اساسنامه فرهنگستان علوم جمهوري اسلامي ايران مصوب جلسات 96 الي 100 شوراي مشترك كميسيونهاي 1 و 2 شورايعالي انقلاب فرهنگي حسب اختيارات تفويضي به رياست شورايعالي مصوب 1367,09,01 با اصلاحات و الحاقات بعدي به استناد بند ۴ قانون اهداف و وظايف شورايعالي انقلاب فرهنگي و مصوبه يكصد و سي و ششمين نشست مورخ ۱۵ /۱۰ /۱۳۶۶ آن شورا، فرهنگستان علوم جمهوري اسلامي ايران كه به اختصار «فرهنگستان» ناميده ميشود طبق اين اساسنامه تشكيل ميشود.
ماده ۱
هدف نيل به استقلال علمي و فرهنگي و توسعه علوم و فنون و تقويت روح پژوهش و ارتقاي سطح علمي و فرهنگي كشور و دستيابي به آخرين يافته ها و نوآوري ها در عرصه دانش از طريق فعاليتهاي جمعي و جذب و حمايت و تشويق دانشمندان و محققان برجسته.
ماده ۲
وظايف: ۱ - كوشش در جهت گسترش مرزهاي دانش و تلاش مستمر براي ارتقاي سطح دانش و پژوهش در كشور. ۲ - بررسي و تحليل وضعيت علمي و فني و آموزشي و پژوهشي كشور و ارائه پيشنهاد در زمينه بهبود و ارتقاي آن به مراجع ذيربط. ۳ - انجام دادن امور مشاوره علمي و تحقيقاتي اساسي و مسائل مربوط به تكنولوژي كه از سوي دولت، شوراي پژوهشهاي علمي و مراكز علمي و تحقيقاتي از فرهنگستان درخواست مي شود و ارائه پيشنهادهاي لازم در اين زمينه ها. ۴ - مطالعه تجربيات كشورها در كسب و توسعه علوم و تكنولوژي و همچنين بررسي آخرين يافته هاي علمي و نحوه استفاده از آنها با توجه به زمينه ها و امكانات موجود در كشور. ۵ - تشويق و ترغيب دانشمندان و پژوهشگران به خلق آثار علمي، ادبي و هنري از طريق حمايت مادي و معنوي ايشان. ۶ - ايجاد تسهيلات لازم در جهت مقابله اطلاعات و نتايج تحقيقات و تبادل نظر بين دانشمندان و محققان و مبادله متخصصان و پژوهشگران با فرهنگستانهاي علوم ساير كشورها بويژه كشورهاي اسلامي و جهان سوم با واگذاري بورس و استفاده از مسافرتهاي علمي و فرصتهاي مطالعاتي از طريق مراجع ذيربط. ۷ - بررسي و پيشنهاد ضوابط در خصوص ارتقاي سطح علمي سمينارها و كنگره ها و كنفرانسهاي علمي در سطح ملي و بين المللي و ارزيابي اينگونه مجامع. 8 - برگزاري سمينارها و كنفرانسها و كنگره ها و سمپوزيوم ها در زمينه جديدترين يافته هاي علمي، فني و فرهنگي. ۹ - اشاعه اطلاعات و دانسته هاي علمي از طريق انتشار مجلات و كتب علمي و پژوهشي بالاخص نتايج تحقيقات و يافته هاي جديد علمي و فرهنگي در سطح كشور و جهان. ۱۰ - اعطاي پاداش و جايزه و نشان علمي به دانشمندان و پژوهشگران و مؤسساتي كه خدمات علمي برجسته اي انجام داده اند از طريق مراجع قانوني. ۱۱ - پيشنهاد تخصيص اعتبارات و امكانات تحقيقاتي براي فعاليتهاي دانشمندان برجسته. ۱۲ - بررسي و تصويب عضويت فرهنگستان در مجامع و سازمانهاي بين المللي كه وظايف و اهداف متناسب با وظايف و اهداف فرهنگستان دارند در چهار چوب قوانين و مقررات كشور.
ماده ۳
اركان فرهنگستان عبارت است از: ۱ - رئيس جمهور در مقام رياست عاليه فرهنگستان . ۲ (منسوخه 24ˏ08ˏ1373) - هيأت امناء. 3 - مجمع عمومي (متشكل از اعضاي علمي پيوسته). ۴ - رئيس فرهنگستان. ۵ - شوراي علمي (رئيس فرهنگستان و رؤساي گروههاي علمي). ۶ - دبير. 7 (الحاقي 21ˏ01ˏ1380) - هيئت امناي فرهنگستانهاي جمهوري اسلامي ايران 4 (جایگزین 1379/05/11) - تمامي فرهنگستانها يك هيئت امنا خواهند داشت. تركيب آن به اين شرح خواهد بود:
1
1 معاون اول رييس جمهور به عنوان رييس هيئت امنا.
2
1 وزراي علوم، تحقيقات و فنّاوري، بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و فرهنگ و ارشاد اسلامي.
3
1 رؤساي فرهنگستانها.
4
1 دو نفر از دانشمندان و صاحبنظران به پيشنهاد رييس هر فرهنگستان.
ماده ۵ (منسوخه 24ˏ08ˏ1373) منسوخ ۱۳۷۳/۰۸/۲۴
وظايف هيأت امناء: ۱ - انتخاب رئيس فرهنگستان از ميان سه نفري كه مجمع پيشنهاد مي كند و معرفي وي به رياست جمهوري براي صدور حكم. ۲ - تصويب سازمان اداري فرهنگستان. 3 - بررسي و تصويب خط مشي كلي. ۴ - بررسي و تصويب بودجه پيشنهادي. ۵ - تصويب حسابهاي سالانه. ۶ - بررسي و تصويب بودجه تفصيلي براساس اعتبارات مصوب در بودجه سالانه كشور در چهارچوب اساسنامه. ۷ - تصويب آئيننامه هاي مالي، معاملاتي، استخدامي و همچنين آئيننامه هاي داخلي فرهنگستان. ۸ - جلب و قبول كمكها و هداياي اشخاص حقيقي و حقوقي. ۹ - تصويب ضوابط مربوط به اعطاي پاداش و جوايز و بورس و نشان و مدال به افراد واجد شرايط. ۱۰ - پيشنهاد عضويت فرهنگستان در سازمانها و مجامع بين المللي به مراجع ذيصلاح.
ماده 6
مجمع عمومي : «مجمع» مركب است از كليه اعضاي پيوسته فرهنگستان، جلسه اين مجمع حداقل سالي يكبار تشكيل مي شود.
تبصره ۱
اعضاي وابسته مي توانند در مجمع بدون حق رأي شركت كنند.
تبصره 2
رياست مجمع با رئيس فرهنگستان است.
ماده ۷
وظايف مجمع عمومي : ۱ - تصويب سياستها و برنامه هاي علمي فرهنگستان. ۲ - تصويب نظامنامه نحوه اجراي فعاليتهاي علمي فرهنگستان. ۳ - تعيين دانشمنداني كه شرايط دريافت پاداش يا جايزه يا بورس يا مدال يا نشان و يا فرصت مطالعاتي را دارند و معرفي ايشان به رياست عاليه فرهنگستان. 4 (اصلاحي 24ˏ08ˏ1373) - انتخاب سه نفر براي تعيين رئيس فرهنگستان. 5 - انتخاب اعضاي پيوسته، وابسته و افتخاري.
ماده ۸
شوراي علمي : شوراي علمي مركب است از: - رئيس فرهنگستان، بعنوان رئيس شورا. - رؤساي گروههاي علمي.
ماده ۹
وظايف شوراي علمي : ۱ - بررسي سياستها و برنامه هاي علمي فرهنگستان و پيشنهاد آن به مجمع براي تصويب. ۲ - تصويب و تدوين نظامنامه نحوه اجراي فعاليتهاي علمي فرهنگستان و ارائه آن به مجمع براي تصويب. ۳ - تعيين وظايف گروههاي علمي. ۴ - بررسي و اظهارنظر درمورد طرحهاي علمي و ارجاع آن به گروههاي علمي ذيربط. ۵ - تعيين اهم مسائل و موضوعاتي كه لازم است مورد تحقيق قرار گيرد و پيشنهاد آنها به مراكز علمي ذيصلاح در كشور. ۶ - تهيه و تدوين ضوابط مربوط به اعطاي پاداش و جوايز و بورس و نشان و مدال به افراد واجد شرايط و پيشنهاد آن به هيأت امناء جهت تصويب . ۷ - تعيين دانشمنداني كه شرايط دريافت پاداش يا جايزه يا بورس يا مدال يا نشان و يا فرصت مطالعاتي را دارند و معرفي ايشان به مجمع براي تصويب. ۸ - بررسي و پيشنهاد ضوابط درخصوص ارتقاي سطح علمي سمينارها و كنگره ها و كنفرانسهاي علمي در سطح ملي و بين المللي و ارزيابي اينگونه مجامع. ۹ - انجام دادن ساير كارهايي كه از سوي هيأت امناء، مجمع و رياست فرهنگستان به اين شورا ارجاع ميشود.
ماده 10 (اصلاحي 21ˏ07ˏ1388) اصلاحی ۱۳۸۸/۰۷/۲۱
رئيس فرهنگستان از ميان اعضاي فرهنگستان، به پيشنهاد رئيس جمهور و تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي و با حكم ايشان براي يك دوره چهارساله انتخاب مي شوند. تغيير رؤساي مزبور به علل مختلف از جمله فوت، كناره گيري، عزل و استعفاء قبل از پايان دوره نيز مطابق همين شيوه خواهد بود.
تبصره (الحاقي 21ˏ07ˏ1388) الحاقی ۱۳۸۸/۰۷/۲۱
انتخاب مجدد رئيس فرهنگستان بلامانع مي باشد.
ماده ۱۱
وظايف رئيس فرهنگستان : ۱ (منسوخه 24ˏ08ˏ1373) - پيشنهاد مصوبات شوراي علمي و مجمع به هيأت امناء جهت بررسي و تصويب نهايي. ۲ - پيشنهاد سازمان اداري، بودجه و حسابهاي سالانه به هيأت امناء جهت تصويب. 3 (اصلاحي 24ˏ08ˏ1373) - پيشنهاد عضويت فرهنگستانها در مجامع بين المللي. ۴ (منسوخه 24ˏ08ˏ1373) - پيشنهاد انتصاب دبير فرهنگستان در مجامع بين المللي به هيأت امناء. 5 - انتصاب رؤساي گروههاي علمي. 6 - پيشنهاد افراد به عنوان اعضاي پيوسته، وابسته و يا افتخاري فرهنگستان به مجمع جهت تصويب. 7 - پيگيري و نظارت بر حسن اجراي تصميمات هيأت امناء مجمع و شوراي علمي. 8 (اصلاحي 24ˏ08ˏ1373) - دعوت از اعضاي مجمع و شوراي علمي براي تشكيل جلسه. 7(الحاقي 28ˏ09ˏ1402) - بازآرايي، تغيير و تشكيل گروه هاي علمي جديد فرهنگستان
ماده 12 (اصلاحي 24ˏ08ˏ1373) اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴
دبير فرهنگستان : دبير فرهنگستان به انتخاب و حكم رئيس فرهنگستان منصوب مي شود.
ماده ۱۳
وظايف دبير فرهنگستان : ۱ - اداره كليه امور دبيرخانه اعم از اداري و مالي. ۲ - تأمين كاركنان مورد نياز فرهنگستان. ۳ - انجام دادن ساير اموري كه از طرف هيأت امناء، مجمع، شوراي علمي و رياست فرهنگستان به وي محول ميشود.
ماده ۱۴
گروههاي علمي : گروههاي علمي فرهنگستان عبارتند از: ۱ - گروه علوم و معارف اسلامي. ۲ - گروه علوم انساني. ۳ - گروه علوم پايه. ۴ - گروه علوم مهندسي. ۵ - گروه علوم كشاورزي. 6 (الحاقي 27ˏ02ˏ1373) - شاخة دامپزشكي (اين شاخه از گروه كشاورزي جدا شود و به صورت گروه مستقل در فرهنگستان علوم درآيد.)
تبصره ۱
هرگروه علمي متشكل از تعدادي از اعضاي پيوسته و يا وابسته فرهنگستان است كه با توجه به نوع تخصص ايشان توسط رئيس فرهنگستان براي عضويت در گروه انتخاب شده اند هر گروه علمي رئيس خواهد داشت كه توسط رئيس فرهنگستان منصوب مي شود.
تبصره ۲
وظيفه گروه تنظيم و ارائه برنامه هاي علمي به شوراي عالي خواهد بود.
ماده ۱۵
فرهنگستان مؤسسه اي است با شخصيت حقوقي مستقل كه به وزارت فرهنگ و آموزش عالي وابسته است، اعتباراتي كه براي فرهنگستان در بودجه سالانه كشور منظور ميشود در رديف خاص و به صورت كمك خواهد بود.
ماده ۱۶
فرهنگستان جز در مورد ذيحسابي موضوع ماده ۳۱ قانون محاسبات عمومي از لحاظ امور مالي و معاملاتي تابع مقرراتي خواهد بود كه از طرف هيأت امناء تصويب مي شود.
ماده 17(اصلاحي 21ˏ01ˏ1380) اصلاحی ۱۳۸۰/۰۱/۲۱
فرهنگستان داراي اعضاي پيوسته، وابسته و افتخاري خواهد بود كه با پيشنهاد رييس فرهنگستان يا حداقل پنج تن از اعضاي مجمع و با تصويب مجمع عمومي با حكم رييس فرهنگستان به عضويت فرهنگستان پذيرفته مي شوند. عضويت اعضاي پيوسته و افتخاري مادام العمر خواهد بود.
تبصره ۱
اعضاي پيوسته بايد ايراني و ملتزم به رعايت قوانين جمهوري اسلامي ايران باشند. همچنين اين اعضاء بايد حداقل داراي درجه دانشياري با رهبري پژوهشي باشند. عضويت خبرگان بدون مدرك در صورتي كه درجه علمي ايشان طبق مقررات مربوط معادل موارد فوق ارزيابي شده باشد بلامانع است .
تبصره ۲
دانشمندان برجسته بين المللي به عضويت افتخاري فرهنگستان پذيرفته ميشوند وظيفه اي در فرهنگستان ندارند و انتخاب ايشان به احترام مقام علميشان است .
تبصره 3 (الحاقي 25ˏ03ˏ1372) الحاقی ۱۳۷۲/۰۳/۲۵
هريك ازاعضاي پيوسته فرهنگستان "علوم" كه در طول يكسال، شش ماه متوالي يا بيش از دو سوم جلسات را بدون موافقت رئيس فرهنگستان غيبت داشته باشد مستعفي شناخته خواهد شد درمورد غيبت وابسته و افتخاري و مستعفي شناخته شدن آنها مقرر شد در مجمع عمومي فرهنگستان علوم تصميم گيري شود.
تبصره 4(الحاقي 21ˏ01ˏ1380) الحاقی ۱۳۸۰/۰۱/۲۱
عضويت اعضاي وابسته براي مدت چهار سال خواهد بود و ادامه عضويت آنان به همان طريقي است كه در اساسنامه پيش بيني شده است.
ماده 16(اصلاحي 28ˏ09ˏ1402) اصلاحی ۱۴۰۲/۰۹/۲۸
تعداد اعضاي پيوسته فرهنگستان حداكثر 90 نفر خواهد بود و در تكميل اين اعضاء تا سقف مذكور، اولويت انتخاب از ميان اعضاي گروه هاي جديد است.
تبصره(الحاقي 28ˏ09ˏ1402) الحاقی ۱۴۰۲/۰۹/۲۸
انتخاب و پذيرش اعضاي پيوسته جديد بيش از سقف مذكور در اين ماده، به تعداد اعضاي پيوسته بالاي 85 سال سن (ضمن ادامه عضويت دائم اين اعضاء با دارا بودن تمامي اختيارات)، امكان پذير است.
ماده 19 (اصلاحي 24ˏ08ˏ1373) اصلاحی ۱۳۷۳/۰۸/۲۴
آئين نامه چگونگي رسيدگي به حسابهاي سالانه مؤسسه با هماهنگي نهاد رياست جمهوري و وزارت امور اقتصادي و دارائي تهيه و به تصويب هيأت امناء مي رسد. ضمناً مقرر شد هيأت امناي فرهنگستانها نسبت به تهيه و ارائه يك اساسنامه مشترك براي فرهنگستانها اقدام كند.
ماده 20
اين اساسنامه مشتمل بر بيست ماده و هفت تبصره در جلسات 96، 97، 98، 99، 100 مورخ 3 /8 /1367، 10 /8 /1367، 17 /8 /1367، 24 /8 /1367، 1 /9 /1367 شوراي مشترك كميسيونهاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيد. رئيس شورايعالي انقلاب فرهنگي – سيد علي خامنه اي