 8
شعب براي تمام دوره نمايندگي ابقاء ميشوند تا هرگاه مجلس در امور مهم و عمومي تشخيص داد مطالب را به آنها ارجاع دهد تا درباره آن شور و بررسي نمايند و پس از آن در جلسه عمومي مطرح شود.
ماده 9
شعب موظفند صورت جلسات خود را با قيد اسامي حاضرين و غائبين و تأخيركنندگان بوسيله منشي شعبه تنظيم و تقديم هيئت رئيسه مجلس نمايند.
ماده 10
تشخيص صلاحيت نامزدي اعضاء شعبه براي عضويت در كميسيون هاي مجلس براساس پيشنهاد خود نماينده و رأي اكثريت نسبي مجموع آراء موافق و مخالف هر شعبه خواهد بود.
تبصره
هر نماينده ملزم است براي عضويت حداقل در دو كميسيون بترتيب اول و دوم پيشنهاد دهد.
مبحث چهارم
تشكيل كميسيون هاي تحقيق و تدوين آئيننامه، نحوه رسيدگي به اعتبارنامه ها در شعب و كميسيون تحقيق
ماده 11
شعب موظفند پس از تعيين هيئت رئيسه خود بلافاصله دو نفر از اعضاي خود را كه آگاهي بيشتري به مسائل حقوقي داشته و از صلاحيت لازم برخوردار باشند بعنوان اعضاء اصلي و علي البدل به عضويت كميسيون تحقيق انتخاب نمايند و نتيجه را در جلسه بعد مجلس گزارش دهند.
ماده 12
هر شعبه يك نفر ديگر از اعضاء را كه واجد صلاحيت باشد براي تشكيل كميسيون آئيننامه داخلي مجلس شوراي اسلامي معين و نتيجه را به مجلس گزارش خواهد كرد اين كميسيون طرحهاي تغيير مواد آئيننامه داخلي مجلس را رسيدگي كرده و نظر خود را به مجلس گزارش مينمايد كه مطابق آئيننامه مورد بررسي و اظهار نظر قرار گيرد. ماداميكه تغييرات پيشنهادي جديدي بتصويب مجلس نرسيده است اين آئيننامه ملاك عمل خواهد بود.
ماده 13
هيچ شعبه اي نميتواند تقديم گزارش خود را بيش از ده روز از تاريخ دريافت پرونده بتعويق بياندازد، در صورتيكه تأخير بحكم ضرورت پيش آمده باشد، رئيس و در غياب او نايب رئيس شعبه مكلف است هيئت رئيسه مجلس را مطلع سازد و هرگاه هيئت رئيسه علت را موجه دانست موضوع را دوباره بهمان شعبه و در غير اين مورد به شعبه بعد ارجاع مينمايد كه ظرف ده روز پس از دريافت گزارش دهند.
ماده 14
گزارش هر يك از شعب كه صرفاً درباره تأييد يا عدم تأييد اعتبارنامه ها و بدون ذكر دليل ميباشد در مجلس قرائت ميشود. هرگاه اين گزارش مبني بر تأييد نماينده باشد و از طرف نمايندگان مخالفتي ابراز نشود اعتبارنامه تصويب شده تلقي ميگردد و رئيس تصويب آنرا اعلام مينمايد.و در صورتيكه گزارش شعبه مبني بر عدم تأييد اعتبارنامه نماينده باشد و يا در مجلس كسي مخالفت كند، پرونده انتخاباتي بدون بحث در مجلس به كميسيون تحقيق ارجاع ميگردد.
ماده 15
كميسيون تحقيق ظرف حداكثر 15 روز به دلائل و توضيحات كتبي مخالفين (كه بايد ظرف 5 روز از تاريخ ارجاع اعتبارنامه به كميسيون تحقيق فرستاده باشند) رسيدگي ميكند و در صورتيكه كميسيون ضروري تشخيص دهد توضيحات شفاهي از تمام و يا از بعضي ازمخالفين و موافقين و شهود مخالف و موافق خواهد خواست و بالاخره پس از استماع مدافعات نماينده مورد اعتراض رأي خواهد داد. نماينده مورد اعتراض بايد ظرف سه روز از تاريخ ابلاغ دعوت كميسيون در جلسه حاضر شود و يا كتباً مدافعات خود را ارسال دارد و در صورت دوبار دعوت و عدم حضور بدون عذر موجه حق وي ساقط خواهد شد و كميسيون ميتواند بدون استماع مدافعات نماينده مورد اعتراض رأي صادر نمايد و رأي كميسيون كه بلافاصله به هيئت رئيسه ارسال ميگردد بايد مدلل و موجه و با امضاء اكثريت مطلق اعضاء كميسيون باشد و در مجلس قرائت خواهد شد.
تبصره
تشخيص عذر موجه با كميسيون تحقيق ميباشد.
ماده 16
نمايندهاي كه در موقع طرح اعتبارنامه مخالفت كرده باشد خواه اعتبارنامه مورد تأييد شعبه و كميسيون تحقيق قرار گرفته يا قرار نگرفته باشد ميتواند حداكثر به مدت نيم ساعت در مجلس صحبت كند و چنانچه تعداد نمايندگاني كه در موقع طرح اعتبارنامه مخالفت كردهاند بيش از يكنفر باشند مدت صحبت هر يك حداكثر يكربع ساعت خواهد بود. پس از صحبت مخالف يا مخالفين نماينده مورد اعتراض ميتواند بمدت يكساعت يا به ميزان مجموع مدتيكه نمايندگان مخالف صحبت كردهاند، از خود دفاع كند. اين دفاع ممكن است بنا بدرخواست نمايندهاي كه مورد اعتراض واقع شده پس از صحبت نمايندگاني كه بعنوان مخالف صحبت كردهاند و يا بعد از هر يك از آنها انجام يابد. نماينده مورد اعتراض حق دارد نماينده يا نمايندگان ديگري را براي دفاع معرفي نمايد و نيز نماينده مورد اعتراض ميتواند قسمتي از وقت دفاع خود را به نماينده ديگري واگذار كند.همچنين نماينده مورد اعتراض و مدافع يا مدافعان او ميتوانند به تمام اعتراضات در جلسه بعد جواب بدهند و دفاع نمايند. مناط تصويب اعتبارنامه اكثريت مجموع آراء موافق و مخالف خواهد بود و آراء ممتنع به حساب نخواهد آمد.
تبصره
ايرادهاي معترضين نبايد خارج از موارد مذكور در قانون انتخابات باشد.
ماده 17
چنانچه نماينده اي بدون عذر موجه (به تشخيص هيئت رئيسه) تا يكماه پس از ابلاغ به وي براي دفاع از اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود مجلس ميتواند اعتبارنامه وي را مورد بحث و اظهار نظر قرار دهد.
تبصره
كليه بحث ها و اظهارات بايستي با رعايت ضوابط اسلامي باشد.
ماده 18
اگر كميسيون تحقيق ظرف 15 روز نظر خود را به مجلس اعلام نكرد، نمايندگاني كه اعتبارنامه آنها مورد اعتراض واقع گرديده يا در شعبه تأييد نشده است ميتوانند درخواست طرح اعتبارنامه خود و ذكر دلائل عدم گزارش كميسيون تحقيق را در مجلس بنمايند و همچنين 15 نفر از نمايندگان ديگر نيز ميتوانند چنين تقاضائي را بكنند. هيئت رئيسه موظف است در اولين فرصت اين درخواست را در مجلس مطرح نمايد و پس از استماع توضيح كميسيون مجلس در اين مورد تصميم ميگيرد. در صورت موجه بودن علت تأخير مجلس ميتواند با اكثريت آراء مهلت را تا 15 روز ديگر تمديد نمايد. در غير اينصورت اعتبارنامه در جلسه بعد مجلس طرح گرديده و مخالفيني كه قبلا اعتراض كردهاند و اگر معترضي نبوده است مخبر شعبه مربوطه دلائل عدم تأييد شعبه را در جلسه علني بيان ميكند. بعد از دفاع صاحب اعتبارنامه، مجلس وارد رأي گيري ميشود.
ماده 19
هرگاه معترض به اعتبارنامه اي قبل از رأي گيري نهائي از اعتراض خود منصرف شود اعتبارنامه در جلسه رسمي علني مطرح ميگردد. اگر نماينده ديگري اعتراض نكند، اعتبارنامه تصويب شده تلقي ميشود و در صورت وجود معترض جديدي فقط براي يكبار پرونده به كميسيون تحقيق احاله ميشود و گزارش كميسيون تحقيق براي بررسي و اظهار رأي در مجلس مطرح ميگردد.
ماده 20
چنانچه اعتبارنامه نماينده اي از طرف شعبه مورد اعتراض واقع شده و به كميسيون تحقيق احاله شده باشد، نظر كميسيون تحقيق در مجلس قرائت ميشود. اگر گزارش كميسيون مبني بر رد اعتبارنامه باشد مخبر كميسيون تحقيق ادله رد اعتبارنامه را توضيح ميدهد و در صورتيكه گزارش مبني بر تأييد اعتبارنامه باشد و يا در موعد مقرر گزارش ندهد، مخبر شعبه معترض ادله اعتراض را توضيح ميدهد و نماينده مورد اعتراض مطابق ماده 16 دفاع مينمايد.
ماده 21
اخذ رأي نسبت به اعتبارنامه مورد اعتراض مخفي و با ورقه خواهد بود، مگر آنكه صاحب اعتبارنامه تقاضاي رأي علني نمايد كه در اينصورت رأي علني و با ورقه خواهد بود و بهيچوجه رأي گيري مخفي نخواهد بود.
ماده 22
نمايندگاني كه هنوز اعتبارنامه آنان بتصويب نرسيده، حق دادن رأي بجز در مورد اعتبارنامه نمايندگان و همچنين حق حضور در شعبه و يا كميسيون تحقيق هنگام رسيدگي به اعتبارنامه خود را ندارند و در صورتيكه از طرف شعبه يا كميسيون يا با تقاضاي خود براي اداي توضيحات دعوت شوند، حق رأي نخواهند داشت ولي حق نطق در مجلس را دارند.
مبحث پنجم
استعفاي نماينده و نحوه بررسي آن
ماده 23
هر نماينده ميتواند از مقام نمايندگي استعفاء دهد، بشرط اينكه داراي دليل موجهي باشد و پذيرش آن با اكثريت مطلق آراء حاضرين است.
ماده 24
نماينده استعفاء نامه مدلل خود را بعنوان رئيس مجلس مينويسد و رئيس مجلس آنرا در اولين جلسه علني و بدون قرائت متن اعلام و در دستور كار هفته بعد ميگذارد. نماينده مستعفي ميتواند قبل از شروع بررسي در مجلس استعفاء نامه خويش را مسترد دارد.
ماده 25
بررسي استعفاء نامه بدينترتيب خواهد بود كه ابتدا استعفاء نامه قرائت شده و سپس شخص مستعفي يا نماينده ديگري به تعيين او تقاضاي دفاع خواهد نمود، مدت قرائت استعفاء نامه و توضيح نماينده مستعفي حداكثر نيم ساعت است و مخالف يا مخالفين نيز حداكثر نيم ساعت ميتوانند صحبت كنند و سپس رأي گيري بعمل ميآيد. در صورت تصويب استعفاء نامه مراتب از طريق هيئت رئيسه به وزارت كشور اعلام ميگردد تا طبق قانون انتخابات اقدام نمايد.
تبصره
هرگاه استعفاي تعدادي از نمايندگان بنحوي باشد كه مانع از تشكيل جلسه رسمي گردد قابل طرح در مجلس نيست.
فصل دوم
اعتبار جلسات مجلس، انتخابات هيئت رئيسه دائمي، نحوه اداره مجلس، فوت و استعفاي رئيس و اعضاي هيئت رئيسه
ماده 26
پس از تصويب اعتبارنامه حداقل دو سوم مجموع نمايندگان (180 نفر) و وجود شوراي نگهبان هيئت رئيسه موقت بلافاصله اقدام به انتخاب هيئت رئيسه دائم ميكند، هيئت رئيسه دائم براي يكسال انتخاب ميشوند.
ماده 27
هيئت رئيسه دائم مركب از رئيس و دو نايب رئيس و شش منشي و سه كارپرداز خواهد بود.
ماده 28
انتخاب رئيس در نوبت اول با اكثريت مطلق آراء نمايندگان صاحب رأي است و انتخاب نواب و منشي ها و كارپردازان هر كدام جداگانه و با اكثريت نسبي و رأي مخفي و با ورقه خواهد بود. در صورتيكه در انتخاب رئيس در نوبت اول اكثريت مطلق حاصل نشود نوبت دوم اكثريت نسبي كافي خواهد بود.
ماده 29
نواب رئيس بترتيب تعداد آراء بعنوان نايب رئيس اول و نايب رئيس دوم در غياب رئيس مجلس بترتيب وظايف و اختيارات او را بعهده خواهند داشت. در صورت تساوي آراء مسن ترين آنها نايب رئيس اول خواهد بود.
تبصره
رئيس مجلس ميتواند حتي هنگام حضور خود اداره جلسه رسمي را بترتيب بعهده نواب رئيس بگذارد.
ماده 30
رئيس مجلس بايد در اداره مجلس و اجراي مجازات و مراعات حقوق نمايندگان بي طرفي را اعمال كند. (و هيئت رئيسه دائم پس ازانتخاب سوگند ياد ميكنند كه حداكثر تلاش خود را براي رعايت آئين نامه و حفظ بيطرفي بكار خواهند برد.)
ماده 31
قبل از اخذ رأي براي هيئت رئيسه اسامي نامزدها بترتيب وصول به هيئت رئيسه موقت بدون بحث در جلسه علني اعلام خواهد شد. اول - استعفاء يا فوت رئيس يا اعضاء هيئت رئيسه
ماده 32
اگر رئيس مجلس پيش از انقضاي مدت از رياست استعفاء دهد يا فوت نمايد نواب رئيس بترتيب تقدم جلسه را منعقد ميسازند و متن استعفاء نامه را قرائت يا فوت را اعلام ميدارند. در مورد فوت به احترام متوفي جلسه ختم ميشود و در جلسه بعد نايب رئيس جلسه را تشكيل ميدهد ورئيس جديد طبق آئيننامه داخلي انتخاب ميشود. در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاء نامه در مجلس و استماع توضيحات رئيس مستعفي و مذاكراتي كه نمايندگان لازم بدانند (حداكثر توضيحات رئيس و مذاكرات نمايندگان يكساعت خواهد بود) چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئيس جديد در جلسه بعد بعمل ميآيد.
تبصره
در مورد وفات و يا استعفاء ساير اعضاء هيئت رئيسه نيز بايد بدون تشريفات در جلسه بعد تجديد انتخاب بعمل آيد و بهر حال انتخاب رئيس و هر يك از اعضاء هيئت رئيسه جديد براي مدت باقيمانده از يكسال خواهند بود.
فصل سوم
كميسيونها - كميسيون اصل 76 و كميسيون اصل 90 - كميسيون ديوان محاسبات و بودجه مجلس - بررسي لوايح و طرحها - مدت تحويل گزارش به مجلس - لوايح معوقه - نحوه استرداد لايحه - تنقيح قوانين گذشته
مبحث اول
كميسيونها
ماده 33
بمنظور بررسي و اصلاح و تكميل لوايح دولت و طرحهاي قانوني كه نمايندگان و يا شوراهاي عالي استانها بر طبق اصول 74 و 102قانون اساسي به مجلس ميدهند و به منظور تهيه و تمهيد طرحهاي لازم و انجام وظايف ديگري كه بر طبق قانون بعهده مجلس گذاشته شده است كميسيونهائي در مجلس تشكيل ميگردد.
ماده 34
تعداد و وظايف يا عناوين كميسيونهاي دائمي كه برحسب وظايف وزارتخانه ها و نهادهاي رسمي كشور تشكيل ميشود، در اين آئيننامه تعيين گرديده است علاوه بر آنها كميسيونهاي اصل 76 و اصل 90 قانون اساسي و ديوان محاسبات و بودجه مجلس نيز تشكيل خواهد شد. نمايندگان برحسب سوابق و اطلاعات و با رعايت اولويتها به عضويت اين كميسيونها انتخاب ميشوند. هر كميسيون ميتواند با تصويب اكثريت اعضاء خود براي مشاوره از صاحب نظران دعوت كند. ماده 35 (منسوخه 26ˏ03ˏ1371) - هيأت رئيسه پس از دريافت گزارش بدوي شعب درباره نامزدهاي كميسيونهاي مجلس اين گزارش را تكثير و در ميان نمايندگان توزيع مي نمايد. 48 ساعت پس از اين توزيع مجدداً شعبه تشكيل جلسه ميدهند و با توجه به گزارش منتشر شده و بررسي همه اولويت ها دوباره نامزدهاي خود را براي هر كميسيون انتخاب و به هيأت رئيسه گزارش مي نمايند. در صورتي كه تعداد افراد معرفي شده از طرف شعب براي هر كميسيون بيش از تعداد لازم باشد مجموع افراد معرفي شده براي هر كميسيون با دعوت يكي از افراد هيأت رئيسه تشكيل جلسه مي دهند تا در مورد افراد مورد نياز در كميسيون به توافق برسند. در صورتي كه توافق لازم بعمل نيايد افراد مورد نياز هر كميسيون در جلسه اي با شركت رؤساي شعب و هيأت رئيسه بارعايت اولويتهائي مانند تخصص، تجربه، و سابقه عضويت در آن كميسيون و با رأي اكثريت تعيين خواهند شد.
تبصره 1 (منسوخه 26ˏ03ˏ1371) منسوخ ۱۳۷۱/۰۳/۲۶
هر يك از اعضاي هيأت رئيسه و رؤساي شعب كه داوطلب عضويت در كميسيوني هستند حق شركت در جلسه مشترك و دادن رأي، در جلسه مربوط به خود را ندارند. تبصره 2 (منسوخه 26ˏ03ˏ1371) - بين افرادي كه رأي مساوي آورده و احتساب آنان بعنوان اعضاء كميسيونها باعث افزايش سقف كميسيون مي شود قرعهكشي انجام مي گيرد.
تبصره 3 (منسوخه 26ˏ03ˏ1371) منسوخ ۱۳۷۱/۰۳/۲۶
افرادي كه طبق ماده مذكور براي كميسيون اول مورد نظر خود انتخاب نشوند در كميسيون دوم مورد تقاضاي خود در صورتي كه از متقاضيان اولويت درجه اول تكميل نشده باشد قرار داده خواهند شد. اگر در اين مرحله نيز تعداد افراد بيش از تعداد لازم كميسيون باشد مجدداً با رعايت اولويتهاي فوق الذكر و با رأي اكثريت هيأت رئيسه و رؤساي شعب براي كميسيون دوم انتخاب مي شوند و كساني كه در اين مرحله نيز براي كميسيون دوم مورد تقاضا انتخاب نشوند به تشخيص اكثريت اعضاء جلسه مشترك فوقالذكر براي يكي از كميسيونهاي ديگر مجلس تعيين مي گردند.
تبصره 4 (منسوخه 26ˏ03ˏ1371) منسوخ ۱۳۷۱/۰۳/۲۶
اين قانون [اين اصلاحيه] از زمان تصويب لازمالاجرا است.
ماده 36
هيچيك از اعضاء هيئت رئيسه مجلس نميتواند به عضويت كميسيون ديوان محاسبات و بودجه و امور مالي مجلس انتخاب شوند.
ماده 37
هر نماينده به جز رئيس مجلس ملزم است عضويت يكي از كميسيونهاي دائمي را كه براي آن انتخاب و تعيين ميشود بپذيرد و در صورت تمايل ميتواند در كميسيونهاي ديگر مجلس با حق اظهار نظر و بدون حق رأي شركت كند.
تبصره
عضويت در كميسيون آئيننامه و تحقيق مانع از عضويت در كميسيون ديگر نخواهد بود.
ماده 38
پس از انتخاب اعضاء كميسيونها هر كميسيون به رياست مسنترين عضو و با حضور حداقل دو سوم اعضاء خود منعقد و فوراً يك رئيس و دو نايب رئيس و يك مخبر و دو منشي با رأي مخفي و با ورقه با اكثريت نسبي به مدت يكسال انتخاب مينمايد.
ماده 39
مناط اعتبار براي رسميت جلسه كميسيونها حضور حداقل دو سوم اعضاء ميباشد و تصويب تصميمات كميسيون با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده 40
هر نماينده در رأس هر شش ماه ميتواند از طريق هيئت رئيسه تقاضاي تغيير كميسيون را بنمايد و اين تغيير و انتقال با موافقت اكثريت اعضاء كميسيونهاي ذينفع انجام ميپذيرد.
ماده 41
هيئت رئيسه مجلس حداقل يك نفر منشي اداري مناسب از كارمندان مجلس در اختيار هر كميسيون ميگذارد تا امور اداري مربوطه را از قبيل ارتباط با هيئت رئيسه و ادارات مجلس و كميسيونها و تنظيم و توزيع مراسلات و ضبط مذاكرات و بايگاني اوراق و پرونده ها و سرعت جريان امور دفتري و تهيه صورت جلسات و ساير امور را عهده دار باشد.
ماده 42 (منسوخه 27ˏ06ˏ1403) منسوخ ۱۴۰۳/۰۶/۲۷
كميسيونهاي دائمي مجلس شوراي اسلامي عبارتند از:
1
آموزش و پرورش
2
فرهنگ و آموزش عالي
3
ارشاد و هنر اسلامي و وسائل ارتباط جمعي.
4
امور اداري و استخدامي
5
امور اقتصادي و دارائي و تعاون
6
امور برنامه و بودجه.
7
امور نفت.
8
صنايع و معادن.
9
كار و امور اجتماعي.
10
مسكن و شهرسازي و راه و ترابري.
11
امور قضائي و حقوقي.
12
امور دفاعي .(شامل امور سپاه پاسداران)
13
سياست خارجي.
14
شوراها و امور داخلي كشور.
15
امور بهداري و بهزيستي و امداد و تأمين اجتماعي و هلال احمر.
16
امور پست و تلگراف و نيرو.
17
امور بازرگاني و توزيع.
18
امور كشاورزي و عمران روستاها.
19
كميسيون اصول 90 و 88
20
اصل 90.
21
ديوان محاسبات و بودجه و امور مالي مجلس.
22
كميسيون سؤالات. (در جلسه 18 /2 /1362 پيشنهاد اصلاح تصويب و در تاريخ 27 /2 /1362 به تأييد شوراي محترم نگهبان رسيده است.)
23
كميسيون تحقيق.
24
كميسيون تدوين آئيننامه مجلس.
25
كميسيون ويژه براي بررسي قوانين شوراي انقلاب و قبل از انقلاب.
تبصره (منسوخه 14ˏ09ˏ1375) منسوخ ۱۳۷۵/۰۹/۱۴
كميسيوني جهت رسيدگي به مسايل مربوط به زنان، جوانان و خانواده تحت عنوان كميسيون امور زنان، جوانان و خانواده به كميسيونهاي فوق اضافه ميگردد. تعداد اعضاي كميسيون طبق ماده (43) آيين نامه داخلي مجلس تعيين و حداقل نصف اعضاي اين كميسيون از نمايندگان زن داوطلب خواهد بود. (در صورت وجود). عضويت در اين كميسيون مانع از عضويت در ساير كميسيونهاي مجلس نمي باشد.
ماده 43 (منسوخه 23ˏ09ˏ1367) منسوخ ۱۳۶۷/۰۹/۲۳
تعداد اعضاء كميسيونها بنا به تشخيص جلسه مشترك هيأت رئيسه و رؤساي شعب حداقل 9 نفر و حداكثر 15 نفر و در مورد كميسيون اصل90 حداقل 15 و حداكثر 31 نفر خواهد بود.
تبصره1 (منسوخه 23ˏ09ˏ1367) منسوخ ۱۳۶۷/۰۹/۲۳
عضويت در كميسيون ويژه بررسي قوانين شوراي انقلاب و قبل از انقلاب مانع عضويت در كميسيونهاي ديگر نمي باشد.
تبصره 2 (منسوخه 27ˏ06ˏ1403) منسوخ ۱۴۰۳/۰۶/۲۷
حداقل اعضاي كميسيونهاي ديوان محاسبات و كار و امور اجتماعي و سؤالات هفت نفر ميباشد. دوم - كميسيون اصل 90 - كميسيون ديوان محاسبات و بودجه
ماده 44
براساس اصل 90 قانون اساسي كميسيوني بنام كميسيون اصل 90 براي رسيدگي به شكايات از طرز كار مجلس يا قوه مجريه و يا قوه قضائيه و براي تحقق بخشيدن به اهداف مذكور در اصل 90 تشكيل ميگردد. اين كميسيون ميتواند با قواي سه گانه جمهوري اسلامي و تمام وزارتخانه ها و ادارات و سازمانهاي وابسته به آنها و بنيادها و نهادهاي انقلابي و مؤسساتي كه بنحوي از انحاء به يكي از قواي فوق الذكر مربوط ميباشند، مستقيماً مكاتبه يا به آنها مراجعه نمايد و براي رسيدگي به شكاياتي كه از طرف مسئولين مربوطه بدون جواب مانده و يا جواب قانع كننده بدانها داده نشده و رفع مشكلات توضيح بخواهد و آنها مكلفند در اسرع وقت جواب كافي بدهند.
ماده 45
وظيفه كميسيون ديوان محاسبات و بودجه و امور مالي مجلس علاوه بر بررسي امور مربوط به ديوان محاسبات عبارت است از:
1
تحقيق و تسويه كليه محاسبات و رسيدگي به بودجه سالانه و مخارج و اعتبارات اضافي مجلس كه از طرف مجلس ارجاع ميگردد و تقديم گزارش آن براي تصويب مجلس شوراي اسلامي.
2
رسيدگي و مداقه در لايحه تفريغ بودجه مجلس كه بايد حتماً پس از تطبيق بودجه با اسناد خرج، گزارش آنرا تا چهار ماه پس از خاتمه دوره عمل سال مالي به مجلس شوراي اسلامي تقديم نمايد.
3
نظارت و مراقبت در اجراي مقررات بودجه مصوب مجلس.
4
بازرسي و رسيدگي دقيق و نظارت در مورد كليه اموال و اشياء منقول و غيرمنقول در مجلس شوراي اسلامي از هر نوع و هر قبيل.
5
تسليم گزارش هاي شش ماهه راجع به امور محاسباتي و وضع اموال و اشياء منقول و غيرمنقول مجلس شوراي اسلامي به هيئت رئيسه.
6
تقديم گزارش جامع سالانه به مجلس شوراي اسلامي راجع به انجام وظايف محوله.
7
رسيدگي به امور مرخصي و جريمه هاي نمايندگان مجلس بترتيبي كه در فصل مربوط به مرخصي و غيبت بدون عذر موجه مندرج است.
8
رسيدگي به حساب صندوق جرائم.
ماده 46
كميسيونهاي مجلس منحصر و محدود به آنچه در اين آئيننامه آمده است نخواهد بود بلكه در هر مورد اعم از امور داخلي مجلس و يا وظايف تقنينيه مجلس كميسيونهاي ديگري ضرورت داشته باشد با تصويب مجلس تشكيل خواهد شد.
مبحث دوم
[مبحث سوم] بررسي لوايح و طرحها
ماده 47
رئيس مجلس مكلف است وصول كليه لوايح و طرحهائي را كه به مجلس تقديم ميشود در اولين فرصت در جلسه علني اعلام و به كميسيونهاي مربوط ارجاع نمايد و فوراً تكثير و در دسترس نمايندگان قرار گيرد.
تبصره 1
لوايح و طرحهائيكه جنبه هاي مختلف داشته و علاوه بر كميسيون اصلي به كميسيونهاي ديگري هم ارتباط پيدا نمايد از طرف رئيس مجلس پس از مشخص نمودن كميسيونهاي اصلي و فرعي و مواد مربوط به كميسيونهاي فرعي به كميسيونهاي مربوط ارجاع ميشود تا نسبت به قسمتي كه مربوط به آن كميسيونها است شور و مداقه بعمل آمده و ظرف ده روز گزارش در مورد قسمتهاي مربوطه تهيه و به كميسيون اصلي ارسال نمايند و اين مدت با موافقت كميسيون اصلي تا ده روز ديگر قابل تمديد است و گزارش نهائي شامل گزارش كميسيون اصلي و آن قسمت از نظرات كميسيونهاي فرعي كه مورد موافقت كميسيون اصلي قرار نگرفته است ميباشد تا بانضمام گزارش كميسيون اصلي براي طرح در مجلس تقديم گردد.
تبصره 2
گزارش كميسيون فرعي در مجلس بهمراه كميسيون اصلي قرائت ميگردد و در مواردي كه نظرات كميسيون فرعي با مصوبات كميسيون اصلي متفاوت باشد در هر مورد مانند پيشنهادهاي اصلاحي نخست مخبر كميسيون فرعي توضيح داده سپس مخالف و موافق مذاكره نموده و در آن مورد رأي گيري بعمل ميآيد.
ماده 48
هر طرح يا لايحه اي كه به كميسيون ارجاع ميشود گزارش رد و يا تصويب تغيير و يا تكميل آن بايد در ظرف مدتي كه از طرف هيئت رئيسه مجلس با توافق كميسيون مربوط معين و اعلام ميشود و حداكثر آن بيش از يكماه از تاريخ وصول به دفتر كميسيون نخواهد بود به مجلس داده شود و در غير اينصورت هر يك از نمايندگان يا دولت حق دارد از مجلس تقاضا نمايد كه آنرا در دستور مجلس قرار دهد و حق تقدم طبق ماده 70مربوط به دستور هفتگي مجلس تعيين خواهد شد. ولي در مورد لوايح مفصل هرگاه كميسيون نتوانست رسيدگي آنرا در اين مدت تمام كند بايد به رئيس مجلس گزارش دهد. با موافقت هيئت رئيسه و كميسيون مربوط اين مدت تمديد ميشود در صورت موافقت هيئت رئيسه اين تمديد نبايد بيش از يك مرتبه و طولانيتر از دو ماه باشد.
تبصره
گزارش كميسيونها در طرحهاي عادي بايد حداقل 72 ساعت و در مورد طرحهاي يك فوريتي حداقل 48 ساعت قبل از موقع طرح در مجلس طبع و بين نمايندگان توزيع شده باشد.
ماده 49
هر ماه گزارش كارهاي كميسيونها به هيئت رئيسه مجلس داده ميشود تا از طريق تكثير و نصب در تابلو باطلاع نمايندگان برسد.
ماده 50
در جلسات كميسيونها نمايندگاني كه عضويت در آن كميسيون ندارند بدون داشتن حق رأي ميتوانند حاضر شوند و در صورتيكه ازطرف كميسيون براي اداي توضيح يا شركت در مذاكرات دعوت شده باشند بايد شركت نمايند ولي حق رأي ندارند.
ماده 51
تمام اسناد و اوراق مربوط به اموريكه بايد در كميسيونها بررسي شود از طرف رئيس مجلس به آن كميسيون ارجاع ميشود. نمايندگان ميتوانند آن اسناد را ملاحظه كنند و رئيس كميسيون ترتيب آنرا خواهد داد، لكن اسناد مزبور نبايد از كميسيون خارج شود.
ماده 52
پس از آنكه مجلس درباره طرح يا لايحهاي رأي نهائي داد اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن، در اداره قوانين مجلس بايگاني ميشود.
ماده 53
در مورد لوايح و طرحهائي كه ارتباط اساسي آن به كميسيون معين روشن نبوده و جنبه هاي مختلفي داشته باشد هيئت رئيسه مجلس ميتواند كميسيون موقت خاصي كه افراد آن از طرف كميسيونهاي مربوطه انتخاب ميشوند تشكيل دهد و طرح و لايحه را به آن كميسيون ارجاع نمايد. كميسيون مزبور مانند كميسيونهاي ديگر از بين اعضاي خود رئيس و نايب رئيس و دو منشي و يك مخبر انتخاب ميكند و پس از شور، نتيجه رأي خود را به مجلس گزارش ميدهد. تبصره (منسوخه 11ˏ11ˏ1363) - در مورد طرحها و لوايحي كه به دو كميسيون ارتباط اساسي داشته باشد، هيأت رئيسه بايد كميسيون مشترك تشكيل دهد.
ماده 54
در مورد مسائل مهم و استثنائي كه براي كشور پيش ميآيد و تشكيل كميسيون ويژهاي براي رسيدگي و گزارش ضرورت پيدا ميكند به پيشنهاد حداقل 15 نفر از نمايندگان صاحب رأي و تصويب مجلس كميسيون تشكيل ميشود و اعضاء كميسيون ويژه كه 5 تا 11 نفر خواهند بود، مستقيماً در جلسه علني توسط نمايندگان با رأي مخفي به اكثريت نسبي انتخاب خواهند شد. چهارم - بررسي لوايح طبق اصل 85
ماده 55
در مواردي كه مجلس ضروري تشخيص دهد طبق اصل هشتاد و پنجم قانون اساسي اختيار وضع بعضي از قوانين را به كميسيونهاي خود تفويض مينمايد.
ماده 56
هرگاه دولت يا پانزده نفر از نمايندگان تقاضاي ارجاع لايحه يا طرحي را طبق اصل 85 قانون اساسي به كميسيون يا كميسيونهاي مجلس بنمايند اين تقاضا در جلسه علني اعلام و بترتيب در دستور كار مجلس قرار ميگيرد.
ماده 57
هنگام طرح تقاضاي مزبور در مجلس نماينده پارلماني دولت و يا نماينده منتخب تقاضاكنندگان، دلايل ضرورت ارجاع لايحه و يا طرح را حداكثر بمدت ده دقيقه بيان مينمايد و سپس يكنفر مخالف و يكنفر موافق كه قبلا ثبت نام كرده اند و در صورت عدم ثبت نام در مجلس نوبت گرفته باشند هر يك بمدت ده دقيقه صحبت كرده و آنگاه رأي گيري بعمل خواهد آمد.
ماده 58
در صورتيكه مجلس با ارجاع لايحه يا طرحي طبق اصل 85 قانون اساسي موافقت نمود آن لايحه يا طرح به كميسيون يا كميسيونهاي مربوطه فرستاده ميشود. ترتيب رسيدگي و تصويب اين قبيل لوايح و طرحها در كميسيون همان ترتيب رسيدگي و تصويب لوايح و طرحها در مجلس خواهد بود.
ماده 59
پس از تصويب قانون در كميسيونها تعيين مدت اجراي آزمايشي آن در دستور كار مجلس قرار خواهد گرفت باين ترتيب كه قانون مصوب كميسيون بهمراه پيشنهاد مدت اجراء 48 ساعت قبل از طرح در مجلس تكثير و در اختيار نمايندگان قرار ميگيرد. هنگام طرح تعيين مدت در جلسه علني در صورتيكه پيشنهاد ديگري نباشد نسبت به پيشنهاد كميسيون بدون مذاكره رأي گيري ميشود و در غير اينصورت نسبت به پيشنهادات نمايندگان بترتيب وصول در جلسه علني و بدون مذاكره رأي گيري خواهد شد.
مبحث سوم
[مبحث پنجم] لوايح معوق - نحوه استرداد لوايح بوسيله دولت - تنقيح قوانين گذشته
ماده 60
در ابتداي هر دوره قانونگزاري هيئت رئيسه صورتي از طرحها و لوايحي را كه معوق مانده بوسيله اداره قوانين تهيه و در اختيار نمايندگان ميگذارد و صورتي نيز براي دولت ارسال ميدارد. هر يك از طرحها و لوايح معوقه كه لزوم رسيدگي به آن بوسيله 15 نفر از نمايندگان يا از طرف دولت تقاضا شود طبق آئيننامه به كميسيونهاي مربوط ارجاع ميشود و كميسيونها رسيدگي را بترتيب مندرج در آئيننامه انجام ميدهند و هرگاه شور اول آن طرحها يا لوايح قبلا خاتمه يافته باشد رسيدگي به طرح يا لايحه با پيشنهاد كميسيون و تصويب مجلس يك شوري انجام خواهد شد ودر مورد تغيير دولت لوايحي كه دولت جديد رسماً استرداد آنها را اعلام كرده است از جريان خارج خواهد شد.
ماده 61
از اولين دوره مجلس شوراي اسلامي كميسيون ويژه اي بمنظور رسيدگي به قوانين گذشته اعم از قوانين شوراي انقلاب و قوانين قبل ازانقلاب تشكيل ميشود. اين كميسيون متناسب با انقلاب اسلامي تغييرات لازم را در قوانين گذشته پيشنهاد مينمايد كه بصورت طرح يا لايحه مطابق آئيننامه در مجلس مطرح شود.
فصل چهارم
فصل چهارم
مبحث اول
ترتيب جلسات مجلس و كميسيونها - ضبط و ثبت و توزيع مذاكرات جلسات- گزارش مسائل روز - اعتبار مصوبات جلسات غير علني
ماده 62
نمايندگان بايد در روزي كه قبلا براي تشكيل جلسه رسمي معين ميشود در مجلس حاضر شوند و منتهي تا 15 دقيقه پس از وقت تعيين شده براي جلسه در تالار جلسه حضور يابند. در صورت تأخير بدون عذرموجه از طرف هيئت رئيسه توبيخ خواهند شد و نيز هر يك از نمايندگان كه در موقع اخذ رأي با اعلام قبلي رئيس مجلس مبني بر منع خروج از جلسه بدون عذر موجه غايب باشد براي هر رأي مستحق يك توبيخ خواهد بود و در صورت تكرار تأخير و غيبت مقررات انتظامي آئين نامه از طرف هيئت رئيسه اجرا خواهد شد.
ماده 63
حداكثر مدت براي هر جلسه رسمي 4 ساعت است كه ممكن است يكسره و يا با فاصله تنفس باشد مگر در موارد ضروري به تشخيص رئيس و ثصويب مجلس، غائبين بعد از تنفس هم مشمول مقررات مربوط به غيبت و تأخير خواهند بود.
تبصره
وقت دستور جلسات رسمي مجلس چنان تنظيم خواهد شد كه با اوقات اداي نماز برخورد نداشته باشند.
ماده 64
نمايندگان عضو هيئت رئيسه و شعب و كميسيونها بايد در ساعتي كه قبلا براي تشكيل جلسات تعيين ميشود حاضر شوند و در صورت تأخير يا غيبت بدون عذر موجه با تشخيص رئيس مربوط بر طبق اين آئيننامه جريمه ميشوند.
ماده 65
تشكيل جلسات و رعايت ترتيب مذاكرات و اجراي آئيننامه و حفظ نظم جلسه طبق اين آئيننامه بعهده رئيس جلسه است.
ماده 66
تشخيص عده حضار با استفاده از تابلو يا طريق ديگر بعهده منشيان است كه در اول هر جلسه و قبل از اخذ آراء بوسيله رئيس جلسه بايد اعلام شود.
ماده 67
در هر جلسه قبل از ورود در دستور رئيس مجلس ميتواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوري روز مطالبي را كه آگاهي مجلس از آنها ضروري باشد به اطلاع نمايندگان برساند. حداكثر مدت براي اين مطالب نيم ساعت خواهد بود ولي اين مطالب بدون رأي مجلس مورد بحث واقع نخواهد شد.
ماده 68
مذاكرات كامل هر جلسه با مصوبات ضبط و ثبت ميشود و به انضمام اسامي غائبين و ديرآمدگان آن جلسه و حتي الامكان قبل از انعقاد جلسه بعد بين نمايندگان توزيع ميشود. نماينده اي كه در صورت مشروح مذاكرات مطلبي بر خلاف اظهارات او ثبت شده باشد بطور اختصار ميتواند فقط نسبت به همان مورد در جلسه رسمي تذكر دهد و بعداً اصلاح آن قسمت از مذاكرات در مجموعه مذاكرات مجلس درج ميشود و صورت مذاكرات جلسات بايد به امضاء رئيس يا نايب رئيس مجلس كه آن جلسه را اداره نموده است برسد.
ماده 69
با تقاضاي تشكيل جلسه غير علني توسط نخست وزير يا يكي از وزراء يا ده نفر از نمايندگان مجلس براي رسيدگي به موردي كه در دستوركار مجلس قرار دارد، نوبت كه به آن مورد رسيد، جلسه رسمي بصورت غير علني در آمده و تقاضاكننده ادله خويش را مبني بر وجود شرايط اضطراري و اقتضاي امنيت كشور و بالنتيجه لزوم برگزاري غير علني جلسه رسمي مجلس حداكثر تا مدت 15 دقيقه متوالياً و يا متناوباً در دو نوبت ارائه نموده و يكنفر بعنوان مخالف حداكثر تا 15 دقيقه صحبت كرده و مجلس در صورتي كه با رأي دو سوم حاضرين تصويب كرد، كار رسيدگي در جلسه غير علنيادامه مييابد و اگر مجلس به كفايت دلايل رأي نداد، جلسه به حالت علني بازگشته و به روال عادي عمل خواهد شد.
ماده 69 (منسوخه 14ˏ07ˏ1364) منسوخ ۱۳۶۴/۰۷/۱۴
مصوبات جلسات غيرعلني كه بنا به رعايت امنيت كشور طبق اصل 69 قانون اساسي به تقاضاي نخست وزير يا يكي از وزراء يا ده نفر از نمايندگان تشكيل ميگردد در صورتي معتبر است كه با حضور شوراي نگهبان به تصويب سه چهارم مجموع نمايندگان برسد. گزارش و مصوبات اين جلسات در صورت پيشنهاد 15 نفر از نمايندگان در مورد برطرف شدن شرايط اضطراري و تصويب مجلس براي اطلاع عموم منتشر ميگردد. تبصره 1 (منسوخه 14ˏ07ˏ1364) - مصوبات جلسه غير علني در صورتي معتبر است كه با حضور شوراي نگهبان به تصويب سه چهارم مجموع نمايندگان برسد.
تبصره 2 (منسوخه 14ˏ07ˏ1364) منسوخ ۱۳۶۴/۰۷/۱۴
تشخيص رفع شرايط اضطراري براي انتشار مذاكرات و مصوبات جلسات غير علني براي اطلاع عموم با مجلس است كه با پيشنهاد يكي از تقاضاكنندگان مذكور در اصل 69 و مذاكره بنحو مقرر در همين ماده، در جلسه غير علني و تصويب اكثريت مطلق حاضرين در مجلس عملي ميگردد.
مبحث دوم
دستور جلسات - نحوه انعقاد جلسات مجلس و حد نصاب رأيگيري - نطقهاي قبل از دستور
1
ماده 70
دستور هفتگي مجلس بايد بترتيب وصول لوايح و طرحها از كميسيونها از طرف هيئت رئيسه مجلس تهيه و پس از طبع و توزيع برلوحه مخصوص نصب شود. لوايح و طرحهائي كه داراي اولويت باشند ممكن است بنا به تقاضاي دولت و يا 15 نفر از پيشنهاد دهندگان طرح و موافقت هيئت رئيسه خارج از ترتيب وصول در دستور هفتگي مجلس قرار گيرد. اين دستور قابل تغيير نيست مگر در مورديكه از طرف دولت يا 15 نفر ازنمايندگان كتباً تقاضاي تغيير شود و در اين صورت به شرط تصويب مجلس دستور جلسه بعد تغيير خواهد يافت.
تبصره 1
طرحها و لوايح دو فوريتي از اين قاعده مستثني و تابع ماده مربوطه خواهد بود.
تبصره 2
در صورتيكه مجلس سه فوريتي لوايح و يا طرحها را تصويب كند باعث تغيير دستور همانروز هم خواهد شد.
تبصره 3
در صورتيكه لوايح و طرحها بقدر كافي به هيئت رئيسه نرسيده باشد، برنامه آن هفته حداقل 48 ساعت قبل بايد اعلام شود.
2
تشكيل جلسات و حد نصاب رأيگيري
ماده 71
انعقاد رسمي جلسات و اعتبار اخذ رأي منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمايندگان (180نفر) ميباشد و اكثريت مطلق آراء وقتي حاصل ميشود كه بيش از نصف نمايندگان صاحب رأي حاضر، رأي مثبت دهند، مگر در مواردي كه قانون اساسي يا در آئين نامه يا بموجب قانون ديگر نصاب ديگري تعيين شده باشد.
تبصره 1
براي ادامه مذاكرات حضور حداقل نصف مجموع نمايندگان (135 نفر) ضروري است.
تبصره 2
جلسات رسمي با تلاوت آياتي چند از قرآن مجيد كه حتيالامكان متناسب جلسه آنروز باشد آغاز خواهد شد.
3
نطق قبل از دستور ماده 72 (منسوخه 20ˏ05ˏ1372) - در هر جلسه رسمي مجلس سه نفر از نمايندگان مي توانند به نوبت و طبق ليستي كه قبلاً به قيد قرعه تنظيم شده است، حداكثر بمدت 10 دقيقه نطق قبل از دستور نمايند هر نماينده مي تواند تمام يا حداقل 3 دقيقه از وقت خود را به ديگري واگذار نمايد. يك نفر ديگر از نمايندگاني كه به جهت مسائل فوري و اضطراري حداكثر تا يك ساعت قبل از شروع جلسه (تا ساعت 7 صبح) متقاضي نطق قبل ازدستور باشد و در لوحه مخصوص ثبت نام كرده باشد، حداكثر به مدت پنج دقيقه مي تواند نطق نمايد. در صورتي كه بيش از يكنفر از نمايندگان متقاضي وقت اضطراري باشند هيأت رئيسه به قيد قرعه به يكنفر وقت خواهد داد. تبصره (منسوخه 20ˏ05ˏ1372) - هيچ يك از نمايندگان نميتوانند ظرف مدت 2 ماه بيش از يكبار از وقت اضطراري استفاده نمايند.
مبحث سوم
مقررات مربوط به مذاكرات مجلس - جلوگيري از تخلفات - ترتيب و مدت نطق- كفايت مذاكرات 1-
ماده 73
موضوعهائي كه طبق دستور در مجلس مطرح ميشود بايد از يكساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصي كه خارج از جلسه نصب ميشود ثبت و مخالف و موافق با تفكيك كليات و هر يك از مواد در آن ورقه در ستون مخصوص شخصاً ثبت نام مينمايد. حق تقدم نطق با كساني است كه ثبت نام كرده باشند و بترتيب يك مخالف و يك موافق نطق خواهند كرد. در صورتيكه مخالف يا موافقي ثبت نام نكرده باشد نمايندگان مخالف و موافق در مجلس ميتوانند كتباً نوبت بگيرند و مخالف و موافق با تناوب صحبت كنند. اگر هيچ مخالفي وجود نداشته باشد موافقان نميتوانند صحبت كنند و اگر موافقي موجود نباشد مخالفان ميتوانند بترتيب صحبت كنند. منشيان اسامي نمايندگاني را كه در جلسه كتباً اجازه صحبت ميخواهند بترتيب وصول ثبت ميكنند و به رئيس ميدهند.
تبصره
در صورتيكه اصل طرح يا لايحهاي مخالف نداشته باشد غير از نماينده دولت و يا مخبر بعنوان موافق كسي صحبت نخواهد كرد. ماده 74 (منسوخه 11ˏ10ˏ1373) - هرگاه هنگام بحث درباره لوايح و طرحها، رئيس جمهور و معاونان وي، وزيران و معاونان آنها همچنين مخبرين كميسيون هاي مربوطه لازم بدانند مي توانند در موضوع بحث با رعايت مواد مطروحه براي مدت معين طبق آيين نامه اظهار نظر نمايند.
تبصره (منسوخه 11ˏ10ˏ1373) منسوخ ۱۳۷۳/۱۰/۱۱
رئيس جلسه علني مجلس در موارد لازم مي تواند به رئيس با دادستان ديوان محاسبات جهت اظهار نظر در طرحها و لوايح مربوطه اجازه دهد.
2
جلوگيري از تخلفات
ماده 75
ناطق نبايد از موضوع مورد بحث خارج شود و در غير اين صورت رئيس تذكر ميدهد.
تبصره 1
هرگاه رئيس تشخيص دهد كه ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن يك نطق، دو نوبت به ناطق تذكر خروج از موضوع را بدهد و باز ناطق ادامه دهد، دفعه سوم رئيس مجلس ميتواند ناطق را از ادامه نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نمايد مگر اينكه مجلس ادامه صحبت را تأييد كند.
تبصره 2
قطع كلام ناطق و عدم مراعات سكوت از طرف نمايندگان و هرگونه تهمت و توهين و ايرادگيريهاي شخصي و حركات و تظاهراتي كه موجب بي نظمي مجلس باشد، ممنوع است و مرتكب مشمول مجازات مندرج در اين آئيننامه خواهد گرديد و رئيس مجلس مسئول جلوگيري از اين تخلفات است.
3
ترتيب و مدت نطق
ماده 76
ترتيب و مدت نطق بدينشرح است: الف - مدت نطق در جلسه علني به قرار زير خواهد بود: 1 - براي استيضاح يك وزير دو ساعت و براي استيضاح دولت و يا بيش از يك وزير چهار ساعت استيضاحكنندگان ميتوانند از بين خود يك يا چند نفر را براي بحث در موضوع استيضاح معرفي نمايند ولي در هر حال مجموع نطقهاي استيضاحكنندگان نبايد از مدت فوق تجاوز نمايد. 2 - براي اظهارات مجموع مخالفين و نيز مجموع موافقين در مورد اصل هر لايحه و طرح در شور اول و نيز براي توجيه لوايح و طرحهاي قانوني و توضيحات مخبر و يا وزيري كه از لايحه دفاع مينمايد 45 دقيقه، در مورد لوايح مهم و مفصل ميتوان اوقات فوق را با پيشنهاد رئيس و يا ده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس تا دو برابر افزايش داد.
تبصره
در اصل طرحها و لوايح كه موافق و مخالف يا موافقين و يا مخالفين ثبت نام مينمايند هر كدام از موافق و مخالف يا موافقين و مخالفين حداكثر در موافقت يا در مخالفت ده دقيقه صحبت خواهند كرد. 3 - براي هر يك از موافقان و مخالفان در برنامه و معرفي اعضاء دولت حداكثر نيم ساعت. 4 - سؤال از وزير و همچنين توضيحات تكميلي در مورد استيضاح حداكثر 15 دقيقه خواهد بود.
تبصره
نماينده در توضيح سؤال خود 5(پنج)دقيقه و پس از اتمام يا قسمتي از پاسخ وزير 10 دقيقه ميتواند صحبت نمايد، جواب وزير كه بايد مربوط به موضوع سؤال باشد جمعاً نبايد از 15 دقيقه تجاوز نمايد. وزير ميتواند استفاده از قسمتي از وقت خود را به بعد از صحبت نهائي سؤالكننده موكول نمايد. 5 - مدت دفاع از توهين و تحريف نطق حداكثر 10 دقيقه. 6 - براي مخالفت و موافقت نسبت به هر يك از مواد لوايح و طرحها و نيز براي توضيح پيشنهادهاي اصلاحي نسبت به مواد لوايح و طرحها اعم از فردي و جمعي و براي توجيه پيشنهاد كفايت مذاكرات و يا مخالفت با آن و توضيح پيشنهاد فوريت و عدم آن و پيشنهاد مسكوت ماندن و مخالفت با آن و پيشنهاد تنفس و اخذ رأي مخفي و اخطار آئين نامه اي و يا اخطار قانوني و پيشنهاد انواع رأي در مورد استيضاح هر يك حداكثر 5 دقيقه. ب - در تمام موارد مذكور در بند الف در صورتيكه ضرورت اقتضاء كند ممكن است استثنائاً بدون مذاكره و با پيشنهاد رئيس و تصويب مجلس مدت نطق و شور اضافه شود. ج (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) - براي مذاكره در باب كليات لايحه بودجه سالانه كشور ده ساعت شامل سه و نيم ساعت براي مخالفين، سه و نيم ساعت براي موافقين، يك ساعت مخبر كميسيون و دو ساعت نماينده دولت و براي هر ناطق پانزده دقيقه كه ميتواند تمام و يا قسمتي از وقت يك نفر ديگر را نيز استفاده نمايد. د - براي مسائل مهم مربوط به سياست خارجي از قبيل عهدنامه ها و مقاوله نامه ها و موافقتنامه هاي بين المللي حداكثر 5 ساعت خواهد بود و در صورت تجاوز از وقت طرحها و لوايح معمولي مشمول كفايت مذاكرات با تصويب دو سوم آراء حاضرين صاحب رأي خواهد شد. نطق هر فرد در مورد مسائل سياست خارجي حداكثر نيم ساعت خواهد بود.
ماده 77
اگر در ضمن مذاكره صريحاً يا تلويحاً نسبت سوئي به يكي از نمايندگان داده شود يا عقيده و اظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماينده مذكور براي رد آن نسبت يا رفع اشتباه در همان جلسه يا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعايت نوبت تا 10 دقيقه اجازه نطق داده ميشود.
4
كفايت مذاكرات
ماده 78
در موارديكه ميتوان پيشنهاد كفايت مذاكرات داد هرگاه مذاكرات لازم و كافي بعمل آمد براي جلوگيري از تكرار مطالب و اتلاف وقت، هر يك از نمايندگان ميتوانند كفايت مذاكره را پيشنهاد نمايند. اولين پيشنهاد كننده بترتيب مندرج در بند 6 ماده 76 دلايل خود را بعنوان موافق اظهار و اگر مخالفي باشد علل مخالفت خود را بيان ميكند و پس از آن رأي گرفته ميشود، مدت صحبت براي هر يك از اين موارد 5 دقيقه است. در صورتيكه نسبت به مطلبي پيشنهاد كفايت مذاكره بتصويب نرسيد و پس از ادامه مذاكرات براي بار دوم پيشنهاد كفايت مذاكرات داده شد بدون توضيح و مباحثه رأي گرفته ميشود. پس از رأي به كفايت مذاكرات و اعلام ختم آن از طرف رئيس، ديگر به نماينده اي در آن باب اجازه نطق داده نميشود.
5
موقع و دستور جلسه بعد
ماده 79
رئيس قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشكيل و دستور جلسه بعد را طبق ماده 70 اعلام مينمايد كه در صورت مشروح مذاكرات درج شود مگر در موارد اضطراري (به تشخيص هيئت رئيسه) كه حداقل 24 ساعت قبل از تشكيل جلسه بايد بطور رسمي اعلام شود.
فصل پنجم
نظم جلسات - تعهد نمايندگان به حفظ حيثيات مجلس - اقدامات براي حفظ نظم - تذكر - اخطار - توبيخ اول - نظم جلسات
ماده 80
در صورتيكه در مجلس بي نظمي و تشنج حاصل شود كه مانع ادامه كار مجلس باشد، و رئيس نتواند از آن جلوگيري نمايد در جاي خود قيام مينمايد. هرگاه برخاستن رئيس موجب آرامش نشود جلسه را بمدت 15 دقيقه بعنوان تنفس تعطيل ميكند و نمايندگان از جلسه خارج ميشوند. پس از انقضاي پانزده دقيقه مجدداً جلسه تشكيل ميشود هرگاه بي نظمي و تشنج تجديد شود رئيس جلسه را ختم و آنرا به روز ديگر موكول مينمايد. دوم - تعهد نمايندگان به حفظ حيثيات مجلس - اقدامات براي حفظ نظم
ماده 81
نمايندگان مجلس براساس مسئوليت نمايندگي خود را متعهد و ملزم به حفظ حيثيات مجلس و نمايندگان و رعايت نظم و نوبت و اجراء آئيننامه داخلي ميدانند. در مواردي كه احياناً نماينده اي رعايت تعهدات فوق را ننمايد اقدامات ذيل بترتيب از طرف رئيس و هيئت رئيسه بعمل خواهد آمد:
1
تذكر شفاهي 2 - اخطار 3 - توبيخ و احضار متخلف در جلسه هيئت رئيسه.
1
تذكر
ماده 82
رئيس نسبت به نمايندگاني كه از موضوع مذاكره خارج ميشوند و يا بدون اجازه صحبت ميكنند و همچنين نسبت به نمايندگاني كه بواسطه عدم رعايت ماده 77 يا به انحاء ديگر رعايت نظامات مجلس را نمي نمايند تذكر ميدهد. 2-اخطار
ماده 83
در صورتيكه رئيس مجلس به يكي از نمايندگان دو بار تذكر داد و نماينده مجدداً از حدود نظم خارج گرديد رئيس به او اخطار ميكند. 3-توبيخ
ماده 84
توبيخ كه سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس ميشود در موارد ذيل اجراء ميگردد:
1
در صورتيكه نماينده اي پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود.
2
در صورتيكه نماينده اي ظرف مدت يكماه چهار مرتبه در جلسات متوالي يا شش مرتبه در جلسات متناوب مورد تذكر واقع شده باشد.
3
كسانيكه بيش از 3 جلسه متوالي يا 5 جلسه متناوب تأخير غير مجاز داشته باشند.
فصل ششم
حضور رئيس جمهور، اعضاء شوراي نگهبان، نمايندگان دولت در جلسات لوايح و طرحهاي قانوني - ترتيب شور - شور اول و دوم - ترتيب اخذ رأي - پيشنهاد حذف يا تجزيه يا رفع ابهام - شور در لايحه بودجه- شور در عهود، مقاوله نامه ها، قراردادها و موافقتنامه هاي بين المللي.
مبحث اول
حضور رئيس جمهور، اعضاء شوراي نگهبان، نمايندگان دولت در جلسات
ماده 85
طبق اصل هفتادم قانون اساسي رئيس جمهوري، نخستوزير و وزراء و مشاوران بهمراهي آنها حق حضور در جلسات علني را دارند و در صورتيكه مجلس لازم بداند مكلف به حضور هستند. دعوت رئيس جمهوري به مجلس با پيشنهاد 15 نفر و بايد بتصويب اكثريت مطلق نمايندگان حاضر صاحب رأي برسد.
ماده 86
اعضاي شوراي نگهبان طبق اصل نود و هفتم قانون اساسي ميتوانند در كليه جلسات مجلس شركت كنند ولي هنگاميكه طرح يا لايحه اي با قيد فوريت در دستور كار مجلس قرار بگيرد قبلا از طرف رئيس مجلس مراتب به اطلاع شوراي مذكور خواهد رسيد. شوراي نگهبان بايد در اين جلسات حضور داشته و نظر خود را حتي المقدور بلافاصله پس از رأي مجلس و در غير اينصورت حداكثر تا 24 ساعت اظهار نمايند.
مبحث دوم
لوايح و طرحهاي قانوني - نحوه شور در لوايح
1
شور اول - حضور پيشنهاد دهنده در كميسيون - شور دوم - ترتيب اخذ رأي
ماده 87
لوايح قانوني كه از طرف دولت به مجلس پيشنهاد ميشود بايد اولا داراي موضوع و عنوان مشخص باشد و ثانياً دلايل لزوم تهيه و پيشنهاد آن در مقدمه لايحه بطور وضوح درج شود و ثالثاً داراي موادي متناسب با اصل موضوع و عنوان لايحه باشد.
ماده 88 (منسوخه 26ˏ05ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۵/۲۶
كليه لوايح تقديمي به مجلس بايد به امضاء رئيس جمهور و وزير مسئول رسيده باشد و در صورت نداشتن وزير مسئول امضاء رئيس جمهور كافي است.
ماده 89
لوايح قانوني با رعايت اصل 74 قانون اساسي بايد در جلسه علني مجلس توسط وزير مربوط و يا نماينده دولت تقديم گردد و در موقع طرح آن نيز بايد وزير مربوط يا يكي از وزراء به تناسب موضوع حاضر باشد. معاونان پارلماني نخست وزير و وزراء كه رسماً به مجلس معرفي شده باشند، ميتوانند بجاي نخست وزير و وزراء در جلسات مجلس و كميسيونها براي توضيح و دفاع لازم حضور يابند. تبصره 1 (منسوخه 17ˏ01ˏ1365) - هر گاه هيأت وزيران استرداد لايحهاي را تصويب نمايند در صورتيكه پيش از تصويب كليات لايحه در شور اول مجلس باشد، وزير مربوطه يا نماينده پارلماني دولت ميتواند با ذكر دليل در جلسه علني مجلس آنرا مسترد نمايد. تبصره 2 (منسوخه 17ˏ01ˏ1365) - هر گاه هيأت وزيران پس از تصويب كليات لايحهاي در هر مرحله تا تصويب نهائي رأي به استرداد آن بدهد ميتواند آنرا توسط وزير مربوط يا معاون امور مجلس با ذكر دليل و صحبت يكنفر مخالف هر كدام حداكثربمدت ده دقيقه و تصويب مجلس مسترد نمايد.
ماده 90
لوايح قانوني و بودجه هاي تفصيلي پس از تقديم در جلسه علني از طرف رئيس مجلس به كميسيونهاي مربوط ارجاع و سپس در دسترس همه نمايندگان قرار ميگيرد.
2
طرحهاي قانوني
ماده 91
طرح قانوني پيشنهادي است كه با امضاء حداقل 15 نفر از نمايندگان در مجلس به رئيس داده ميشود و پس از اعلام وصول و قرائت عنوان آن توسط رئيس با يكي از منشيان در همان جلسه به كميسيون مربوط ارجاع ميشود. طرح مزبور پس از ارجاع به كميسيون بلافاصله طبع و توزيع خواهد شد و نسخه اي از آن توسط رئيس براي وزير يا وزيران مربوط ارسال ميگردد.
تبصره 1
رعايت مفاد ماده 87 در مورد طرحها نيز ضروري است.
تبصره 2
نمايندگان مجلس و دولت نميتوانند يك لايحه يا طرح قانوني را كه بيش از يك ماده دارد بعنوان ماده واحده پيشنهاد و تقاضاي تصويب نمايند در صورتيكه طرح يا لايحه مشتمل بر بيش از يك ماده باشد بايد مواد و تبصرهها جزء به جزء طرح و مورد شور قرار گيرد.
ماده 92
امضاء كنندگان طرح قانوني حق دارند در كميسيون مربوط كه طرح آنها مطرح است براي اداي توضيح حاضر شوند و كميسيون تاريخ بحث پيرامون طرح را به امضاء كنندگان اعلام مينمايد.
ماده 93
پس از وصول و اعلام طرح قانوني در مجلس امضاء كنندگان آن طرح حق استرداد امضاء خود را ندارند و غيبت بعضي امضاء كنندگان مانعاعلام طرح در مجلس نخواهد بود.
ماده 94
در مواردي كه لايحه يا طرح قانوني مربوط به امور داخلي مجلس نباشد از طريق هيئت رئيسه به وزير يا مسئول اجرائي مربوطه رسماً اطلاع داده ميشود تا خود يا معاون او كه رسماً به مجلس معرفي شده باشد در جلسه علني حاضر شود و مذاكرات در حضور او بعمل آيد و حق دارد اظهار عقيده نمايد. در صورت اطلاع و عدم حضور وزير يا معاون بدون عذر موجه از طرف رئيس مجلس مورد مؤاخذه قرار خواهد گرفت و به هرصورت در همان جلسه حتي با عدم حضور وزير يا مسئول اجرائي مربوطه لايحه يا طرح مزبور مورد شور قرار خواهد گرفت و اخذ تصميم نهائي موكول به موافقت مجلس است.
ماده 95
اگر طرحي مورد تصويب مجلس يا كميسيون ارجاع شده طبق اصل 85 قانون اساسي واقع نشد بدون تغيير اساسي تا شش ماه ديگر نميتوان آنرا مجدداً به مجلس پيشنهاد نمود مگر با تقاضاي 50 نفر نماينده و تصويب مجلس.
3
ترتيب شور لوايح و طرحهاي قانوني
ماده 96
بطور كلي تمام لوايح و طرحها باستثناي لوايح و طرحهاي فوري و مربوط به بودجه و تفسير قوانين عادي و ساير مواردي كه در اين آئيننامه براي شور در آن موارد ترتيب خاص ديگري معين شده است دو شوري خواهد بود. فاصله بين دو شور حداقل بايد پنج روز باشد.
1
شور اول
ماده 97
موقعي كه گزارش كميسيونهاي مربوط در خصوص لايحه يا طرح عادي براي شور اول در جلسه علني مطرح ميگردد درباره نقاط ضعف و قوت و نقائص و امتيازات و لزوم يا عدم لزوم طرح و لايحه با رعايت ماده 76 در كليات و مواد مذاكره ميشود و پس از آن نسبت به اصل لايحه يا طرح رأي گيري بعمل ميآيد، هر گاه رأي موافق داده شد، پيشنهاد هاي كتبي واصله به هيئت رئيسه نسبت به هر يك از مواد و همچنين مواد الحاقيه كه هر دو بايد كاملا مربوط به موضوع و مواد لايحه يا طرح باشد به كميسيون ارجاع ميشود و با طبع و توزيع در دسترس كليه نمايندگان قرار ميگيرد.
ماده 98
پيشنهادهاي اصلاحي كه در فاصله شور اول و دوم داده ميشود، بايد به هيئت رئيسه كميسيون مربوط تحويل و لااقل 24 ساعت قبل از شروع شور دوم در كميسيون طبع و بين نمايندگان توزيع شود.
4
حضور پيشنهاد دهنده در كميسيون
ماده 99
كليه پيشنهاد دهندگان، خواه در شور اول و خواه در فاصله بين شور اول و دوم ميتوانند در كميسيون مربوطه حاضر شوند و توضيحات لازم درباره پيشنهاد خود را بدهند. كميسيون موظف است كتباً لااقل 24 ساعت قبل از طرح پيشنهاد، پيشنهاد دهندگان را به جلسات كميسيون دعوت كند.
تبصره
كميسيونها موظفند در موقع رسيدگي به لوايح و طرحها از وزراء يا معاونين پارلماني مربوطه دعوت بعمل آورند.
1
شور دوم
ماده 100
در شور دوم گزارش كميسيون در مجلس مطرح ميشود و پيشنهاد تازه قبول نميشود ولي پيشنهادهائي كه در شور اول و در مهلت مقرر بعد از آن به كميسيون داده شده و مورد توجه و تصويب كميسيون واقع نگرديده پيشنهاد دهنده بترتيب مواد ميتواند آنرا در مجلس مطرح كند (جز در مواردي كه پيشنهاد دهنده دعوت كميسيون را براي حضور در كميسيون نپذيرفته باشد) در اين صورت پيشنهاد دهنده و يا يكي از پيشنهاد دهندگان با توافق اكثر آنها (در مورد پيشنهاد جمعي) ميتواند براي هر پيشنهاد مدت پنج دقيقه توضيح بدهد و پس از اظهار نظر يك مخالف و يك موافق درباره پيشنهاد و در صورت لزوم توضيحات مخبر يا نماينده دولت نسبت به پيشنهاد مزبور اخذ رأي بعمل ميآيد و پس از رد يا قبول پيشنهاد نسبت به اصل ماده رأي گيري بعمل ميآيد و چنانچه بتصويب نرسيد نسبت به حذف ماده بدون مذاكره رأي گيري خواهد شد و در صورتيكه حذف ماده بتصويب نرسيد پيشنهادهاي اصلاحي تازه در همان جلسه پذيرفته ميشود.
تبصره 1
در شور دوم درباره اصل مواد مذاكره بعمل نميآيد مگر در صورتيكه در گزارش شور دوم كميسيون مواد جديدي اضافه شده باشد و يا به تشخيص هيئت رئيسه در بعضي از مواد تغييرات كلي داده شده باشد در اينصورت اولين فردي كه بعنوان مخالف اين قبيل مواد با ذكر شماره ماده كه قبلا در تابلو مخصوص ثبت نام كرده به مدت پنج دقيقه صحبت ميكند و آنگاه موافق به مدت پنج دقيقه و در صورت لزوم مخبر و يا نماينده دولت صحبت ميكند سپس رأي گيري درباره آن ماده يا مواد بعمل ميآيد.
تبصره 2
چنانچه كميسيون بعضي از مواد طرح يا لايحه در شور دوم را حذف كرده باشد در شور دوم مجلس هر يك از نمايندگان ميتوانند همان ماده را پيشنهاد نمايند و پس از بحث طبق ماده 100 نسبت به خود آن ماده رأي گيري بعمل ميآيد چنانچه اصل ماده تصويب شد پيشنهادهاي اصلاحي كه قبلا به كميسيون داده شده باشد قابل طرح و بحث و رأي گيري ميباشد.
ماده 101
در شور دوم در صورتيكه پيشنهادهاي مشابه رسيده باشد فقط پيشنهادي كه با تشخيص هيئت رئيسه مجلس جامع تر است مطرح خواهد شد.
ماده 102
اصلاحاتي كه در مادهاي پيشنهاد ميگردد قبل از خود ماده درباره آنها در مجلس رأي گرفته ميشود.
ماده 103
پس از خاتمه شور دوم در ماده واحده يا مواد در طرحها و لوايح عادي و بعد از شور در لوايح و طرحهاي فوري به پيشنهاد حداقل پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس شور نهائي در مجموع لايحه يا طرح جهت مرتب نمودن فصول و مواد و الفاظ و عبارات بعمل خواهد آمد و حداكثر زمانيكه به مجموع نمايندگان موافق و مخالف براي اظهار نظر در مجموع بعنوان آخرين شور داده ميشود نيمساعت است كه هر يك موافقين و مخالفين پنج دقيقه نظرات خود را نسبت به لايحه يا طرح اظهار مينمايد و همچنين مجلس ميتواند بطريق فوق لوايح و يا طرحهاي غيرفوري را مجدداً به كميسيون ارجاع نمايد تا كميسيون ظرف پنج روز فصول و مواد آنرا اصلاح و مرتب نموده و براي اخذ رأي قطعي به مجلس عودت دهد.
ماده 104
هر نوع سؤالات توضيحي نمايندگان ضمن شور اول يا شور دوم لوايح و طرحها كه مربوط به موضوعات مورد بحث ميباشد در مجلس كتباً به رئيس تقديم تا به مخبر كميسيون مربوط يا به نماينده دولت داده شود كه به هنگام توضيح و با توجيه به آنها پاسخ داده شود.
تبصره
در شور درباره طرحهاي دو فوريتي پاسخگوئي به سؤالات كتبي و توضيح و توجيه به عهده يكي از پيشنهاد كنندگان طرح با موافقت اكثر آنها خواهد بود و دربارة طرحهاي يك فوريتي و عادي پاسخگوئي بعهده يكي از پيشنهاد دهندگان و يا مخبر كميسيون مربوط خواهد بود.
ماده 105
هنگام بحث نسبت به هر ماده هرگاه پيشنهاد حذف تمام يا قسمتي از ماده يا رفع ابهام از آن بشود پس از توضيح پيشنهاد دهنده و اظهارات يك مخالف و يك موافق نسبت به پيشنهاد اخذ رأي بعمل خواهد آمد در صورت تصويب پيشنهاد نسبت به بقيه ماده بحث و اخذ رأي بعمل خواهد آمد.
مبحث سوم
شور در لايحه بودجه - شور در عهود، مقاوله نامه ها، قراردادها و موافقتنامه هاي بين المللي
1
شور در لايحه بودجه
ماده 106 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) منسوخ ۱۳۷۲/۰۹/۲۳
لايحه بودجه كل كشور و يا چند دوازدهم و متمم آن يك شوري خواهد بود و درباره كليه پيشنهادهاي اصلاحي و يا الحاقي طبق معمول عمل خواهد شد.
ماده 106 (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) منسوخ ۱۳۷۴/۰۷/۱۹
لايحه بودجه كل كشور و يا چند دوازدهم و متمم و اصلاحيه هاي آن دو شوري است و ترتيب رسيدگي به شرح ذيل ميباشد:
ماده 106
الف (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) - به منظور رسيدگي به لايحه بودجه كل كشور و ايجاد هماهنگي لازم بين كميسيونهاي تخصصي مجلس شوراي اسلامي كميسيوني مركب از اعضاء ذيل تشكيل ميگردد: 1 (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) - كليه اعضاء كميسيون امور برنامه و بودجه. 2 (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) - يك نفر از هر يك از كميسيونهاي مجلس به انتخاب همان كميسيون ( به غير از كميسيونهاي تدوين آيين نامه، تحقيق و قوانين قبل از انقلاب). ب (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) - لايحه بودجه كل كشور يك شوري خواهد بود و ترتيب رسيدگي به شرح ذيل ميباشد: 1 (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) - نمايندگان مجلس از زمان تقديم لايحه بودجه و پيوست ها توسط دولت و توزيع آن تا مدت ده روز ميتوانند پيشنهادهاي خود را به كميسيونهاي تخصصي مجلس تقديم نمايند. 2 (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) - كميسيونهاي تخصصي موظفند حداكثر تا ده روز پس از پايان مهلت اخذ پيشنهادهاي نمايندگان، گزارش خود را به كميسيون اصلي تقديم نمايند.
تبصره 1 (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) منسوخ ۱۳۷۴/۰۷/۱۹
در جلسه علني تنها پيشنهادهايي كه توسط نمايندگان و كميسيونها در زمان مقرر دريافت و به چاپ رسيده است مشروط به عدم مغايرت با قانون برنامه قابل طرح ميباشد. 3 (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) - كميسيون اصلي موظف است حداكثر ظرف مدت پانزده روز ضمن رسيدگي به گزارش كميسيونهاي تخصصي گزارش نهائي خود را تنظيم و به مجلس شوراي اسلامي تقديم نمايد. 4 (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) - در جلسه علني پس از رسيدگي به كليات بودجه و تصويب آن به پيشنهادهاي مربوط به درآمدها و ساير منابع تأمين اعتبار بودجه عمومي دولت رسيدگي و سقف آن به تصويب خواهد رسيد و پس از آن پيشنهادهاي مربوط به تبصره ها و رديف ها رسيدگي ميگردد.
تبصره 1 (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) منسوخ ۱۳۷۴/۰۷/۱۹
در جلسه علني تنها پيشنهادهايي كه توسط نمايندگان و كميسيونها در زمان مقرر دريافت و به چاپ رسيده است مشروط به عدم مغايرت با قانون برنامه قابل طرح ميباشد.
تبصره 2 (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) منسوخ ۱۳۷۴/۰۷/۱۹
نحوه رسيدگي به چند دوازدهم، متمم و اصلاحيه هاي بودجه و ساير مواردي كه در اين ماده پيش بيني نشده است طبق مقررات معمول در آيين نامه خواهد بود.
تبصره 3 (منسوخه 19ˏ07ˏ1374) منسوخ ۱۳۷۴/۰۷/۱۹
[اين ماده اصلاحي] اين قانون از زمان تصويب لازم الاجرا است. الف (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) - شور اول: .1 - نمايندگان مجلس از زمان تقديم لايحه بودجه توسط دولت تا مدت پنج روز ميتوانند پيشنهادهاي درآمدي و حداكثر تا سه روز پس از تصويب شور اول در مجلس، ديگر پيشنهادهاي خود را كتباً به كميسيونهاي تخصصي و رونوشتي از آن را به كميسيون برنامه و بودجه تحويل نمايند. .2 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) – كميسيون هاي تخصصي موظفند حداكثر پس از دو هفته از تاريخ ارجاع لايحه به كميسيون ضمن بررسي پيشنهادهاي نمايندگان، گزارش خود را در زمينه درآمدهاي مربوط به بخش خود به كميسيون برنامه و بودجه تقديم نمايند. .3 - كميسيون مشترك برنامه و بودجه و امور اقتصادي و دارائي و تعاون در شور اول درآمدهاي مالياتي، نفت، ساير درآمدها و درآمدهاي اختصاصي را بررسي نموده و پيشنهادهاي كميسيونهاي تخصصي را مورد توجه قرار مي دهد. در صورت وجود اختلاف نظر با كميسيون تخصصي موضوع باحضور و حق رأي اعضاء كميسيون مربوطه مجدداً بررسي و تصميم نهايي اتخاذ ميگردد.
تبصره 1 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) منسوخ ۱۳۷۲/۰۹/۲۳
در هنگام رأي گيري اعضاء كميسيون تخصصي و كميسيون برنامه و بودجه حق رأي خواهند داشت.
تبصره 2 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) منسوخ ۱۳۷۲/۰۹/۲۳
كميسيون مشترك برنامه و بودجه و امور اقتصادي و دارائي و تعاون موظفند حداكثرظرف مدت يك ماه از تاريخ تقديم بودجه، گزارش شور اول به انضمام قسمت درآمدها را جهت بررسي به مجلس تقديم نمايند. .4 - در شور اول پس از بحث در كليات بودجه و تصويب آن، بحث در مورد درآمدها ( نفت، ماليات،درآمدهاي اختصاصي و ساير درآمدها) انجام خواهد شد. .5 - در بررسي هر قسمت از درآمدها ابتدا پيشنهادهاي چاپ شده كميسيون هاي تخصصي و سپس پيشنهادهاي جامع نمايندگان مطرح خواهد شد و نهايتاً پيشنهاد كميسيون مشترك برنامه و بودجه و امور اقتصادي و دارائي و تعاون با تلفيق پيشنهادهاي مصوب به رأي گذارده خواهد شد.
تبصره 1 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) منسوخ ۱۳۷۲/۰۹/۲۳
پيشنهادهاي كميسيونهاي تخصصي و نمايندگان بايستي همراه با گزارش كليات بودجه توسط اداره كل قوانين تكثير و توزيع گردد.
تبصره 2 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) منسوخ ۱۳۷۲/۰۹/۲۳
در بررسي پيشنهادها، مطابق معمول شور دوم عمل ميگردد. ب (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) - شور دوم: .1 - درآمدهاي مصوب در شور اول غير قابل تغيير بوده و هزينه ها بايستي حداكثر در سقف درآمدها تعيين گردد. 2(منسوخه 23ˏ09ˏ1372) - كميسيون برنامه و بودجه پس از تعيين سقفهاي درآمدي در شور اول موظف است سهم هر بخش را بر اساس منطق برنامه تعيين و همراه سياستهاي بودجه به كميسيونهاي تخصصي ابلاغ نمايد. كميسيونهاي تخصصي بايستي ضمن بررسي پيشنهادهاي نمايندگان حداكثر ظرف يك هفته گزارش خود را به كميسيون برنامه و بودجه ارائه نمايند.
تبصره 1 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) منسوخ ۱۳۷۲/۰۹/۲۳
ايجاد و يا حذف هر گونه رديف با پيشنهاد كميسيون تخصصي مربوطه خواهد بود.
تبصره 2 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) منسوخ ۱۳۷۲/۰۹/۲۳
نمايندگان پيشنهاددهنده در صورتيكه پيشنهادهايشان در كميسيون تخصصي تصويب نشده باشد ميتوانند پيشنهاد خود را در جلسه علني مطرح نمايند. 3(منسوخه 23ˏ09ˏ1372) - كميسيون برنامه و بودجه حداكثر يك هفته پس از تصويب شور اول نسبت به تشكيل كميسيون مشترك با كميسيونهاي تخصصي بر اساس جدول زماني اعلام شده اقدام نموده و نسبت به بررسي پيشنهادها و اخذ رأي اقدام مي نمايد. مدت زمان تشكيل كميسيونهاي مشترك حداكثر ده روز خواهد بود. 4 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) - كميسيون برنامه و بودجه پس از تشكيل آخرين جلسه كميسيون مشترك حداكثر ظرف يك هفته نسبت به تنظيم مصوبات كميسيونهاي مشترك اقدام و گزارش نهائي را تقديم مجلس مي نمايد.
تبصره (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) منسوخ ۱۳۷۲/۰۹/۲۳
تنظيم نهائي گزارش در حد تراز نهائي درآمدها و هزينه ها و هماهنگي مصوبات با قانون برنامه ( موضوع ماده 113) مجاز مي باشد. 5 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) - در شور دوم، گزارش كميسيون برنامه و بودجه در مجلس مطرح ميگردد و پيشنهاد جديد پذيرفته نمي شود، و به ترتيب به پيشنهادهاي چاپي در مورد ماده واحده و تبصره ها و رديف هارسيدگي ميگردد.پيشنهادهاي كميسيونهاي تخصصي و نمايندگان به ترتيب پيشنهاد جامعتر به تشخيص هيأت رئيسه از بين پيشنهادهاي چاپ شده مطرح خواهد شد.
تبصره (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) منسوخ ۱۳۷۲/۰۹/۲۳
آن تعداد از پيشنهادهاي نمايندگان كه در كميسيونهاي تخصصي بتصويب نرسيده باشد همراه با گزارش كميسيونهاي تخصصي و به كميسيون برنامه و بودجه بايستي توسط اداره كل قوانين چاپ و همزمان با گزارش شور دوم كميسيون برنامه و بودجه در بين نمايندگان توزيع گردد. 6 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) - در بررسي پيشنهادها مدت توضيح توسط پيشنهاددهنده، مخالف، موافق، مخبر كميسيون برنامه و بودجه و نماينده دولت هر كدام پنج دقيقه خواهد بود.
تبصره (منسوخه 03ˏ10ˏ1370) منسوخ ۱۳۷۰/۱۰/۰۳
كميسيون برنامه و بودجه مكلف است به منظور بررسي پيشنهادات كميسيونهاي تخصصي مربوطه، جلسات مشتركي را حسب مورد با آنهاتشكيل دهد، اعضاء كميسيونهاي تخصصي مربوطه در جلسات مشترك فوق داراي حق رأي خواهند بود، لكن مسووليت رسيدگي، هماهنگي، تلفيق نهائي بودجه و گزارش بودجه به مجلس و دفاع از آن در مجلس همچنان به عهده كميسيون برنامه و بودجه بعنوان كميسيون اصلي خواهد بود. درصورتيكه كميسيونهاي تخصصي پيشنهاد افزايش سقف اعتبارات جاري و عمراني را بدهند در صورت پذيرش كميسيون برنامه و بودجه مورد تصويب قرار ميگيرد.
ماده 107
هنگام طرح شور اول و دوم لايحه بودجه در مجلس، جلسات بايد بلاانقطاع در كليه ايام هفته غير از جمعه و تعطيلات رسمي حداقل روزي شش ساعت منعقد گردد و تا موقعي كه شور و مذاكره پايان نيافته و رأي مجلس اخذ نشده است از دستور خارج نميشود و هيچ لايحه و طرح ديگري قابل طرح نيست مگر لايحه يك يا چند دوازدهم بودجه در صورت ضرورت.
ماده 107 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) منسوخ ۱۳۷۲/۰۹/۲۳
هنگام طرح لايحه بودجه در مجلس جلسات بايد بلاانقطاع در كليه ايام هفته غير از جمعه و تعطيلات رسمي، حداقل روزي 4 ساعت منعقد گردد و تا موقعي كه شور و مذاكره پايان نيافته و رأي مجلس اخذ نشده است از دستور خارج نميشود و هيچ لايحه يا طرح ديگر نميتواند مطرح شود مگر لايحه يك يا چند دوازدهم بودجه در صورت ضرورت.
تبصره 1 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) منسوخ ۱۳۷۲/۰۹/۲۳
در صورت ضرورت با پيشنهاد رئيس مجلس و تصويب مجلس در روزهاي جمعه و تعطيلات رسمي نيز ميتوان براي بررسي لايحه بودجه تشكيل جلسه داد.
تبصره 2 (منسوخه 23ˏ09ˏ1372) منسوخ ۱۳۷۲/۰۹/۲۳
اگر مطلب فوري و فوتي اعم از لوايح و طرحهاي دو فوريتي و غيره پيش آيد كه به تشخيص مجلس تأخير آن موجب زيان جبران ناپذيري باشد در اين صورت براي طرح و تصويب آن زمان محدودي معين ميشود.
تبصره
اگر مطالب فوري و فوتي اعم از لوايح و طرحهاي دو فوريتي و غيره پيش آيد كه به تشخيص مجلس تأخير آن موجب زيان جبرانناپذيري باشد در اين صورت براي طرح و تصويب آن زماني معين ميشود.
2
شور در عهود، مقاوله نامه ها، قراردادها و موافقتنامه هاي بين المللي.
ماده 108
هرگاه دولت ضمن تقديم لايحه قانوني به مجلس تقاضاي تصويب هر نوع عهد نامه، مقاوله نامه، قرارداد يا موافقتنامه اي را كه با يكي از دولتهاي خارجي يا اتحاديه هاي بين المللي بسته ميشود بنمايد مواد عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و يا موافقتنامه بايد ضميمه لايحه قانوني مذكور باشد.
ماده 109
مواد عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد يا موافقت نامه مذكور در ماده فوق پس از اعلام وصول آن در مجلس بلافاصله طبع و در ميان نمايندگان توزيع ميشود و به كميسيون مربوط ارجاع ميگردد و در صورتيكه دولت براي آن قيد مهم قائل شده باشد و يا كميسيون مربوط تا يك هفته چنين قيدي پيشنهاد كند رسيدگي به اين قيد بلافاصله در دستور كار مجلس قرار ميگيرد تا مجلس آنرا بررسي و به رأي بگذارد.
ماده 110
طريقه رسيدگي به قيد اهميت در مجلس همان طريقه رسيدگي به تقاضاي فوريت خواهد بود و در صورتيكه اين قيد به تصويب مجلس برسد رسيدگي به عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و يا موافقتنامه با طريقه خاصي كه در همين آئيننامه پيش بيني شده بعمل خواهد آمد.
ماده 111
در صورتيكه قيد اهميت به تصويب مجلس نرسد يا در اين باره از ناحيه دولت يا كميسيون مربوط تقاضائي بعمل نيايد عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و يا موافقتنامه عادي تلقي شده و مجلس به اين طريق عمل خواهد كرد كه لايحه تقديمي دولت يك شوري بوده و پس از صحبت دو مخالف و دو موافق در كليات و جزئيات هر كدام حداكثر به مدت 15 دقيقه به رأي گذاشته ميشود و پس از تصويب يا رد آن در هر دو صورت نظرات نمايندگان از طريق كميسيون به دولت ابلاغ خواهد شد.
ماده 112
در صورتيكه مجلس قيد اهميت را تصويب كند رسيدگي به آن مثل لوايح معمولي ديگر دو شوري خواهد بود.
ماده 113
در شور اول درباره كليات با توجه به مواد طبق ماده مربوطه بحث خواهد شد و اعتراضات به بعضي از شرايط و مواد قرارداد بعنوان پيشنهاد كتبي به كميسيون ارجاع ميگردد و اين پيشنهادات بايد 24 ساعت قبل از طرح در كميسيون طبع و در بين نمايندگان توزيع شود.
ماده 114
در شور دوم كميسيون موارد اعتراض و پيشنهادات نمايندگان و همچنين نظر خود را درباره اين موارد و اصلاحات يا تصويب و يا رد لايحه دولت بدون وارد كردن تغييراتي در مواد در مجلس مطرح ميكند و آنگاه تنها درباره موارد اعتراض نمايندگان كه بطور كتبي و در مهلت مقرر به كميسيون داده شده باشد بترتيب نماينده اعتراض كننده و يك مخالف و يك موافق هر كدام بمدت 5 دقيقه صحبت ميكنند و سپس درباره وارد بودن و يا نبودن اعتراض، رأي گيري بعمل ميآيد. پس از پايان يافتن رأي گيري نسبت به اعتراضات در صورتيكه مجلس اعتراضها را وارد بداند بدينطريق رأي ميدهد كه دولت را موظف ميكند در مسائل مورد اعتراض با طرف متعاهد مجدداً داخل مذاكره و گفتگو شود. لايحه تا پايان مذاكرات مجدد در دستور مجلس خواهد بود و در صورت رد اعتراض، مجلس رأي قطعي خود را نسبت به لايحه پيشنهادي دولت خواهد داد.
فصل هفتم
ترتيب تقديم لوايح و طرحها - رد و سلب فوريت - اخطار قانوني و آئيننامه اي - مسكوت ماندن لوايح و طرحها- اعلام رأي مجلس اول - ترتيب تقديم لوايح و طرحها
ماده 115
لوايح و طرحها 4 قسم است: عادي و يك فوريتي و دو فوريتي و سه فوريتي.
ماده 116
لوايح و طرحهاي يك فوريتي آن است كه پس از تصويب فوريت به كميسيون ارجاع ميشود تا خارج از نوبت مورد بررسي قرار گيرد. و لوايح و طرحهاي دو فوريتي آن است كه پس از تصويب دو فوريت بلافاصله به طبع و توزيع آن اقدام و 24 ساعت پس از توزيع در مجلس مطرح ميشود. لايحه و طرح سه فوريتي آن است كه وقتيكه سه فوريتي طرح يا لايحه بتصويب مجلس رسيد در همان جلسه وارد دستور ميگردد. در موقعيكه فوريت طرح يا لايحه تقاضا ميشود بايد در همان جلسه در باب لزوم و عدم لزوم فوريت پس از توضيح پيشنهاد كننده يا يكي از پيشنهاد كنندگان و اظهارات يك مخالف و يك موافق (هر يك در حدود 5 دقيقه) رأي گرفته شود. اگر تقاضاي يك يا دو فوريت ضمن لايحه و يا طرحي كه در مجلس مطرح است نشده باشد 15 نفر از نمايندگان نيز ميتوانند كتباً تقاضاي يك فوريت و يا دو فوريت آن لايحه يا طرح را بنمايند كه در اينصورت بدون مباحثه در اصل مطلب در باب فوريت اخذ رأي بعمل ميآيد. تقاضاي دو فوريتي و سه فوريتي بودن طبق ماده 70 در حكم تقاضاي تغيير دستور است.
تبصره 1
در تصويب سه فوريت بعد از صحبت دو مخالف و دو موافق موافقت دو سوم آراء حاضران لازم است و فقط در موارد اضطراري ميشود تقاضاي سه فوريت نمود.
تبصره 2
در صورتيكه تقاضاي سه فوريت يا دو فوريت لايحه يا طرح تصويب نشود ممكن است در همان جلسه مطابق آئيننامه تقاضاي فوريتهاي ديگر بعمل آيد و در صورت عدم تصويب اصل فوريت بصورت عادي عمل ميشود.
ماده 117
فوريت لوايح يا طرحها بايد مستند به دلائل محكم براي لزوم سرعت تصويب باشد و دو فوري بودن لوايح و طرحها موقعي مطرح ميشود كه تصويب آن از لحاظ امكان وقوع خسارت و فوت فرصت مستلزم سرعت فوق العاده باشد و همچنين سه فوري بودن لوايح و طرحها موقعي مطرح ميشود كه با دلائل اضطرار همراه باشد.
تبصره
لوايح و طرحهاي فوريت دار زماني قابل طرح در مجلس هست كه اصل لايحه يا طرح در ميان نمايندگان هرچند در جلسه رسمي توزيع شده باشد.
ماده 118
در موقع طرح لوايح و طرحهائي كه فوريت آن تصويب شده باشد بدواً در اصل آن مذاكره ميشود و پس از آن براي ورود در شور در ماده واحده يا مواد رأي گرفته ميشود و راجع به هر يك از مواد جداگانه مذاكره بعمل ميآيد و اخذ رأي ميشود. در لوايح و طرحهاي دو فوريتي و سه فوريتي هر اصلاح يا ماده الحاقيه كه پيشنهاد شود بايد دلائل آن ظرف 5 دقيقه از طرف پيشنهاد دهنده بيان شود پس از اظهارات يك مخالف و يك موافق و وزير و يا معاون پارلماني هر يك حداكثر بمدت 5 دقيقه اخذ رأي بعمل ميآيد و در صورت تصويب در لايحه منظور ميگردد.
تبصره 1
در موارد سه فوريتي هر لايحه يا طرح پيشنهادها در طول مذاكره پذيرفته ميشود و در موارد يك فوريتي و يا دو فوريتي پيشنهادهاي مربوط به هر ماده در صورتي مورد بحث قرار ميگيرد كه قبل از شروع بحث در آن ماده كتباً به هيئت رئيسه رسيده باشد.
تبصره 2
در مورد كليه پيشنهادات لوايح و طرحهاي عادي يا فوري اگر مخالفي نباشد به موافق هم اجازه صحبت داده نميشود.
ماده 119
لوايح و طرحهاي يك فوريتي يك شوري است و پس از وصول گزارش كميسيون خارج از نوبت در دستور كار مجلس قرار ميگيرد و يكنوبت درباره آن شور بعمل ميآيد بدين ترتيب كه بدواً در اصل آن و پس از آن در باب ماده واحده يا مواد مذاكره و اخذ رأي بعمل ميآيد. هرگاه ورود در شور ماده واحده يا مواد تصويب نشد آن طرح يا لايحه رد شده محسوب خواهد شد.
ماده 120
تا زمانيكه مجلس فوريت لايحه يا طرحي را تصويب نكند يا پس از تصويب در اثر تقاضاي دولت يا 15 نفر از نمايندگان قبل از ورود در شور ماده واحده يا مواد سلب فوريت آنرا تصويب كند ادامه بررسي بطور عادي صورت خواهد گرفت. تقاضاي سلب هر فوريت براي هر لايحه يا طرح فقط يكبار بعمل خواهد آمد.
ماده 121
نمايندگان حق دارند حداقل با پيشنهاد 15 نفر از مجلس كتباً تقاضا نمايند كه طرح يا لايحه قانوني كه به مجلس واصل شده است براي مدتي حداكثر تا شش ماه مسكوت بماند. در اين قبيل موارد پس از توضيح يكي از پيشنهاد دهندگان بمدت پنج دقيقه و پاسخ آن از طرف يك مخالف با رعايت اختصار كامل (5 دقيقه) رأي گرفته ميشود. تقاضاي مسكوت ماندن در هر لايحه و طرح فقط براي يك مرتبه ممكن است بعمل آيد. تذكر قانوني - اخطار آئين نامه اي
ماده 122
اخطار راجع به منافي بودن لوايح و طرحها با قانون اساسي كشور يا آئين نامه داخلي مجلس مقدم بر اظهارات ديگر است و مذاكرات در موضوع اصلي را متوقف ميكند و بايد با استناد به اصل يا ماده مربوطه حداكثر ظرف 5 دقيقه بعمل آيد در صورتيكه اخطار مربوط به اداره مجلس باشد رئيس مجلس در صورت لزوم به اختصار پاسخ خواهد داد و اگر براي توجه نمايندگان باشد به اخطار اكتفاء خواهد شد.
ماده 123
نمايندگان در صورتيكه تخلف نسبت به اجراي آئيننامه داخلي مجلس مشاهده نمايند حق دارند بلافاصله مورد تخلف را با استناد به ماده مربوطه بدون خروج از موضوع حداكثر ظرف 5 دقيقه تذكر دهند.
فصل هشتم
اقسام اخذ رأي - اكثريت تام و نسبي - لزوم تأييد مصوبات مجلس بوسيله شوراي نگهبان
مبحث اول
طرق اخذ رأي - اكثريت تام و نسبي
1
طريقه اخذ رأي
ماده 124 (منسوخه 27ˏ10ˏ1366) منسوخ ۱۳۶۶/۱۰/۲۷
اخذ رأي در مجلس به پنج طريق انجام ميگيرد.
1
با قيام و قعود
2
با كليد برقي
3
رأي علني با ورقه
4
رأي مخفي با ورقه
5
رأي مخفي با مهره
ماده 125 (منسوخه 27ˏ10ˏ1366) منسوخ ۱۳۶۶/۱۰/۲۷
بطور كلي در تمام موارد با قيام و قعود يا با كليدهاي برقي رأي گرفته مي شود مگر در مواردي كه آئين نامه طريق خاص ديگري براي اخذ رأي پيش بيني كرده باشد.
2
اخذ رأي علني با ورقه
ماده 126 (منسوخه 26ˏ05ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۵/۲۶
در موارد زير اخذ رأي علني با ورقه الزامي است:
1
هنگاميكه حداقل 25 نفر از نمايندگان حاضر در جلسه، اخذ رأي علني با ورقه را كتباً تقاضا نمايند. (موارد مذكور در ماده 28 و 128 و 129 و132 مستثني است).
ماده 127
ترتيب اخذ رأي علني با ورقه به قرار زير است: هر نماينده داراي سه نوع كارت، سفيد و كبود و زرد است كه اسم آن نماينده روي كارتها چاپ شده است. كارت سفيد علامت قبول و كارت كبود علامت رد و كارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ رأي علني با ورقه نمايندگان كارت سفيد يا كبود يا زرد خودشان را كه نامشان روي آن ثبت شده با نظارت منشيان در گلدانها ميريزند. نمايندگاني كه رأي ندهند و يا بعد از اعلام اخذ رأي از تالار جلسه خارج شوند ممتنع محسوب ميگردند.
تبصره
اسامي موافقين و مخالفين و ممتنعين بدون اينكه در جلسه قرائت شود در صورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت ميگردد.
ماده 128
در موارد زير اخذ رأي مخفي با ورقه الزامي است:
1
انتخاب اعضاي حقوقدان شوراي نگهبان، هيئت رئيسه مجلس و نيز ساير انتخابات راجع به اشخاص و رأي تمايل به نخستوزير.
2
هنگاميكه حداقل 25 نفر از نمايندگان حاضر در جلسه، اخذ رأي مخفي با ورقه را كتباً تقاضا نمايند. (موارد مذكور در بندهاي 1 و 2 ماده 126و ماده 132 مستثني است).
ماده 129 (منسوخه 21ˏ07ˏ1370) منسوخ ۱۳۷۰/۰۷/۲۱
در مواردي كه نتيجه اخذ رأي با قيام و قعود و يا با كليد برقي توسط حداقل دو نفر از منشيان هيأت رئيسه و يا 25 نفر از نمايندگان حاضر در مجلس مورد ترديد باشد ظرف مدت پانزده دقيقه بعد از اعلام رأي مذكور بدون بحث با اخذ رأي با ورقه رفع ترديد بعمل مي آيد.
ماده 130
انتخابات هيئت رئيسه كميسيونها و شعب با رأي مخفي و با ورقه بعمل خواهد آمد.
3
اخذ رأي با مهره سياه و سفيد
ماده 131
هنگام اخذ رأي اسامي نمايندگان يك يك بوسيله يكي از منشيان خوانده ميشود و نمايندگان بايد در محل نطق حاضر شده و هر نماينده يك مهره سياه و يك مهره سفيد تحويل بگيرد و مهره مورد نظر خود را در گلدان رأي كه روي تريبون قرار دارد بياندازد و پس از دادن رأي مهره ديگر را در گلدان ديگري كه دور از محل تريبون گذاشته ميشود مياندازد. مهره سفيد علامت موافق و مهره سياه علامت مخالف است. رأي با مهره موقعي انجام ميشود كه 25 نفر از نمايندگان درخواست رأي مخفي با مهره را بنمايند.
ماده 132 (منسوخه 27ˏ10ˏ1366) منسوخ ۱۳۶۶/۱۰/۲۷
در موارد زير اخذ رأي با قيام و قعود يا با كليد برقي حتمي است و به هيچ طريق ديگري بعمل نخواهد آمد.
1
در تفسير و توضيح يكي از مواد اين آئيننامه كه اختلافي حاصل و منجر به اخذ رأي شود.
2
مطالبي كه در مجلس قرائت و تقاضاي بحث در آن شود.
3
در تغيير دستور بر طبق ماده 70.
4
در كفايت مذاكرات.
5
در رأي به قسمتهاي تجزيه شده.
6
مسكوت ماندن بحث در لوايح و طرحهاي قانوني.
7
در حق تقدم در دستور.
8
ورود مطلبي در دستور.
9
در فوريتها.
10
در تمديد مدت نطق.
تبصره 1 (منسوخه 27ˏ10ˏ1366) منسوخ ۱۳۶۶/۱۰/۲۷
در موارد فوق رأي گيري با كليد برقي انجام مي گيرد و با تشخيص و اعلان رئيس در هر مورد رأي گيري با قيام و قعود بعمل خواهد آمد.
تبصره2 (منسوخه 27ˏ10ˏ1366) منسوخ ۱۳۶۶/۱۰/۲۷
در صورت تعارض دو تقاضاي رأي علني و مخفي با رأي مجلس بدون بحث رفع تعارض بعمل ميآيد.
ماده 133
در كليه موارد نتيجه رأي مجلس بايد صريحاً بوسيله رئيس اعلام گردد.
ماده 134
اسامي كليه تقاضاكنندگان رأي مخفي يا رأي علني با ورقه در صورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد.
ماده 135
به مجرد اعلام اخذ رأي، رئيس تعداد نمايندگان حاضر در جلسه را اعلام مينمايد و بلافاصله اخذ رأي بعمل ميآيد.
ماده 136
در صورت آماده نبودن تابلو رأيشماري، تشخيص منشيان نسبت به تعداد حاضرين قاطع است و نتيجه بوسيله رئيس اعلام ميشود.
4
اكثريت تام و نسبي
ماده 137 (منسوخه 20ˏ04ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۴/۲۰
كليه انتخاباتي كه در مجلس و كميسيونها و شعب بعمل ميآيد اعم از اينكه فردي باشد يا جمعي ( باستثناء انتخاب رئيس، اعضاء حقوقدان شوراي نگهبان « كه با اكثريت مطلق عده حاضر صاحب رأي خواهد بود» و موارد ديگري كه در اين آئيننامه حد و نصاب ديگري براي آن تعيين شده است) به اكثريت نسبي است و در صورت تساوي آراء، يكي از منتخبين به حكم قرعه تعيين ميشود اسامي كليه صاحبان رأي با تعداد آراء بايد در صورت مشروح مذاكرات مجلس قيد شود.
ماده 138
مصوبات مجلس با رأي موافق اكثريت مطلق حاضرين صاحب رأي معتبر است مگر در مواردي كه در قانون اساسي و اين آئيننامه نصاب ديگري معين شده باشد.
مبحث دوم
لزوم تأييد مصوبات مجلس بوسيله شوراي نگهبان
ماده 139
كليه مصوبات مجلس رسماً به شوراي نگهبان فرستاده ميشود در صورتيكه ظرف 10 روز پس از ابلاغ يا پس از انقضاء مدت تمديد10 روز مذكور در اصل 95 قانون اساسي، شوراي نگهبان مخالفت خود را اعلام نكرد طبق اصل 94 قانون اساسي مصوبات از طرف مجلس جهت امضاء به دفتر رياست جمهوري ابلاغ ميشود.
ماده 140
مصوبات مجلس تا زمان اعلان نظر نهائي شوراي نگهبان از دستور خارج نميشود. شوراي نگهبان در صورت رد مصوبات مجلس موظف است دليل رد را صريحاً به مجلس گزارش نمايد كه بلافاصله تكثير و توزيع شود.
ماده 141
مصوبات غير دو فوريتي و سه فوريتي مجلس كه از طرف شوراي نگهبان رد شده به كميسيون مربوط ارسال ميشود و با اعلان قبلي وقت بحث، با حضور نماينده شوراي نگهبان موارد اعتراض براي اصلاح مورد بحث قرار ميگيرد. نمايندگاني كه پيشنهاد اصلاحي دادهاند ميتوانند در كميسيون شركت نمايند. نظر كميسيون همراه پيشنهادهاي پذيرفته نشده نمايندگان در مجلس مطرح ميشود و طبق معمول شور دوم مورد بحث و رأي قرار ميگيرد.
فصل نهم
فصل نهم
مبحث اول
ابراز رأي تمايل و اعتماد به نخست وزير و هيئت دولت
ماده 142 (منسوخه 26ˏ05ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۵/۲۶
رئيس جمهور ظرف دو هفته بعد از انجام مراسم تحليف و يا بعد از استعفاء يا سقوط دولت كتباً از طريق رئيس مجلس اسامي هيأت وزيران را بهمراه شرح حال هر يك از وزيران و برنامه دولت تسليم مجلس مي نمايد تا بلافاصله دستور طبع و توزيع آن از طرف رئيس مجلس داده شود. رئيس مجلس حداكثر سه جلسه علني پنج ساعته را از اولين جلسه هفته بعد از گذشت يكهفته از معرفي وزراء بطور متوالي به بحث و بررسي خط مشي و اصول كلي برنامه دولت و هيأت وزيران و اخذ رأي اعتماد اختصاص خواهد داد و چنانچه فوريت و ضرورتي در كار باشد با پيشنهاد 15 نفر نماينده و تصويب مجلس دو جلسه در يك روز انجام خواهد شد.
تبصره (منسوخه 26ˏ05ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۵/۲۶
در جلساتيكه بحث هيأت دولت انجام ميشود نطق قبل از دستور نمايندگان نخواهد بود.
ماده 143
20 نفر از نمايندگان مي توانند قبلا ثبت نام نموده و نظر موافق يا مخالف خود را نسبت به هر يك از وزراء بيان نمايند. حداكثر مدت صحبت هر نماينده نيم ساعت و حداكثر مدت صحبت رئيس جمهور يا وزراء پيشنهادي براي اداي توضيحات و جواب سؤالات و دفاع لازم در طي دو جلسه پنج ساعت ميباشد. سؤالات نمايندگان در طول مدتيكه برنامه دولت مطرح است از طريق هيأت رئيسه كتباً به رئيس جمهور يا وزير پيشنهادي ذيربط داده ميشود. رئيس جمهور در شروع اولين جلسه توضيحاتي را كه لازم بداند به مجلس ارائه مي نمايد و در آخر هر جلسه خود و يا وزيران پيشنهادي به جواب سئوالها و ايرادها و دفاع خواهند پرداخت رأي اعتماد به دولت پس از آخرين صحبت رئيس جمهور و يا فرديكه او تعيين مي كند انجام ميشود، مناط اعتبار رأي اعتماد اكثريت مطلق آراء نمايندگان حاضر صاحب رأي است.
ماده 143 (منسوخه 26ˏ05ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۵/۲۶
نخستوزيري كه از مجلس رأي تمايل گرفته است حداكثر در ظرف پانزده روز اسامي هيئت وزيران كه بتصويب رئيس جمهور رسيده باشد و خط مشي و اصول كلي برنامه دولت را كتباً تسليم مجلس مينمايد تا بلافاصله دستور طبع و توزيع آن از طرف رئيس مجلس داده شود. رئيس مجلس حداكثر 2 جلسه علني 5 ساعته را در اولين فرصت ممكن در دو روز متوالي به بحث و بررسي خط مشي و اصول كلي برنامه دولت و هيئت وزيران و اخذ رأي اعتماد اختصاص خواهد داد و چنانچه فوريت و ضرورتي در كار باشد با پيشنهاد 15 نفر نماينده و تصويب مجلس ممكن است دو جلسه مجلس در يك روز انجام شود. نمايندگان مخالف و موافق با دولت قبلا ثبت نام و نوبتگيري خواهند كرد و حداكثر 10 نفر بعنوان مخالف و موافق صحبت خواهند كرد و هر نماينده ميتواند حداكثر نيمساعت صحبت كند و مجموع مدت صحبت نخستوزير و وزيران پيشنهادي براي اداي توضيحات و جواب سؤالات و دفاعهاي لازم در طي دو جلسه حداكثر سه ساعت خواهد بود. سؤالات نمايندگان در طول مدتي كه برنامه دولت مطرح است از طريق هيئت رئيسه كتباً به نخستوزير تسليم ميشود. نخست وزير در شروع اولين جلسه توضيحاتي را كه لازم بداند به مجلس ارائه مينمايد و در آخر هر جلسه خود او يا وزيران پيشنهادي به جواب سؤالها و ايرادها و دفاع خواهند پرداخت. رأي اعتماد به دولت پس از آخرين صحبت نخستوزير خواهد بود. مناط اعتبار رأي اعتماد اكثريت مطلق آراءنمايندگان حاضر صاحب رأي است.
تبصره 1 (منسوخه 26ˏ05ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۵/۲۶
هر نماينده مي تواند درباره وزراء بعنوان موافق و مخالف با رعايت وقت مساوي موافقين و مخالفين صحبت كند.
تبصره 2 (منسوخه 26ˏ05ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۵/۲۶
در موارد معرفي يك يا چند وزير ( كمتر از نصف مجموع وزراء) مدت بحث براي هر يك از نمايندگان و دولت نصف وقت تعيين شده براي بحث كابينه كامل خواهد بود.
تبصره 3 (منسوخه 26ˏ05ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۵/۲۶
رأي اعتماد به هيأت وزيران بصورت جدا جدا براي هر يك از وزيران انجام ميشود و چنانچه مجلس به يك يا چند وزير رأي اعتماد نداد رئيس جمهور موظف است با رعايت اصل 135 قانون اساسي حداكثر ظرف مدت پانزده روز فرد يا افراد ديگري را براي اخذ رأي به مجلس معرفي نمايد.
تبصره 1
در موارد معرفي يك يا چند وزير (كمتر از نصف مجموع وزراء) مدت بحث براي هر يك از نمايندگان و دولت نصف وقت تعيين شده براي بحث كابينه كامل خواهد بود.
تبصره 2
مجلس ميتواند رأي اعتماد را به هيئت وزيران و يا يك يك وزراء ابراز نمايد.
مبحث دوم
تذكر - سؤال - استيضاح - عدم كفايت سياسي رئيس جمهور
1
تذكر
ماده 144 (منسوخه 26ˏ05ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۵/۲۶
در صورتيكه نمايندهاي صلاح انديشي هائي داشته باشد و يا در يكي از سازمانهاي دولتي يا وابسته به دولت و يا مؤسساتي كه با سرمايه يا كمك مالي دولت اداره ميشوند يا هر نوع سازمان و مؤسسه كه بعضاً و يا كلا از وجوه عمومي اداره ميشود عمليات مخالف اصول يا بر خلاف قانون و مقررات قانوني مشاهده نمايد يا از سوء جريان اداره اي اطلاع پيدا كند حق دارد راجع به آن موضوع توسط رئيس هر چه زودتر به وزير مسئول و يا نخست وزير كتباً تذكر دهد رئيس در اولين فرصت مجلس تذكر او را به دولت يا مسئول مربوط ابلاغ و خلاصه آن را در مجلس عنوان مينمايد. وزير مسئول و يا نخست وزير بايد پاسخ كتبي را مستقيماً به نماينده ابلاغ نمايد.
2
سؤال
ماده 145 (منسوخه 26ˏ05ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۵/۲۶
هر يك از نمايندگان ميتوانند راجع به مسائل داخلي و خارجي كشور از دولت سؤال نمايند. سؤال بايد كتبي بطور صريح و اختصار بوده و در جلسه رسمي به رئيس مجلس داده شود و در همان جلسه عنوان آن قرائت و فوراً براي وزير مربوط ارسال ميگردد و ظرف 48 ساعت تكثيرو در اختيار نمايندگان قرار گيرد.
ماده 146 (منسوخه 22ˏ09ˏ1371) منسوخ ۱۳۷۱/۰۹/۲۲
هر يك از نمايندگان مي توانند راجع به مسائل داخلي و خارجي كشور از وزير مسئول درباره وظايف او سؤال نمايند. سؤال بايد كتبي بطور صريح و اختصار بوده و به رييس مجلس داده شود. رئيس مجلس موضوع را در اسرع وقت به كميسيون تخصصي ارجاع مي نمايد. كميسيون موظف است حداكثر ظرف يك هفته جلسهاي با حضور وزير و سئوال كننده تشكيل دهد، چنانچه وزير در كميسيون حاضر نشود و يا در صورت حضور سئوال كننده قانع نگردد به هيأت رئيسه اطلاع مي دهد تا در اولين جلسه علني سئوال نماينده قرائت و فوراً براي وزير مربوطه ارسال گردد و ظرف 48 ساعت تكثير و در اختيار نمايندگان قرار مي گيرد.
تبصره (منسوخه 26ˏ05ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۵/۲۶
در صورتيكه سؤال به امضاء چند نفر باشد نماينده منتخب سؤال كنندگان صحبت خواهد كرد.
تبصره (منسوخه 04ˏ02ˏ1373) منسوخ ۱۳۷۳/۰۲/۰۴
كميسيون تخصصي موظف است همزمان با دعوت از وزير مربوطه و نماينده يا نمايندگاني كه سئوال يا سئوالات را مطرح نمودهاند از كميسيون اصول 88 و 90 براي اعزام نماينده به كميسيون تخصصي دعوت بعمل آورد و در صورت اعلام نياز كميسيون اصول 88 و 90، مشروح مذاكرات و مدارك درخواستي را در اختيار اين كميسيون قرار دهد.
ماده 147 (منسوخه 26ˏ05ˏ1368) منسوخ ۱۳۶۸/۰۵/۲۶
در صورتيكه سؤال كننده با پاسخ وزير قانع نشود رئيس مجلس به تقاضاي سؤال كننده موضوع را به كميسيون تفحص ارجاع مينمايد كميسيون مزبور مكلف است از تاريخ ارجاع سؤال بدون فوت وقت ظرف 15 روز براي روشن شدن مطلب به هر طريق كه صلاح بداند اعم از خواستن سوابق امر و يا اخذ توضيح كتبي يا شفاهي از شخص وزير و هر گونه تحقيقات ديگري كه لازم بداند به موضوع رسيدگي نموده گزارش خود را تنظيم وبه مجلس تقديم دارد و اين گزارش در دستور هفته بعد قرار خواهد گرفت و بدون بحث در مجلس قرائت خواهد شد.
تبصره (منسوخه 11ˏ11ˏ1363) منسوخ ۱۳۶۳/۱۱/۱۱
در صورتيكه سؤال كننده كتباً نسبت به سؤال خود اعلام انصراف كند، اعلام انصراف بوسيله رئيس مجلس يا منشي در جلسه علني قرائت ميشود.
ماده 148 (منسوخه 18ˏ02ˏ1362) منسوخ ۱۳۶۲/۰۲/۱۸
در اجراي اصل 76 قانون اساسي هر گاه نماينده اي تحقيق و تفحص در هر يك از امور كشور را لازم بداند درخواست خود را كتباً از طريق هيئت رئيسه مجلس به كميسيوني كه امر مزبور در تخصص آن است تقديم مينمايد و كميسيون اطلاعاتي را كه در آن زمينه دارد در اختيار وي قرار ميدهد در صورتيكه نماينده مزبور اطلاعات موجود در كميسيون را كافي تشخيص ندهد كميسيون از نماينده مزبور در اولين فرصت دعوت بعمل ميآورد و دلائل ضرورت تحقيق و تفحص در زمينه مورد نظر را استماع مينمايد و پس از بررسي نظر خود را مبني بر تصويب يا رد درخواست نماينده به مجلس گزارش ميدهد. اين گزارش خارج از نوبت در دستور مجلس قرار ميگيرد. در صورتيكه گزارش مبني بر تصويب باشد در مجلس پس ازگزارش كميسيون بوسيله مخبر بدون بحث رأي گيري بعمل ميآيد و در صورتي كه گزارش كميسيون مبني بر رد درخواست تحقيق و تفحص باشد، نماينده درخواست كننده پس از گزارش مخبر ميتواند حداكثر بمدت ده دقيقه از درخواست خود دفاع نمايد. در صورت تصويب، انجام تحقيق و تفحص به همان كميسيون همراه با نمايندگان درخواست كننده تفحص محول ميگردد. كميسيون پس از انجام تحقيق و تفحص نتيجه را به مجلس گزارش خواهد نمود.
تبصره 1 (منسوخه 18ˏ02ˏ1362) منسوخ ۱۳۶۲/۰۲/۱۸
ارگان موضوع تحقيق و تفحص موظف است كليه مدارك و اطلاعات مورد نياز كميسيون را براي بررسي در اختيار قرار دهد. تبصره 2 (منسوخه 09ˏ12ˏ1371) - عضويت اعضاي ديگر كميسيون ها در هيأت تحقيق و تفحص بلامانع است و تشخيص آن با كميسيون ذيربط مي باشد. تبصره 3 (منسوخه 09ˏ12ˏ1371) - مهلت انجام تحقيق و تفحص به مدت دو ماه بوده و در صورت ضرورت با درخواست هيأت تحقيق و تفحص و تصويب هيأت رئيسه مجلس شوراي اسلامي حداكثر تا شش ماه قابل تمديد است.
تبصره 4 (منسوخه 09ˏ12ˏ1371) منسوخ ۱۳۷۱/۱۲/۰۹
در صورت احراز تخلف توسط هيأت تحقيق و تفحص مراتب حسب مورد براي پيگيري به كميسيون اصول 88 و 90 ارجاع و كميسيون مذكور متخلف را به محاكم قضائي جهت پيگيري معرفي مي نمايد. هيأتهاي رسيدگي به تخلفات اداري و دادگاه صالحه موظفند حسب مورد به تقاضاي كميسيون فوق الذكر خارج از نوبت و برابر مقررات رسيدگي كرده و نتيجه را به كميسيون مربوطه اعلام نمايد.تحقيق و تفحص در مورد آن دسته از نهادهائي كه تحت امر مستقيم مقام معظم رهبري هستند با اجازه معظم له انجام خواهد شد.
تبصره 5 (منسوخه 09ˏ12ˏ1371) منسوخ ۱۳۷۱/۱۲/۰۹
مسئوولان دستگاه موضوع تحقيق و تفحص و كليه دستگاههاي اجرائي، قضائي و نهادهاي انقلاب اسلامي موظف به فراهم نمودن امكانات و تسهيلات مورد نياز هيأت و در اختيار گذاردن اطلاعات و مدارك درخواستي هيأت مي باشند و در صورت عدم همكاري مسئولان دستگاه ذيربط متخلف و مجرم محسوب مي گردند و كميسيون اصول 88 و 90 در صورتيكه هيأت تحقيق و تفحص شكايت نمايد طبق مقررات قانوني رسيدگي خواهد كرد.
تبصره 2 (منسوخه 04ˏ02ˏ1373) منسوخ ۱۳۷۳/۰۲/۰۴
مهلت مقرر در ماده فوق با درخواست كميسيون اصول 88 و 90 حداكثر تا دو ماه قابل تمديد است.
ماده 149
نماينده مجلس ميتواند با در نظر گرفتن اصل هشتاد و نهم قانون اساسي وزير يا هيئت وزيران را مورد استيضاح قرار دهد. استيضاح وقتي قابل طرح در مجلس است كه به امضاي حداقل ده نفر از نمايندگان برسد.
ماده 150
تقاضاي استيضاح نمايندگان از وزير يا وزيران بايد كتباً در جلسه علني به رئيس مجلس داده شود و در آن موضوع استيضاح بايد صريحاً و با ذكر مورد يا موارد معين شود. تقاضاي مزبور در آن جلسه يا جلسه بعد قرائت ميشود و بدون مباحثه تقاضا پذيرفته شده و براي وزير يا وزيران فرستاده ميشود.
ماده 151
چنانچه سؤال يا استيضاح نمايندگان با عمل نهادهاي انقلابي جديد يا آينده كه از بودجه دولت استفاده مينمايند و بموجب قانون در حوزه اختيارات قوه اجرائيه مملكت ميباشند ارتباط داشته باشد، آن سؤال يا استيضاح از طريق نخستوزير يا وزيري كه نهاد مورد بحث در حوزه مسئوليت او قرار گرفته صورت ميگيرد.
ماده 152
وزير يا هيئت وزيران موظفاند ظرف ده روز پس از طرح استيضاح در مجلس حضور يافته و توضيحات لازم را بدهند. تعيين وقت استيضاح در ظرف 10 روز با پيشنهاد وزير يا هيئت وزيران و تصويب هيئت رئيسه مجلس در دستور هفتگي قرار ميگيرد و تعيين وقت در مدت مقرر دراين ماده حتمي است.
تبصره
حداكثر وقت براي نخستوزير يا چند وزير بمنظور دفاع از استيضاح 5 ساعت و براي يك وزير 3 ساعت خواهد بود. (در جلسه 18 /2 /1362 تصويب و در تاريخ 27 /2 /1362 به تأييد شوراي محترم نگهبان رسيده است.) (در جلسه 27 /5 /1361 تبصره الحاقي تصويب و در تاريخ 28 /5 /1361 به تأييد شوراي محترم نگهبان رسيده است.)
ماده 153
استيضاح كنندگان مجاز نخواهند بود در ضمن استدلال و توضيحات خود موضوع هاي ديگري را كه به موارد استيضاح مربوط نيست مورد بحث قرار دهند. پس از بيانات استيضاح كنندگان نخستوزير و يا وزير مورد استيضاح به دفاع از خود ميپردازند.
تبصره 1
بيانات استيضاحكنندگان و پاسخ آنها بايد در يك يا چند جلسه متوالي ايراد شود.
تبصره 2
وزير يا وزيران مورد استيضاح ميتوانند حداكثر يكساعت از وقت دفاع خود را در اختيار يك يا دو نفر از نمايندگان موافق قرار دهند.
ماده 154
پس از پاسخ وزير يا وزيران مورد استيضاح حداكثر دو نفر از نمايندگان استيضاح كننده حق دارند توضيحات تكميلي بدهند بشرطي كه آن توضيحات مختصر بوده و صحبت هر كدام از ربع ساعت تجاوز ننمايد. نخست وزير يا وزير مورد استيضاح هم ميتواند حداكثر نيمساعت مجدداً از خود دفاع كند.
ماده 155
پس از آنكه وزير يا هيئت وزراء در مجلس حاضر شدند و استيضاح بعمل آمد و مذاكرات خاتمه يافت استيضاح شونده بايد تقاضاي رأي اعتماد كند. مجلس وارد اخذ رأي اعتماد به دولت يا وزير مربوط ميشود.
ماده 156
در صورتيكه وزير يا هيئت وزيران مورد استيضاح در مجلس حاضر نشوند استيضاح كنندگان مطالب خود را بيان ميكنند در اينصورت و در صورت حضور و استنكاف از تقاضاي رأي اعتماد در صورتيكه مجلس مقتضي بداند رئيس اعلام رأي عدم اعتماد ميكند.
ماده 157
در صورتيكه پس از تقاضاي رأي اعتماد از طرف وزير يا هيئت وزيران مجلس رأي اعتماد ندهد و يا در صورت استنكاف استيضاح شوندگان از تقاضاي رأي اعتماد و يا در صورت عدم حضور آنان در مجلس رأي به عدم اعتماد دهد استيضاح شونده عزل ميشود و بموجب اصل 89 قانون اساسي نخستوزير يا وزراء معزول نميتوانند در هيئت دولتي كه بلافاصله تشكيل ميشود عضويت داشته باشند.
ماده 158
در موقعي كه استيضاح در دستور مجلس است تغيير دستور بهيچوجه جايز نيست مگر در موارد لوايح و طرحهاي سه فوريتي.
3
چگونگي بررسي عدم كفايت سياسي رئيس جمهور
ماده 159
تقاضاي رأي به عدم كفايت سياسي رئيس جمهور وقتي قابل طرح در مجلس است كه حداقل به امضاي يك سوم نمايندگان منتخب رسيده باشد.
ماده 160
تقاضاي مزبور بايد كتباً در جلسه علني به رئيس مجلس داده شود. اين تقاضا بايد در اولين جلسه قرائت و از رسانه هاي گروهي به اطلاع عموم برسد.
ماده 161
وقت براي مذاكره طرفين هر كدام حداكثر «5» پنج ساعت خواهد بود كه متناوباً انجام ميپذيرد.
تبصره 1
مدت صحبت براي هر يك از موافقين يا مخالفين حداكثر نيمساعت خواهد بود كه با رأي مجلس تا يكساعت قابل تمديد است.
تبصره 2
رئيس جمهور ميتواند در جلسات شركت نمايد و «5» پنج ساعت وقت به ايشان و نمايندگان موافق وي تعلق دارد و هرطور كه بخواهند ميتوانند تقسيم نمايند.
ماده 162
رأي گيري در مورد عدم كفايت سياسي رئيس جمهور علني و با ورقه بوده و با رأي دو سوم نمايندگان حاضر صاحب رأي در جلسه بتصويب ميرسد.
مبحث سوم
منع تعقيب نمايندگان (اصل 86 قانون اساسي)
ماده 163
بر طبق اصل 86 قانون اساسي نمايندگان مجلس در مقام ايفاي وظايف نمايندگي در اظهار نظر خود كاملا آزادند و نميتوان آنها را به سبب نظراتي كه در مجلس اظهار كردهاند يا آرائي كه در مقام ايفاي وظايف خود دادهاند تعقيب يا توقيف كرد.
فصل دهم
تعطيلات مجلس، مرخصي ها، غيبت، هيئت هائيكه از مجلس انتخاب ميشوند اول - تعطيلات مجلس
ماده 164
تعطيل تابستاني مجلس هر سال 20 الي 30 روز است كه موقع و مدت آن با تشخيص مجلس تعيين ميشود. علاوه بر آن نمايندگان شهرستانها ميتوانند به مدت 2 الي پنج روز در هر ماه از روزهاي غير تعطيل رسمي بعنوان سركشي به حوزه انتخابيه خود بروند. تعيين روزهاي مربوط و حدود مدت با توافق هيئت رئيسه و رئيس كميسيون مربوط خواهد بود و اين مدت جزء غيبت و مرخصي به حساب نخواهد آمد.
تبصره
در صورت ضرورت رئيس مجلس ميتواند با تقاضاي عدهاي از نمايندگان مجلس كه تعداد آنها نبايد كمتر از 50 نفر باشد يا درخواست دولت در اوقات تعطيل با ذكر دليل مجلس را بطور فوق العاده دعوت به انعقاد نمايد. دوم - مرخصيها
ماده 165
به هيچ نماينده اي در سال بيش از يكماه مرخصي متوالي يا متناوب با استفاده از حقوق داده نخواهد شد.
تبصره 1
استفاده از مرخصي ضروري بدون حقوق با موافقت هيئت رئيسه حداكثر يكماه در سال خواهد بود.
تبصره 2
هرگاه نماينده اي بخواهد در غير ايام تعطيل مجلس و غير ايام مرخصي طبق دعوت رسمي يا مأموريت براي امور غير شخصي مسافرت نمايد بايد تقاضاي خود را به ضميمه دعوتنامه به هيئت رئيسه مجلس تسليم نمايد. هيئت رئيسه در صورتيكه حضور آن نماينده را در مجلس در ايام تقاضا شده غير ضروري تشخيص بدهد با آن موافقت ميكند و به اطلاع مجلس نيز ميرساند مدت اين مسافرت غيبت با اجازه محسوب ميگردد و جزء مرخصي سالانه منظور نخواهد شد.
تبصره 3
شركت در دعوتهاي رسمي دسته جمعي بايد با موافقت مجلس باشد و هيچ يك از نمايندگان در هر دوره نمايندگي بيش از يكمرتبه از دعوتهاي رسمي دسته جمعي استفاده نخواهد كرد مگر با تصويب مجلس.
تبصره 4
مرخصي براي سفر حج و يا مأموريتهاي خارج از كشور براي همه نمايندگان در طي دوره نمايندگي يكبار ميسر است مگر با تصويب مجلس. سوم -غيبت نمايندگان.
ماده 166
نماينده اي كه بيش از يكصد ساعت متوالي يا دويست و پنجاه ساعت غير متوالي از اوقات رسمي جلسات مجلس و كميسيون را بدون عذرموجه در يكسال غيبت نمايد بدون حق استرداد در مهلت پانزده روز مستعفي شناخته خواهد شد. كليه نمايندگان منتخب مردم كه اعتبارنامه براي آنها صادر شده است مشمول مفاد اين ماده خواهند بود. همچنين از تاريخ تصويب اين قانون نماينده اي كه بعلت ناتواني جسمي و يا بيماري بيش از چهار ماه در يكسال غيبت موجه داشته باشد بنا به درخواست 30 نفر از نمايندگان و تصويب دو سوم از نمايندگان حاضر مبني بر عجز وي از ايفاي وظايف نمايندگي سمت نمايندگي خود را از دست خواهد داد.
تبصره 1
تا يك هفته پس از اعلام رسمي مستعفي شناخته شدن نمايندهاي در صورتيكه خود وي يا نماينده ديگري به غير موجه بودن غيبت اعتراض نمايد و آنرا كتباً تسليم هيئت رئيسه كند اين اعتراض در اولين فرصت در مجلس مطرح ميشود و پس از صحبت حداكثر دو مخالف و دوموافق (هر يك به مدت يكربع ساعت) در صورتيكه مجلس با اكثريت مطلق نمايندگان حاضر به موجه بودن غيبت نماينده مورد بحث رأي دهد، غيبت موجه شناخته خواهد شد. يكنفر از هيئت رئيسه مجلس به عنوان موافق و نماينده مورد بحث بعنوان مخالف براي صحبت حق تقدم خواهند داشت.
تبصره 2
محاسبه ساعات غيبت در كميسيونها با رؤساي كميسيونها و در جلسات رسمي مجلس با هيئت رئيسه ميباشد و در هر دو صورت اعلان رسمي غيبت با رئيس مجلس خواهد بود.
تبصره 3
نماينده مستعفي شناخته شده در صورتيكه به غير موجه بودن غيبت اعتراض كرده باشد ولي در موقع طرح اعتراض نتواند و يا نخواهد در مجلس حضور يابد ميتواند لايحه دفاعيه خود را براي طرح در مجلس حداكثر تا موقع طرح تحويل مجلس نمايد كه در اينصورت اين لايحه باحق تقدم در فرصت مقرر براي صحبت مخالفين قرائت خواهد شد مدت قرائت لايحه حداكثر نيمساعت خواهد بود.
ماده 167
هيچيك از نمايندگان قبل از تحصيل مرخصي طبق ماده 168 نميتواند غيبت نمايد مگر در صورت عذرموجه از قبيل بيماري يا حوادث غيرمترقبه.
ماده 168
به غيبت بي اجازه و بدون عذرموجه حقوق تعلق نميگيرد.
ماده 169
اجازه مرخصي تمام مدت يك جلسه يا قسمتي از جلسات مجلس با موافقت رياست مجلس و از كميسيونها و شعب با رؤساي كميسيونها و شعب است. چهارم -هيئتهائيكه از مجلس انتخاب ميشوند
ماده 170
با پيشنهاد هيئت رئيسه يا پانزده نفر از نمايندگان در هر موقعي كه مجلس صلاح بداند ميتواند فردي يا هيئتي از نمايندگان را با تعيين مدتي انتخاب كند كه مأمور انجام امري از امور مربوطه بشوند طرز انتخاب آنان طبق ماده 59 انجام خواهد گرفت.
تبصره 1
فرد يا هيئت موظف است در اولين فرصت پس از خاتمه كار گزارش كار خود را به مجلس بدهد.
تبصره 2
در مواردي كه طبق قوانين و آئيننامه ها تعيين مدت نشده است افرادي كه از طرف مجلس مأموريت يا نمايندگي پيدا ميكنند بايد هر شش ماه يكمرتبه گزارش كار خود را به مجلس بدهند و هيئت رئيسه گزارش را براي اطلاع نمايندگان طبع و توزيع مينمايد و در صورت تصويب مجلس براي دريافت نظر نمايندگان در جلسه علني مطرح خواهد كرد.
تبصره 3
اگر انتخاب در ارتباط با وظايف كميسيونهاي مجلس باشد انتخابات در خود كميسيون انجام ميشود و نيازي به طرح در مجلس نيست.
تبصره 4
اگر تعداد كانديداها مطابق تعدادي باشد كه بايد انتخابات شوند آراء نصف باضافه يك حاضرين كافي است مگر در مواردي كه نصاب خاصي داشته باشد.
ماده 171
در موقع انتخاب افراد و هيأتها نمايندگان ميتوانند خود و يا ديگران را نامزد نمايند مگر در موارديكه روش ديگري پيش بيني شده باشد.
فصل يازدهم
انتظام محوطه مجلس و اختيارات رئيس، مخبرين و تماشاچيان، تخلفات تماشاچيان و مجازات آنها، جايگاه نمايندگان و رياست جمهوري و اعضاي شوراي نگهبان و وزراء در تالار جلسه اول -
ماده 172
حفظ انتظام و امنيت محوطه مجلس بعهده رئيس مجلس و در غياب او بعهده نواب رئيس است و هيچ مقام و قوهاي بدون اجازه رئيس حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.
ماده 173
بغير از رئيس جمهور و نخست وزير و وزراء و مشاوران آنان و اعضاي شوراي نگهبان و معاونان پارلماني وزراء كه به مجلس معرفي شده باشند و آن عده از كاركنان و مستخدمين مجلس كه از طرف هيئت رئيسه اجازه ورود به جلسه را دارند هيچ كس حق ورود به تالار جلسه را موقع تشكيل جلسه نخواهد داشت مگر از اعضاي اداري مجلس كه رئيس مجلس او را احضار كرده باشد.
تبصره
در صورتيكه مسئولين اجرائي يا قضائي از طرف رئيس براي دفاع و توضيح لايحه و يا طرح دعوت شده باشند شركت آنان در جلسه بلامانع است.
ماده 174
رئيس مجلس و ساير اعضاي هيئت رئيسه در مورد انجام وظايف محوله در اين آئيننامه در برابر مجلس مسئوليت مشترك دارند.
ماده 175
در موارديكه حداقل 25 نفر از نمايندگان به كيفيت اداره جلسه و ايفاي وظايف رئيس يا ساير اعضاء هيئت رئيسه معترض باشند ميتوانند تشكيل جلسه مشترك رؤساي كميسيونها و هيئت رئيسه را براي بررسي اعتراضات كتباً درخواست نمايند كه بايد اين جلسه در اولين فرصت تشكيل و با حضور سه نفر از منتخبين نمايندگان معترض به مسأله رسيدگي نمايد. متن اين تقاضا در جلسه رسمي قرائت نخواهد شد.
تبصره 1
در صورتيكه اكثريت رؤساي كميسيونها و اعضاء هيئت رئيسه رأي بر عدم صلاحيت فرد مورد اعتراض دادند نماينده يا نمايندگان مورد اعتراض موظف به استعفاي خود از هيئت رئيسه ميباشند.
تبصره 2
گزارش كميسيون در جلسه غيررسمي مورد بررسي قرار ميگيرد و سپس در جلسه علني رأي گيري بعمل خواهد آمد.
تبصره 3
استعفاء در اولين جلسه علني مجلس مطرح و بدون بحث به رأي گذاشته ميشود. در صورت عدم پذيرفته شدن استعفاء، مستعفي بكار خود ادامه خواهد داد و در صورت پذيرفته شدن استعفاء حق شركت در انتخابات مجدد را دارد. دوم -مخبرين و تماشاچيان
ماده 176
مخبرين جرايد و راديو تلويزيون و تماشاچيان با داشتن كارت مخصوص همان جلسه و نيز مأمورين انتظامي در محلهاي مخصوص حق حضور خواهند داشت و بايد در تمام مدت جلسه ساكت باشند و از هرگونه تظاهر خودداري كنند و در غير اينصورت با دستور رئيس تالار جلسه را ترك مينمايند و در صورتيكه عمل تماشاچيان مستوجب تعقيبات كيفري بشود تماشاچي توسط مأمورين انتظامي مستقر در مجلس توقيف و بهمراجع صالحه تسليم خواهد شد.
تبصره 1
هر يك از نمايندگان ميتواند در هر جلسه حداكثر تا سه نفر كه به آنها اعتماد دارد درخواست صدور كارت ورود به تالار جلسه را بنمايد.
تبصره 2
دبيرخانه مجلس با رعايت موازين تعيين شده از طرف هيئت رئيسه براي خبرنگاران جرائد داخلي كه بر طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و براي خبرنگاران خارجي كه وزارت ارشاد معرفي نمايد كارت موقت غيرقابل انتقال صادر مينمايد.
ماده 177
حمل هر نوع اسلحه براي كساني كه وارد ساختمان اصلي مجلس ميشوند باستثناي مأمورين انتظامي مستقر در مجلس و يا مجاز به ورود در محوطه مجلس اكيداً ممنوع است. سوم -جايگاه نمايندگان و رياست جمهوري و اعضاي شوراي نگهبان و وزراء در تالار جلسه
ماده 178
جايگاه نمايندگان پس از ارائه اعتبارنامه به دبيرخانه مجلس به حكم قرعه تعيين ميشود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد قرعهكشي هر 6 ماه يك مرتبه تجديد ميشود. در دو رديف اول رئيس جمهور و مشاوران او و اعضاء شوراي نگهبان و هيئت وزيران و معاونان پارلماني خواهند نشست.
فصل دوازدهم
ادارات مجلس و تمركز كليه امور مالي و اداري و قانونگزاري و اختيارات هيئت رئيسه - وظايف منشيان و كارپردازان - بودجه مجلس اول - ادارات مجلس و تمركز كليه امور مالي و اداري و قانونگزاري و اختيارات هيئت رئيسه
ماده 179
كليه امور اداري مجلس اعم از مالي، استخدامي و سازماني و غيره در همه حال بعهده هيئت رئيسه است كه بر طبق قوانين خاص مصوب مجلس تحت نظر رئيس اداره ميشود و نيز كليه احكام صادره اعم از ترفيع و اضافه و نقل و انتقالات كارمندان و كليه كاركنان مجلس طبق بودجه مصوب بايد به امضاي رئيس مجلس برسد. و نيز كليه نامه هاي مربوط به امور قانوني و پارلماني چه از طرف كميسيونها و چه از طرف ادارات با امضاي رئيس مجلس يا اشخاصي از هيئت رئيسه كه از طرف رئيس معين ميشود صادر ميگردد. دوم - وظايف منشيان و كارپردازان
ماده 180
مراقبت در ضبط و تحرير صورت مذاكرات و طبع و توزيع آن و نيز قرائت لوايح و طرحها و پيشنهادات و نوشتهها و مطالبي كه بايد به اطلاع مجلس برسد از وظايف منشيان مجلس است علاوه بر اين، تنظيم پيشنهادهاي واصله از طرف نمايندگان بترتيب وصول با قيد شماره و ترتيب اجازاتي كه نمايندگان در جلسه براي نطق ميخواهند با رعايت حق تقدم و قيد شماره ترتيب بعهده آنان است.
ماده 181
وظايف كارپردازان عبارت است از امور كارپردازي مجلس و تهيه بودجه سالانه بترتيبي كه در ماده بعد مقرر است و مراقبت در حفظ و اداره و ثبت ابنيه و اموال و مؤسسات مجلس و نظارت در اجراي بودجه و تطبيق احكام مذكور در ماده (179) با بودجه مصوبه، قبل از امضاي رئيس مجلس و پرداخت ها و امضاي حوالجات و چكها و كليه اسناد خرج كه بايد از صندوق مجلس پرداخت شود.
تبصره
اسناد خرج كه بايد از صندوق مجلس پرداخت شود و همچنين حوالجات و چكها بايد لااقل به امضاي دو نفر از كارپردازان برسد. سوم - بودجه مجلس
ماده 182
كارپردازان تا پانزده آذر ماه هر سال بودجه سال بعد مجلس را تهيه و پس از تصويب هيئت رئيسه منتهي تا اول دي ماه براي ارجاع به كميسيون محاسبات تقديم مجلس مينمايند. كميسيون پس از رسيدگي گزارش آنرا منتهي تا 15 ديماه بمنظور درج در بودجه كل كشور از طريق رئيس براي هيئت دولت ميفرستد و دولت عيناً آنرا ضمن بودجه كل كشور به مجلس ميدهد و بعد از تصويب مجلس اجازه اجراي آن به كارپردازي داده خواهد شد.
فصل سيزدهم
حقوق نمايندگان - تفسير قوانين اول
ماده 183
مقرري و مخارج مخصوص سمت و مسئوليت نمايندگان با پيشنهاد كميسيون محاسبات و تصويب كميسيون مشترك هيئت رئيسه و كميسيون برنامه و بودجه براي هر دوره تعيين و در بودجه سالانه گنجانده ميشود. قبل از تصميم مجدد در هر دوره مطابق مصوب دوره قبل عمل خواهد شد. دوم - تفسير قوانين
ماده 184
شرح و تفسير قوانين عادي كه بموجب اصل 73 قانون اساسي از مختصات مجلس است چه بصورت لوايح و چه بصورت طرحها يك شوري است و ميتواند بطور عادي يا بصورت فوريت مورد مذاكره قرار گيرد و بحث در كليات و جزئيات از هم تفكيك نميشود.
ماده 185
در صورتيكه تفسير بصورت دو فوريتي و سه فوريتي نباشد پس از گزارش كميسيون و توضيح مخبر يك مخالف و يك موافق هر يك حداكثر بمدت 10 دقيقه صحبت خواهد كرد و با پيشنهاد 10 نفر از نمايندگان و تصويب مجلس مدت صحبت و تعداد مخالف و موافق قابل تغييراست.
ماده 186
در صورتيكه گزارش كميسيون و همين طور پيشنهادات ديگر كه به كميسيون رسيده بود بتصويب مجلس نرسد هر نماينده ميتواند نظر خود را كتباً به هيئت رئيسه بدهد و پيشنهادات بترتيب وصول مورد بحث قرار ميگيرد و اگر پيشنهادي بتصويب نرسيد سؤال براي بحث بيشتر به كميسيون ارجاع ميشود.
ماده 187
در موارد دو فوريتي و سه فوريتي پس از طرح ابهام توسط نماينده دولت يا رئيس مجلس نمايندگان نظر خودشان را بصورت پيشنهاد كتباً به هيئت رئيسه ميدهند و نظريات به توسط يكي از منشيان ابتداء قرائت و بترتيب وصول و به شيوه پيشنهادات مورد بحث و رأي گيري قرارميگيرد. آئين نامه فوق در جلسة روز يكشنبه بيست و سوم خرداد ماه 1361 مجلس شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ 23 /3 /1361 به تأييد شوراي محترم نگهبان رسيده است و الحاق به تبصره به ماده 152 در جلسة روز چهارشنبه بيست و هفتم مرداد ماه 1361 و اصلاح بند 21 ماده 42 و اصلاح ماده 42 و الحاق يك تبصره به آن و اصلاح ماده 148 تحت عنوان «قانون رفع نقائص و تكميل آئيننامه داخلي» در جلسة روز يكشنبه هجدهم ارديبهشت ماه 1362 مجلس شوراي اسلامي جمعاً در يكصد و هشتاد و هفت ماده و هفتاد تبصره تصويب و بترتيب در جلسات 27 /5 /1361 و 18 /2 /1362 شوراي محترم نگهبان به تأييد رسيده است. رئيس مجلس شوراي اسلامي - اكبر هاشمي