سياستها و راهبردهاي ارتقاي سلامت زنان (مصوب جلسه 613 مورخ 1386/8/8 شوراي عالي انقلاب فرهنگي) مصوب 1386,08,08 با اصلاحات و الحاقات بعدي سلامت زنان به عنوان جايگاه والاي او در جوهره خلقت به ويژه در شكل گيري فرهنگ، تربيت، سعادت و حفظ و ارتقاي سلامت خانواده و جامعه داراي نقش تعيين كننده است كه اين خود تحت تأثير حقوق اساسي آنان در خانواده و اجتماع قرار مي گيرد. قانون اساسي جمهوي اسلامي ايران با حمايت از حقوق انساني، اجتماعي و فرهنگي همه افراد اعم از زن و مرد، سلامت افراد را يك حق اساسي دانسته و تأمين نيازهاي سلامت آنها را تكليف اصلي دولت شمرده است. منشور حقوق زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران نيز بر حق سلامت زنان در بهره مندي و دسترسي به خدمات، حمايت ها و مراقبت هاي بهداشتي درماني مورد نياز و با كيفيت مناسب تأكيد مي نمايد. شوراي عالي انقلاب فرهنگي براساس پيشنهاد شوراي فرهنگي- اجتماعي زنان سياست هاي لازم و راهبردهاي اساسي براي تضمين سلامت زنان و دستيابي آنان به مراقبت هاي همه جانبه و مورد نياز در دوره هاي مختلف زندگي را با تكيه بر پژوهش هاي انجام شده در ابعاد مختلف و با تأكيد بر عوامل فرهنگي تأثيرگذار به شرح ذيل تصويب مي نمايد:
ماده 1
تعاريف: 1 - سلامت: عبارت از رفاه كامل جسمي، رواني، اجتماعي و معنوي است و تنها به نبود بيماري و معلوليت اطلاق نمي شود. 2 - حق سلامت: حق سلامت زنان به معناي برخورداري از سلامت جسمي، رواني، اجتماعي و معنوي در زندگي فردي، خانوادگي و اجتماعي با توجه به ويژگي هاي آنان در مراحل مختلف زندگي بوده و از جمله حقوق طبيعي و همگاني محسوب مي شود و مسئوليت تأمين آن بر عهده دولت ها مي باشد. يافته هاي علمي جديد درباره سلامت زنان و نظام هاي سلامت بر رويكردهاي ادغام يافته سلامت در طي دوره هاي زندگي تأكيد دارد و آن را نكته اي كليدي و با اهميت در برنامه هاي پژوهشي و برنامه ريزي به شمار مي آورند. در چنين رويكردي ابعاد فيزيكي، رواني، اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و معنوي زندگي زنان با در نظر گرفتن نقش هاي چندگانه فردي، اجتماعي و خانوادگي آنان مد نظر قرار مي گيرد. 3 - سلامت معنوي: يكي از ابعاد سلامت كه در ارتباط با زندگي و رستگاري در دنيا و پس از آن است و با احساسات عميق و عقايد انسان به ويژه در بعد مذهبي و جداي از بخش مادي و جسماني زندگي مي باشد. 4 - ارتقاي سلامت: عبارت است از فرآيند توانمندسازي افراد جهت افزايش تسلط بر سلامت خود و بهبود آن 5 - پيشگيري از بيماري ها: پيشگيري از بيماري ها، دربرگيرنده اقداماتي است كه علاوه بر جلوگيري از وقوع بيماري (نظير كاهش عوامل خطر)، پيشرفت آن را نيز متوقف كرده و در صورت بروز، عوارض آن را كم مي كند. 6 - رفتارهاي پرخطر: رفتارهايي است كه موجب افزايش احتمال بروز بيماري، جراحت و يا ناتواني در طول زندگي مي گردد. 7 - عوامل خطر: عبارت است از رفتار، ابعاد شيوه زندگي يا وضعيت اجتماعي، اقتصادي يا زيست شناختي كه همراه با استعداد فزاينده اي از ابتلا به بيماري، ناخوشي يا صدمات بوده و يا به وجود آورنده و علت اين حالت ها باشد. 8 - نظام سلامت: تمام فعاليت هايي كه هدف اصلي آنها، حفظ، ارتقاء و يا بازگرداندن سلامت است. 9 - معلوليت اجتماعي: هرگونه نقص يا ناتواني شديد در انجام فعاليت هاي اساسي و عملكرد زندگي خانوادگي و اجتماعي (تحصيل، اشتغال، معاشرت) كه بر سلامت تأثير مي گذارد.
ماده 2
اهداف:
1
ارتقاء و توسعه سلامت زنان در ابعاد جسمي، رواني، فرهنگي، اجتماعي و معنوي در دوره هاي مختلف زندگي و پيشگيري از بيماري ها و كاهش عوامل خطر سلامت زنان
2
تقويت سياست ها و برنامه هاي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي به سمت سلامت زنان و نيازهاي بهداشتي ـ درماني آنان.
3
افزايش آگاهي جامعه و خانواده از دانش و نيازهاي سلامت زنان و نقش آن در توسعه
4
تقويت نقش محوري زنان در تأمين سلامت خود، خانواده و جامعه و افزايش مشاركت آنان در سطوح مختلف تصميم گيري و اجرا.
5
افزايش دسترسي زنان به اطلاعات (به ويژه از طريق رسانه هاي ملي و جمعي) خدمات و مراقبت هاي سلامت واجد كيفيت و متناسب با نيازهاي آنان در دوره هاي مختلف زندگي.
6
اصلاح و رفع موانع فرهنگي- اجتماعي و اقتصادي مؤثر بر سلامت زنان
ماده 3
سياست ها:
1
توجه به مسئوليت ها و نقش هاي متعدد فيزيولوژيك، خانوادگي و اجتماعي زنان و توجه به انسجام مراقبت هاي بهداشتي و درماني زنان و پيشگيري از بيماري ها در تمامي دوره هاي زندگي.
2
توجه به ابعاد مختلف سلامت زنان از جمله جسمي، رواني، اجتماعي و معنوي.
3
توجه به تأثير شرايط فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و زيست محيطي زندگي بر سلامت زنان
ماده 4
راهبردها 1 - بازنگري مستمر، ارزشيابي و نظارت بر اجراي سياست ها و برنامه هاي سلامت زنان،طراحي و استقرار نظام پايش و مراقبت سلامت زنان در نظام سلامت كشور. 2 - تقويت همكاري ها و هماهنگي هاي بين بخشي در تدوين برنامه هاي مؤثر بر ارتقاي سلامت زنان از طريق شوراي عالي سلامت 3 - شناسايي و تلاش جهت رفع موانع فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي مؤثر بر ارتقاي سلامت زنان 4 - ارزيابي مستمر وضعيت سلامت زنان و شناسايي عوامل مؤثر بر بهبود آن و راه هاي تقويت و توسعه آنها، طراحي و استقرار نظام جامع اطلاعات سلامت زنان 5 - توسعه آگاهي زنان و خانواده ها از نقش و مسئوليت هاي متعدد زنان در خانواده واجتماع و همچنين نيازهاي سلامت زنان در مراحل مختلف زندگي اعم از كودكي، بلوغ، ازدواج، باروري،شيردهي، يائسگي و سالمندي. 6 - تدوين برنامه هاي آموزشي متناسب با نيازهاي سلامت زنان و عوامل فرهنگي و اجتماعي تأثيرگذار بر آن از طريق تعامل بين بخشي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي بادستگاه هاي ذيربط. 7 - فرهنگسازي و اصلاح باورهاي جامعه نسبت به جايگاه زنان در تصميم گيري و تصميم سازي ونقش آنان در سلامت خود و جامعه و افزايش مشاركت آنان در مديريت هاي بخش سلامت زنان. 8 - حمايت از مشاركت سازمان هاي غيردولتي مرتبط با زنان در توسعه سلامت زنان و بهبودمحيط زيست. 9 - افزايش دسترسي زنان به نيروهاي متخصص و همگن خدمات سلامت در ابعاد كمي و كيفي متناسب با نيازهاي دوره هاي مختلف زندگي آنان و رفع موانع فرهنگي، اقتصادي و فيزيكي براي دسترسي و استفاده از خدمات مورد نياز سلامت خود 10 - برنامه ريزي مناسب جهت دسترسي به خدمات و حمايت هاي ويژه مورد نياز سلامت براي دختران و زنان آسيب پذير، زنان سرپرست خانوار، خودسرپرست و داراي معلوليت هاي فيزيكي، رواني و اجتماعي توسط دستگاه هاي ذيربط از قبيل سازمان بهزيستي، كميته امداد امام خميني و بنياد شهيد و ايثارگران. 11 - توسعه فرهنگ ورزش در بين دختران و زنان، رفع موانع موجود و دسترسي آنان به امكانات مورد نياز و بهينه سازي اوقات فراغت آنان توسط سازمان تربيت بدني و وزارتخانه هاي آموزش و پرورش، علوم، تحقيقات و فناوري و بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. 12 - تقويت برنامه ها و خدمات و توسعه آگاهي دختران و زنان درخصوص پيشگيري از بيماري هاي خاص و شايع زنان، تشخيص زودرس آن، بهبود فرهنگ تغذيه، سوء مصرف مواد و مصرف دخانيات با توجه به آسيب پذيري شرايط فيزيولوژيك آنان در دوره هاي مختلف زندگي . 13(اصلاحي 31ˏ03ˏ1390) - رعايت اصول و ضوابط معماري اسلامي و ملي با توجه به خصوصيات روحي و جسمي بانوان در شهرسازي، ساخت و تجهيز مدارس و مراكز فرهنگي و ورزشي ويژه آنان توسط شهرداري ها و وزارت راه و شهرسازي. 14 - آموزش لازم و فعال كردن زنان جهت ارتقاي آگاهي و تربيت اعضاي خانواده در زمينه شيوه هاي سالم زندگي توسط رسانه هاي ملي و جمعي و وزارت آموزش و پرورش. 15 - تقويت ارتباط فعال با حوزه هاي علميه جهت انعكاس موضوعات سلامت زنان به آنان و رفع ابهامات و شفاف سازي ديدگاه هاي فقهي در تأمين امنيت و حق سلامت زنان. 16(اصلاحي 08ˏ04ˏ1390) - بهبود وضعيت سلامت محيط كار و تأثير آن بر سلامت زنان شاغل به ويژه در دوران بارداري و شيردهي توسط وزارت كار و وزارت تعـاون، كار و رفاه اجتماعي. 17 - حمايت از ترويج و تسهيل امر ازدواج و تشويق جوانان براي تشكيل خانواده پايدار بر اساس معيارهاي صحيح و مناسب و رفع موانع فرهنگي و اقتصادي آن به عنوان عامل مؤثر بر سلامت. 18 - اتخاذ تدابير لازم جهت اصلاح قوانين، مقررات و برنامه ها و ساختارهاي حقوقي، اقتصادي و فرهنگي در راستاي حمايت از زنان خانواده با تأكيد بر سلامت . 19 - افزايش آگاهي هاي زوجين و آموزش هاي لازم در زمينه حقوق، تكاليف، روابط سالم زناشويي، بهداشت باروري، مهارتهاي زندگي، حسن خلق و معاشرت. 20 - اصلاح نگرش خانواده ها نسبت به رفع تبعيض بين كودكان خود.. 21 - توانمندسازي، آموزش، افزايش آگاهي و حمايت از زنان، خانواده و جامعه در خصوص مهارتهاي لازم زندگي با توجه به آموزه هاي ديني و شرايط فرهنگي، بومي و منطقه اي در پيشگيري و كنترل آسيب هاي اجتماعي . 22 - شفاف سازي مسئوليت و تقويت نقش و عملكرد دستگاه ها و سازمان هاي مختلف در پيشگيري، ايمن سازي و كنترل آسيب هاي اجتماعي تأثيرگذار بر سلامت زنان در راستاي برنامه چهارم توسعه كشور. 23 - اتخاذ تدابير مناسب جهت پيشگيري و كاهش هر گونه ظلم و خشونت خانوادگي و اجتماعي در تهديد سلامت جسماني و رواني زنان و حمايت از قربانيان خشونت توسط قوه قضائيه، نهادهاي فرهنگي و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. 24 - اتخاذ تدابير مناسب جهت ارتقاي سلامت زنان شاغل با توجه به نقش هاي خانوادگي (همسر و مادر) و اجتماعي آنان . 25 - افزايش آگاهي جامعه از نقش و تأثير شغل خانه داري در سلامت و توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور و حمايت از آن توسط وزارت كار و امور اجتماعي و قوه قضائيه. 26(اصلاحي 08ˏ04ˏ1390) - توسعه مهارت ها و ظرفيت هاي شغلي و كسب درآمد براي زنان از طريق خود اشتغالي و مشاغل خانگي به ويژه در اقشار آسيب پذير و نيازمند توسط وزارت تعـاون، كار و رفاه اجتماعي. مصوبه فوق در جلسه 613 مورخ 1386/8/8 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيد. رئيس جمهور و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي - محمود احمدي نژاد