اساسنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسي مصوب 1368,11,24 با اصلاحات و الحاقات بعدي مقدمه - نظر به اينكه زبان فارسي زبان دوم عالم اسلام و كليد بخش عظيمي از ذخاير ارزشمند علمي و ادبي تمدن اسلامي و خود از اركان هويت فرهنگي ملت ايران است و با توجه به اينكه بنا بر اصل پانزدهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران زبان مذكور زبان رسمي و مشترك ملت ايران است، شوراي عالي انقلاب فرهنگي به منظور حفظ سلامت و تقويت و گسترش اين زبان و تجهيز آن براي برآوردن نيازهاي روزافزون فرهنگي و علمي و فني و رفع تشتت و ايجاد هماهنگي در فعاليتهاي مراكز فرهنگي و پژوهشي در حوزه زبان و ادب فارسي و سازمان دادن به تبادل گسترده و پربار تجربه در زمينه تحقيقات و مطالعات در اين حوزه و صرفه جويي در نيرو و هزينه و استفاده صحيح از كارشناسان و پژوهشگران و ايجاد مرجعي معتبر و برخوردار از وجهه و حيثيت جهاني در ايران اساسنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسي را بدين شرح تهيه و تصويب كرده است و تمهيد مقدمات تأسيس آن را به وزارت فرهنگ و آموزش عالي محول مي كند.
قسمت اول
اهداف
ماده 1
اهداف فرهنگستان زبان و ادب فارسي عبارت است از:
1
حفظ قوت و اصالت زبان فارسي به عنوان يكي از اركان هويت ملي ايران و زبان دوم عالم اسلام و حامل معارف و فرهنگ اسلامي.
2
پروردن زباني مهذب و رسا براي بيان انديشه هاي علمي و ادبي و ايجاد انس با مآثر معارف تاريخي در نسل كنوني و نسلهاي آينده.
3
رواج زبان و ادب فارسي و گسترش حوزه و قلمرو آن در داخل و خارج از كشور.
4
ايجاد نشاط و بالندگي در زبان فارسي به تناسب مقتضيات زمان و زندگي و پيشرفت علوم و فنون بشري با حفظ اصالت آن.
قسمت دوم
وظايف، تشكيلات، رييس و دبير
ماده 2
وظايف فرهنگستان عبارت است از:
1
سازمان دادن و تمشيت فعاليتهاي ناظر به حفظ ميراث زبان و ادب فارسي.
2
تأسيس واحدهاي واژه سازي و واژه گزيني و سازمان دادن واحدهاي مشابه در مراكز دانشگاهي و ديگر سازمانهاي علمي و فرهنگي و هماهنگ ساختن فعاليتهاي آنان از راه تعاطي تجارب.
3
نظارت بر واژه سازي و معادل يابي در ترجمه از زبانهاي ديگر به زبان فارسي و تعيين معيارهاي لازم براي حفظ و تقويت بنيه زبان فارسي در برخورد با مفاهيم و اصطلاحات جديد.
4
كمك به معرفي و نشر ميراث زبان و ادب فارسي به صورت اصيل و معتبر.
5
اهتمام در حفظ فرهنگهاي محلي و مردمي و جمع آوري و ضبط و نشر امثال و حكم و كليه اعلام و اصطلاحات فارسي در همه زمينه ها و بهره برداري از آنها براي پرورش و تقويت زبان و ادب فارسي.
6
سازمان دادن تبادل تجربه ها و دستاوردهاي مراكز پژوهشي در حوزه زبان و ادب فارسي و تأمين موجبات بهره برداري صحيح از اين تجربه ها.
7
بهره برداري صحيح از زبانهاي محلي (در داخل و خارج از ايران) به منظور تقويت و تجهيز اين زبان و غني ساختن و گستردن دامنه كار كرد آن.
8
معرفي محققان و ادبا و خدمتگزاران زبان و ادب فارسي و حمايت از نشر آثار ايشان و كمك به تأمين وسايل فعاليت علمي و فرهنگي آنان و فراهم آوردن موجبات تقدير از خدماتشان.
9
بررسي و تصويب نتايج فعاليتهاي مراكز پژوهشي و فرهنگي كه براي تهذيب و اصلاح يا توسعه و تقويت زبان فارسي مفيد شمرده مي شوند و ابلاغ و توصيه كاربرد آنها به مؤسسات علمي و فرهنگي و سازمانها و نهادهاي عمومي.
ماده 3 (اصلاحي 29ˏ02ˏ1383) اصلاحی ۱۳۸۳/۰۲/۲۹
فرهنگستان داراي شورايي خواهد بود كه تركيب آن را اعضاي پيوسته ايراني و اعضاي پيوستة فارسي زبان خارجي تشكيل ميدهند. در بدو تأسيس فرهنگستان، شوراي عالي انقلاب فرهنگي پانزده تن از محققان و اديبان و صاحب نظران ايراني، برجسته زبان و ادب فارسي را كه علاقه خود را به اين زبان و ادب به ثبوت رسانده و به نظام جمهوري اسلامي ايران وفادار باشند انتخاب و جهت صدور حكم عضويت به رياست جمهوري معرفي مي كند. مادۀ 3 مكرر(الحاقي 21ˏ01ˏ1380) : اركان فرهنگستان عبارت است از: 1. رييس جمهور در مقام رياست عاليه فرهنگستان. 2. هيت امناي فرهنگستانها. 3. شوراي فرهنگستان. 4. رييس فرهنگستان. 5. دبير. 4 (جایگزین 1379/05/11) - تمامي فرهنگستانها يك هيئت امنا خواهند داشت. تركيب آن به اين شرح خواهد بود:
1
1 معاون اول رييس جمهور به عنوان رييس هيئت امنا.
2
1 وزراي علوم، تحقيقات و فنّاوري، بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و فرهنگ و ارشاد اسلامي.
3
1 رؤساي فرهنگستانها.
4
1 دو نفر از دانشمندان و صاحبنظران به پيشنهاد رييس هر فرهنگستان.
ماده 5 (اصلاحي 29ˏ02ˏ1383) اصلاحی ۱۳۸۳/۰۲/۲۹
عضويت پيوسته و افتخاري در فرهنگستان مادامالعمري است و مدت عضويت وابسته را شوراي فرهنگستان تعيين ميكند و هرگاه تعداد اعضاي پيوسته از حداقل تعيين شده كمتر شود، شوراي فرهنگستان موظف است اعضاي جديد را با رعايت شرايط عضويت انتخاب و جهت صدور حكم به رياست جمهوري معرفي كند.
تبصره 1 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1372) اصلاحی ۱۳۷۲/۰۳/۲۵
هر يك از اعضاي پيوسته فرهنگستان كه در طول يكسال بدون موافقت رئيس فرهنگستان به طور متوالي در دوازده جلسه و يا بطور متناوب در شانزده جلسه شوراي فرهنگستان غيبت داشته باشد مستعفي شناخته خواهد شد. در مورد غيبت اعضاي وابسته و مستعفي شناخته شدن آنان مقرر شد در شوراي فرهنگستان زبان و ادب فارسي تصميم گرفته شود.
تبصره 2 (الحاقي 25ˏ03ˏ1372) الحاقی ۱۳۷۲/۰۳/۲۵
فرهنگستان مي تواند در موارد استثنايي عضويت عضو يا اعضايي را به دليل سلب صلاحيت اخلاقي با حداقل دو سوم آراء كل اعضاء و موافقت رييس جمهوري لغو كند.
ماده 6 (جایگزین 1388/07/21) جایگزینی ۱۳۸۸/۰۷/۲۱
افراد پيشنهادي براي عضويت در فرهنگستان به معرفي اعضاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي و يا خود فرهنگستان مربوطه و تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي بر اساس ضوابط و معيارهاي علمي مصوب انتخاب مي شوند.
ماده 7
رياست عاليه فرهنگستان با رييس جمهور است.
ماده 8
فرهنگستان زبان و ادب فارسي كه عالي ترين مرجع سياستگذاري و رسيدگي به مسائل زبان و ادب فارسي است سازماني است مستقل و از لحاظ اداري و استخدامي تابع مقررات عمومي مراكز و مؤسسات تحقيقاتي كشور آيين نامه داخلي فرهنگستان را نيز شوراي فرهنگستان تهيه خواهد كرد و به تصويب رياست عاليه خواهد رساند.
ماده 9 (اصلاحي 24ˏ08ˏ1373) اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴
دبيرخانه فرهنگستان زبان و ادب فارسي در فرهنگستان مستقر خواهد بود.
ماده 10 (اصلاحي 21ˏ07ˏ1388) اصلاحی ۱۳۸۸/۰۷/۲۱
رييس فرهنگستان از ميان اعضاي فرهنگستان، به پيشنهاد رييس جمهور و تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي و با حكم ايشان براي يك دوره چهار ساله انتخاب مي شوند. تغيير رؤساي مزبور به علل مختلف از جمله فوت، كناره گيري، عزل و استعفاء قبل از پايان دوره نيز مطابق همين شيوه خواهد بود.
تبصره (الحاقي 21ˏ07ˏ1388) الحاقی ۱۳۸۸/۰۷/۲۱
انتخاب مجدد رييس فرهنگستان بلامانع مي باشد.
ماده 11 (اصلاحي 24ˏ08ˏ1373) اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴
دبير فرهنگستان به انتخاب و حكم رئيس فرهنگستان منصوب مي شود.
ماده 12 (اصلاحي 24ˏ08ˏ1373) اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴
وظايف رييس فرهنگستان عبارت خواهد بود از:
1
تهيه طرحهاي پژوهشي و علمي و انتشاراتي و ارائه آن به شوراي فرهنگستان براي تصويب.
2
تهيه طرح تشكيلات داخلي فرهنگستان و ارائه آن براي تصويب هيأت امناء پس از تأييد شوراي فرهنگستان.
3
پيشنهاد عضويت فرهنگستان در مجامع بين المللي به شوراي فرهنگستان و پي گيري آن با رعايت مقررات و قوانين كشور.
4
انتصاب روساي گروه هاي علمي و پژوهشي.
5
پي گيري و نظارت بر حسن اجراي تصميمات شوراي فرهنگستان.
6
دعوت از اعضاء شوراي فرهنگستان براي تشكيل جلسات.
ماده 13
وظايف دبير فرهنگستان كه زير نظر رييس فرهنگستان انجام خواهد شد عبارت است از:
1
اداره كليه امور دبيرخانه اعم از اداري و مالي.
2
تأمين كاركنان مورد نياز فرهنگستان.
3
انجام دادن ساير اموري كه از طرف فرهنگستان به وي محول مي شود.
ماده 14(اصلاحي 24ˏ08ˏ1373) اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴
بودجه فرهنگستان همه ساله از طرف رئيس فرهنگستان به هيأت امناء پيشنهاد مي شود و پس از تصويب از طريق اعتبارات نهاد رياست جمهوري در اختيار فرهنگستان گذاشته مي شود. ضمناً مقرر شد هيأت امناي فرهنگستانها نسبت به تهيه و ارائه يك اساسنامه مشترك براي فرهنگستانها اقدام كند. ماده 14 (مكرر)(الحاقي 24ˏ09ˏ1383) : شوراي فرهنگستان در مواردي كه ضروري و يا مفيد تشخيص دهد مي تواند اختيار تصويب برخي از تصميمات گروههاي علمي تخصصي را با رعايت احكام اساسنامة خود به گروههاي تخصصي خود تفويض كند؛ در اين صورت مصوبات مذكور براي مدتي كه شوراي فرهنگستان تعيين مي نمايد به صورت آزمايشي اجرا مي شود و در مواردي كه تصميمات بايد به تأييد رييس جمهور برسد اجراي آزمايشي پس از تأييد ايشان صورت مي گيرد. تصويب نهايي اين موارد پس از بررسي مواردي كه بايد حك و اصلاح شوند يا تغيير نمايند با شوراي فرهنگستان خواهد بود.
ماده 15
اين اساسنامه در پانزده ماده و 2 تبصره در جلسات 208 مورخ 26 /10 /68 و 209 مورخ 24 /11 /68 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيده است.