قانون آئين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي جهت مشاهده متن كامل "آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي" منتشر شده توسط معاونت قوانين مجلس در دی ماه 1404 به شماره شناسنامه (49296) با عنوان "قانون آئين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي ( نسخه منتشره معاونت قوانين، اداره كل اسناد و تنقيح قوانين مجلس شوراي اسلامي، دي ماه 1404 با اعمال آخرين اصلاحات و الحاقات) " مراجعه نماييد مصوب 1378,07,18 با اصلاحات و الحاقات بعدي
مبحث اول
تشكيل و افتتاح مجلس اول - تشكيل مجلس
ماده 1
محل مجلس شوراي اسلامي ايران محل تشكيل اولين مجلس خبرگان است كه قانون اساسي ايران در آن به تصويب رسيده است و هيچ محل ديگري براي تشكيل جلسات عمومي رسميت ندارد مگر با تصويب دو سوم نمايندگان حاضر در مجلس.
تبصره
در مواقع اضطراري كه اجتماع و تشكيل جلسات در محل رسمي ممكن نباشد، محل جديد تشكيل جلسات بايد رسماً از طرف هيأت رئيسه به اطلاع نمايندگان برسد. دوم - افتتاح مجلس
ماده 2
نخستين جلسه هر دوره مجلس شوراي اسلامي طبق اصل شصت و پنجم (65) قانون اساسي با حضور حداقل دو سوم مجموع نمايندگان رسميت مي يابد. در آغاز جلسه آيات (35) تا (42) سوره شوري تلاوت مي شود. پس از قرائت پيام مقام معظم رهبري مراسم سوگند انجام و در پايان جلسه، نمايندگان به منظور بزرگداشت بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران حضرت امام خميني (ره) و شهيدان انقلاب اسلامي و اداي احترام و تجديد عهد با آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند يافت. سوم - تشريفات سوگند
ماده 3
نمايندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (67) قانون اساسي سوگند ياد مي كنند. متن سوگندنامه توسط رئيس قرائت مي شود و نمايندگان به حالت اجتماع در حال قيام آن را تكرار و پس از انجام مراسم تحليف، سوگندنامه را امضاء مي كنند. نمايندگان اقليت هاي ديني اين سوگند را با ذكر كتاب آسماني خود ياد خواهند كرد. نمايندگاني كه در جلسه نخست شركت ندارند بايد در اولين جلسه رسمي كه حضور پيدا مي كنند سوگند را بجا آورند و ذيل سوگندنامه را امضاء كنند. چهارم - جايگاهها
ماده 4
جايگاه نمايندگان، پس از ارائه اعتبارنامه نمايندگان به مجلس به حكم قرعه تعيين مي شود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد. قرعه كشي هر شش ماه يكمرتبه تجديد مي شود. نمايندگاني كه در قرعه قبل در قسمت جلو مجلس بوده اند به حكم قرعه در قسمت دوم مجلس استقرار خواهند يافت. در دو رديف اول رئيس جمهور، معاونان و مشاوران او، اعضاي شوراي نگهبان و هيأت وزيران و معاونان امور مجلس و ديگر افراد مجاز طبق اين آيين نامه خواهند نشست و افراد مذكور بهيچوجه مجاز به نشستن در صندلي نمايندگان و يا تردد در محل استقرار نمايندگان نمي باشند.
ماده 5
خبرنگاران و تماشاچيان با داشتن كارت مخصوص همان جلسه و نيز مأمورين انتظامات مجلس در محل هاي مخصوص، حق حضور خواهند داشت و بايد در تمام مدت جلسه ساكت باشند و از هرگونه بي نظمي خودداري كنند. در غير اينصورت با دستور رئيس، تالار جلسه را ترك مي نمايند. در صورتي كه عمل آنان مستوجب تعقيبات كيفري بشود فرد خاطي با رعايت مقررات توسط مأمورين انتظامات مجلس توقيف و به مراجع صالحه تسليم خواهد شد.
تبصره 1
هر يك از نمايندگان مي تواند در هر جلسه براي حداكثر سه نفر كه به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور كارت ورود به محل تماشاچيان را بنمايد. انتظامات مجلس موظف به صدور كارت براي آنان مي باشد.
تبصره 2
سازمان اداري مجلس، با رعايت موازين تعيين شده از طرف هيأت رئيسه، براي خبرنگاران جرائد داخلي كه طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و براي خبرنگاران خارجي با معرفي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي كارت موقت غيرقابل انتقال صادر مي نمايد. پنجم - انتظام مجلس
ماده 6
حفظ انتظام وامنيت محوطه مجلس بعهده رئيس مجلس و در غياب او به عهده نواب رئيس است. هيچ مقام و قوه اي بدون اجازه رئيس، حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.
ماده 7
رئيس جمهور و معاونان او، وزيران به اجتماع يا به انفراد حق شركت در جلسات علني مجلس را دارند و مي توانند مشاوران خود را نيز همراه داشته باشند و رئيس قوه قضائيه براي شركت در مراسم تحليف رئيس جمهور در مجلس شركت مي كند و همچنين اعضاي شوراي نگهبان حق حضور در كليه جلسات رسمي مجلس را دارند و چنانچه طرح يا لايحه اي با قيد دو يا سه فوريت در دستور مجلس قرار گيرد اعضاء شوراي نگهبان بايد در آن جلسه شركت نمايند.
تبصره 1
در صورتي كه مسؤولين اجرائي و قضائي از طرف رئيس مجلس براي دفاع و توضيح طرح و يا لايحه دعوت شده باشند، شركت آنان در جلسات مربوط به آن طرح و لايحه بلامانع است.
تبصره 2
رئيس و دادستان ديوان محاسبات و معاونان امور مجلس وزراء و سازمان برنامه و بودجه و آن عده از كاركنان و مستخدمين مجلس كه حضور آنان در تالار جلسه ضروري باشد با اجازه هيأت رئيسه حق حضور در جلسات را دارند.
ماده 8
حمل هر نوع اسلحه براي كساني كه وارد ساختمان اصلي مجلس مي شوند مطلقاً ممنوع است.
مبحث دوم
تشكيلات قانونگذاري مجلس اول - هيأت هاي رئيسه مجلس
الف
هيأت رئيسه سني
ماده 9
مسن ترين فرد از نمايندگان حاضر به عنوان رئيس سني و فرد بعدي به عنوان نايب رئيس و دو نفر از جوانترين نمايندگان حاضر به سمت منشي معين مي شوند و در جايگاه هيأت رئيسه قرار مي گيرند. در صورت تساوي سن، هيأت رئيسه سني با قيد قرعه از بين مسن ترين و جوانترين نمايندگان حاضر تعيين خواهد شد. اعلام هيأت رئيسه سني با اداره كل قوانين مجلس است.
ماده 10
وظايف هيأت رئيسه سني، اداره جلسه افتتاحيه، انجام مراسم تحليف، اقتراع شعب و اجراي انتخابات هيأت رئيسه موقت است.
ب
هيأت رئيسه موقت
ماده 11
انتخاب هيأت رئيسه موقت در دومين جلسه علني مجلس انجام خواهد شد. تركيب و طرز انتخاب آن مانند هيأت رئيسه دائم است، به جز اينكه اكثريت نسبي در انتخاب رئيس كافي خواهد بود. هيأت رئيسه موقت بلافاصله پس از انتخاب، با متن سوگندنامه هيأت رئيسه دائم مراسم تحليف را بجاي خواهد آورد.
ماده 12
وظايف هيأت رئيسه موقت اداره جلسات مجلس تا زمان تأييد اعتبارنامه دو سوم نمايندگان و اجراي انتخابات هيأت رئيسه دائم و تمشيت امور اداري مجلس است.
ج
هيأت رئيسه دائم
ماده 13
پس از تصويب اعتبارنامه حداقل دو سوم مجموع نمايندگان، هيأت رئيسه موقت اقدام به انتخاب هيأت رئيسه دائم مي كند، اعضاء هيأت رئيسه دائم براي يكسال انتخاب مي شوند. مبناي تجديد انتخابات ساليانه، سالروز انتخابات هيأت رئيسه قبلي بوده و در صورتي كه با تعطيلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام مي گردد و مسووليت هيأت رئيسه جديد از سالروز انتخابات قبل تفويض خواهد گرديد.
ماده 14
هيأت رئيسه دائم مركب از رئيس، دو نايب رئيس، شش منشي و سه كارپرداز مي باشد.
ماده 15
انتخاب رئيس در نوبت اول با اكثريت مطلق آراء نمايندگان صاحب رأي است و انتخاب نواب رئيس، منشي ها و كارپردازان هر كدام جداگانه و با اكثريت نسبي و رأي مخفي و با ورقه خواهد بود. در صورتي كه در انتخاب رئيس در نوبت اول اكثريت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اكثريت نسبي كافي خواهد بود.
تبصره 1
چنانچه آراء براي رئيس، نواب رئيس، منشي ها، كارپردازان با يكديگر برابر باشد، حسب مورد به قيد قرعه تعيين مي شوند.
تبصره 2
در صورتي به فرد غايب در جلسه مي توان رأي داد كه قبل از تشكيل جلسه مربوط به انتخابات هيأت رئيسه، كتباً نامزدي خود را به اداره كل قوانين مجلس اعلام كرده باشد.
ماده 16
قبل از اخذ رأي براي هيأت رئيسه، اسامي داوطلبان به ترتيب وصول به هيأت رئيسه بدون بحث در جلسه علني اعلام خواهد شد.
ماده 17
اعضاء هيأت رئيسه دائم، پس از انتخاب، در حضور نمايندگان به ترتيب زير سوگند ياد مي كنند و موظف به رعايت دقيق مفاد آن مي باشند. بسم الله الرحمن الرحيم «من به عنوان عضو هيأت رئيسه مجلس شوراي اسلامي در برابر قرآن مجيد به خداوند قادر متعال سوگند ياد مي كنم كه حداكثر توان خود را براي اجراء آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي با مراعات بي طرفي كامل در انجام وظايف بكار گيرم و از هرگونه اقدام مخالف آيين نامه اجتناب نمايم.»
ماده 18
نواب رئيس به ترتيب تعداد آراء به عنوان نايب رئيس اول و نايب رئيس دوم و در صورت تساوي آراء با قيد قرعه انتخاب مي شوند و در غياب رئيس مجلس به ترتيب، وظايف و اختيارات او را بر عهده خواهند داشت.
تبصره
رئيس مجلس مي تواند حتي هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمي را به ترتيب به عهده نواب رئيس بگذارد.
ماده 19
اگر رئيس مجلس پيش از انقضاي مدت از رياست استعفاء دهد يا فوت شود نواب رئيس به ترتيب تقدم، جلسه را منعقد مي سازند و متن استعفاء نامه را قرائت يا فوت را اعلام مي دارند. در مورد فوت به احترام متوفي جلسه ختم مي شود و در هر صورت در جلسه بعد نايب رئيس جلسه را تشكيل مي دهد و رئيس جديد طبق آيين نامه داخلي مجلس انتخاب مي شود. در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاء نامه در مجلس و استماع توضيحات رئيس مستعفي و مذاكراتي كه نمايندگان لازم بدانند، چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئيس جديد در جلسه بعد به عمل مي آيد، حداكثر توضيحات رئيس و مذاكرات نمايندگان يكساعت خواهد بود.
تبصره 1
در مورد فوت يا استعفاء ساير اعضاي هيأت رئيسه نيز بايد بدون تشريفات در جلسه بعد انتخاب فرد يا افراد جديد به عمل آيد.
تبصره 2
انتخاب رئيس و هر يك از اعضاء هيأت رئيسه جديد براي مدت باقيمانده از يكسال خواهد بود.
ماده 20
هيچيك از اعضاء هيأت رئيسه مجلس نمي تواند به عضويت كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و درصورتي كه هر يك از اعضاء اين كميسيون به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از كميسيون مستعفي شناخته شده و مطابق مراتب منظور در اين آيين نامه نسبت به تعيين كميسيون جديد اقدام خواهند نمود و همچنين نمي توانند به عنوان رئيس يا مخبر كميسيون هاي مجلس انتخاب گردند و در صورتي كه رئيس يا مخبر كميسيون ها به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از سمت خود در كميسيون مستعفي شناخته مي شوند.
ماده 21
وظايف و اختيارات رئيس مجلس عبارتند از :
1
اداره جلسات مجلس به شرح مواد اين آيين نامه.
2
نظارت بر كليه امور اداري، مالي، استخدامي و سازماني مجلس.
3
امضاي كليه احكام استخدامي بر اساس آيين نامه استخدامي كاركنان مجلس و ساير قوانين و مقررات.
4
امضاي كليه نامه هاي مربوط به امور قانون گذاري و پارلماني مجلس.
5
حضور در نهادهاي قانوني كه رئيس مجلس عضو آنها است.
6
ارائه گزارش كامل از تصميمات و اقدامات هيأت رئيسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحدهاي تابعه آن هر سه ماه يكبار به نمايندگان.
7
ساير موارد مذكور در قانون اساسي و ديگر مقررات.
ماده 22
وظايف منشيان عبارتند از:
1
مراقبت در ضبط و تحرير صورت مذاكرات و چاپ و توزيع آنها.
2
قرائت طرحها و لوايح، پيشنهادها، نوشته ها و مطالبي كه بايد به اطلاع مجلس برسد.
3
تنظيم پيشنهادهاي واصله از طرف نمايندگان به ترتيب وصول با قيد شماره.
4
ترتيب اجازاتي كه نمايندگان در جلسه براي نطق مي خواهند، با رعايت حق تقدم و قيد شماره ترتيب.
ماده 23
وظايف و اختيارات هيأت رئيسه عبارتند از:
1
مسؤوليت كليه امور اداري، مالي، استخدامي و سازماني مجلس.
2
تصويب بودجه پيشنهادي ساليانه مجلس و ارجاع آن به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طي مراحل قانوني.
3
مشاركت در تصويب حقوق مالي نمايندگان طبق اين آيين نامه.
4
انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس.
5
نظارت بر انجام امور مربوط به گزارشها و چاپ و توزيع آنها.
6
تهيه و تنظيم برنامه هفتگي مجلس.
7
مسؤوليت و نظارت بر رعايت اوقات و مهلت هاي قانوني مذكور در اين آيين نامه.
8
دعوت از وزيران و مسؤولان اجرائي و قضائي به مجلس.
9
اعلام مراتب رد اعتبارنامه يا استعفاي نمايندگان به وزارت كشور.
10
بررسي و حل و فصل مسائل و مشكلات كميسيون ها و شعب.
11
حفظ شأن و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جايگاه قانوني نمايندگان.
12
نظارت بر عملكرد نمايندگان منتخب مجلس در هيأت ها و مجامع و شوراها و دريافت گزارش آنان.
تبصره
جلسات هيأت رئيسه با حضور حداقل دو سوم اعضاء كه رئيس يا يكي از نواب رئيس جزء آنان باشد رسميت مي يابد و مصوبات آن با رأي اكثريت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود.
د
مسؤوليت مشترك هيأت رئيسه در برابر مجلس
ماده 24
رئيس مجلس و ساير اعضاي هيأت رئيسه در مورد انجام وظايف محوله در اين آيين نامه در برابر مجلس مسؤوليت مشترك دارند.
ماده 25
هرگاه نمايندگان به كيفيت اداره جلسات يا ساير امور مجلس و نحوه ايفاي وظايف رئيس يا ساير اعضاء هيأت رئيسه معترض باشند، مي توانند طي تقاضاي كتبي با امضاي حداقل بيست و پنج نفر و يا به درخواست كميسيون تدوين آيين نامه داخلي مجلس از هيأت رئيسه، تشكيل هيأت رسيدگي به اعتراضات، مركب از رؤساي كميسيونهاي تخصصي و هيأت رئيسه و اعضاء كميسيون تدوين آيين نامه داخلي مجلس را درخواست نمايند. هيأت رئيسه مكلف است ظرف مدت سه روز نسبت به تشكيل هيأت رسيدگي به اعتراضات، اقدام نمايد. هيأت اخير مكلف است ظرف ده روز با حضور سه نفر از منتخبين معترضين، به موضوع رسيدگي نمايد. در صورتي كه اكثريت اعضاء هيأت رأي بر عدم صلاحيت فرد مورد اعتراض دادند عضويت وي در هيأت رئيسه تعليق مي گردد. گزارش هيأت در اين باره در جلسه غيرعلني مورد بررسي قرار مي گيرد و در اولين جلسه علني مجلس بدون بحث به رأي گيري گذاشته مي شود. در صورت رد عدم صلاحيت، عضو مزبور به كار خود ادامه خواهد داد و در غير اين صورت از سمت خود مستعفي شناخته مي شود و حق شركت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد.
تبصره 1
هيأت رسيدگي كننده به اعتراض، در ابتداي نخستين جلسه خود هيأت رئيسه اي را وفق مقررات مربوط به انتخاب هيأت رئيسه كميسيون ها، انتخاب مي نمايند. جلسات هيأت با حضور سه چهارم اعضاء رسميت مي يابد و مناط اعتبار تصميمات آن، رأي اكثريت مطلق حاضرين مي باشد.
تبصره 2
نمايندگان معترض و اعضاء مورد اعتراض هيأت رئيسه مجلس، حق رأي در جلسه هيأت رسيدگي كننده به اعتراضات را ندارند.
تبصره 3
رسيدگي فوق مانع از انجام وظايف قانوني كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي نسبت به طرز كار مجلس نخواهد بود و نمايندگان مي توانند از آن طريق نيز نسبت به عملكرد هيأت رئيسه نظارت و پيگيري نمايند. دوم - شعب و كميسيون ها
الف
شعب
ماده 26
پس از انجام مراسم تحليف، نمايندگان به حكم قرعه بطور مساوي به پانزده شعبه تقسيم مي شوند و افراد باقيمانده به ترتيب از شعبه اول به بعد، يك يك به شعب افزوده مي شوند. نمايندگاني كه بعداً سوگند ياد مي كنند به حكم قرعه به عضويت شعبي كه كسري دارند پذيرفته مي شوند. هر شعبه داراي يك رئيس، دو نايب رئيس، يك مخبر و دو منشي خواهد بود كه جداگانه با رأي مخفي با ورقه و با اكثريت نسبي بيش از يك سوم كل اعضاء شعبه، انتخاب مي شوند و در صورت تساوي به حكم قرعه عمل خواهد شد. نتيجه انتخابات با ذكر آراء طي گزارشي به وسيله مخبر به اطلاع مجلس مي رسد. مناط اعتبار براي رسميت جلسات شعب، حضور حداقل دو سوم اعضاء مي باشد و تصميمات شعب، به جز در مورد انتخاب افراد، با اكثريت مطلق آراء عدة حاضر خواهد بود.
ماده 27
هر يك از شعب براي تمام دوره نمايندگي رسميت دارند و وظايف و اختيارات آنها عبارتند از:
1
رسيدگي به اعتبارنامه ها.
2
تعيين اعضاي كميسيون تحقيق.
3
تعيين اعضاي كميسيون تدوين آيين نامه داخلي مجلس.
4
بررسي و تشخيص صلاحيت نامزدهاي عضويت در كميسيون هاي تخصصي مجلس.
ماده 28
هر يك از شعب موظفند صورتجلسات خود را با قيد اسامي حاضرين و غايبين و تأخيركنندگان به وسيله دبير شعبه تنظيم و تقديم هيأت رئيسه مجلس نمايند.
ب
كميسيون ها
ماده 29
مجلس داراي كميسيون هاي خاص شامل كميسيون تحقيق، تدوين آيين نامه داخلي مجلس، اصل نودم (90)، و كميسيون هاي تخصصي با محدوده وظايف مشخص به شرح مواد اين آيين نامه خواهد بود. تعداد اعضاء كميسيون تحقيق و كميسيون تدوين آيين نامه داخلي مجلس هر كدام پانزده نفر و ساير كميسيون هاي خاص و تخصصي بنا به تشخيص هيأت رئيسه و رؤساي شعب داراي حداقل نوزده و حداكثر بيست و سه نفر عضو خواهند بود. كميسيونهاي خاص
1
كميسيون تحقيق
ماده 30
به منظور بررسي اعتبارنامه هايي كه توسط شعب مورد تأييد قرار نگرفته و يا از سوي نمايندگان مورد اعتراض واقع شده است هر يك از شعب موظفند پس از تعيين هيأت رئيسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضاي خود را كه آگاهي بيشتري به مسائل حقوقي داشته و از صلاحيت لازم برخوردار باشند به عنوان اعضاي اصلي و علي البدل كميسيون تحقيق انتخاب نمايند و نتيجه را به هيأت رئيسه گزارش تا در جلسه علني قرائت گردد.
2
كميسيون تدوين آيين نامه داخلي مجلس
ماده 31
هر شعبه يك نفر ديگر از اعضاء خود را كه واجد صلاحيت باشد براي تشكيل كميسيون تدوين آيين نامه داخلي مجلس معين و نتيجه رابه مجلس گزارش خواهد كرد. اين كميسيون طرحهاي مربوط به مواد آيين نامه داخلي مجلس را رسيدگي كرده و نظر خود را به مجلس گزارش مي نمايد تا مطابق آيين نامه مورد بررسي قرار گيرد.
3
كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي
ماده 32
به منظور اجراي اصل نودم (90) قانون اساسي كميسيوني بنام كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي تشكيل مي گردد تا طبق قوانين مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظيفه نمايد.
4
كميسيون هاي تخصصي
ماده 33
هر يك از كميسيون هاي تخصصي مجلس كه مطابق اين آيين نامه تشكيل مي گردند در محدوده تخصصي خود داراي وظايف و اختياراتي به شرح زير مي باشند: 1 - بررسي، اصلاح و تكميل طرح ها و لوايح قانوني و ارائه گزارش به مجلس شوراي اسلامي. 2 - رسيدگي به طرح هاي تحقيق و تفحص و انجام آن پس از تصويب مجلس شوراي اسلامي. 3 - رسيدگي به لوايح بودجه ساليانه كل كشور. 4 - بررسي و اظهارنظر در مورد لوايح برنامه هاي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي كشور. 5 - بررسي چگونگي اجرا و نتايج حاصله از اجراي قوانين مصوب و تبصره ها در رديف هاي برنامه هاي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و بودجه هاي ساليانه كل كشور و تهيه گزارش و تقديم آن به مجلس شوراي اسلامي. 6 - كسب اطلاع از كم و كيف اداره امور كشور، دريافت و بررسي گزارشهاي عملكردي و نظارتي از دستگاههاي مختلف ذي ربط به نمايندگي از سوي مجلس شوراي اسلامي و تهيه گزارش جامع ساليانه كه در بر گيرنده مسير تحولات و پيشرفت ها و عملكرد بخش هاي تخصصي كشور و گوياي وضعاعمال حاكميت و مديريت در هر بخش باشد و ارائه آنها به مجلس شوراي اسلامي. اين گزارش ها در دستور كار مجلس قرار گرفته و قرائت مي گردد. 7 - بررسي و تصويب آزمايشي طرحها و لوايح و همچنين تصويب دائمي اساسنامه سازمانها، شركتها و مؤسسات دولتي يا وابسته به دولت كه طبقاصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي به آنها محول مي گردد.
تبصره 1
پاسخ دولت راجع به گزارشهاي كميسيون هاي تخصصي در دستور كار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسب درخواست كميسيون هاي تخصصي، موضوع گزارشهاي ياد شده جهت بررسي به كميسيون اصل نودم (90) ارسال و كميسيون مذكور نتايج بررسي خود را به مجلس ارائه خواهد كرد.
تبصره 2
كميسيون هاي تخصصي مجلس مي توانند به تعداد كافي مشاور ذي صلاح ازطريق هيأت رئيسه به خدمت بگيرند.
ماده 34
كميسيون آموزش و تحقيقات براي انجام وظايف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومي، آموزش فني و حرفه اي، آموزش عالي، تحقيقات و فن آوري، مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 35
كميسيون اجتماعي براي انجام وظايف محوله در محدوده امور اداري و استخدامي، كار، اشتغال، روابط كار و تعاون مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 36
كميسيون اقتصادي براي انجام وظايف محوله در محدوده اقتصاد و دارائي، بازرگاني داخلي، بازرگاني خارجي مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 37
كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي براي انجام وظايف محوله در محدوده سياست و روابط خارجي، سياست داخلي، شوراها، شهرداريها، اطلاعات و امنيت داخلي، دفاع و امنيت خارجي و ثبت احوال مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 38
كميسيون انرژي براي انجام وظايف محوله درمحدوده نفت، گاز، برق، سدها و نيروگاههاي آبي و برقي، انرژي اتمي و انرژيهاي نو مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 39
كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات براي انجام وظايف محوله در محدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و ديوان محاسبات و امور مالي مجلس و آمار و خدمات عمومي فني مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
تبصره
كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظايف تخصصي در ماده (33) و (38) موظف است نسبت به امور زير اقدام نمايد:
1
نظارت و مراقبت بر اجراي مقررات بودجه و امور مالي مجلس و نحوه هزينه كردن آن.
2
رسيدگي به عملكرد بودجه ساليانه مجلس و ارائه گزارش آن حداكثر تا پايان شهريورماه سال بعد. اين گزارش جهت اطلاع نمايندگان چاپ مي گردد.
3
بازرسي و رسيدگي دقيق و نظارت درمورد كليه اموال و اشياء منقول و غيرمنقول مجلس شوراي اسلامي و ارائه گزارش ساليانه جهت چاپ و توزيع بين نمايندگان.
ماده 40
كميسيون بهداشت و درمان براي انجام وظايف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزيستي، تأمين اجتماعي و بيمه هاي اجتماعي و هلال احمر مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 41
كميسيون صنايع و معادن براي انجام وظايف محوله درمحدوده صنايع، پست، مخابرات، معادن، پتروشيمي، صنايع هوافضا و ارتباطات مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 42
كميسيون عمران براي انجام وظايف محوله در محدوده راه و ترابري، مسكن، عمران شهري و عمران روستايي مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 43
كميسيون فرهنگي براي انجام وظايف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبليغات، صدا و سيما و ارتباطات جمعي، تربيت بدني و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 44
كميسيون قضائي و حقوقي براي انجام وظايف محوله در محدوده قضائي و حقوقي مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
ماده 45
كميسيون كشاورزي، آب و منابع طبيعي براي انجام وظايف محوله در محدوده كشاورزي، منابع آب، دام و طيور، شيلات، محيط زيست و هواشناسي مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
5
مقررات مشترك كميسيون ها
ماده 46
به منظور آشنايي نمايندگان با سوابق تحصيلي و كاري يكديگر اداره كل قوانين موظف است قبل از تشكيل شعب براي تعيين اعضاي كميسيون ها، اسامي نمايندگان به همراه تحصيلات (مستند) و تجربه و سابقه عضويت در كميسيون ها (در صورتي كه سابقه نمايندگي داشته باشند) را تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد. تشخيص صلاحيت اعضاء هر شعبه براي عضويت در كميسيون هاي مجلس بر اساس پيشنهاد نماينده و رأياكثريت نسبي اعضاء شعبه خواهد بود. هر نماينده ملزم است براي عضويت در يك كميسيون، حداقل دو كميسيون را به ترتيب اول و دوم پيشنهاد دهد.
ماده 47
هيأت رئيسه پس از دريافت گزارش بدوي شعب دربارة نامزدهاي كميسيون هاي مجلس اين گزارش را تكثير و در ميان نمايندگان توزيع مي نمايد. چهل و هشت ساعت پس از اين توزيع، شعب مجدداً تشكيل جلسه مي دهند و با توجه به گزارش منتشر شده و بررسي همه اولويتها، دوباره نامزدهاي خود را براي هر كميسيون انتخاب و به هيأت رئيسه گزارش مي دهند. در صورتي كه تعداد افراد معرفي شده از طرف شعب براي هر كميسيون بيش از تعداد لازم باشد مجموع افراد معرفي شده براي هر كميسيون با دعوت يكي از نواب رئيس تشكيل جلسه مي دهند تا در مورد افراد مورد نياز در كميسيون به توافق برسند. در صورتي كه توافق لازم به عمل نيايد افراد مورد نياز هر كميسيون در جلسه اي با دعوت يكي از نواب رئيس با حق رأي و شركت روساي شعب با رعايت اولويتهايي مانند تخصص، تجربه و سابقة عضويت در آن كميسيون و با رأي مخفي تعيين خواهند شد.
تبصره 1
نمايندگان مذكور حق شركت در جلسه فوق جهت دفاع از پيشنهاد خود را دارند اما رأي گيري بدون حضور آنان صورت مي گيرد مفاد اين تبصره شامل رؤساي شعب نيز مي باشد.
تبصره 2
بين افرادي كه رأي مساوي آورده و احتساب آنان به عنوان عضو يك كميسيون باعث افزايش سقف آن كميسيون مي شود قرعه كشيانجام مي گيرد.
تبصره 3
افرادي كه طبق اين ماده براي كميسيون اول مورد نظر خود انتخاب نشوند در كميسيون دوم موردتقاضاي خود، در صورتي كه از متقاضيان اولويت درجه اول تكميل نشده باشد، قرارداده خواهند شد. اگر در اين مرحله نيز تعداد افراد بيش از تعداد مورد نياز كميسيون باشد مجدداً بارعايت اولويتهاي فوق الذكر و با رأي اكثريت هيأت رئيسه و روساي شعب براي كميسيون دوم انتخاب مي شوند و كساني كه در اين مرحله نيز براي كميسيون دوم مورد تقاضاي خود انتخاب نشوند به تشخيص اكثريت اعضاء جلسه مشترك فوقالذكر براي يكي از كميسيون هاي ديگر مجلس تعيين مي گردند.
ماده 48
هريك از كميسيون هاي تخصصي مجلس موظف است از ميان اعضاي خود كميته و يا كميته هاي فرعي متناسب با موضوعات مربوط تشكيل دهد. كميته هاي فرعي داراي يك رئيس، يك نايب رئيس و يك منشي خواهند بود كه توسط اعضاي همان كميته انتخاب مي گردند. مصوبات كميته هاي فرعي بعد از تصويب در كميسيون رسميت خواهد داشت.
ماده 49
پس از انتخاب اعضاي كميسيون ها، هر كميسيون به رياست مسن ترين عضو و با حضور حداقل دو سوم اعضاء خود منعقد و فوراً يك رئيس، دو نايب رئيس، يك مخبر و دو منشي با رأي مخفي با ورقه با اكثريت نسبي به مدت يكسال انتخاب مي نمايد.
تبصره
اداره كل قوانين موظف است در شروع كار هر دوره مجلس سوابق كاري و ميزان تحصيلات اعضاي هر كميسيون را قبل از انتخاب هيأت رئيسه آن كميسيون در اختيار اعضاء قرار دهد.
ماده 50
مناط اعتبار براي رسميت جلسه كميسيون ها حضور حداقل دو سوم اعضاء مي باشد. مصوبات كميسيون با اكثريت مطلق آراء عدة حاضر خواهد بود.
ماده 51
هر نماينده هر شش ماه مي تواند پس از گذشت شش ماه از آغاز كار هر دوره مجلس از طريق هيأت رئيسه تقاضاي تغيير كميسيون را بنمايد. اين تغيير و انتقال با موافقت اكثريت اعضاء كميسيون هاي ذي ربط انجام مي پذيرد.
ماده 52
هيأت رئيسه مجلس حداقل يك نفر از كارشناسان باتجربه و مناسب مجلس را به عنوان دبير در اختيار هر كميسيون قرار مي دهد تا نسبت به امور كارشناسي و اداري مربوطه از قبيل ارتباط با هيأت رئيسه و ادارات مجلس و كميسيون ها و تنظيم و توزيع مراسلات، ضبط مذاكرات، بايگاني اوراق و پرونده ها، تسريع جريان امور دفتري و تهيه صورتجلسات و ساير امور اداري اقدام نمايد.
ماده 53
گزارش عملكرد كميسيون ها بايستي هر ماه يكبار به هيأت رئيسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضي به اطلاع نمايندگان برسد.
ماده 54
در صورتي كه نمايندگان از طرف كميسيون براي اداي توضيح در زمينه سؤال و يا پيشنهاد خود دعوت شوند موظف به شركت خواهند بود و عدم شركت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سؤال و يا پيشنهاد خواهد بود.
ماده 55
تمام اسناد و اوراق مربوط به اموري كه بايد در كميسيون ها بررسي شود از طرف هيأت رئيسه به آن كميسيون ارجاع مي شود. نمايندگان مي توانند آن اسناد را ملاحظه كنند، اسناد مزبور نبايد از كميسيون خارج گردد. اين اسناد به انضمام اسناد مذاكرات و اقدامات جاري كميسيون در محل كميسيون بايگاني و در پايان هر دوره به بايگاني مجلس منتقل مي شود.
ماده 56
پس از آنكه مجلس در باره طرح يا لايحه اي رأي نهايي داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن، در اداره كل قوانين مجلس بايگاني مي شود.
6
ساير مقررات
ماده 57
هر نماينده به جز رئيس مجلس، ملزم است عضويت يكي از كميسيون هاي تخصصي را بپذيرد و در صورت تمايل مي تواند در كميسيون هاي ديگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رأي شركت كند.
تبصره
عضويت در كميسيون هاي تحقيق و تدوين آئين نامه داخلي مجلس مانع از عضويت در كميسيون ديگر نخواهد بود.
7
كميسيون مشترك
ماده 58 (اصلاحي 27ˏ03ˏ1380) اصلاحی ۱۳۸۰/۰۳/۲۷
در مورد طرح ها و لوايحي كه به تشخيص هيأت رئيسه به دو يا چند كميسيون ارتباط اساسي داشته باشند، كميسيون مشترك تشكيل مي گردد. تعداد اعضاء كميسيون مشترك بيست و سه نفر مي باشد. تعيين سهم هر كميسيون به وسيله هيأت رئيسه مجلس و انتخاب آنان توسط كميسيون ذي ربط مي باشد. كميسيون مشترك در انتخاب هيأت رئيسه و ارائه گزارش و ساير مقررات مانند ديگر كميسيون ها اقدام مي نمايد.
8
كميسيون ويژه
ماده 59
در مسائل مهم و استثنائي كه براي كشور پيش مي آيد و در اين خصوص تشكيل كميسيون ويژه اي براي رسيدگي و تهيه گزارش ضرورت پيدا مي كند، به پيشنهاد حداقل پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، اين كميسيون تشكيل مي شود. اعضاي كميسيون ويژه كه هفت تا پانزده نفر بنا به نظر پيشنهاد دهندگان خواهند بود، مستقيماً در جلسه علني توسط نمايندگان با رأي مخفي و اكثريت نسبي انتخاب خواهند شد. هيأت رئيسه كميسيون ويژه همانند ديگر كميسيون ها انتخاب خواهد شد.
مبحث سوم
تشكيلات اداري و پشتيباني مجلس اول - امور اداري، مالي و خدماتي مجلس
ماده 60
كليه امور اداري مجلس اعم از مالي، استخدامي، سازماني، خدماتي و ساير امور اجرائي به عهدة هيأت رئيسه است كه بر طبق قوانين خاص مصوب مجلس توسط رئيس سازمان اداري تحت نظر رئيس مجلس اداره مي شود.
تبصره
رئيس سازمان اداري به وسيلة كارپردازان پيشنهاد و پس از تصويب هيأت رئيسه با ابلاغ رئيس مجلس تعيين مي گردد.
ماده 61
وظايف كارپردازان عبارتند از:
1
تنظيم برنامه ها و سياستهاي مالي، استخدامي، خدماتي، تبليغي و انتظامات مجلس و ارائه آن به رئيس مجلس جهت طي مراحل بعدي.
2
نظارت بر عملكرد رئيس سازمان و نحوه اجراي مصوبات هيأت رئيسه.
3
نظارت بر روند تهيه و پيشنهاد بودجه ساليانه مجلس و پيگيري مراحل بعدي آن.
4
نظارت بر حفظ اداره و ثبت ابنيه و اموال و مؤسسات مجلس.
5
نظارت بر عملكرد مركز پژوهشها، مركز اسناد، كتابخانه و موزه مجلس كه طبق قوانين مربوط به خود تشكيل گرديده اند.
6
پيگيري مشكلات نمايندگان و ارائه راه حل مناسب به هيأت رئيسه.
7
نظارت بر ساير امور اداري و مالي و خدماتي مجلس.
ماده 62
سازمان اداري مجلس همه ساله بودجه سال بعد مجلس را در مهلت قانوني تهيه و پس از طي مراحل اظهارنظر و تصويب هيأت رئيسه و كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شوراي اسلامي از طريق رئيس مجلس جهت طي مراحل قانوني براي دولت ارسال مي دارد.
ماده 63
به منظور برقراري امكان ملاقات و ارتباط مردم با نمايندگان در مركز و حوزه هاي انتخابيه، هيأت رئيسه مجلس شوراي اسلامي موظف است با استفاده از ساختمان ها و امكانات موجود و اعتبارات مصوب، زمينه رابطه مردم با نمايندگان را فراهم سازد.
مبحث چهارم
حضور اعضاي قوه مجريه و شوراي نگهبان در مجلس
ماده 64
در صورتي كه نمايندگان لازم بدانند بنا به پيشنهاد رئيس مجلس و يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس شوراي اسلامي، وزراء مكلف به حضور در مجلس مي باشند و هرگاه تقاضا كنند و مطلبي داشته باشند، مطالب آنان استماع مي شود.
مبحث اول
رسيدگي به اعتبارنامه نمايندگان
ماده 65
شعب به موجب جدول حوزه هاي انتخابي مجلس شوراي اسلامي كه بر اساس حروف الفبا از طرف اداره كل قوانين مجلس با نظارت هيأت رئيسه تنظيم و توزيع مي شود، رسيدگي به اعتبارنامه ها را شروع و نسبت به مداركي كه در شوراي نگهبان مورد رسيدگي قرار نگرفته و يا پس از رسيدگي شوراي نگهبان بدست آمده است اتخاذ تصميم خواهد نمود و گزارش تصويب يا رد آن را از طريق هيأت رئيسه به مجلس تقديم مي دارند. هر شعبه براي تسريع در كار مي تواند يك يا چند شعبه فرعي تعيين كند كه اعضاي آن با قيد قرعه از بين منتخبين آن شعبه تعيين مي شوند، ولي رسيدگي نهايي در شعبه اصلي به عمل مي آيد و گزارش آن توسط مخبر شعبه طبق دستور جلسه به مجلس داده خواهد شد و در صورت غيبت مخبر و همچنين در صورتي كه مخبر شعبه در جلسه باشد، ليكن نخواهد درباره اعتبارنامه صحبت كند به ترتيب يكي از دو نايب رئيس يا منشيان وظيفه او را انجام خواهد داد.
ماده 66
هيأت رئيسه موظف است فهرست اعتبارنامه هاي ارجاعي به شعب را تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد. چنانچه نماينده اي به هر يك از اعتبارنامه ها معترض باشد، حداكثر ظرف مدت سه روز از تاريخ انتشار فهرست فوق الذكر اعتراض خود را كتباً به شعبه مربوطه تقديم مي دارد. شعبه موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از بررسي هر اعتبارنامه از معترضين جهت توضيح اعتراض خود دعوت به عمل آورد.
تبصره
در صورت عدم حضور معترض يا معترضين در شعبه، حق طرح اعتراض در جلسه علني را نخواهند داشت مگر آنكه عدم حضور آنان به تشخيص هيأت رئيسه با عذر موجه بوده باشد و همچنين در صورتي كه شعبه در موعد مقرر از معترض يا معترضين دعوت به عمل نياورد، آنان مي توانند در جلسه علني اعتراض نمايند.
ماده 67
هيچ شعبه اي نمي تواند تقديم گزارش خود را بيش از دوازده روز از تاريخ دريافت پرونده به تعويق اندازد. در صورتي كه تأخير به حكم ضرورت پيش آمده باشد، رئيس و در غياب او نايب رئيس شعبه مكلف است هيأت رئيسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هيأت رئيسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و در غير اين صورت به شعبه بعد ارجاع مي نمايد كه ظرف ده روز پس از دريافت پرونده، گزارش دهد.
ماده 68
گزارش هر يك از شعب درباره تأييد يا رد اعتبارنامه ها بدون ذكر دليل در مجلس قرائت مي شود. در صورتي كه گزارش شعبه مبني بر رد اعتبارنامه باشد و يا اينكه معترضين بر اعتبار خود باقي باشند، اعتبارنامه به كميسيون تحقيق ارجاع خواهد شد. در غير اين صورت اعتبارنامه مصوب تلقي گرديده و رئيس مجلس تصويب آن را اعلام مي نمايد.
ماده 69
كميسيون تحقيق ظرف حداكثر پانزده روز به دلائل و توضيحات كتبي شعب و معترضين (كه بايد ظرف پنج روز از تاريخ ارجاع اعتبارنامه به كميسيون، به آن كميسيون فرستاده باشند) رسيدگي مي كند و پس از استماع و بررسي توضيحات شفاهي معترضين و مدافعات كتبي يا حضوري نماينده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال مي دارد. در صورت عدم حضور عمدي نماينده مورد اعتراض در كميسيون و يا عدم ارسال مدافعات كتبي كميسيون مي تواند بدون استماع مدافعات وي نظر خود را به مجلس ارسال دارد.
ماده 70
چنانچه اعتبارنامه نماينده اي از طرف شعبه يا نماينده اي مورد اعتراض قرار گرفته و به كميسيون تحقيق احاله شده باشد نظر كميسيون مذكور در مجلس قرائت مي شود. اگر گزارش كميسيون تحقيق مبني بر رد اعتبارنامه باشد مخبر كميسيون ادله رد اعتبارنامه را توضيح مي دهد. در صورتي كه گزارش مبني بر تأييد صحت اعتبارنامه باشد و يا در موعد مقرر گزارش ندهد، ابتدا مخبر شعبه معترض، ادله رد اعتبارنامه را توضيح مي دهدو نماينده معترض حداكثر به مدت نيم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت مي كند و در صورتي كه معترضان متعدد باشند حداكثر تا سه نفر با توافق بقيه و در صورت عدم توافق با قيد قرعه انتخاب مي شوند و هر يك حداكثر به مدت نيم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت مي كنند. نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض قرار گرفته به مدت دو برابر وقت مخالفين مي تواند صحبت كند و مي تواند قسمتي از وقت خود را حداكثر به دو نفر از نمايندگان واگذار نمايد.
ماده 71
چنانچه نماينده بدون عذر موجه (به تشخيص هيأت رئيسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وي براي دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود، مجلس با استماع گزارش كميسيون تحقيق و صحبت معترض وارد رأي گيري مي شود.
تبصره
در صورتي كه نماينده يا نمايندگان معترض به دلائل موجه در جلسه حضور نداشته باشند مي توانند با اطلاع قبلي هيأت رئيسه، دلائل اعتراض خود را كتباً به نماينده ديگري تحويل تا توسط او در مجلس قرائت گردد.
ماده 72
اگر كميسيون تحقيق ظرف پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نكرد، نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع گرديده، مي تواند طرح اعتبارنامه خود را همراه با ارائه دلايل عدم گزارش كميسيون تحقيق، از مجلس درخواست بنمايد. همچنين پانزده نفر از نمايندگان هم مي توانند چنين تقاضايي را از مجلس بنمايند. هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت اين درخواست را در مجلس مطرح نمايد. پس از استماع توضيح كميسيون، مجلس در اين مورد تصميم مي گيرد. در صورت موجه بودن علت تأخير، مجلس مي تواند مهلت را تا پانزده روز ديگر تمديد نمايد. در غير اين صورت، اعتبارنامه در جلسه بعد مجلس مطرح مي گردد و نماينده معترض و در صورت نبودن معترض مخبر شعبه مربوطه دلائل عدم تأييد صحت اعتبارنامه از طرف شعبه را در جلسه بيان مي كند. پس از دفاع نماينده صاحب اعتبارنامه، مجلس وارد رأي گيري مي شود.
ماده 73
اخذ رأي نسبت به اعتبارنامه مورد اعتراض مخفي و با ورقه مخصوص خواهد بود.
ماده 74
نمايندگاني كه هنوز اعتبارنامه آنان به تصويب نرسيده حق دادن رأي به جز در مورد اعتبارنامه نمايندگان و همچنين حق حضور در شعبه يا كميسيون تحقيق، هنگام رسيدگي به اعتبارنامه خود را ندارند. در صورتي كه از طرف شعبه يا كميسيون يا با تقاضاي خود براي اداي توضيحات دعوت شوند، حق رأي نخواهند داشت ولي حق اظهارنظر دارند.
مبحث دوم
حقوق و تعهدات نمايندگان اول - مصونيت نمايندگان
ماده 75
بر طبق اصل هشتاد و ششم (86) قانون اساسي نمايندگان مجلس در مقام ايفاي وظايف نمايندگي در اظهارنظر خود كاملاً آزادند و نمي توان آنها را به سبب نظراتي كه در مجلس اظهار كرده اند يا آرائي كه در مقام ايفاي وظايف خود داده اند تعقيب يا توقيف كرد و يا از حقوق اجتماعي محروم نمود.
تبصره
وظايف نمايندگي شامل نطق قبل از دستور، بحثهاي داخل دستور، بحثهاي جلسات كميسيون ها، اظهار نظراتي كه براي اعمال اصل هشتاد و چهارم (84) قانون اساسي انجام مي شود و ساير موارد نظارتي و قانوني است.
ماده 76
چنانچه به تشخيص هيأت رئيسه نماينده اي در سخنان خود در جلسه علني به كسي نسبت ناروا داده و يا هتك حرمت نمايد فرد مزبور مي تواند در دفاع از خود، به صورت مكتوب به اتهام وارده پاسخ گويد. پاسخ ارسالي در صورتي كه بيش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهين و افترا نباشد، در اولين فرصت در جلسه علني قرائت خواهد شد.
ماده 77
اگر در ضمن مذاكره صريحاً يا تلويحاً نسبت سوئي به يكي از نمايندگان داده شود يا عقيده و اظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماينده مذكور براي رد آن نسبت به رفع اشتباه در همان جلسه يا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعايت نوبت تا ده دقيقه اجازه نطق داده مي شود. دوم - تعهدات نمايندگان
ماده 78
نمايندگان براساس مسؤوليت نمايندگي، متعهد و ملتزم به حفظ حيثيات مجلس و نمايندگان و رعايت نظم و نوبت و اجراء آيين نامه داخلي مي باشند. در مواردي كه نماينده اي رعايت تعهدات فوق را ننمايد اقدامات ذيل به ترتيب از طرف رئيس به عمل خواهد آمد :
1
تذكر شفاهي در جلسه علني.
2
اخطار در جلسه علني.
3
احضار و توبيخ متخلف در جلسه هيأت رئيسه.
ماده 79
رئيس جلسه نسبت به نمايندگاني كه از موضوع مذاكره خارج مي شوند و يا بدون اجازه صحبت مي كنند وهمچنين نسبت به نمايندگاني كه به واسطه عدم رعايت آيين نامه داخلي يا به انحاء ديگر رعايت نظامات مجلس را نمي نمايند تذكر مي دهد.
ماده 80
در صورتي كه رئيس به يكي از نمايندگان دوبار تذكر داد و نماينده مجدداً از حدود نظم خارج گرديد، رئيس به او اخطار مي كند.
ماده 81
توبيخ كه سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس مي شود در موارد ذيل اجراء مي گردد:
1
در صورتي كه نماينده اي پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود.
2
در صورتي كه نماينده اي ظرف مدت يك ماه چهار مرتبه در جلسات متوالي يا شش مرتبه در مجموع مورد تذكر واقع شده باشد.
3
كساني كه بيش از سه جلسه متوالي يا در مجموع پنج جلسه در يك ماه تأخير غيرمجاز داشته باشند. سوم - حقوق نمايندگان
ماده 82
مقرري نمايندگان بر اساس قانون نظام هماهنگ پرداخت كاركنان دولت و مخارج سمت نمايندگي با پيشنهاد هيأت رئيسه و تصويب جلسه مشترك هيأت رئيسه و كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس براي هر سال تعيين و جهت درج در بودجه ساليانه كشور به دولت ابلاغ مي گردد. قبل از تصميم مجدد در هر دوره مطابق مصوبه دوره قبل عمل خواهد شد. چهارم - مأموريتها
ماده 83
مأموريتهاي رسمي فردي و جمعي نمايندگان براي شركت در سمينارها، اجلاسها و بازديدهاي فني و تخصصي در داخل و يا خارج ازكشور با تصويب كميسيون ذي ربط و تاييد هيأت رئيسه انجام خواهد شد. نتايج حاصل از ماموريت به آن كميسيون و هيأت رئيسه مجلس تسليم مي گردد. پنجم - تعطيلات و مرخصيها
ماده 84
تعطيلات تابستاني مجلس در هر سال سي روز است كه زمان آن با تشخيص مجلس تعيين مي شود. هيأت رئيسه مي تواند در تنظيم برنامه جلسات علني و كميسيون ها به گونه اي عمل كند كه نمايندگان در هر ماه يك هفته كاري هم براي رسيدگي به وظايف نمايندگي فرصت داشته باشند.
تبصره
در صورت ضرورت، رئيس مجلس مي تواند با تقاضاي حداقل پنجاه نفر از نمايندگان و يا درخواست دولت، با ذكر دليل، در اوقات تعطيل، مجلس را بطور فوق العاده دعوت به انعقاد نمايد.
ماده 85
نمايندگان يك ماه در هر سال حق استفاده از مرخصي با حقوق را دارند. استفاده از مرخصي ضروري بدون حقوق نيز، با موافقت هيأت رئيسه، حداكثر يك ماه در سال خواهد بود و در صورت عدم استفاده مي توانند در سال هاي بعد استفاده نمايند.
ماده 86
اجازه مرخصي تمام مدت يك جلسه يا قسمتي از جلسات مجلس با موافقت هيأت رئيسه مجلس و در كميسيون ها و شعب با رؤساي كميسيون ها و شعب خواهد بود.
ماده 87
هيچيك از نمايندگان قبل از تحصيل مرخصي نمي تواند غيبت نمايد مگر با عذر موجه از قبيل بيماري يا حوادث غيرمترقبه. ششم - غيبت نمايندگان
ماده 88
نماينده اي كه بيش از يكصد ساعت متوالي يا دويست و پنجاه ساعت غيرمتوالي از اوقات رسمي جلسات مجلس و كميسيون را بدون عذر موجه در يكسال غيبت نمايد، مستعفي شناخته خواهد شد. همچنين نماينده اي كه به علت ناتواني جسمي و يا بيماري بيش از چهار ماه در يكسال غيبت موجه داشته باشد بنا به درخواست سي نفر از نمايندگان و تصويب دو سوم نمايندگان حاضر مبني بر عجز وي از ايفاي وظايف نمايندگي، سمت نمايندگي خود را از دست مي دهد.
تبصره 1
تا يك هفته پس از اعلام رسمي مستعفي شناخته شدن نماينده، در صورتي كه خود وي يا نماينده ديگري به غيرموجه بودن غيبت اعتراض كند و آن را تسليم هيأت رئيسه نمايد، اين اعتراض در اولين فرصت در مجلس مطرح مي شود و پس از صحبت حداكثر دو مخالف و دو موافق (هريك به مدت پانزده دقيقه) در صورتي كه مجلس به موجه بودن غيبت نماينده مورد بحث رأي داد، غيبت موجه شناخته خواهد شد. يك نفر از هيأت رئيسه به عنوان موافق و نماينده مورد بحث به عنوان مخالف براي صحبت، حق تقدم خواهند داشت.
تبصره 2
در صورتي كه نماينده مستعفي شناخته شده به غيرموجه بودن غيبت خود اعتراض كرده باشد ولي در موقع طرح نتواند و يا نخواهد در مجلس حضور يابد، مي تواند لايحه دفاعيه خود را براي طرح در مجلس حداكثر تا موقع طرح، تحويل مجلس نمايد. در اين صورت اين لايحه با حق تقدم در فرصت مقرر براي صحبت مخالفين توسط يكي از منشي ها قرائت خواهد شد. مدت قرائت لايحه حداكثر نيم ساعت خواهد بود.
ماده 89
به غيبت و تأخير غيرموجه حقوق تعلق نمي گيرد.
ماده 90
محاسبه ساعات غيبت در كميسيون ها با رؤساي كميسيون ها و در جلسات رسمي مجلس با هيأت رئيسه مي باشد و در هر دو صورت، اعلان رسمي غيبت با هيأت رئيسه مجلس خواهد بود. هيأت رئيسه موظف است غيبت و تأخير غيرموجه نمايندگان در كميسيون ها را هر ماه به اطلاع نمايندگان برساند.
ماده 91
غيبت، تأخير غيرموجه نمايندگان پيش از پايان جلسه مجلس اعلان و در صورت مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد.
تبصره
غيبت غيرموجه از دو جلسة كميسيون در حكم غيبت از يك جلسه رسمي مجلس مي باشد. هفتم - استعفا نماينده و نحوه بررسي آن
ماده 92
هر نماينده كه اعتبارنامه او به تصويب رسيده است مي تواند از مقام نمايندگي استعفاء دهد. پذيرش استعفاء موكول به تصويب مجلس است.
ماده 93
نماينده تقاضاي استعفاء مدلّل خود را به عنوان رئيس مجلس مي نويسد و رئيس مجلس آن را در اولين جلسه علني و بدون قرائت متن، اعلام و در دستور كار هفتة بعد مي گذارد. نماينده مي تواند قبل از شروع بررسي در مجلس تقاضاي استعفاء خويش را مسترد دارد.
ماده 94
بررسي تقاضاي استعفاء بدين ترتيب خواهد بود كه ابتدا تقاضاي استعفاء قرائت شده و سپس شخص متقاضي استعفاء يا نمايندة ديگري به تعيين او تقاضاي دفاع خواهد نمود. مدت قرائت تقاضاي استعفاء و توضيح نمايندة متقاضي استعفاء حداكثر نيم ساعت است. مخالف يا مخالفين نيز حداكثر نيم ساعت مي توانند صحبت كنند و پس از آن رأي گيري به عمل مي آيد. در صورت تصويب تقاضاي استعفاء مراتب از طريق هيأت رئيسه به وزارت كشور اعلام مي شود تا طبق قانون انتخابات اقدام نمايد.
تبصره
هر گاه نماينده متقاضي استعفاء براي طرح تقاضاي استعفاي خود در مجلس حاضر نشود و كسي را هم براي دفاع از خود تعيين ننمايد متن تقاضاي استعفاء قرائت و در صورت وجود مخالف حداكثر به مدت پانزده دقيقه صحبت خواهد كرد و سپس رأي گيري به عمل مي آيد.
ماده 95
هر گاه تقاضاي استعفاء تعدادي از نمايندگان به نحوي باشد كه مانع از تشكيل جلسه رسمي گردد قابل طرح در مجلس نيست.
مبحث اول
جلسات مجلس
ماده 96
انعقاد رسمي جلسات و اعتبار اخذ رأي منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمايندگان مي باشد. اكثريت مطلق وقتي حاصل مي شودكه بيش از نصف نمايندگان حاضر، رأي مثبت دهند، مگر در مواردي كه قانون اساسي و يا در اين آيين نامه نصاب ديگري تعيين شده باشد.
تبصره 1
براي ادامه مذاكراتي كه منجر به اتخاذ تصميم و يا اخذ رأي نمي شود حضور حداقل نصف نمايندگان كافي است.
تبصره 2
جلسات رسمي با تلاوت آياتي چند از قرآن مجيد به تشخيص هيأت رئيسه كه حتي الامكان متناسب با جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد.
ماده 97
نمايندگان بايد در روزي كه قبلاً براي تشكيل جلسه رسمي معين مي شود در مجلس حاضر شوند. در صورت تأخير بدون عذر موجه از طرف هيأت رئيسه توبيخ خواهند شد. همچنين، هريك از نمايندگان كه در موقع اخذ رأي با اعلام قبلي رئيس مجلس مبني بر منع خروج از جلسه بدون عذر موجه خارج شود، مستحق توبيخ خواهد بود و در صورت تكرار تأخير وغيبت، مقررات آيين نامه از طرف هيأت رئيسه دربارة او اجراء خواهد شد. اسامي نمايندگاني كه سه بار غيبت غيرموجه در يك ماه داشته باشند در روزنامه ها درج خواهد شد.
ماده 98
تشخيص عده حضار با استفاده از تابلو است كه در اول هر جلسه و قبل از اخذ آراء به وسيلة رئيس جلسه بايد اعلام شود.
تبصره
در صورتي كه تابلو خراب شود، حداكثر تا پايان همان جلسه تشخيص عده حاضر با منشيان خواهد بود و هيأت رئيسه موظف است قبل از انعقاد جلسه بعد به تعمير و اصلاح تابلو اقدام نمايد.
ماده 99
حداكثر مدت براي هر جلسه رسمي چهار ساعت است كه يكسره و يا با فاصله تنفس مي باشد، مگر در موارد ضروري كه به تشخيص رئيس و تصويب مجلس خواهد رسيد. غايبين بعد از تنفس نيز مشمول مقررات مربوط به غيبت و تأخير خواهند بود.
تبصره
وقت دستور جلسات رسمي مجلس چنان تنظيم خواهد شد كه جز در موارد اضطراري با اول وقت اداي نماز برخورد نداشته باشد.
ماده 100
اعضاي هيأت رئيسه مجلس بايد در ساعتي كه قبلاً براي تشكيل جلسات تعيين مي شود، حاضر شوند و در صورت تأخير يا غيبت بدون عذر موجه با تشخيص رئيس بر طبق اين آيين نامه جريمه مي شوند.
ماده 101
تشكيل جلسات و رعايت ترتيب مذاكرات و اجراي آيين نامه و حفظ نظم جلسه طبق اين آيين نامه به عهدة رئيس جلسه است.
ماده 102
دستور هفتگي مجلس بايد به ترتيب وصول طرحها و لوايح از كميسيون ها توسط هيأت رئيسه مجلس تهيه و پس از چاپ و توزيع بر تابلو مخصوص نصب شود. رعايت ترتيب مذكور الزامي است. طرحها و لوايحي كه داراي اولويت باشند ممكن است بنا به تقاضاي دولت و يا پانزده نفر از نمايندگان و با موافقت هيأت رئيسه خارج از ترتيب وصول، در دستور هفتگي مجلس قرار گيرد. اين دستور، به شرط پيشنهاد دولت و يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، فقط يكبار ديگر قابل تغيير خواهد بود.
تبصره
در صورتي كه پنجاه نفر از نمايندگان براي طرح يا لايحه اي تقاضاي اولويت كنند هيأت رئيسه موظف است آن را در دستور هفتگي مجلس قرار دهد.
ماده 103
در صورت اضطرار كه رعايت امنيت كشور ايجاب كند، به تقاضاي كتبي رئيس جمهور يا يكي از وزراء يا ده نفر از نمايندگان، جلسة غيرعلني تشكيل مي شود. در اين صورت، تقاضاكنندگان ادلّه خويش را مبني بر وجود شرايط اضطرار و اقتضاي امنيت كشور و در نتيجه لزوم برگزاري غيرعلني جلسه رسمي مجلس، حداكثر تا مدت پانزده دقيقه، متوالياً و يا متناوباً در دو نوبت، ارائه و سپس يك نفر به عنوان مخالف حداكثر تا پانزده دقيقه صحبت مي كند، در صورت تصويب دو سوم حاضران، كار رسيدگي در جلسة غيرعلني ادامه مي يابد، در غير اين صورت، جلسه به حالت علني بازگشته و به روال عادي عمل خواهد كرد.
تبصره 1
مصوبات جلسه غيرعلني در صورتي معتبر است كه با حضور شوراي نگهبان به تصويب سه چهارم مجموع نمايندگان برسد.
تبصره 2
تشخيص رفع شرايط اضطراري براي انتشار مذاكرات و مصوبات جلسات غيرعلني براي اطلاع عموم با مجلس است كه با پيشنهاد حداقل ده نفر از نمايندگان و مذاكره به نحو مقرر در همين ماده، در جلسه غيرعلني و تصويب اكثريت حاضرين در مجلس عملي مي گردد.
ماده 104
رئيس هر جلسه قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشكيل و دستور جلسه بعد را اعلام مي كند كه در صورت مذاكرات درج شود، مگر در موارد اضطراري (به تشخيص هيأت رئيسه) كه حداقل بيست و چهار ساعت قبل از تشكيل جلسه، بايد بطور رسمي اعلام شود.
ماده 105
در صورتي كه در مجلس بي نظمي و تشنج بوجود آيد كه مانع ادامه كار مجلس باشد و رئيس نتواند از آن جلوگيري كند، در جاي خود قيام مي نمايد. هرگاه برخاستن رئيس موجب آرامش نشود جلسه را به مدت پانزده دقيقه به عنوان تنفس تعطيل مي كند و نمايندگان از جلسه خارج مي شوند و پس از انقضاي پانزده دقيقه مجدداً جلسه تشكيل مي شود. هرگاه بي نظمي و تشنج تجديد شود، رئيس جلسه را ختم و آن را به روز ديگري موكول مي نمايد.
مبحث دوم
نطق ها و مذاكرات اول - نطق ها
ماده 106
در هر جلسه رسمي دو نفر از نمايندگان مي توانند به نوبت و طبق فهرستي كه قبلاً به قيد قرعه تنظيم شده است، حداكثر به مدت ده دقيقه نطق قبل از دستور نمايند. هر نماينده مي تواند تمام يا حداقل سه دقيقه از وقت خود را به ديگري واگذار نمايد. همچنين نماينده اي كه نطق قبل از دستور دارد مي تواند علاوه بر وقت خود حداكثر ده دقيقه از وقت ديگر ناطقين همان جلسه استفاده نمايد. دو نفر ديگر از نمايندگاني كه به جهت مسائل فوري و اضطراري حداكثر تا يك ساعت قبل از شروع جلسه (تا هفت صبح) متقاضي نطق قبل از دستور باشند و در لوحة مخصوص ثبت نام كرده باشند، حداكثر به مدت پنج دقيقه مي توانند نطق نمايند. در صورتي كه بيش از دو نفر از نمايندگان متقاضي وقت اضطراري باشند، هيأت رئيسه به قيد قرعه به دو نفر وقت خواهد داد. هيچ يك از نمايندگان نمي توانند ظرف مدت دو ماه بيش از يكبار از وقت اضطراري استفاده نمايند.
ماده 107
در هر جلسه قبل از ورود در دستور، رئيس مجلس مي تواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوري روز مطالبي را كه آگاهي مجلس از آن ضروري باشد به اطلاع نمايندگان برساند. حداكثر مدت براي اين مطالب پانزده دقيقه خواهد بود.
ماده 108
ترتيب و مدت نطق بدين شرح است: الف - مدت نطق در جلسه علني به شرح زير خواهد بود: 1 - براي استيضاح يك وزير دو ساعت و براي استيضاح دولت يا بيش از يك وزير چهار ساعت. استيضاح كنندگان مي توانند از بين خود يك يا چند نفر را براي بحث در موضوع استيضاح معرفي نمايند، ولي در هرحال مجموع نطقهاي استيضاح كنندگان نبايد از مدت فوق تجاوز نمايد. 2 - براي اظهارات مجموع مخالفين و نيز مجموع موافقين در مورد اصل هر طرح و لايحه در شور اول و نيز براي توجيه طرحها و لوايح قانوني و توضيحات مخبر و يا نماينده دولت كه از لايحه دفاع مي نمايد چهل و پنج دقيقه. در مورد لوايح مفصل مي توان اوقات فوق را با پيشنهاد رئيس و يا ده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس تا دو برابر افزايش داد.
تبصره
در اصل طرحها و لوايح كه موافقين و يا مخالفين ثبت نام كرده اند، هر كدام حداكثر در موافقت يا در مخالفت، ده دقيقه صحبت خواهد كرد. 3 - براي هر يك از موافقان و مخالفان در برنامه و معرفي اعضاء دولت حداكثر نيم ساعت. 4 - سؤال از وزير و همچنين توضيحات تكميلي در مورد استيضاح، حداكثر پانزده دقيقه.
تبصره
نماينده مي تواند در توضيح مسائل خود پنج دقيقه و پس از ارائه تمام يا قسمتي از پاسخ وزير ده دقيقه صحبت نمايد. جواب وزير كه بايد مربوط به موضوع سؤال باشد جمعاً نبايد از بيست دقيقه تجاوز نمايد. وزير مي تواند استفاده از قسمتي از وقت خود را به بعد از صحبت نهائي سؤال كننده موكول نمايد. 5 - براي موارد ذيل هر يك پنج دقيقه: - دفاع از توهين و تحريف نطق. - مخالفت و موافقت نسبت به هر يك از مواد طرحها و لوايح. - توضيح پيشنهاد اصلاحي نسبت به مواد طرحها و لوايح اعم از فردي و جمعي. - توجيه پيشنهاد كفايت مذاكرات و يا مخالفت با آن. - توضيح پيشنهاد فوريت و عدم آن. - پيشنهاد مسكوت ماندن طرح و يا لايحه و مخالفت با آن. - پيشنهاد تنفس. - پيشنهاد اخذ رأي مخفي. - تذكر آيين نامه اي و يا اخطار قانون اساسي. - پيشنهاد انواع رأي در مورد استيضاح. ب - در تمام موارد مذكور در بند (الف)، در صورتي كه ضرورت اقتضاء كند ممكن است استثنائاً بدون مذاكره و با پيشنهاد رئيس يا ده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، مدت نطق و شور اضافه شود. ج - مذاكره در باب كليات لايحه بودجه سالانه كشور ده ساعت و براي هر ناطق بيست دقيقه و براي متمم بودجه و يك دوازدهم يا دو دوازدهم پنج ساعت و براي هر ناطق پانزده دقيقه خواهد بود. د - مدت نطق براي مسائل مهم مربوط به سياست خارجي از قبيل عهدنامه ها و مقاوله نامه ها و موافقتنامه هاي بين المللي حداكثر سه ساعت و براي هر ناطق حداكثر پانزده دقيقه خواهد بود.
ماده 109
ناطق نبايد از موضوع مورد بحث خارج شود. هرگاه رئيس تشخيص دهد كه ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن يك نطق، دو نوبت به وي تذكر خروج از موضوع را بدهد و باز ادامه دهد، دفعة سوم مي تواند وي را از ادامة نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نمايد، مگر اين كه مجلس ادامة صحبت را تاييد كند.
ماده 110
قطع كلام ناطق و عدم مراعات سكوت از طرف نمايندگان و هر گونه تهمت و توهين و ايرادگيريهاي شخصي و حركات و تظاهراتي كه موجب بي نظمي مجلس باشد ممنوع است و مرتكب مشمول مجازاتهاي مندرج در اين آيين نامه خواهد گرديد. رئيس مجلس مسؤول جلوگيري از اين تخلفات است. دوم - مذاكرات
ماده 111
موضوعاتي كه طبق دستور در مجلس مطرح مي شود بايد يك ساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصي كه خارج از جلسه نصب مي گردد، ثبت شود تا مخالف و موافق، در صورت تمايل، با تفكيك كليات و هر يك از مواد، در آن ورقه در ستون مخصوص، شخصاً ثبت نام نمايند. حق تقدم نطق با كساني است كه ثبت نام كرده باشند كه در اين صورت، يك مخالف و يك موافق به ترتيب نطق خواهند كرد. در صورتي كه مخالف يا موافقي ثبت نام نكرده باشد، نمايندگان مخالف و موافق در مجلس مي توانند كتباً نوبت بگيرند و به تناوب صحبت كنند. اگر هيچ موافقي وجود نداشته باشد، مخالفان مي توانند به نوبت صحبت كنند و اگر مخالفي موجود نباشد غير از نمايندة دولت و يا مخبر به عنوان موافق كسي صحبت نخواهد كرد.
تبصره
در صورتي كه موضوعي در دستور كار مجلس قرار گيرد و به دلائلي مطرح نشود و همان موضوع در جلسة بعد مجلس مطرح شود برگ ثبت نام مخالف و موافق اولية معتبر است.
ماده 112
مذاكرات كامل هر جلسه همراه با مصوبات ضبط و ثبت و حداكثر چهل و هشت ساعت پس از آن، بين نمايندگان توزيع مي شود. نماينده اي كه در صورت مشروح مذاكرات مطلبي بر خلاف اظهارات او ثبت شده باشد، بطور اختصار مي تواند فقط نسبت به همان مورد در جلسه رسمي تذكر دهد و بعداً اصلاح آن قسمت از مذاكرات، در مجموعه مذاكرات مجلس درج مي شود. صورت مذاكرات جلسات بايد به امضاي رئيس يا نايب رئيس مجلس كه آن جلسه را اداره نموده است برسد.
ماده 113
هر گاه هنگام بحث در بارة طرحها و لوايح، رئيس جمهور و معاونان او، وزيران و معاونان آنان و همچنين مخبرين كميسيون هاي مربوطه لازم بدانند در موضوع مورد بحث با رعايت مواد طرح شده صحبت كنند، برابر مدت تعيين شده در آيين نامه به آنان اجازه داده خواهد شد.
ماده 114
به جز مذاكرات مربوط به استيضاح و لايحه بودجه، در صورتي كه حداقل دو مخالف و در صورت وجود، دو موافق نسبت به طرح يا لايحه اي صحبت كرده باشند، هر يك از نمايندگان مي توانند كتباً كفايت مذاكرات را پيشنهاد كنند. اولين نمايندة پيشنهاد دهنده دلايل خود را به عنوان موافق اظهار مي دارد و اگر مخالفي باشد علل مخالفت خود را بيان مي كند و آنگاه رأي گرفته مي شود. در صورتي كه پيشنهاد كفايت مذاكرات به تصويب نرسيد و در ادامة مذاكرات براي بار دوم پيشنهاد كفايت مذاكرات داده شد بدون توضيح رأي گرفته مي شود. پس از رأي به كفايت مذاكرات و اعلام ختم آن از طرف رئيس، به ديگر نمايندگان موافق و مخالف در آن باب اجازه نطق داده نمي شود.
ماده 115
هرگاه نمايندگان در رابطه با مسائل مهم مملكتي و يا بين المللي و مناسبتهاي خاص لازم بدانند مي توانند بيانيه صادر كنند و هيأت رئيسه موظف است چنانچه بيانيه صادره به امضاء حداقل نصف به علاوه يك مجموع نمايندگان رسيده باشد آن را در پايان جلسه علني مجلس قرائت كند.
ماده 116
گزارش نهايي كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي پس از ارائه به هيأت رئيسه مجلس، در صورتي كه مربوط به عموم باشد، بدون رعايت نوبت در دستور كار قرار مي گيرد و در اولين جلسه علني قرائت خواهد شد.
ماده 117
رؤساي جمهور، نخست وزيران، رؤساي مجلس و مقامات عالي رتبه كشورهاي ديگر كه به دعوت مقامات جمهوري اسلامي ايران به ايران مي آيند و بنا به صلاحديد همتاي آنان و تصويب هيأت رئيسه مجلس حضورشان در جلسه رسمي و علني به مصلحت باشد مي توانند در جلسه حاضر و عنداللزوم سخنراني نمايند.
مبحث سوم
آراء اول - كميت آراء
ماده 118
مصوبات مجلس با رأي موافق اكثريت مطلق حاضرين معتبر است مگر در مواردي كه در قانون اساسي و يا اين آيين نامه نصاب ديگري معين شده باشد.
ماده 119
كليه انتخاباتي كه در مجلس و كميسيون ها و شعب به عمل مي آيد، اعم از اينكه فردي يا جمعي باشد باستثناء انتخاب رئيس، اعضاء حقوقدان شوراي نگهبان كه با اكثريت مطلق عده حاضر انتخاب مي شوند و موارد ديگري كه در اين آيين نامه حد و نصاب ديگري براي آن تعيين شده است با رأي اكثريت نسبي است و در صورت تساوي آراء، به تعداد مورد نياز از منتخبين به حكم قرعه تعيين مي شود. اسامي كليه نامزدها با تعداد آراء آنان توسط رئيس جلسه اعلام مي شود.
ماده 120
رأي گيري نسبت به موارد زير با اكثريت خاص و به ترتيب ذيل خواهد بود:
الف
اكثريت دوسوم حاضران:
1
تصويب آيين نامه داخلي مجلس و تفسير آن.
2
تصويب تشكيل جلسة غيرعلني مجلس.
3
تصويب تقاضاي دو و سه فوريت طرحها و لوايح.
ب
اكثريت دوسوم مجموع نمايندگان:
1
تصويب درخواست مراجعه به آراء عمومي.
2
تصويب عدم كفايت رئيس جمهور. دوم - كيفيت آراء
ماده 121
رأي گيري در مجلس به يكي از روشهاي ذيل انجام مي گيرد:
1
با دستگاه الكترونيكي.
2
علني با ورقه.
3
مخفي با ورقه
ماده 122
هيأت رئيسه مجلس موظف است مجلس را به وسايل پيشرفته الكترونيكي مجهز نمايد تا شمارش عده حاضران در مجلس و اعلام رأي مخالف، موافق و ممتنع با وسايل مذكور ممكن و ميسر گردد و نتيجه آراء را در معرض ديد نمايندگان قرار دهد. در موارد نقص فني دستگاهها حداكثر براي يك هفته رأي گيري با قيام و قعود يا طرق ديگر انجام خواهد شد. تمديد اين مهلت با تصويب مجلس خواهد بود.
ماده 123
در مورد ذيل اخذ رأي علني با ورقه خواهد بود: هر گاه حداقل ده نفر از نمايندگان به جاي استفاده از دستگاه الكترونيكي و يا قيام و قعود رأي علني با ورقه را تقاضا نمايند. ابتدائاً بدون بحث نسبت به درخواست، رأي گيري به عمل مي آيد و در صورت تصويب درخواست، اصل موضوع با ورقه و بطور علني به رأي گذاشته مي شود.
ماده 124
در رأي علني با ورقه، هر نماينده داراي سه نوع كارت سفيد، كبود و زرد است كه اسم آن نماينده روي كارتها چاپ شده است. كارت سفيد علامت قبول، كارت كبود علامت رد و كارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ رأي علني با ورقه، نمايندگان كارت سفيد يا كبود يا زرد خودشان را با نظارت منشيان در گلدانها مي ريزند. نمايندگاني كه رأي ندهند و يا بعد از اعلام اخذ رأي از تالار جلسه خارج شوند، ممتنع محسوب مي شوند.
تبصره
اسامي موافقين، مخالفين و ممتنعين و كساني كه در رأي گيري شركت نكرده و يا بعد از اعلام اخذ رأي از تالار خارج شده اند، بدون اينكه در جلسه قرائت شود، در صورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت مي گردد.
ماده 125
در موارد ذيل اخذ رأي مخفي با ورقه الزامي است:
1
انتخاب اعضاي هيأت رئيسه، حقوقدانان شوراي نگهبان، نمايندگان مجلس در نهادها و هيأت ها، مجامع و شوراها و ساير انتخابات راجع به اشخاص.
2
انتخابات داخلي شعب و كميسيون ها.
3
رأي اعتماد و عدم اعتماد به وزيران و هيأت وزيران و رأي عدم كفايت به رئيس جمهور.
4
رأي نسبت به اعتبارنامه نمايندگان.
تبصره
هيأت رئيسه موظف است كارتهاي مخصوصي براي رأي گيري مخفي تهيه و دراختيار نمايندگان قرار دهد. رأي گيري به وسيله هر گونه ورقه و كارتي غير از اين اوراق معتبر نخواهد بود.
ماده 126 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
در مواردي كه نتيجه اخذ رأي با قيام و قعود بلافاصله توسط دونفر ازمنشيان هيأت رئيسه و يا ظرف مدت پانزده دقيقه بعد از اعلام رأي مذكور توسط بيست و پنج نفر از نمايندگان حاضر در مجلس مورد ترديد باشد بدون بحث با ورقه نسبت به ترديد به عمل آمده رأيگيري خواهد شد. درصورتي كه درخواست ترديدكنندگان به تصويب نصف بهعلاوه يك نمايندگان حاضر در جلسه برسد نتيجه آن ملاك عمل قرار خواهد گرفت. چنانچه ترديد در پانزده دقيقه آخر جلسه باشد ميتوان در جلسه بعد نسبت به ترديد رأيگيري نمود.
تبصره 1 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
ترديدكنندگان بايد اسامي خود را شخصاً در برگ مخصوصي در جايگاه هيأت رئيسه ثبت و امضاء نمايند.
تبصره 2 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
ترديدكنندگان پس از گذشت مدت پانزده دقيقه از زمان رأيگيري نميتوانند از درخواست خود انصراف بدهند. سوم - اعلام نتيجه رأي
ماده 127
به مجرد اعلام اخذ رأي، توسط رئيس جلسه تعداد نمايندگان حاضر در جلسه به استناد دستگاه شمارش گر اعلام و بلافاصله اخذ رأي به عمل مي آيد. در موارد نقص فني دستگاه شمارش گر عده حاضران مستند به شمارش اكثريت منشيان خواهد بود.
ماده 128
در كليه موارد، نتيجه رأي مجلس بايد صريحاً به وسيلة رئيس اعلام گردد.
ماده 129
اسامي كليه تقاضا كنندگان رأي مخفي يا رأي علني با ورقه در صورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد.
باب اول (جایگزین 1387/09/26 — (جایگزین 1387/09/26)
- كليات
فصل اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- تشكيل و افتتاح مجلس
مبحث اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- تشكيل و افتتاح مجلس اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - تشكيل مجلس
ماده 1 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
محل دائمي مجلس شوراي اسلامي ساختمان بهارستان است و جلسات مجلس در اين محل، رسميت دارد. تعيين هر محل ديگر با پيشنهاد هيأت رئيسه و رأي موافق دو سوم نمايندگان حاضر در جلسه رسمي مجلس است.
تبصره (اصلاحي 22ˏ04ˏ1405) اصلاحی ۱۴۰۵/۰۴/۲۲
در مواقع اضطرار و شرايط خاص كشور كه بنا به تشخيص هيأت رئيسه مجلس، حضور نمايندگان و برگزاري جلسات رسمي مجلس از جمله صحن، كميسيونها و هيأت رئيسه در محل مذكور در اين ماده امكان پذير نباشد، اين جلسات با اطلاع رساني به نمايندگان در محل يا محلهاي ديگري غير از محل دائمي يا در بستر فضاي مجازي تشكيل مي شود. هيأت رئيسه مجلس موظف است بستر لازم را براي تشكيل اينگونه جلسات، با امكان اجراي كليه فرايندهاي قانون آيين نامه داخلي و رعايت ملاحظات فني سخت افزاري و نرم افزاري و امنيت شبكه فراهم نمايد. ادامه تشكيل جلسات تا پايان وضعيت اضطرار يا شرايط خاص كشور به پيشنهاد هيأت رئيسه مجلس و رأي اكثريت نمايندگان حاضر در جلسه رسمي امكان پذير است.
تبصره 2 (منسوخه 22ˏ04ˏ1405) منسوخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۲
رأي گيري موضوع اين ماده بعد از صحبت يك مخالف و يك موافق هر كدام حداكثر به مدت پنج دقيقه انجام مي شود. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - افتتاح مجلس
ماده 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نخستين جلسه هر دوره مجلس شوراي اسلامي طبق اصل شصت و پنجم (65) قانون اساسي با حضور حداقل دو سوم مجموع نمايندگان رسميت مي يابد. در آغاز جلسه آيات (35) تا (42) سوره شوري تلاوت مي شود. پس از قرائت پيام مقام معظم رهبري مراسم سوگند انجام و در پايان جلسه، نمايندگان به منظور بزرگداشت بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران حضرت امام خميني (ره) و شهيدان انقلاب اسلامي و اداي احترام و تجديد عهد با آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند يافت. سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - تشريفات سوگند
ماده 3 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمايندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (67) قانون اساسي سوگند ياد مي كنند. متن سوگندنامه توسط رئيس قرائت مي شود و نمايندگان به حالت اجتماع در حال قيام آن را تكرار و پس از انجام مراسم تحليف، سوگند نامه را امضاء ميكنند. نمايندگان اقليت هاي ديني اين سوگند را با ذكر كتاب آسماني خود ياد خواهند كرد. نمايندگاني كه در جلسه نخست شركت ندارند بايد در اولين جلسه رسمي كه حضور پيدا مي كنند سوگند را بجا آورند و ذيل سوگندنامه را امضاء كنند. چهارم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - جايگاهها
ماده 4 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
جايگاه نمايندگان، پس از ارائه اعتبارنامه نمايندگان به مجلس به حكم قرعه تعيين مي شود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد. قرعه كشي هر شش ماه تجديد مي شود. نمايندگاني كه در قرعه قبل در فقره جلو مجلس بودهاند به حكم قرعه در فقره دوم مجلس استقرار خواهند يافت. در دو رديف اول رئيس جمهور، معاونان و مشاوران او، اعضاي شوراي نگهبان و هيأت وزيران و معاونان امور مجلس و ديگر افراد مجاز طبق اين آيين نامه خواهند نشست و افراد مذكور بهيچوجه مجاز به نشستن در صندلي نمايندگان و يا تردد در محل استقرار نمايندگان نمي باشند.
ماده 5 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
خبرنگاران و تماشاچيان با داشتن كارت مخصوص همان جلسه و نيز مامورين انتظامات مجلس در محل هاي مخصوص، حق حضور خواهند داشت و بايد در تمام مدت جلسه ساكت باشند و از هرگونه بي نظمي خودداري كنند. در غيراين صورت با دستور رئيس جلسه، صحن را ترك مي نمايند. در صورتي كه عمل آنان مستوجب تعقيبات كيفري بشود فرد خاطي با رعايت مقررات توسط مامورين انتظامات مجلس توقيف و به مراجع صالحه تحويل خواهد شد.
تبصره 1(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هر يك از نمايندگان مي تواند در هر جلسه براي حداكثر سه نفر كه به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور كارت ورود به محل تماشاچيان را بنمايد.انتظامات مجلس موظف به صدور كارت براي آنان مي باشد.
تبصره 2 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
معاونت اجرائي مجلس، با رعايت موازين تعيين شده از طرف هيأت رئيسه، براي خبرنگاران جرائد داخلي كه طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و براي خبرنگاران خارجي با معرفي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي كارت موقت غيرقابل انتقال صادر مي نمايد. پنجم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - انتظام مجلس
ماده 6 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
حفظ انتظام و امنيت محوطه مجلس بعهده رئيس مجلس و در غياب او به عهده نواب رئيس است. هيچ مقام و قوهاي بدون اجازه رئيس، حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.
ماده 7 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئيس جمهور و معاونان او، وزيران به اجتماع يا به انفراد حق شركت در جلسات علني مجلس را دارند و مي توانند مشاوران خود را نيزهمراه داشته باشند و رئيس قوه قضائيه براي شركت در مراسم تحليف رئيس جمهور در مجلس شركت مي كند و همچنين اعضاي شوراي نگهبان حق حضور در كليه جلسات رسمي مجلس را دارند و چنانچه طرح يا لايحهاي با قيد دو يا سه فوريت در دستور مجلس قرار گيرد اعضاء شوراي نگهبان بايد در آن جلسه شركت نمايند.
تبصره 1(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
ساير مسؤولين دستگاه هاي اجرائي و قضائي اعم از دولتي يا غيردولتي كه از طرف هيأت رئيسه براي دفاع و توضيح طرح يا لايحه دعوت شده اند مي توانند در جلسات مجلس شركت نمايند.
تبصره 2(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئيس و دادستان ديوان محاسبات، معاون امور مجلس هريك از وزيران و آن عده از كاركنان مجلس كه حضور آنان در صحن مجلس ضروري باشد و معاونين امور مجلس ديگر دستگاه ها و نهادها با اجازه هيأت رئيسه حق حضور در جلسات را دارند. اين افراد مي توانند در جلساتي كه موضوع دستور مجلس مرتبط با وزارتخانه و سازمان آنها باشد شركت نمايند.
ماده 8 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
حمل هر نوع اسلحه براي كساني كه وارد ساختمان اصلي مجلس ميشوند مطلقاً ممنوع است.
مبحث دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- تشكيلات قانونگذاري مجلس اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - هيأت هاي رئيسه مجلس
الف
هيأت رئيسه سني
ماده 9 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مسن ترين فرد از نمايندگان حاضر به عنوان رئيس سني و فرد بعدي به عنوان نايب رئيس و دو نفر از جوانترين نمايندگان حاضر به سمت دبير معين مي شوند و در جايگاه هيأت رئيسه قرار مي گيرند. درصورت تساوي سن، هيأت رئيسه سني با قيد قرعه از بين مسن ترين و جوانترين نمايندگان حاضر تعيين خواهد شد. اعلام هيأت رئيسه سني با معاونت قوانين مجلس است.
ماده 10 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
وظايف هيأت رئيسه سني عبارت است از:
1
اداره جلسه افتتاحيه و جلسات بعدي تا زمان انتخاب هيأت رئيسه
2
انجام مراسم تحليف
3
قرعه كشي براي تعيين اعضاي شعب
4
توزيع اعتبارنامه ها بين شعب
5
برگزاري انتخابات هيأت رئيسه
6
تمشيت امور اداري مجلس تا زمان انتخاب هيأت رئيسه
ب
هيأت رئيسه موقت
ماده 11 (منسوخه 28ˏ05ˏ1397) منسوخ ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
انتخاب هيأت رئيسه موقت در دومين جلسه علني مجلس انجام خواهد شد. تركيب و طرز انتخاب آن مانند هيأت رئيسه است، به جز اينكه اكثريت نسبي در انتخاب رئيس كافي خواهد بود. هيأت رئيسه موقت بلافاصله پس از انتخاب، با متن سوگند نامه هيأت رئيسه مراسم تحليف را بجاي خواهد آورد.
ماده 12 (منسوخه 28ˏ05ˏ1397) منسوخ ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
وظايف هيأت رئيسه موقت اداره جلسات مجلس تا زمان تأييد اعتبار نامه دو سوم نمايندگان و اجراي انتخابات هيأت رئيسه و تمشيت امور اداري مجلس است.
ج
هيأت رئيسه
ماده 13 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هيأت رئيسه سني در اولين جلسه پس از افتتاح مجلس اقدام به برگزاري انتخابات هيأت رئيسه مي نمايد. اعضاي هيأت رئيسه براي مدت يك سال انتخاب مي شوند. انتخابات بعدي در سالروز انتخابات هيأت رئيسه مي باشد و در صورتي كه با تعطيلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام مي شود. مسؤوليت هيأت رئيسه جديد از سالروز انتخابات قبل آغاز مي شود.
تبصره 1 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
نمايندگاني كه داوطلب عضويت در هيأت رئيسه هستند، بايد حداكثر تا پايان وقت اداري روز افتتاحيه مجلس براي ثبت نام به هيأت رئيسه سني مراجعه كنند و اين موضوع قبلاً بايد به اطلاع نمايندگان برسد. هيأت رئيسه سني موظف است شرح حال و سوابق داوطلبان را به همراه تصاوير آنان تهيه كند و در دومين جلسه علني و قبل از برگزاري انتخابات هيأت رئيسه در اختيار نمايندگان قرار دهد.
تبصره 2 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
چنانچه اعتبارنامه نماينده اي كه براي هيأت رئيسه انتخاب شده است به تصويب مجلس نرسد، براي تعيين جايگزين وي مجدد رأي گيري به عمل مي آيد.
تبصره 3 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
پس از تشكيل هيأت رئيسه، گزارش شعب پانزده گانه در مجلس قرائت و تصويب اعتبارنامه ها اعلام مي شود.
ماده 14 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هيأت رئيسه مركب از رئيس، دو نايب رئيس، شش دبير و سه ناظر مي باشد.
ماده 15 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
انتخاب رئيس در نوبت اول با اكثريت مطلق آراء نمايندگان است و انتخاب نواب رئيس، دبيران و ناظران هر كدام جداگانه و با اكثريت نسبي و رأي مخفي و با ورقه خواهد بود. در صورتي كه در انتخاب رئيس در نوبت اول اكثريت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اكثريت نسبي كافي خواهد بود.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه آراء براي رئيس، نواب رئيس، دبيران، ناظران با يكديگر برابر باشد، حسب مورد به قيد قرعه تعيين ميشوند.
تبصره 2 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در صورتي به فرد غايب در جلسه ميتوان رأي داد كه قبل از تشكيل جلسه مربوط به انتخابات هيأت رئيسه، كتباً نامزدي خود را به معاونت قوانين مجلس اعلام كرده باشد.
ماده 16 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
قبل از اخذ رأي براي هيأت رئيسه، اسامي داوطلبان به ترتيب وصول به هيأت رئيسه بدون بحث در جلسه علني اعلام خواهد شد.
ماده 17 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
اعضاء هيأت رئيسه، پس از انتخاب، در حضور نمايندگان با قرائت متن زير سوگند ياد مي كنند و موظف به رعايت دقيق مفاد آن مي باشند. بسم الله الرحمن الرحيم «من به عنوان عضو هيأت رئيسه مجلس شوراي اسلامي در برابر قرآن مجيد به خداوند قادر متعال سوگند ياد مي كنم كه حداكثر توان خود را براي اجراءآيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي با مراعات بي طرفي كامل در انجام وظايف بكار گيرم و از هرگونه اقدام مخالف آيين نامه اجتناب نمايم.»
ماده 18 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نواب رئيس به ترتيب تعداد آراء به عنوان نايب رئيس اول و نايب رئيس دوم و درصورت تساوي آراء با قيد قرعه انتخاب مي شوند و در غياب رئيس مجلس به ترتيب، وظايف و اختيارات او را برعهده خواهند داشت.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئيس مجلس ميتواند حتي هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمي را به ترتيب به عهده نواب رئيس بگذارد.
ماده 19 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
اگر رئيس مجلس پيش از انقضاي مدت از رياست استعفاء دهد يا فوت شود نواب رئيس به ترتيب تقدم، جلسه را منعقد مي سازند و متن استعفاء نامه را قرائت يا فوت را اعلام مي دارند. درمورد فوت به احترام متوفي جلسه ختم مي شود و در هر صورت در جلسه بعد نايب رئيس جلسه را تشكيل مي دهد و رئيس جديد طبق آيين نامه داخلي مجلس انتخاب مي شود. در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاء نامه در مجلس و استماع توضيحات رئيس مستعفي و مذاكراتي كه نمايندگان لازم بدانند، چنانچهاستعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئيس جديد در جلسه بعد به عمل مي آيد، حداكثر توضيحات رئيس سي دقيقه و سه نفر نماينده هر كدام ده دقيقه است.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مورد فوت يا استعفاء ساير اعضاي هيأت رئيسه نيز بايد بدون تشريفات در جلسه بعد انتخاب فرد يا افراد جديد به عمل آيد.
تبصره 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
انتخاب رئيس و هريك از اعضاي هيأت رئيسه جديد براي مدت باقيمانده از يكسال خواهد بود.
ماده 20 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هيچيك از اعضاء هيأت رئيسه مجلس نمي تواند به عضويت كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و در صورتي كه هر يك از اعضاء اين كميسيون به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از كميسيون مستعفي شناخته شده و مطابق مراتب منظور در اين آيين نامه نسبت به تعيين كميسيون جديد اقدام خواهند نمود و همچنين نمي توانند به عنوان رئيس يا سخنگوي كميسيون هاي مجلس انتخاب گردند و درصورتي كه رئيس يا سخنگوي كميسيون ها به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از سمت خود در كميسيون مستعفي شناخته مي شوند.
ماده 21 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وظايف و اختيارات رئيس مجلس عبارتند از :
1
اداره جلسات مجلس به شرح مواد اين آيين نامه.
2
اداره كليه امور اداري، مالي، استخدامي و سازماني مجلس.
3
امضاي كليه احكام استخدامي براساس آيين نامه استخدامي كاركنان مجلس و ساير قوانين و مقررات.
4
امضاي كليه نامه هاي مربوط به امور قانونگذاري و پارلماني مجلس.
5
حضور در نهادهاي قانوني كه رئيس مجلس عضو آنها است.
6
ارائه گزارش كامل از تصميمات و اقدامات هيأت رئيسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحد هاي تابعه آن هر سه ماه يكبار به نمايندگان.
7
ساير موارد مذكور در قانون اساسي و ديگر مقررات.
ماده 22 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
وظايف دبيران عبارتند از:
1
مراقبت در ضبط و تحرير صورت مذاكرات و چاپ و توزيع آنها.
2
قرائت طرحها و لوايح، پيشنهادها، نوشتهها و مطالبي كه بايد به اطلاع مجلس برسد.
3
تنظيم پيشنهادهاي واصله از طرف نمايندگان به ترتيب وصول با قيد شماره.
4
تعيين نمايندگاني كه در جلسه براي نطق، وقت مي خواهند به قيد قرعه
ماده 23 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وظايف و اختيارات هيأت رئيسه عبارتند از
1
نظارت بر كليه امور اداري، مالي، استخدامي و سازماني مجلس.
2
تصويب بودجه پيشنهادي ساليانه مجلس و ارجاع آن به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طي مراحل قانوني.
3
تصويب حقوق مالي نمايندگان طبق اين آيين نامه.
4
انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس.
5
نظارت بر انجام امور مربوط به گزارشها و چاپ و توزيع آنها.
6
تهيه و تنظيم برنامه هفتگي مجلس.
7
مسؤوليت و نظارت بر رعايت اوقات و مهلتهاي قانوني مذكور در اين آيين نامه.
8
- تصميم گيري در خصوص دعوت از اشخاص حقيقي و حقوقي و موافقت با حضور اشخاص متقاضي جهت شركت و يا اظهار نظر در مجلس.
9
اعلام مراتب رد اعتبارنامه يا استعفاي نمايندگان به وزارت كشور.
10
بررسي و حل و فصل مسائل و مشكلات كميسيون ها و شعب و اتخاذ تصميم در موارد اختلافي يا عدم رعايت آئين نامه.
11
حفظ شأن و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جايگاه قانوني نمايندگان.
12
تصويب ساز و كار لازم جهت بهبود روش هاي نظارتي و ساماندهي امور ناظرين منتخب مجلس و كميسيون ها در مجامع و شوراها و دريافت گزارش آنان.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
جلسات هيأت رئيسه با حضور حداقل دو سوم اعضاء كه رئيس يا يكي از نواب رئيس جزء آنان باشد رسميت مييابد و مصوبات آن با رأي اكثريت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود.
د
مسؤوليت مشترك هيأت رئيسه در برابر مجلس
ماده 24 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئيس مجلس و ساير اعضاي هيأت رئيسه در مورد انجام وظايف محوله در اين آيين نامه در برابر مجلس مسؤوليت مشترك دارند.
ماده 25 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هرگاه نمايندگان به كيفيت اداره جلسات يا ساير امور مجلس و نحوه ايفاي وظايف رئيس يا ساير اعضاي هيأت رئيسه معترض باشند، مي توانند طي تقاضاي كتبي با امضاي حداقل بيست و پنج نفر و يا به درخواست كميسيون آيين نامه داخلي مجلس، تشكيل هيأت رسيدگي به اعتراضات، مركب از رؤساي كميسيون هاي تخصصي و اعضاء كميسيون آيين نامه داخلي مجلس را درخواست نمايند. كميسيون آئين نامه داخلي مكلف است ظرف مدت سه روز نسبت به تشكيل هيأت رسيدگي به اعتراضات، اقدام نمايد. هيأت اخير مكلف است ظرف ده روز باحضور سه نفر از منتخبين معترضين، به موضوع رسيدگي نمايد. در صورتي كه اكثريت اعضاء هيأت رأي بر عدم صلاحيت فرد مورد اعتراض دادند عضويت وي در هيأت رئيسه تعليق مي گردد. گزارش هيأت در اين باره در جلسه غير علني مورد بررسي قرار مي گيرد و در اولين جلسه علني مجلس بدون بحث به رأي گيري گذاشته مي شود. در صورت رد عدم صلاحيت، عضو مزبور به كار خود ادامه خواهد داد و در غير اين صورت از سمت خود مستعفي شناخته مي شود و حق شركت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هيأت رسيدگي كننده به اعتراض، در ابتداي نخستين جلسه خود هيأت رئيسه اي را وفق مقررات مربوط به انتخاب هيأت رئيسه كميسيون ها، انتخاب مي نمايند. جلسات هيأت باحضور سه چهارم اعضاء رسميت مي يابد و مناط اعتبار تصميمات آن، رأي اكثريت مطلق حاضرين مي باشد.
تبصره 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمايندگان معترض و اعضاء مورد اعتراض هيأت رئيسه مجلس، حق رأي در جلسه هيأت رسيدگي كننده به اعتراضات را ندارند.
تبصره 3 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رسيدگي فوق مانع از انجام وظايف قانوني كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي نسبت به طرز كار مجلس نخواهد بود و نمايندگان مي توانند از آن طريق نيز نسبت به عملكرد هيأت رئيسه نظارت و پيگيري نمايند.
تبصره4(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
نحوه رسيدگي به اعتراض در مورد ايفاي وظايف رئيس كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي و نيز رئيس و دادستان ديوان محاسبات و همچنين ساير نمايندگان مجلس كه با رأي مجلس انتخاب مي شوند ولي در اين آيين نامه براي رسيدگي به اعتراض در مورد ايفاي وظايف آنان روشي مشخص نشده است طبق اين ماده است.
تبصره5 (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
چنانچه ده نفر از نمايندگان به عملكرد هر يك از نمايندگان منتخب مجلس در هيأتها، مجامع و شوراهاي غيراستاني و غيرشهرستاني معترض باشند، طبق اين ماده به عملكرد آنان رسيدگي مي شود. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - شعب و كميسيونها
الف
شعب
ماده 26 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از انجام مراسم تحليف، نمايندگان به حكم قرعه بطور مساوي به پانزده شعبه تقسيم مي شوند و افراد باقيمانده به ترتيب از شعبه اول به بعد، يك يك به شعب افزوده مي شوند. نمايندگاني كه بعداً سوگند ياد مي كنند به حكم قرعه به عضويت شعبي كه كسري دارند پذيرفته مي شوند. هر شعبه داراي يك رئيس، دو نايب رئيس، يك سخنگو و دو دبير خواهد بود كه جداگانه با رأي مخفي با ورقه و با اكثريت نسبي بيش از يك سوم كلاعضاء شعبه، انتخاب مي شوند و در صورت تساوي به حكم قرعه عمل خواهد شد. نتيجه انتخابات با ذكر آراء طي گزارشي بهوسيله سخنگو به اطلاع مجلس مي رسد. مناط اعتبار براي رسميت جلسات شعب، حضور حداقل دو سوم اعضاء مي باشد و تصميمات شعب، به جز در مورد انتخاب افراد، با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.
ماده 27 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هر يك از شعب براي تمام دوره نمايندگي رسميت دارند و وظايف و اختيارات آنها عبارتند از:
1
رسيدگي به اعتبارنامه ها.
2
تعيين اعضاي كميسيون تحقيق.
3
تعيين اعضاي كميسيون آيين نامه داخلي مجلس.
4
بررسي و تشخيص صلاحيت نامزدهاي عضويت در كميسيون هاي تخصصي مجلس.
ماده 28 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هر يك از شعب موظفند صورتجلسات خود را با قيد اسامي حاضرين و غايبين و تأخيركنندگان به وسيله دبير شعبه تنظيم و تقديم هيأت رئيسه مجلس نمايند.
ب
كميسيونها
ماده 29 (اصلاحي 16ˏ09ˏ1395) اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
مجلس داراي كميسيون هاي تخصصي و كميسيون هاي خاص با محدوده وظايف مشخص به شرح مذكور در آيين نامه داخلي مجلس مي باشد.تعداد اعضاي كميسيون هاي تخصصي، حداقل نوزده و حداكثر بيست و سه نفر است و تعداد اعضاي كميسيون هاي خاص طبق مواد (43) تا (48) آيين نامه داخلي تعيين مي شود.
تبصره 1(اصلاحي 14ˏ05ˏ1403) اصلاحی ۱۴۰۳/۰۵/۱۴
پس از تعيين اعضاي كميسيون هاي تخصصي مطابق فرآيند مقرر در اين قانون، چنانچه اعضاي كميسيون هاي تخصصي مطابق فرايند مقرر در اين قانون، چنانچه اعضاي كميسيون تخصصي به حداقل نصاب مذكور در اين ماده نرسد، هيأت مشترك متشكل ار اعضاي كميسيون آيين نامه داخلي و هيأت رئيسه مجلس مكلف است، ظرف حداكثر يك هفته پس از اجراي تبصره (3) ماده (37) اين قانون، حداقل اعضاي آن كميسيون را كه نمي تواند كمتر از ده نفر باشد، براي يكبار در همان دوره تعيين نمايد.
تبصره 2 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
تعيين مصاديق و تهيه شرح وظايف و اختيارات كميسيونها با رعايت كليت آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي توسط هيأت رئيسه مجلس يا هر يك از كميسيونها و يا حداقل پنجاه نفر از نمايندگان پيشنهاد مي شود و پس از تصويب در جلسه مشترك هيأت رئيسه مجلس، اعضاي كميسيون آيين نامه داخلي و رؤساي كميسيونهاي تخصصي اجراء مي شود. جلسه مشترك فوق الذكر به رياست رئيس يا يكي از نواب رئيس مجلس و با حضور حداقل دو سوم اعضاء رسميت مي يابد و مصوبات آن با رأي حداقل دو سوم اعضاء حاضر معتبر خواهد بود و مصوبات به اطلاع نمايندگان خواهد رسيد.
1
كميسيون تحقيق
ماده 30 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
به منظور بررسي اعتبارنامه هايي كه توسط شعب مورد تأييد قرار نگرفته و يا از سوي نمايندگان مورد اعتراض واقع شده است هر يك از شعب موظفند پس از تعيين هيأت رئيسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضاي خود را كه آگاهي بيشتري به مسائل حقوقي داشته و از صلاحيت لازم برخوردار باشند به عنوان اعضاي اصلي و عليالبدل كميسيون تحقيق انتخاب نمايند و نتيجه را به هيأت رئيسه گزارش تا در جلسه علني قرائت گردد.
2
كميسيون آيين نامه داخلي مجلس
ماده 31 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هر شعبه يك نفر ديگر از اعضاء خود را كه واجد صلاحيت باشد براي تشكيل كميسيون آيين نامه داخلي مجلس معين و نتيجه را به مجلس گزارش خواهد كرد. اين كميسيون علاوه بر انجام وظايف مقرر در اين آيين نامه، طرحهاي مربوط به اصلاح آيين نامه داخلي مجلس را رسيدگي كرده و نظر خود را به مجلس گزارش مي نمايد تا مطابق آيين نامه مورد بررسي قرار گيرد.
3
كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي
ماده32(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
به منظور سامان دادن و كارآمد سازي مجلس و نمايندگان، خصوصاً نسبت به طرز كار قواي مجريه و قضائيه و مجلس مبتني بر اصول متعدد قانون اساسي بالاخص اصل نودم (90)، كميسيوني به نام اصل نودم (90) قانون اساسي تشكيل مي گردد تا طبق قوانين مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظيفه نمايد. اعضاء اين كميسيون به شرح ذيل است: 1- از هر كميسيون تخصصي يك نفر با معرفي كميسيون مربوطه. 2- هشت (8) نفر از نمايندگان كه توسط رؤساي شعب و هيأت رئيسه به عنوان اعضاء ثابت انتخاب مي شوند.
تبصره 1(اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رئيس كميسيون با پيشنهاد هيأت رئيسه مجلس از بين اعضاء ثابت كميسيون و با رأي مجلس براي مدت يك سال انتخاب مي گردد.
تبصره 2(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اعضاء ثابت كميسيون نبايد عضو كميسيون هاي تخصصي مجلس باشند.
4
كميسيونهاي تخصصي
ماده 33 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هريك از كميسيونهاي تخصصي مجلس كه مطابق اين آييننامه تشكيل ميگردند در محدوده تخصصي خود داراي وظايف و اختياراتي به شرح زير ميباشند: 1(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - بررسي طرح ها و لوايح ارجاعي و گزارش آن به مجلس شوراي اسلامي. 2 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) -بررسي و تصويب آزمايشي طرحها و لوايح و همچنين تصويب دائمي اساسنامه سازمانها، شركتها و مؤسسات دولتي يا وابسته به دولت كه طبقاصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي به آنها محول ميگردد. 3(اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) - رسيدگي به درخواست هاي تحقيق و تفحص 4 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) -رسيدگي به سؤال نمايندگان از رئيس جمهور و وزيران 5 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) - بررسي موارد ارجاعي از لوايح برنامه توسعه و بودجه سالانه و گزارش آن به كميسيون تلفيق. 6 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) - كسب اطلاع از كم و كيف اداره امور كشور، دريافت و بررسي گزارش هاي عملكردي و نظارتي از اجراء قوانين مربوط به دستگاه هاي ذي ربط.
تبصره 1 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
كميسيون ها رأساً يا با تقاضاي حداقل ده نفر از نمايندگان مي توانند در موارد مهم و حساس و در مواجهه با تخلفات يا سوء مديريت، با دعوت از مسؤولين ذي ربط موضوع را بررسي نموده و گزارش آن را به هيأت رئيسه ارائه نمايند در صورتي كه درخواست بررسي از سوي نمايندگان باشد حداكثر پنج نفر از آنها مي توانند در تهيه گزارش با كميسيون، مشاركت نمايند هيأت رئيسه مي تواند گزارش مذكور را در دستور كار مجلس قراردهد. در اين صورت سخنگو كميسيون و نماينده دولت هركدام به ميزان پانزده دقيقه و شش نفر از نمايندگان به قيد قرعه از بين متقاضيان هر كدام به ميزان پنج دقيقه، نظرات خود را بيان مي نمايند. هرگاه كميسيون همراه با گزارش پيشنهادهايي براي تصويب به مجلس ارائه نمايد با رعايت مفاد آئين نامه داخلي در دستور حداكثر دو هفته بعد مجلس قرارخواهد گرفت و مطابق آئين نامه داخلي رسيدگي مي شود نمايندگان مي توانند پيشنهادهاي خود را تا (48) ساعت پس از پايان قرائت گزارش به كميسيون تحويل نمايند. كميسيون تا يك هفته گزارش نهايي خود را به مجلس ارائه مي دهد.در صورتي كه كميسيون در گزارش خود، در مورد ناكارآمدي مسؤول ذي ربط دلايلي ارائه نمايد مراتب توسط هيأت رئيسه به بالاترين مقام مسؤول مذكور براي اقدام مقتضي اعلام مي گردد. 7 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) - تهيه گزارش موردي و سالانه در خصوص امور اجرائي دستگاه ها و نحوه اجراء قوانين به خصوص قانون برنامه توسعه و بودجه سالانه و ارائه نكات مثبت، منفي و پيشنهاد نحوه اصلاح آن و تقديم گزارش به مجلس جهت قرائت.
تبصره 2 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
پاسخ دولت راجع به گزارشهاي كميسيونهاي تخصصي در دستور كار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسبدرخواست كميسيونهاي تخصصي، موضوع گزارشهاي ياد شده جهت بررسي به كميسيون اصل نودم (90) ارسال و كميسيون مذكور نتايج بررسي خودرا به مجلس ارائه خواهد كرد.
تبصره 3 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
كميسيونهاي تخصصي مجلس ميتوانند به تعداد كافي مشاور ذي صلاح به ويژه از ميان نمايندگان ادوارگذشته كه در مسائل كميسيون صاحب تخصص و تجربه باشند از طريق هيأت رئيسه به خدمت بگيرند.
ماده 34 (اصلاحي 08ˏ03ˏ1392) اصلاحی ۱۳۹۲/۰۳/۰۸
كميسيون آموزش، تحقيقات و فناوري براي انجام وظايف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومي، آموزش فني و حرفهاي، آموزش عالي،تحقيقات و فنآوري، مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
ماده 35 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيون اجتماعي براي انجام وظايف محوله در محدوده امور اداري و استخدامي، كار، اشتغال، روابط كار و تعاون مطابق ضوابط اينآييننامه تشكيل ميشود.
ماده 36 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيون اقتصادي براي انجام وظايف محوله در محدوده اقتصاد و دارائي، بازرگاني داخلي، بازرگاني خارجي مطابق ضوابط اينآييننامه تشكيل ميشود.
ماده 37 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي براي انجام وظايف محوله در محدوده سياست و روابط خارجي، دفاع، اطلاعات و امنيت مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
ماده 38 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيون انرژي براي انجام وظايف محوله درمحدوده نفت، گاز، برق، سدها و نيروگاههاي آبي و برقي، انرژي اتمي و انرژيهاي نو مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل ميشود.
ماده 39 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات براي انجام وظايف محوله درمحدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و ديوان محاسبات وامور مالي مجلس و آمار و خدمات عمومي فني مطابق ضوابط اين آييننامه تشكيل ميشود.
تبصره 1 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظايف تخصصي در ماده (33) و اين ماده موظف است نسبت به امور زير اقدامنمايد:
1
نظارت و مراقبت بر اجراي مقررات بودجه و امور مالي مجلس و نحوه هزينه كردن آن.
2
رسيدگي به عملكرد بودجه ساليانه مجلس و ارائه گزارش آن حداكثر تا پايان شهريور ماه سال بعد. اين گزارش جهت اطلاع نمايندگان چاپ ميگردد.
3
بازرسي و رسيدگي دقيق و نظارت درمورد كليه اموال و اشياء منقول و غيرمنقول مجلس شوراي اسلامي و ارائه گزارش ساليانه جهت چاپ و توزيع بين نمايندگان.
4
معرفي دو نامزد به عنوان رئيس ديوان محاسبات و دو نامزد به عنوان دادستان ديوان محاسبات جهت انتخاب يكي از آنها توسط مجلس شوراي اسلامي.
تبصره 2 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
برخورداري از مدرك تحصيلي كارشناسي ارشد و بالاتر، سابقه خدمت در مقامهاي مديريتي موضوع ماده (71) قانون مديريت خدمات كشوري مصوب 8 /7 /1386 و همطرازان آنان و حداقل بيست سال سابقه كار، از شرايط احراز سمت رئيس و دادستان ديوان محاسبات است.
تبصره 3 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
نحوه انتخاب نامزدهاي رياست و دادستان ديوان محاسبات در كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات طبق آيين نامه اي است كه توسط كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات تهيه مي شود و به تصويب كميسيون آيين نامه داخلي مي رسد.
ماده 40 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيون بهداشت و درمان براي انجام وظايف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزيستي، تامين اجتماعي و بيمههاي اجتماعي و هلال احمر مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل ميشود. ماده 40 مكرر (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) - كميسيون امور داخلي كشور و شوراها براي انجام وظايف محوله در محدوده سياست داخلي، شوراها، امورغيرعمراني شهرداري ها و ثبت احوال مطابق ضوابط اين آئين نامه تشكيل مي شود.
ماده 41 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيون صنايع و معادن براي انجام وظايف محوله درمحدوده صنايع، پست، مخابرات، معادن، پتروشيمي، صنايع هوا فضا و ارتباطات مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل ميشود.
ماده 42 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيون عمران براي انجام وظايف محوله در محدوده راه و ترابري، مسكن، عمران شهري و عمران روستايي و امور عمراني شهرداري ها و دهياري ها مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل ميشود.
ماده 43 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيون فرهنگي براي انجام وظايف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبليغات، صدا و سيما و ارتباطات جمعي، تربيت بدني و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل ميشود.
ماده 44 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيون قضائي و حقوقي براي انجام وظايف محوله در محدوده قضائي و حقوقي مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل ميشود.
ماده 45 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
كميسيون كشاورزي، آب ، منابع طبيعي و محيط زيست براي انجام وظايف محوله در محدوده كشاورزي، منابع آب، دام و طيور، شيلات، محيط زيست و هواشناسي مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.
5
مقررات مشترك كميسيونها
ماده 46 (اصلاحي 16ˏ09ˏ1395) اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
هر يك از نمايندگان براي تعيين كميسيون تخصصي خود فرمهاي امتيازبندي را از شعبه مربوط دريافت مي كند و پس از تكميل فرم به همراه تعيين دو اولويت پيشنهادي، حداكثر تا سه روز پس از افتتاح دوره به هيأت رئيسه مجلس تحويل مي دهد.
تبصره 1 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
فرم امتيازبندي و دستورالعمل اجرائي اين ماده، بر اساس شاخص هاي: تحصيلات، سوابق اجرائي مرتبط و نمايندگي مجلس و سابقه عضويت در كميسيون، ظرف مدت سه ماه از تاريخ تصويب اين قانون توسط هيأت رئيسه مجلس تهيه مي شود و به تصويب جلسه مشترك هيأت رئيسه و كميسيون آيين نامه داخلي مي رسد.
تبصره 2 (الحاقي 16ˏ09ˏ1395) الحاقی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
به منظور آشنايي نمايندگان با سوابق يكديگر، معاونت قوانين موظف است همزمان با شروع فعاليت شعب، اسامي نمايندگان را به همراه تحصيلات، سوابق اجرائي و سابقه عضويت در كميسيون ها (در صورت برخورداري از سابقه نمايندگي) تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد.
ماده 47 (اصلاحي 16ˏ09ˏ1395) اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
هيأت رئيسه پس از دريافت نظر شعب و تعيين امتياز و رتبه بندي، نسبت به تكثير و توزيع گزارش آن اقدام مي كند. نمايندگان معترض مي توانند ظرف مدت چهل و هشت ساعت پس از توزيع گزارش، اعتراض خود را نسبت به امتيازها به هيأت رئيسه تقديم كنند تا هيأتي مشترك، متشكل از هيأت رئيسه مجلس و رؤساي شعب با دعوت از نماينده معترض به امتياز خود، ظرف مدت چهل ساعت پس از انقضاي مهلت فوق، به اعتراضات رسيدگي و اعلام نظر نمايد. پس از اتمام اين مراحل هيأت رئيسه نسبت به تعيين و اعلام فهرست اعضاي كميسيون هاي تخصصي بر مبناي امتيازت هر فرد، اقدام مي كند.
تبصره 1 (اصلاحي 16ˏ09ˏ1395) اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
پس از اعلام اسامي اعضاي كميسيون هاي تخصصي، در صورتي كه هر يك از نمايندگان به كميسيون انتخاب شده اعتراض داشته باشد،مي تواند ظرف مدت بيست و چهار ساعت اعتراض خود را مكتوب به هيأت رئيسه مجلس تقديم كند تا هيأت مشترك فوق الذكر با استماع نظرات معترضان و بررسي اعتراض هاي واصله نسبت به تعيين نهائي اعضاي كميسيون هاي تخصصي تا چهل و هشت ساعت پس از انقضاي مهلت اعتراض، اقدام كند.
تبصره 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بين افرادي كه رأي مساوي آورده و احتساب آنان به عنوان عضو يك كميسيون باعث افزايش سقف آن كميسيون مي شود قرعه كشي انجام مي گيرد.
تبصره 3 (اصلاحي 16ˏ09ˏ1395) اصلاحی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
امتيازبندي و تعيين اعضاي هر كميسيون به ترتيب از كميسيون هايي كه بيشترين متقاضي دارد، انجام مي شود و پس از تكميل اعضاي كميسيون هاي مذكور، نمايندگان بازمانده از اولويت اول انتخابي خود، با متقاضيان اولويت اول كميسيون بعدي امتيازبندي و تعيين كميسيون مي شوند.
تبصره 4 (الحاقي 16ˏ09ˏ1395) الحاقی ۱۳۹۵/۰۹/۱۶
نمايندگاني كه درهيچ يك از اولويت هاي خود انتخاب نشده اند موظفند از ديگر كميسيون هاي تكميل نشده در اولويت ديگر تعيين نمايند.
تبصره 5 (الحاقي 08ˏ04ˏ1401) الحاقی ۱۴۰۱/۰۴/۰۸
پس از تعيين اعضاي كميسيون هاي تخصصي، چنانچه به هر دليل در حين دوره، نماينده جديدي به مجلس راه يابد، براي تعيين كميسيون تخصصي وي مطابق فرآيند مذكور اقدام مي شود، چنانچه ظرفيت كميسيون مورد تقاضا تكميل باشد، در صورتي كه امتياز مكتسبه وي براي كميسيون مورد درخواست، از ميانگين امتياز مكتسبه سه نماينده آخر پذيرفته شده در همان كميسيون بيشتر باشد، رعايت سقف مقرر در ماده (38) اين قانون الزامي نيست و حداكثر دو نماينده به سقف تعداد اعضاي كميسيون مي تواند اضافه گردد. در صورت ايجاد ظرفيت جديد در كميسيون ها به دليل استعفاء، فوت و يا امثال آن تعيين عضو جديد مطابق اين تبصره با كسب امتيازات لازم صورت مي گيرد.
ماده 48 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هريك از كميسيونهاي تخصصي مجلس موظف است از ميان اعضاي خود كميته و يا كميتههاي فرعي متناسب با موضوعات مربوط تشكيل دهد. كميتههاي فرعي داراي يك رئيس، يك نايب رئيس و يك دبير خواهند بود كه توسط اعضاي همان كميته انتخاب ميگردند. مصوبات كميتههاي فرعي بعد از تصويب در كميسيون رسميت خواهد داشت.
ماده 49 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از انتخاب اعضاي كميسيونها، هر كميسيون به رياست مسنترين عضو و با حضور حداقل دو سوم اعضاء خود منعقد و فوراً يك رئيس، دو نايب رئيس، يك سخنگو و دو دبير با رأي مخفي با ورقه با اكثريت نسبي به مدت يكسال انتخاب مينمايد.
تبصره (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
معاونت قوانين موظف است در شروع كار هر دوره مجلس سوابق كاري و ميزان تحصيلات اعضاي هر كميسيون را قبل از انتخاب هيأترئيسه آن كميسيون دراختيار اعضاء قرار دهد.
ماده 50 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مناط اعتبار براي رسميت جلسه كميسيونها حضور حداقل دوسوم اعضاء مي باشد. مصوبات كميسيون با اكثريت مطلق آراء عده حاضرخواهد بود.
ماده 51 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هر نماينده شش ماه يك بار مي تواند تقاضاي تغيير كميسيون خود را به هيأت رئيسه مجلس ارائه كند. انتقال به كميسيون ديگر با رعايت نصاب مقرر در اين آيين نامه و با موافقت اكثريت اعضاي كميسيون هاي ذي ربط امكان پذير است.
ماده 52 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رئيس مجلس حداقل يك نفر از كارشناسان با تجربه و مناسب مجلس را به عنوان دبير دراختيار هر كميسيون قرار مي دهد تا نسبت به امور كارشناسي و اداري مربوطه از قبيل ارتباط با رئيس و ادارات مجلس و كميسيون ها و تنظيم و توزيع مراسلات، ضبط مذاكرات، بايگاني اوراق و پروندهها، تسريع جريان امور دفتري و تهيه صورتجلسات و ساير امور اداري اقدام نمايد.
ماده 53 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
گزارش عملكرد كميسيونها بايستي هر ماه يكبار به هيأت رئيسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضي به اطلاع نمايندگان برسد.
ماده 54 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتي كه نمايندگان از طرف كميسيون براي اداي توضيح در زمينه سؤال و يا پيشنهاد خود دعوت شوند موظف به شركت خواهند بود و عدم شركت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سؤال و يا پيشنهاد خواهد بود.
ماده 55 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تمام اسناد و اوراق مربوط به اموري كه بايد در كميسيونها بررسي شود از طرف هيأت رئيسه به آن كميسيون ارجاع ميشود. نمايندگان ميتوانند آن اسناد را ملاحظه كنند، اسناد مزبور نبايد از كميسيون خارج گردد. اين اسناد به انضمام اسناد مذاكرات و اقدامات جاري كميسيون در محل كميسيون بايگاني و در پايان هر دوره به بايگاني مجلس منتقل ميشود.
ماده 56 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
پس از آنكه مجلس در باره طرح يا لايحهاي رأي نهايي داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن، در معاونت قوانين مجلس يا كميسيون ها (در خصوص قوانين آزمايشي) بايگاني ميشود.
6
ساير مقررات
ماده 57 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هر نماينده به جز رئيس مجلس، ملزم است عضويت يكي از كميسيون هاي تخصصي را بپذيرد و در صورت تمايل مي تواند در كميسيون هاي ديگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رأي شركت كند.
تبصره1 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
عضويت در كميسيونهاي تحقيق و تدوين آيين نامه داخلي مجلس مانع از عضويت در كميسيون ديگر نخواهد بود.
تبصره2(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
چنانچه نمايندگان عضو كميسيونهاي خاص در سال سي ساعت غيبت اعم از موجه و غيرموجه داشته باشند ادامه عضويت آنها در كميسيون منوط به موافقت اكثريت اعضاء آن كميسيون خاص است. اين موافقت با رأي گيري با ورقه انجام مي شود.
7
كميسيون مشترك
ماده 58 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مورد طرح ها و لوايحي كه به تشخيص هيأت رئيسه به دو يا چند كميسيون ارتباط اساسي داشته باشند، كميسيون مشترك تشكيل مي گردد. تعداد اعضاء كميسيون مشترك بيست و سه نفر مي باشد. تعيين سهم هر كميسيون به وسيله هيأت رئيسه مجلس و انتخاب آنان توسط كميسيون ذي ربط مي باشد. كميسيون مشترك در انتخاب هيأت رئيسه و ارائه گزارش و ساير مقررات مانند ديگر كميسيون ها اقدام مي نمايد.
8
كميسيون ويژه
ماده 59 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مسائل مهم و استثنائي كه براي كشور پيش ميآيد و دراين خصوص تشكيل كميسيون ويژهاي براي رسيدگي و تهيه گزارش ضرورت پيدا ميكند، به پيشنهاد حداقل پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، اين كميسيون تشكيل ميشود. اعضاي كميسيون ويژه كه پانزده نفر خواهند بود، مستقيما در جلسه علني توسط نمايندگان با رأي مخفي و اكثريت نسبي انتخاب خواهند شد. هيأت رئيسه كميسيون ويژه همانند ديگر كميسيونها انتخاب خواهد شد.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هيأت رئيسه مجلس مي تواند طرح ها و لوايحي را كه در حوزه مسائل مربوط به كميسيون ويژه تشخيص دهد به آن كميسيون ارجاع نمايد.
مبحث سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- تشكيلات اداري و پشتيباني مجلس اول (منسوخه 30ˏ02ˏ1391) - امور اداري، مالي و خدماتي مجلس
ماده 60(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مسؤوليت و اختيار كليه امور اجرائي مجلس اعم از تشكيلاتي، مالي، معاملاتي،اداري، استخدامي، حقوقي، فني، پشتيباني، ارتباطات داخلي و بين المللي، حفاظت، حراست و نظاير آن به عهده رئيس مجلس شوراي اسلامي است.
تبصره 1(اصلاحي 08ˏ03ˏ1392) اصلاحی ۱۳۹۲/۰۳/۰۸
رئيس مجلس مي تواند بخشي از وظايف و اختيارات خود را به بعضي از اعضاي هيأت رئيسه، معاونين قوانين، نظارت و اجرائي يا مسؤولين ذي ربط تفويض نمايد.
تبصره 2(اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
اساسنامه سازمان ها، نظام مالي و ساختار تشكيلات مربوط به مجلس شوراي اسلامي به جز امور قانونگذاري و همچنين ضوابط اجرائي و دستورالعمل هاي كليه اختيارات موضوع اين ماده به تصويب كميسيون آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي خواهد رسيد.
ماده 61 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
وظايف ناظران عبارتند از :
1
تنظيم برنامه ها و سياستهاي مالي، استخدامي، خدماتي، تبليغي و انتظامات مجلس و ارائه آن به رئيس مجلس جهت طي مراحل بعدي.
2
نظارت و اتخاذ تصميم لازم در خصوص عملكرد كليه واحدهاي ساختار تشكيلات اداري مجلس، نحوه اجراي مصوبات هيأت رئيسه و كميسيون آيين نامه داخلي در خصوص تبصره (2) ماده (60)
3
نظارت بر روند تهيه و پيشنهاد بودجه ساليانه مجلس و پيگيري مراحل بعدي آن.
4
نظارت بر حفظ اداره و ثبت ابنيه و اموال و مؤسسات مجلس.
5
نظارت بر عملكرد مركز پژوهشها، مركز اسناد، كتابخانه و موزه مجلس كه طبق قوانين مربوط به خود تشكيل گرديدهاند.
6
پيگيري مشكلات نمايندگان و ارائه راهحل مناسب به هيأت رئيسه.
7
نظارت بر ساير امور اداري و مالي و خدماتي مجلس.
ماده 62 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هيأت رئيسه مي تواند در چهارچوب امكانات موجود و بودجه مصوب تشكيلات مناسبي را جهت تدوين، نگارش، ويرايش حقوقي و ادبي طرح ها و لوايح ايجاد نمايد. نظرات اين تشكيلات قبل از تصويب نهايي طرح يا لايحه در مجلس، با موافقت كميسيون ذي ربط انجام مي شود.
ماده 63(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در راستاي ايفاي هرچه بهتر وظيفه نمايندگي، همچنين حفظ شأن و منزلت مجلس و جايگاه حقيقي نمايندگان، هيأت رئيسه مي تواند به منظور برقراري ارتباط مؤثر (ديداري، شنيداري، مكتوب) نمايندگان با موكلين و نمايندگان دستگاه هاي اجرائي و نهادهاي رسمي و غيررسمي در مركز و حوزه انتخابيه با اختصاص فضاي فيزيكي مناسب (دفاتر كار و ملاقات عمومي) هرگونه امكانات سخت افزاري و نرم افزاري مورد نياز را در شأن نظام جمهوري اسلامي فراهم نمايد. اعتبارات مورد نياز در بودجه سالانه مجلس پيش بيني مي شود.
تبصره (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در هر دوره مجلس، نمايندگان مي توانند حداكثر پنج نفر از كاركنان يا كارشناسان دستگاههاي مشمول ماده (5) قانون مديريت خدمات كشوري را براي به كارگيري در دفتر ارتباطات مردمي جهت امور مشاوره اي، اداري و خدماتي از دستگاه ذي ربط درخواست نمايند. در اين صورت با هماهنگي دستگاه مبدأ، درخواست مأموريت افراد موردنظر معمول و شخص يا اشخاص مزبور به دفتر ارتباط مردمي نماينده، مأمور مي شوند. حقوق، مزايا، حق مأموريت و اضافه كار اين مأموران طبق قوانين و مقررات مربوطه برعهده دستگاه مأموركننده مي باشد و ميزان اضافه كار تا سقف مصوب اداره مربوطه و مأموريت ماهيانه و مرخصي استفاده شده توسط رئيس دفتر نماينده به دستگاه ذي ربط اعلام مي شود. افزايش كليه حقوق قانوني اين مأموران از جمله ارتقاء ، افزايش حقوق سنواتي، افزايش گروه و رتبه و ساير موارد مشابه در دوران مأموريت اين افراد همانند ساير كاركنان دستگاه ذي ربط مي باشد. تعداد افراد مورد نياز هر حوزه انتخابيه با توجه به تعداد نمايندگان، تعداد شهر و روستا، جمعيت و وسعت، شرايط اقليمي و جغرافيايي و ساير قابليتهاي هر حوزه توسط كميسيون آيين نامه داخلي مجلس تعيين مي شود. پس از اعلام پايان مأموريت، دستگاه ذي ربط موظف است اين افراد را حداقل در پست سازماني قبل از مأموريت و يا پست همطراز به كار گيرد. اين مصوبه نافي تبصره (3) ماده (2) قانون استخدامي كاركنان مجلس شوراي اسلامي مصوب 23/ 8/ 1372 مجلس شوراي اسلامي نمي باشد.
ماده 64 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتي كه نمايندگان لازم بدانند بنا به پيشنهاد رئيس مجلس و يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس شوراي اسلامي ، وزراء مكلف به حضور در مجلس مي باشند و هرگاه تقاضا كنند و مطلبي داشته باشند، مطالب آنان استماع مي شود.
تبصره 1(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هيأت رئيسه مجلس مي تواند تمام يا بخشي از يك جلسه مجلس را براي رسيدگي به امور مهم و اساسي كشور اختصاص دهد.
تبصره 2(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
دستور اين جلسات و چگونگي اداره آن توسط هيأت رئيسه تعيين خواهد شد.
فصل دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
– نمايندگان
مبحث اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- رسيدگي به اعتبارنامه نمايندگان
ماده 65 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
اعتبارنامه ها به همراه ضمائم آن به موجب جدول حوزه هاي انتخاباتي مجلس شوراي اسلامي كه بر اساس حروف الفبا از طرف معاونت قوانين مجلس با نظارت هيأت رئيسه سني تنظيم شده است، به ترتيب به شعب پانزده گانه جهت رسيدگي ارجاع مي شود. هيأت رئيسه موظف است فهرست اعتبارنامه هاي ارجاعي را قبل از آغاز رسيدگي، تكثير كند و در اختيار نمايندگان قرار دهد. چنانچه هر يك از نمايندگان به اعتبارنامه اي معترض باشد، ظرف مدت سه روز از تاريخ انتشار فهرست مذكور حداكثر تا پايان وقت اداري روز سوم، موظف است اعتراض كتبي خود را امضاء و به انضمام مدارك و اسناد مربوط به شعبه ذي ربط تقديم كند.
تبصره 1 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
شعبه موظف است عدم رسيدگي شوراي نگهبان به موضوع مورد اعتراض يا حادث شدن آن بعد از اعلام صحت انتخابات را احراز كند.
تبصره 2 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
گزارش هر شعبه توسط سخنگو در مجلس قرائت مي شود و در صورت عدم امكان، به ترتيب رئيس و يا يكي از نواب رئيس يا دبيران وظيفه او را انجام مي دهد.
ماده 66 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
شعبه موظف است حداكثر ظرف مدت سه روز كاري گزارش تأييد آن دسته از اعتبارنامه هاي واصله را كه معترض ندارند، به صورت يكجا به هيأت رئيسه ارسال كند تا براي تصميم گيري مجلس در دستور كار قرار گيرد. اعتبارنامه هايي كه مورد اعتراض نمايندگان قرار گرفته است، حداكثر ظرف مدت پنج روز كاري توسط شعبه رسيدگي مي شود. در صورتي كه نظر شعبه تأييد اعتبارنامه باشد، گزارش تأييد آن براي تصميم گيري به مجلس ارائه مي شود. چنانچه نظر شعبه رد اعتبارنامه باشد، از طريق هيأت رئيسه مجلس به كميسيون تحقيق ارجاع خواهد شد تا پس از رسيدگي و ارائه گزارش، براي تصميم گيري مجلس در دستور كار قرار گيرد.
تبصره (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
شعبه موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از بررسي اعتبارنامه از معترض يا معترضان جهت توضيح اعتراض و از نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض قرار گرفته جهت دفاع دعوت به عمل آورد. عدم حضور هر يك از آنان مانع رسيدگي نيست. معترض يا معترضان در صورت عدم حضور غيرموجه در شعبه، در جلسه علني حق اعتراض ندارند. موجه بودن عدم حضور بايد به تأييد هيأت رئيسه مجلس برسد. اگر عدم حضور، موجه بود فقط يك بار ديگر جلسه شعبه ظرف مدت پنج روز مجدداً تشكيل مي شود و نظر خود را اعلام مي كند.
ماده 67 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هيچ شعبهاي نمي تواند تقديم گزارش خود را بيش از پنج روز كاري از تاريخ دريافت پرونده به تعويق اندازد. در صورتي كه تأخير به حكم ضرورت پيش آمده باشد، رئيس و در غياب او نايب رئيس شعبه مكلف است هيأت رئيسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هيأت رئيسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و در غيراين صورت به شعبه بعد ارجاع مي نمايد كه ظرف پنج روز كاري پس از دريافت پرونده، گزارش دهد.
ماده 68 (منسوخه 28ˏ05ˏ1397) منسوخ ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
گزارش هريك از شعب درباره تأييد يا رد اعتبارنامهها بدون ذكر دليل در مجلس قرائت ميشود. درصورتي كه گزارش شعبه مبني بررد اعتبارنامه باشد و يا اينكه معترضين بر اعتراض خود باقي باشند، اعتبارنامه به كميسيون تحقيق ارجاع خواهدشد. درغيراين صورت اعتبارنامه مصوب تلقي گرديده و رئيس مجلس تصويب آن را اعلام مينمايد.
ماده 69 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
كميسيون تحقيق حداكثر ظرف مدت پانزده روز به دلايل و توضيحات كتبي شعب و معترض يا معترضان رسيدگي مي كند و پس از استماع و بررسي توضيحات معترض يا معترضان و دفاعيات كتبي يا حضوري نماينده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال مي كند.
تبصره 1 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در صورتيكه تعداد معترضان بيش از سه نفر باشد، مي توانند سه نفر را به صورت مكتوب معرفي كنند تا در شعبه و كميسيون تحقيق جهت ارائه توضيحات لازم حضور يابند.
تبصره 2 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
كميسيون تحقيق موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از رسيدگي به اعتبارنامه از معترض يا معترضان و نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است دعوت به عمل آورد.
ماده 70 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
چنانچه كميسيون تحقيق، اعتبارنامه رد شده از سوي شعبه را رسيدگي كند و نظر به تأييد اعتبارنامه داشته باشد، گزارش آن براي تصميم گيري مجلس در دستور كار قرار مي گيرد و در صورتي كه نظر كميسيون مبني بر رد اعتبارنامه باشد گزارش آن حداكثر به مدت پانزده دقيقه در مجلس مطرح و ادله رد اعتبارنامه ارائه مي شود. نماينده اي كه اعتبارنامه اش توسط كميسيون رد شده است حداكثر به مدت سي دقيقه فرصت دارد تا از خود دفاع كند، ضمن اينكه مي تواند بخشي از وقت خود را حداكثر به دو نفر از نمايندگان واگذار كند، سپس گزارش كميسيون تحقيق به رأي گذاشته مي شود، چنانچه رد اعتبارنامه به تصويب مجلس نرسد، رئيس جلسه تصويب آن را اعلام مي كند.
تبصره (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در صورتي كه كميسيون تحقيق ظرف مدت پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نكند، نماينده اي كه اعتبارنامه اش مورد اعتراض واقع شده است يا پانزده نفر از نمايندگان مي توانند طرح اعتبارنامه را در صحن مجلس از هيأت رئيسه درخواست كنند و هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت گزارش شعبه را در دستور كار مجلس قرار دهد تا مطابق اين ماده مورد رسيدگي قرار گيرد. به جاي نظر كميسيون، نظر شعبه به مدت پانزده دقيقه مطرح مي شود.
ماده 71 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه نماينده بدون عذر موجه (به تشخيص هيأت رئيسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وي براي دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسهحاضر نشود، مجلس با استماع گزارش كميسيون تحقيق و صحبت معترض وارد رأيگيري ميشود.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتي كه نماينده يا نمايندگان معترض به دلائل موجه در جلسه حضور نداشته باشند مي توانند بااطلاع قبلي هيأت رئيسه، دلائل اعتراض خود را كتباً به نماينده ديگري تحويل تا توسط او در مجلس قرائت گردد.
ماده 72 (منسوخه 28ˏ05ˏ1397) منسوخ ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
اگر كميسيون تحقيق ظرف پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نكرد، نمايندهاي كه اعتبارنامهاش مورد اعتراض واقع گرديده، ميتواند طرح اعتبارنامه خود را همراه با ارائه دلايل عدم گزارش كميسيون تحقيق، از هيأت رئيسه درخواست بنمايد. همچنين پانزده نفر از نمايندگان هم مي توانند چنين تقاضايي را از هيأت رئيسه بنمايند. هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت اين درخواست را در مجلس مطرح نمايد. پس از استماع توضيح كميسيون، مجلس در اين مورد تصميم مي گيرد. در صورت موجه بودن علت تاخير، مجلس مي تواند مهلت را تا پانزده روز ديگر تمديد نمايد. در غيراين صورت، اعتبارنامه در جلسه بعد مجلس مطرح مي گردد و نماينده معترض و در صورت نبودن معترض سخنگوي شعبه مربوطه دلائل عدم تأييد صحتاعتبارنامه از طرف شعبه را در جلسه بيان ميكند. پس از دفاع نماينده صاحب اعتبارنامه، مجلس وارد رأيگيري ميشود.
ماده 73 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در هر مرحله، رأي گيري براي اعتبارنامه مورد اعتراض، مخفي و با ورقه مخصوص انجام مي شود.
ماده 74 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
نماينده اي كه به اعتبارنامه اش اعتراض شده مانند ساير نمايندگان، از كليه حقوق اعم از اعلام رأي و نامزد شدن براي عضويت در هيأت رئيسه و ساير انتخابات برخوردار است، ليكن در زمان بررسي اعتبارنامه خود در شعبه، كميسيون تحقيق و مجلس حق رأي ندارد.
مبحث دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- حقوق و تعهدات نمايندگان اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - مصونيت نمايندگان
ماده 75 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بر طبق اصل هشتاد و ششم (86) قانون اساسي نمايندگان مجلس در مقام ايفاي وظايف نمايندگي در اظهار نظر خود كاملاً آزادند و نميتوان آنها را به سبب نظراتي كه در مجلس اظهار كردهاند يا آرائي كه در مقام ايفاي وظايف خود دادهاند تعقيب يا توقيف كرد و يا از حقوق اجتماعي محروم نمود.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وظايف نمايندگي شامل نطق ، بحثهاي داخل دستور، بحثهاي جلسات كميسيون ها، اظهارنظراتي كه براي اعمال اصل هشتاد و چهارم (84) قانون اساسي انجام مي شود و ساير موارد نظارتي و قانوني است.
ماده 76 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه به تشخيص هيأت رئيسه نمايندهاي در سخنان خود در جلسه علني به كسي نسبت ناروا داده و يا هتك حرمت نمايد فرد مزبورميتواند در دفاع از خود، بهصورت مكتوب به اتهام وارده پاسخ گويد. پاسخ ارسالي درصورتي كه بيش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهين و افترا نباشد، در اولين فرصت در جلسه علني قرائت خواهد شد.
ماده 77 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اگر در جلسه رسمي ضمن نطق يا مذاكره صريحاً يا تلويحاً نسبت سوئي به يكي از نمايندگان داده شود يا عقيده واظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماينده مذكور براي رد آن نسبت به رفع اشتباه در همان جلسه يا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعايت نوبت تا پنج دقيقه اجازه نطق داده ميشود. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - تعهدات نمايندگان
ماده 78 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمايندگان براساس مسؤوليت نمايندگي، متعهد و ملتزم به حفظ حيثيات مجلس و نمايندگان و رعايت نظم و نوبت و اجراء آييننامه داخلي ميباشند. در موارديكه نمايندهاي رعايت تعهدات فوق را ننمايد اقدامات ذيل به ترتيب از طرف رئيس بهعمل خواهد آمد :
1
تذكر شفاهي در جلسه علني.
2
اخطار در جلسه علني.
3
احضار و توبيخ متخلف در جلسه هيأت رئيسه.
ماده 79 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئيس جلسه نسبت به نمايندگاني كه از موضوع مذاكره خارج ميشوند و يا بدون اجازه صحبت ميكنند وهمچنين نسبت به نمايندگاني كه به واسطه عدم رعايت آييننامه داخلي يا به انحاء ديگر رعايت نظامات مجلس را نمينمايند تذكر ميدهد.
ماده 80 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتي كه رئيس به يكي از نمايندگان دو بار تذكر داد و نماينده مجدداً از حدود نظم خارج گرديد، رئيس به او اخطار مي كند.
ماده 81 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
توبيخ كه سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس ميشود در موارد ذيل اجراء ميگردد :
1
درصورتي كه نمايندهاي پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود.
2
درصورتي كه نمايندهاي ظرف مدت يك ماه چهار مرتبه در جلسات متوالي يا شش مرتبه در مجموع مورد تذكر واقع شده باشد.
3
كساني كه بيش از سه جلسه متوالي يا در مجموع پنج جلسه در يك ماه تأخير غيرمجاز داشته باشند. سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - حقوق نمايندگان
ماده 82(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بودجه سالانه مجلس به پيشنهاد هيأت رئيسه پس از مشورت با كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات و در موعد مقرر براي دولت ارسال مي شود تا با رعايت اصل پنجاه و دوم قانون اساسي در بودجه سالانه كل كشور درج شود.
تبصره(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مقرري و هزينه هاي نمايندگي درهرسال در جلسه مشترك هيأت رئيسه با كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شوراي اسلامي با رعايت مقررات مالي مجلس به تصويب مي رسد، نمايندگان مجلس مي توانند حقوق و مزاياي خود را از مجلس دريافت نمايند، قبل از تصميم مجدد در هر دوره به صورت علي الحساب مطابق مصوبه دوره قبل عمل مي شود. چهارم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - مأموريتها
ماده 83 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مأموريتهاي رسمي فردي و جمعي نمايندگان براي شركت در سمينارها، اجلاسها و بازديدهاي فني و تخصصي در داخل و يا خارج ازكشور با تصويب كميسيون ذيربط و تاييد هيأت رئيسه انجام خواهد شد. نتايج حاصل از ماموريت به آن كميسيون و هيأت رئيسه مجلس تسليم ميگردد. پنجم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - تعطيلات و مرخصيها
ماده 84 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تعطيلات تابستاني مجلس در هر سال سي روز است كه زمان آن با تشخيص مجلس تعيين ميشود. هيأت رئيسه ميتواند در تنظيم برنامه جلسات علني و كميسيونها به گونهاي عمل كند كه نمايندگان در هر ماه يك هفته كاري هم براي رسيدگي به وظايف نمايندگي فرصت داشته باشد.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورت ضرورت، رئيس مجلس ميتواند با تقاضاي حداقل پنجاه نفر از نمايندگان و يا درخواست دولت، با ذكر دليل، در اوقات تعطيل، مجلس را بطور فوقالعاده دعوت به انعقاد نمايد.
ماده 85 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمايندگان يك ماه در هر سال حق استفاده از مرخصي با حقوق را دارند. استفاده از مرخصي ضروري بدون حقوق نيز، با موافقت هيأترئيسه، حداكثر يك ماه در سال خواهد بود و درصورت عدم استفاده ميتوانند در سالهاي بعد استفاده نمايند.
ماده 86 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اجازه مرخصي تمام مدت يك جلسه يا قسمتي از جلسات مجلس با موافقت هيأت رئيسه مجلس و در كميسيونها و شعب با رؤساي كميسيونها و شعب خواهد بود.
ماده 87 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هيچيك از نمايندگان قبل از تحصيل مرخصي نميتواند غيبت نمايد مگر با عذر موجه از قبيل بيماري يا حوادث غيرمترقبه. ششم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - غيبت نمايندگان
ماده 88 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمايندهاي كه بيش از يكصد ساعت متوالي يا دويست و پنجاه ساعت غير متوالي از اوقات رسمي جلسات مجلس و كميسيون را بدونعذر موجه در يكسال غيبت نمايد، مستعفي شناخته خواهد شد. همچنين نمايندهاي كه بهعلت ناتواني جسمي و يا بيماري بيش از چهار ماه در يكسالغيبت موجه داشته باشد بنا به درخواست سي نفر از نمايندگان و تصويب دو سوم نمايندگان حاضر مبني بر عجز وي از ايفاي وظايف نمايندگي، سمت نمايندگي خود را از دست ميدهد.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تا يك هفته پس از اعلام رسمي مستعفي شناخته شدن نماينده، درصورتي كه خود وي يا نماينده ديگري به غيرموجه بودن غيبتاعتراض كند و آن را تسليم هيأت رئيسه نمايد، اين اعتراض در اولين فرصت در مجلس مطرح ميشود و پس از صحبت حداكثر دو مخالف و دو موافق (هريك به مدت پانزده دقيقه) در صورتي كه مجلس به موجه بودن غيبت نماينده مورد بحث رأي داد، غيبت موجه شناخته خواهد شد. يك نفر از هيأت رئيسه بهعنوان موافق و نماينده مورد بحث بهعنوان مخالف براي صحبت، حق تقدم خواهند داشت.
تبصره 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتي كه نماينده مستعفي شناخته شده به غيرموجه بودن غيبت خود اعتراض كرده باشد ولي در موقع طرح نتواند و يا نخواهد درمجلس حضور يابد، ميتواند لايحه دفاعيه خود رابراي طرح در مجلس حداكثر تا موقع طرح، تحويل مجلس نمايد. در اين صورت اين لايحه با حقتقدم در فرصت مقرر براي صحبت مخالفين توسط يكي از دبيران قرائت خواهد شد. مدت قرائت لايحه حداكثر نيم ساعت خواهد بود.
ماده 89 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
به غيبت و تأخير غيرموجه حقوق تعلق نميگيرد.
ماده 90 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
محاسبه ساعات غيبت در كميسيونها با رؤساي كميسيونها و در جلسات رسمي مجلس با هيأت رئيسه ميباشد و در هر دو صورت،اعلان رسمي غيبت با هيأت رئيسه مجلس خواهد بود. هيأت رئيسه موظف است غيبت و تأخير غيرموجه نمايندگان در كميسيونها را هر ماه به اطلاع نمايندگان برساند.
ماده 91 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
غيبت، تأخير غيرموجه نمايندگان پيش از پايان جلسه مجلس اعلان و درصورت مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
غيبت غيرموجه از دو جلسه كميسيون در حكم غيبت از يك جلسه رسمي مجلس ميباشد. هفتم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - استعفا نماينده و نحوه بررسي آن
ماده 92 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هر نماينده كه اعتبارنامه او به تصويب رسيده است ميتواند از مقام نمايندگي استعفاء دهد. پذيرش استعفاء موكول به تصويب مجلساست.
ماده 93 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نماينده تقاضاي استعفاء مدلّل خود را به عنوان رئيس مجلس مينويسد و رئيس مجلس آن را در اولين جلسه علني و بدون قرائت متن،اعلام و در دستور كار هفته بعد ميگذارد. نماينده ميتواند قبل از شروع بررسي در مجلس تقاضاي استعفاء خويش را مسترد دارد. ماده 94 - بررسي تقاضاي استعفاء بدين ترتيب خواهد بود كه ابتدا تقاضاي استعفاء قرائت شده و سپس شخص متقاضي استعفاء يا نماينده ديگري به تعيين او تقاضاي دفاع خواهد نمود. مدت قرائت تقاضاي استعفاء و توضيح نماينده متقاضي استعفاء حداكثر نيم ساعت است. مخالف يا مخالفين نيزحداكثر نيم ساعت ميتوانند صحبت كنند و پس از آن رأي گيري به عمل ميآيد. در صورت تصويب تقاضاي استعفاء مراتب از طريق رئيس مجلس به وزارت كشور اعلام ميشود تا طبق قانون انتخابات اقدام نمايد.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هرگاه نماينده متقاضي استعفاء براي طرح تقاضاي استعفاي خود در مجلس حاضر نشود و كسي را هم براي دفاع از خود تعيين ننمايد متن تقاضاي استعفاء قرائت و در صورت وجود مخالف حداكثر به مدت پانزده دقيقه صحبت خواهد كرد و سپس رأيگيري به عمل ميآيد.
ماده 95 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هرگاه تقاضاي استعفاء تعدادي از نمايندگان به نحوي باشد كه مانع از تشكيل جلسه رسمي گردد قابل طرح در مجلس نيست.
فصل سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- گردش كار مجلس
مبحث اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- جلسات مجلس
ماده 96 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
انعقاد رسمي جلسات و اعتبار اخذ رأي منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمايندگان ميباشد.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
براي ادامه مذاكراتي كه منجر به اتخاذ تصميم و يا اخذ رأي نميشود حضور حداقل نصف نمايندگان كافي است.
تبصره 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
جلسات رسمي با تلاوت آياتي چند از قرآن مجيد به تشخيص هيأت رئيسه كه حتيالامكان متناسب با جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد.
ماده 97 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمايندگان بايد در روزي كه قبلاً براي تشكيل جلسه رسمي معين ميشود در مجلس حاضر شوند. در صورت تاخير بدون عذر موجه ازطرف هيأت رئيسه توبيخ خواهند شد. همچنين، هريك از نمايندگان كه در موقع اخذ رأي با اعلام قبلي رئيس مجلس مبني بر منع خروج از جلسه بدونعذر موجه خارج شود، مستحق توبيخ خواهد بود و در صورت تكرار تأخير و غيبت، مقررات آييننامه ازطرف هيأت رئيسه درباره او اجراء خواهد شد.اسامي نمايندگاني كه سه بار غيبت غيرموجه در يك ماه داشته باشند در روزنامهها درج خواهد شد.
ماده 98 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تشخيص عده حضار با استفاده از تابلو است كه در اول هر جلسه و قبل از اخذ آراء به وسيله رئيس جلسه بايد اعلام شود.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتي كه تابلو خراب شود، حداكثر تا پايان همان جلسه تشخيص عده حاضر با دبيران خواهد بود و هيأت رئيسه موظف است قبلاز انعقاد جلسه بعد به تعمير و اصلاح تابلو اقدام نمايد.
ماده 99 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
حداكثر مدت براي هر جلسه رسمي چهار ساعت است كه يكسره و يا با فاصله تنفس ميباشد، مگر در موارد ضروري كه به تشخيص رئيس و تصويب مجلس خواهد رسيد. غايبين بعد از تنفس نيز مشمول مقررات مربوط به غيبت و تاخير خواهند بود.
تبصره1 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
وقت دستور جلسات رسمي مجلس چنان تنظيم خواهد شد كه جز در موارد اضطراري با اول وقت اداي نماز برخورد نداشته باشد.
تبصره2(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مجلس براي رسيدگي به طرحها و لوايحي كه در شش جلسه به اتمام نرسد از جلسه هفتم همه روزه به جز روزهاي تعطيل تشكيل مي شود و افزايش ساعت هر جلسه با رأي مجلس است.
ماده 100 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اعضاي هيأت رئيسه مجلس بايد در ساعتي كه قبلاً براي تشكيل جلسات تعيين ميشود، حاضر شوند و در صورت تاخير يا غيبت بدون عذر موجه با تشخيص رئيس برطبق اين آيين نامه جريمه ميشوند.
ماده 101 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تشكيل جلسات و رعايت ترتيب مذاكرات و اجراي آييننامه و حفظ نظم جلسه طبق اين آييننامه به عهده رئيس جلسه است.
ماده 102 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
دستور هفتگي مجلس بايد به ترتيب وصول طرحها و لوايح از كميسيونها و ساير موضوعات طبق اين آيين نامه توسط هيأت رئيسه مجلس تهيه و پس از چاپ و توزيع بر تابلو مخصوص نصب شود. رعايت ترتيب مذكور الزامي است. طرحها و لوايحي كه داراي اولويت باشند ممكن است بنا به تقاضاي دولت و يا پانزده نفراز نمايندگان و با موافقت هيأت رئيسه خارج از ترتيب وصول، در دستور هفتگي مجلس قرار گيرد. در صورتي كه پنجاه نفر از نمايندگان براي طرح يا لايحهاي تقاضاي اولويت كنند هيأت رئيسه موظف است آن را در دستور هفتگي مجلس قرار دهد.
تبصره1(اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
حداقل پنجاه نفر از نمايندگان مي توانند از رئيس جلسه مجلس تقاضا نمايند گزارش چاپ شده كميسيون خارج از نوبت در دستـور كار جلسـه علني قرار گيرد و رئيس درخواست متقاضيان را پس از صحبت يكي از متقاضيان و يك مخالف و يك موافق هر كدام به مدت پنج دقيقه، به رأي مي گذارد. در صورت تصويب، رسيدگي به گزارش مورد تقاضا در همان جلسه يا جلسه بعد شروع مي شود و با اعمال مجدد اين تبصره نمي توان آن را متوقف نمود.
تبصره 2(اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
گزارش هاي تحقيق و تفحص، تفريغ بودجه و كميسيون ها به جز گزارش طرح ها و لوايح، خارج از نوبت در دستور كار مجلس قرار مي گيرد. اين گزارش ها بايد حداقل (48) ساعت قبل از طرح در مجلس چاپ و در اختيار نمايندگان قرار گيرد و خلاصه آن حداكثر به مدت نيم ساعت در جلسه قرائت و متن كامل گزارش در مشروح مذاكرات چاپ شود.
تبصره3(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
هيأت رئيسه مي تواند تمام يا بخشي از گزارشهاي واصله از دستگاهها و سازمانهايي كه طبق قانون موظف به ارائه گزارش به مجلس شوراي اسلامي هستند را جهت قرائت در دستور كار جلسه علني قرار دهد و گزارش كامل آن را به كميسيونهاي ذي ربط ارجاع نمايد.
تبصره4(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
كليه گزارشهايي كه در جلسه علني مطرح مي شود بايد حداقل بيست و چهار ساعت قبل از طرح، تكثير و بين نمايندگان توزيع شود مگر مواردي كه در اين آيين نامه به صراحت براي آن زمان ديگري تعيين شده باشد.
ماده 103 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورت اضطرار كه رعايت امنيت كشور ايجاب كند، به تقاضاي كتبي رئيس جمهور يا يكي از وزراء يا ده نفر از نمايندگان، جلسه غيرعلني تشكيل ميشود. در اين صورت، تقاضاكنندگان ادله خويش را مبنيبر وجود شرايط اضطرار و اقتضاي امنيت كشور و در نتيجه لزوم برگزاريغيرعلني جلسه رسمي مجلس، حداكثر تا مدت پانزده دقيقه، متوالياً و يا متناوباً در دو نوبت، ارائه و سپس يك نفر به عنوان مخالف حداكثر تا پانزده دقيقه صحبت ميكند، در صورت تصويب دو سوم حاضران، كار رسيدگي در جلسه غيرعلني ادامه مييابد، در غيراين صورت، جلسه به حالت علني بازگشته و به روال عادي عمل خواهد كرد.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مصوبات جلسه غيرعلني در صورتي معتبر است كه با حضور شوراي نگهبان به تصويب سه چهارم مجموع نمايندگان برسد.
تبصره 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تشخيص رفع شرايط اضطراري براي انتشار مذاكرات و مصوبات جلسات غيرعلني براي اطلاع عموم با مجلس است كه با پيشنهاد حداقل ده نفر از نمايندگان و مذاكره به نحو مقرر در همين ماده، در جلسه غيرعلني و تصويب اكثريت حاضرين در مجلس عملي ميگردد.
ماده 104 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئيس هر جلسه قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشكيل و دستور جلسه بعد را اعلام ميكند كه در صورت مذاكرات درج شود، مگر در موارد اضطراري (به تشخيص هيأت رئيسه ) كه حداقل بيست و چهار ساعت قبل از تشكيل جلسه، بايد بطور رسمي اعلام شود.
ماده 105 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتي كه در مجلس بينظمي و تشنج بوجود آيد كه مانع ادامه كار مجلس باشد و رئيس نتواند از آن جلوگيري كند، در جاي خود قيام مينمايد. هرگاه برخاستن رئيس موجب آرامش نشود جلسه را به مدت پانزده دقيقه به عنوان تنفس تعطيل ميكند و نمايندگان از جلسه خارج ميشوند و پس از انقضاي پانزده دقيقه مجدداً جلسه تشكيل ميشود. هرگاه بينظمي و تشنج تجديد شود، رئيس جلسه را ختم و آن را به روز ديگري موكول مينمايد.
مبحث دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- نطقها و مذاكرات اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - نطقها
ماده 106 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در هر جلسه رسمي به جز جلسات بررسي لوايح برنامه توسعه، بودجه سالانه و استيضاح يا رأي اعتماد به وزيران، سه نفر از نمايندگان ميتوانند به نوبت و طبق فهرستي كه از قبل به قيد قرعه توسط هيأت رئيسه تنظيم شده است، حداكثر به مدت هفت دقيقه نطق نمايند. همچنين دونفر از نمايندگاني كه در آن جلسه نوبت نطق نداشته باشند به جهت مسائل ضروري مي توانند يك ساعت قبل از شروع جلسه در لوح مخصوص يا دستگاه الكترونيكي ثبتنام كرده وحداكثر به مدت پنج دقيقه نطق نمايند. درصورتي كه بيش از دو نفر از نمايندگان متقاضي اين نطق باشند، هيأت رئيسه به قيد قرعه به دونفر وقت خواهد داد. هيچ يك از نمايندگان نميتوانند در مدت دوماه بيش از يك بار نطق پنج دقيقه اي نمايند. نماينده حق واگذاري تمام وقت خود را به نماينده ديگر دارد.
ماده 107 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در هر جلسه قبل از ورود در دستور، قبل از ورود در دستور رئيس مي تواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوري روز مطالبي را كه آگاهي مجلس از آن ضروري باشد به اطلاع نمايندگان برساند. حداكثر مدت براي اين مطالب پانزده دقيقه خواهد بود.
تبصره (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رؤساي قواي مجريه و قضائيه مي توانند خارج از موضوع دستور جلسه در صحن علني مجلس نطق نمايند. اين نطق پس از وصول تقاضاي آنان و اعلام موضوع نطق به رئيس مجلس پس از موافقت هيأت رئيسه در اولين فرصت انجام مي شود. ساعت و مدت نطق قبل از شروع جلسه بايد به اطلاع نمايندگان برسد.
ماده 108 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
ترتيب و مدت نطق بدين شرح است: الف (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - مدت نطق در جلسه علني بهشرح زير خواهد بود: 1(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - براي استيضاح يك وزير دو ساعت و براي استيضاح دولت يا بيش از يك وزير چهار ساعت. استيضاح كنندگان ميتوانند از بين خود يك ياچند نفر را براي بحث در موضوع استيضاح معرفي نمايند، ولي در هرحال مجموع نطقهاي استيضاح كنندگان نبايد از مدت فوق تجاوز نمايد. 2 (اصلاحي 04ˏ11ˏ1394) ـ درمورد كليات هر طرح يا لايحه، ابتدا سخنگو كميسيون اصلي حداكثر ده دقيقه گزارش ميدهد، پس از آن حداكثر سه نفر مخالف و سه نفر موافق به ترتيب يك نفر مخالف و يك نفر موافق وسپس نماينده دولت و پس از آن سخنگو كميسيون هركدام حداكثر پنج دقيقه صحبت ميكنند.
تبصره 1 (اصلاحي 02ˏ10ˏ1398) اصلاحی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
درمورد طرح ها و لوايح مهم يا مفصل با پيشنهاد حداقل دو نفر توسط رئيس جلسه يا بيست و پنج نفر از نمايندگان و رأي اكثريت مطلق نمايندگان حاضر، ميتوان تعداد و يا وقت مخالف و موافق و وقت نماينده دولت و سخنگو كميسيون را حداكثر تا دو برابر افزايش داد.
تبصره 2 (اصلاحي 26ˏ09ˏ1387) اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در بررسي كليات طرح هاي دو يا سهفوريتي و طرح هايي كه كميسيون اصلي در موعد مقرر گزارش نداده است يكي از طراحان ميتواند به جاي سخنگو در ابتدا و انتهاي رسيدگي در مجلس صحبت كند. 3(اصلاحي 26ˏ09ˏ1387) - براي موارد ذيل هر يك پنج دقيقه: - دفاع دربرابر توهين و تحريف نطق. - مخالفت و موافقت نسبت به هريك از مواد طرحها و لوايح. - توضيح پيشنهاد اصلاحي نسبت به مواد طرحها و لوايح اعم از فردي و جمعي. - توضيح نماينده دولت و سخنگو كميسيون در مورد پيشنهادها - توضيح پيشنهاد فوريت و يا سلب فوريت و مخالفت با آن - پيشنهاد مسكوت ماندن طرح و يا لايحه و مخالفت با آن. - پيشنهاد تنفس. - پيشنهاد اخذ رأي مخفي. - پيشنهاد انواع رأي در مورد استيضاح. 4 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - براي تذكر آييننامهاي و يا اخطار قانون اساسي حداكثر 3 دقيقه. ب (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - در تمام موارد مذكور در بند (الف)، در صورتي كه ضرورت اقتضاء كند ممكن است استثنائاً بدون مذاكره و با پيشنهاد رئيس يا ده نفر ازنمايندگان و تصويب مجلس، مدت نطق و شور اضافه شود. ج (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) - در كليات لايحه بودجه سالانه كل كشور پس از نطق رئيس جمهور، سخنگو كميسيون گزارش خود را ارائه مي دهد سپس حداكثر پنج نفر از نمايندگان به عنوان مخالف گزارش كميسيون و پنج نفر به عنوان موافق گزارش كميسيون به ترتيب يك نفر مخالف و يك نفر موافق هركدام حداكثر ده دقيقه صحبت مي كنند. پس از آن نماينده دولت به مدت بيست دقيقه و در پايان، سخنگو كميسيون صحبت مي كند. مجموع زمان صحبت سخنگو كميسيون سي دقيقه خواهد بود.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در كليات متمم و يك يا چند دوازدهم بودجه، اظهارات به ميزان نصف مدتهاي مقرر در بند فوق است. د (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - مدت نطق براي مسائل مهم مربوط به سياست خارجي از قبيل عهدنامهها و مقاولهنامهها و موافقتنامههاي بينالمللي حداكثر سه ساعت وبراي هر ناطق حداكثر پانزده دقيقه خواهد بود. ه(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) ـ ـ پيش از أخذ رأي براي انتخاب حقوقدانان شوراي نگهبان و همچنين رئيس و دادستان ديوان محاسبات، هر نامزد مي تواند حداكثر ده دقيقه در جلسه علني مجلس مشخصات، سوابق كاري، تحصيلات و برنامه هاي خود را به اطلاع نمايندگان برساند.
تبصره (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در كليه مواردي كه در اين آيين نامه نمايندگان مي توانند به عنوان موافق يا مخالف صحبت كنند و به موقع در لوح يا دستگاه الكترونيك ثبت نام كرده اند، اسامي آنان توسط يكي از اعضاي هيأت رئيسه به قيد قرعه انتخاب و اعلام مي شود. افراد تعيين شده حق واگذاري نوبت خود به نماينده ديگر را دارند.
ماده 109 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
ناطق نبايد از موضوع موردبحث خارج شود. هرگاه رئيس تشخيص دهد كه ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن يك نطق، دو نوبت به وي تذكر خروج از موضوع را بدهد و باز ادامه دهد، دفعه سوم ميتواند وي را از ادامه نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نمايد، مگر اين كه مجلس ادامه صحبت را تأييد كند. ماده 110 - قطع كلام ناطق و عدم مراعات سكوت از طرف نمايندگان و هرگونه تهمت و توهين و ايراد گيريهاي شخصي و حركات و تظاهراتي كهموجب بي نظمي مجلس باشد ممنوع است و مرتكب مشمول مجازاتهاي مندرج در اين آييننامه خواهد گرديد. رئيس جلسه مسؤول جلوگيري از اينتخلفات است. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - مذاكرات
ماده 111 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
موضوعاتي كه طبق دستور در مجلس مطرح ميشود بايد يك ساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصي كه خارج از جلسه نصب ميگردد، ثبت شود تا مخالف و موافق، در صورت تمايل، با تفكيك كليات و هريك از مواد، در آن ورقه در ستون مخصوص، شخصاً ثبت نام نمايند. حق تقدم نطق با كساني است كه ثبت نام كرده باشند كه در اين صورت، يك مخالف و يك موافق به ترتيب نطق خواهند كرد. درصورتي كهمخالف يا موافقي ثبت نام نكرده باشد، نمايندگان مخالف و موافق در مجلس ميتوانند كتباً نوبت بگيرند و به تناوب صحبت كنند. اگر هيچ موافقيوجود نداشته باشد، مخالفان ميتوانند به نوبت صحبت كنند و اگر مخالفي موجود نباشد غير از نماينده دولت و يا سخنگو به عنوان موافق كسي صحبت نخواهد كرد.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتي كه موضوعي در دستور كار مجلس قرار گيرد و به دلائلي مطرح نشود و همان موضوع در جلسه بعد مجلس مطرح شود ثبت نام مخالف و موافق اوليه معتبر است.
ماده 112 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مذاكرات كامل هر جلسه همراه با مصوبات ضبط و ثبت و حداكثر چهل و هشت ساعت پس از آن، بين نمايندگان توزيع ميشود.نمايندهاي كه در صورت مشروح مذاكرات مطلبي برخلاف اظهارات او ثبت شده باشد، بطور اختصار ميتواند فقط نسبت به همان مورد در جلسهرسمي تذكر دهد و بعداً اصلاح آن قسمت از مذاكرات، در مجموعه مذاكرات مجلس درج ميشود. صورت مذاكرات جلسات بايد به امضاي رئيس يانايب رئيس مجلس كه آن جلسه را اداره نموده است برسد.
ماده 113 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
هرگاه هنگام بحث در بارهٔ طرحها و لوايح ، رئيس جمهور و معاونان او، وزيران و معاونان آنان و همچنين سخنگويان كميسيونهاي مربوطه لازم بدانند در موضوع موردبحث با رعايت مواد طرح شده صحبت كنند، برابر ضوابط و مدت تعيين شده در آييننامه به آنان اجازه داده خواهد شد.
ماده 114 (منسوخه 26ˏ09ˏ1387) منسوخ ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
به جز مذاكرات مربوط به استيضاح و لايحه بودجه، در صورتي كه حداقل دو مخالف و در صورت وجود، دو موافق نسبت به طرح يالايحهاي صحبت كرده باشند، هريك از نمايندگان ميتوانند كتباً كفايت مذاكرات را پيشنهاد كنند. اولين نماينده پيشنهاددهنده دلايل خود را به عنوانموافق اظهار ميدارد و اگر مخالفي باشد علل مخالفت خود را بيان ميكند و آنگاه رأي گرفته ميشود. درصورتي كه پيشنهاد كفايت مذاكرات به تصويبنرسيد و در ادامه مذاكرات براي بار دوم پيشنهاد كفايت مذاكرات داده شد بدون توضيح رأي گرفته ميشود. پس از رأي به كفايت مذاكرات و اعلام ختمآن از طرف رئيس، به ديگر نمايندگان موافق و مخالف در آن باب اجازه نطق داده نميشود.
ماده 115 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمايندگان مي توانند درباره مسائل مهم مملكتي يا بين المللي يا مناسبت هاي خاص بيانيه صادر نموده و به رئيس جلسه تحويل نمايند. چنانچه بيانيه صادره به امضاء حداقل بيش از نصف مجموع نمايندگان برسد متن آن بدون ذكر اسامي نمايندگان در پايان جلسه علني مجلس قرائت و طي نامه رسمي به مراجع ذيربط ارسال خواهد شد و اسامي نمايندگان امضاءكننده بيانيه در مشروح مذاكرات چاپ ميشود.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
توزيع هرگونه نامه، گزارش، بروشور و امثال آن در صحن مجلس طبق دستورالعملي خواهد بود كه توسط هيأت رئيسه تصويب و به اطلاع نمايندگان خواهد رسيد.
ماده 116 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
گزارش نهايي كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي پس از ارائه به هيأت رئيسه مجلس، درصورتي كه مربوط به عموم باشد، بدون رعايت نوبت در دستور كار قرار مي گيرد و در اولين جلسه علني قرائت خواهد شد.
ماده 117 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
روساي جمهور، نخست وزيران، رؤساي مجلس و مقامات عالي رتبه كشورهاي ديگر كه به دعوت مقامات جمهوري اسلامي ايران بهايران ميآيند و بنا به صلاحديد همتاي آنان و تصويب هيأت رئيسه مجلس حضورشان در جلسه رسمي و علني به مصلحت باشد مي توانند در جلسه حاضر و عنداللزوم سخنراني نمايند.اين موضوع قبل از شروع جلسه بايد به اطلاع نمايندگان برسد.
مبحث سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
– آراء اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - كميت آراء
ماده 118(اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مصوبات مجلس در جلسه رسمي و با رأي موافق اكثريت مطلق حاضران كه بيش از نصف نمايندگان حاضر است، معتبر مي باشد مگر در مواردي كه در قانون اساسي يا اين آيين نامه نصاب ديگري تعيين شده باشد.
ماده 119 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كليه انتخاباتي كه در مجلس و كميسيونها و شعب به عمل ميآيد، اعم از اينكه فردي يا جمعي باشد باستثناء انتخاب رئيس، كه با اكثريت مطلق عده حاضر انتخاب ميشود و موارد ديگري كه در اين آييننامه حد و نصاب ديگري براي آن تعيين شدهاست با رأي اكثريت نسبي است و در صورت تساوي آراء، به تعداد مورد نياز از منتخبين به حكم قرعه تعيين ميشود. اسامي كليه نامزدها با تعداد آراءآنان توسط رئيس جلسه اعلام ميشود.
ماده 120(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نصاب رأيگيري در مجلس، كميسيون، كميته و شعبه در موارد مختلف به شرح زير مي باشد: الف (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) ـ اكثريت چهار پنجم مجموع نمايندگان: ـ اصلاحات جزئي خطوط مرزي كشور. (اصل هفتاد و هشتم قانون اساسي). ب (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) ـ اكثريت سه چهارم مجموع نمايندگان: 1 ـ توقف انتخابات و ادامه كار مجلس سابق در زمان جنگ و اشغال نظامي (اصل شصت و هشتم قانون اساسي). 2 ـ مصوبات جلسه رسمي غيرعلني (اصل شصت و نهم قانون اساسي). ج (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) ـ اكثريت دو سوم مجموع نمايندگان: 1 - تصويب درخواست مراجعه به آراء عمومي. (اصل پنجاه و نهم قانون اساسي). 2 - تصويب عدم كفايت رئيس جمهور. (اصل هشتاد و نهم قانون اساسي). 3 - تصويب تقاضاي سه فوريت طرحها و لوايح. د (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - اكثريت دو سوم نمايندگان حاضر: 1 - تصويب آئيننامه داخلي مجلس و تفسير آن. 2 - تصويب تشكيل جلسه رسمي غيرعلني مجلس با رعايت ماده (103) اين آئين نامه. 3 - تصويب تقاضاي دوفوريت طرح ها و لوايح. 4- تصويب موضوع اصل هفتاد و نهم قانون اساسي. 5- اصلاح قانون برنامه توسعه درضمن لايحه بودجه و ساير طرح هاولوايح ه(اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) ـ - اكثريت مطلق نمايندگان حاضر: 1 - انتخاب رئيس مجلس (مرحله اول). 2 - رأي اعتماد به وزيران. 3 - رأي عدم اعتماد به وزيران. 4 – طرح ها و لوايح و تفسير قوانين. 5 - تصويب انجام تحقيق و تفحص. 6 - تصويب تقاضاي يك فوريت طرح ها و لوايح. 7- تغيير دستور هفتگي مجلس. 8 - رأي به وارد بودن سؤال نمايندگان از وزير. 9 - تصويب موضوعات اصول هفتاد و هفتم،هشتادم، هشتادودوم و هشتاد وسوم قانون اساسي 10 - تصويب وضع قوانين آزمايشي و تصويب دائمي اساسنامه سازمان ها توسط كميسيون هاي مجلس و دولت طبق اصل هشتاد و پنجم قانون اساسي. 11 - تعيين تعداد اعضاء كميته ها در كميسيون ها. 12- تصويب اعتبارنامه نمايندگاني كه پرونده آنان به كميسيون تحقيق ارجاع شده است. 13ـ حذف مواد، تبصره ها و بندها از گزارش كميسيون ها در جلسه علني
14
تصويب افزايش تعداد مخالف و موافق يا وقت مذاكرات طرحها و لوايح مهم موضوع تبصره (1) ماده (108) 15- ساير مواردي كه در اين آئيننامه و ساير قوانين براي آنها كلمات«تصويب» يا «موافقت مجلس» آورده شده و در اين آئين نامه نصاب آن مشخص نشده است. و (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) - اكثريت نسبي با حداقل رأي بيش از يك سوم نمايندگان حاضر: 1- انتخاب اعضاء هيأت رئيسه شعبه . 2- انتخاب نمايندگان جهت عضويت در كميسيون تلفيق، مشترك و هيأت تحقيق و تفحص. 3- انتخاب اعضاء كميسيون تخصصي، تحقيق و تدوين آئيننامه داخلي در شعبه. 4- تصويب تغيير كميسيون نمايندگان. 5- انتخاب اعضاء كميسيون ويژه در مجلس. 6 - انتخاب رئيس و دادستان ديوان محاسبات كشور. ز (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - اكثريت نسبي: 1- انتخاب رئيس مجلس(مرحله دوم) و ساير اعضاء هيأت رئيسه مجلس. 2- انتخاب اعضاء حقوقدان شوراي نگهبان. 3- انتخاب رئيس و اعضاء هيأت رئيسه كميسيون و كميته. 4- انتخاب نمايندگان جهت نظارت در مجامع، شوراها و سازمان ها. 5- انتخاب اعضاء كميته هاي هر كميسيون. 6- انتخاب ده نفر از نمايندگان در اجراء اصل يكصدوهفتاد و هفتم قانون اساسي.
تبصره (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
نصاب رأي براي نسخ، حذف، لغو و اصلاح قوانين، نصاب تصويب آن است مگر مواردي كه در اين آيين نامه به صراحت نصاب ديگري تعيين شده باشد. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - كيفيت آراء
ماده 121 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رأيگيري در مجلس به يكي از روشهاي ذيل انجام ميگيرد:
1
با دستگاه الكترونيكي.
2
علني با ورقه.
3
مخفي با ورقه.
4
قيام و قعود.
تبصره (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
قبل از شروع رأي گيري بايد متن يا موضوع مورد بحث براي نمايندگان قرائت و يا اعلام و بلافاصله رأي گيري انجام شود. در صورتي كه متن اعلام شود و نياز به قرائت نباشد بايد متن رأي گيري شده در پاورقي مشروح مذاكرات به طور كامل آورده شود. رئيس جلسه موظف است با اعلام شروع رأي گيري، از انجام اخطار، تذكر، نطق يا توضيح جلوگيري كند و پس از سي ثانيه از زمان شروع رأي گيري به فوريت نتيجه رأي گيري را اعلام نمايد.
ماده 122 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هيأت رئيسه مجلس موظف است مجلس را به وسايل پيشرفته الكترونيكي مجهز نمايد تا شمارش عده حاضران در مجلس و اعلام رأي مخالف، موافق و ممتنع با وسايل مذكور ممكن و ميسر گردد و نتيجه آراء را در معرض ديد نمايندگان قرار دهد. در موارد نقص فني دستگاههاحداكثر براي يك هفته رأيگيري با قيام و قعود يا طرق ديگر انجام خواهد شد. تمديد اين مهلت با تصويب مجلس خواهد بود.
ماده 123 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مورد ذيل اخذ رأي علني با ورقه خواهد بود: هرگاه حداقل ده نفر از نمايندگان به جاي استفاده از دستگاه الكترونيكي و يا قيام و قعود رأي علني با ورقه را تقاضا نمايند. ابتدائاً بدون بحث نسبت به درخواست، رأيگيري به عمل ميآيد و درصورت تصويب درخواست، اصل موضوع با ورقه و بطور علني به رأي گذاشته ميشود.
ماده 124 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در رأي علني با ورقه، هر نماينده داراي سه نوع كارت سفيد، كبود و زرد است كه اسم آن نماينده روي كارتها چاپ شده است. كارت سفيد علامت قبول، كارت كبود علامت رد و كارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ رأي علني با ورقه، نمايندگان كارت سفيد يا كبود يا زرد خودشان را با نظارت دبيران در گلدانها مي ريزند. نمايندگاني كه رأي ندهند و يا بعد از اعلام اخذ رأي از تالار جلسه خارج شوند، ممتنع محسوب ميشوند.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اسامي موافقين، مخالفين و ممتنعين و كساني كه در رأيگيري شركت نكرده و يا بعد از اعلام اخذ رأي از تالار خارج شدهاند، بدون اينكهدر جلسه قرائت شود، درصورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت ميگردد.
ماده 125 (اصلاحي 30ˏ06ˏ1401) اصلاحی ۱۴۰۱/۰۶/۳۰
در موارد ذيل اخذ رأي مخفي با ورقه الزامي است:
1
انتخاب اعضاي هيأت رئيسه، حقوقدانان شوراي نگهبان و ساير انتخابات راجع به اشخاص.
2
انتخابات داخلي شعب و كميسيونها.
3
رأي اعتماد و عدم اعتماد به وزيران و هيأت وزيران و رأي عدم كفايت به رئيس جمهور.
4
رأي نسبت به اعتبارنامه نمايندگاني كه مورد اعتراض واقع شده اند.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هيأت رئيسه موظف است كارتهاي مخصوصي براي رأيگيري مخفي تهيه و دراختيار نمايندگان قرار دهد. رأيگيري به وسيله هرگونه ورقه و كارتي غير از اين اوراق معتبر نخواهد بود.
تبصره 2 (الحاقي 30ˏ06ˏ1401) الحاقی ۱۴۰۱/۰۶/۳۰
هيأت رئيسه مي تواند انتخاب نمايندگان براي عضويت در نهادها، هيأت ها، مجامع و شوراها را با دستگاه الكترونيكي انجام دهد. در اين صورت، هيأت رئيسه موظف است اقدامات لازم براي عدم امكان دسترسي به آراي نمايندگان را به عمل آورد.
ماده 126 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مواردي كه نتيجه اخذ رأي با قيام و قعود بلافاصله توسط دونفر از دبيران هيأت رئيسه و يا ظرف مدت پانزده دقيقه بعد از اعلام رأي مذكور توسط بيست و پنج نفر از نمايندگان حاضر در مجلس مورد ترديد باشد بدون بحث با ورقه نسبت به ترديد به عمل آمده رأيگيري خواهد شد. درصورتي كه درخواست ترديدكنندگان به تصويب نصف بهعلاوه يك نمايندگان حاضر در جلسه برسد نتيجه آن ملاك عمل قرار خواهد گرفت. چنانچه ترديد در پانزده دقيقه آخر جلسه باشد ميتوان در جلسه بعد نسبت به ترديد رأيگيري نمود.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
ترديدكنندگان بايد اسامي خود را شخصاً در برگ مخصوصي در جايگاه هيأت رئيسه ثبت و امضاء نمايند.
تبصره 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
ترديدكنندگان پس از گذشت مدت پانزده دقيقه از زمان رأيگيري نميتوانند از درخواست خود انصراف بدهند. سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - اعلام نتيجه رأي
ماده 127 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
به مجرد اعلام اخذ راي، توسط رئيس جلسه تعداد نمايندگان حاضر در جلسه بهاستناد دستگاه شمارش گر اعلام و بلافاصله اخذ رأي به عمل ميآيد. در موارد نقص فني دستگاه شمارش گر عده حاضران مستند به شمارش اكثريت دبيران خواهد بود.
ماده 128 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در كليه موارد، نتيجه رأي مجلس بايد صريحاً به وسيلهٔ رئيس اعلام گردد.
ماده 129 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اسامي كليه تقاضاكنندگان رأي مخفي يا رأي علني با ورقه درصورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد.
باب دوم (جایگزین 1387/09/26 — (جایگزین 1387/09/26)
- وظايف و اختيارات مجلس شوراي اسلامي
فصل اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- قانونگذاري
مبحث اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- طرحها و لوايح قانوني اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - طرحهاي قانوني ماده 130 - طرحهاي قانوني با امضاء و ذكر نام حداقل پانزده نفر از نمايندگان در مجلس به رئيس جلسه تسليم ميشود و پس از اعلام وصول و قرائت عنوان آن توسط رئيس يا يكي از دبيران، در همان جلسه به كميسيونهاي مربوط ارجاع ميشود. اين طرحها پس از ارجاع به كميسيونهاي ذيربط چاپ و توزيع و نسخهاي از آن توسط رئيس براي وزير يا وزيران مربوط ارسال ميگردد. طرحها نيز همانند لوايح، بايد داراي موضوع و عنوان مشخص باشند و دلايل لزوم تهيه و پيشنهاد آن در مقدمه بوضوح درج شود و همچنين داراي موادي متناسب با اصل موضوع و عنوان طرح نيز باشد.
ماده 131 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
امضاء كنندگان طرحهاي قانوني حق دارند در كميسيون مربوط كه طرح آنها مطرح است، براي اداي توضيح حاضر شوند و كميسيون تاريخ بحث پيرامون طرح را كتباً به آنان اعلام مينمايد.
ماده 132 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از اعلام وصول طرح قانوني، چنانچه جمعي از امضاء كنندگان تقاضاي كتبي استرداد آن را بنمايند بطوري كه امضاءكنندگان باقيمانده كمتر از پانزده نفر گردند، درصورتي كه تقاضاي استرداد قبل از تصويب طرح در شور اول باشد طرح مسترد و گزارش آن به مجلس داده خواهد شد و در صورتي كه طرح در شور اول به تصويب رسيده باشد پس از توضيح يك نفر از تقاضاكنندگان و صحبت يك نفر مخالف، با رأي مجلس، طرح قابل استرداد ميباشد.
ماده 133 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اگر طرحي مورد تصويب مجلس يا كميسيونهاي موضوع اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي واقع نشد بدون تغيير اساسي تا شش ماه ديگر نميتوان آن را مجدداً به مجلس پيشنهاد نمود مگر با تقاضاي كتبي پنجاه نفر نماينده و تصويب مجلس. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - لوايح قانوني
ماده 134 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
لوايح قانوني كه ازطرف دولت به مجلس پيشنهاد ميشود، بايد؛
1
داراي موضوع و عنوان مشخص باشد.
2
دلايل لزوم تهيه و پيشنهاد آن در مقدمه لايحه به وضوح درج شود.
3
داراي موادي متناسب با اصل موضوع و عنوان لايحه باشد.
ماده 135 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طبق اصل هفتاد و چهارم (74) قانون اساسي كليه لوايح قانوني تقديمي به مجلس بايد به امضاء رئيس جمهور و وزير يا وزراء مسؤول رسيده باشد. درصورت نداشتن وزير مسؤول، امضاء رئيس جمهور كافي است.
ماده 136 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
لوايح قانوني با رعايت اصل هفتاد و چهارم (74) قانون اساسي بايد در جلسه علني مجلس توسط وزير مربوط و يا نماينده دولت تقديم گردد و درموقع طرح آن نيز بايد وزير مربوط يا يكي از وزراء به تناسب موضوع حاضر باشد. معاونان امور مجلس رئيس جمهور و وزراء و سازمان برنامه و بودجه، رئيس يا رابط امورمجلس شوراي عالي استانها كه رسماً به مجلس معرفي شده باشند، ميتوانند بجاي رئيس جمهور و وزراء در جلسات مجلس و كميسيونها براي توضيح و دفاع لازم حضور يابند.
ماده 137 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
استرداد لوايح قانوني با تصويب هيأت وزيران به ترتيب ذيل امكانپذير خواهد بود:
1
درصورتي كه استرداد پيش از تصويب كليات لايحه در مجلس باشد رئيس جمهور كتباً با ذكر دليل آن را مسترد مينمايد و گزارش آن در جلسه علني اعلام ميشود.
2
درصورتي كه استرداد پس از تصويب كليات لايحه و در هر مرحله تا پيش از تصويب نهايي باشد، وزير مربوط يا يكي از معاونين رئيس جمهور به تناسب موضوع ضمن ارائه درخواست رئيس جمهور ميتواند با ذكر دليل در جلسه علني مجلس و صحبت يك نفر مخالف هر يك بهمدت ده دقيقه و تصويب مجلس آن را مسترد نمايد.
ماده 138 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
يك نسخه از كليه طرحها و لوايحي كه تقديم مجلس ميشود پس از اعلام وصول ،از طريق رسانه ها در اختيار عموم قرار ميگيرد. سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - طرحهاي شورايعالي استانها
ماده 139 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
طرحهاي مصوب شورايعالي استانها كه بايد داراي عنوان و مقدمه توجيهي مشخص و مواد متناسب باشد، مستقيما يا توسط دولت به مجلس تقديم ميشود. وصول اين طرحها توسط رئيس جلسه يا يكي از دبيران اعلام و براي بررسي به كميسيون ذيربط ارجاع و سپس چاپ و بين نمايندگان توزيع و نسخهاي از آن نيز براي هيأت وزيران به منظور حضور و دفاع از مواضع خود ارسال ميشود.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نحوه رسيدگي به اين طرحها و نيز تقاضاي استرداد آنها مشابه لوايح دولت خواهد بود. چهارم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - مقررات مشترك طرحها و لوايح
ماده 140(اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در ابتداي هر دوره قانونگذاري، هيأت رئيسه صورتي از طرحها و لوايحي را كه معوق مانده به وسيله معاونت قوانين تهيه مي كند و دراختيار نمايندگان مي گذارد و صورتي نيز براي دولت ارسال ميدارد. هر يك از طرحها و لوايح معوقه كه لزوم رسيدگي به آن به وسيله بيست و پنج نفر از نمايندگان يا از طرف دولت تقاضا شود، طبق آيين نامه به كميسيونهاي مربوطه ارجاع ميشود و كميسيونها رسيدگي را به ترتيب مندرج در اين آيين نامهانجام ميدهند. هرگاه شوراول آن طرحها يا لوايح قبلاً خاتمه يافته باشد رسيدگي به طرح يا لايحه با پيشنهاد كميسيون وتصويب مجلس يك شوريانجام خواهد شد. درصورت تغيير دولت، چنانچه دولت جديد رسماً استرداد لوايحي را اعلام كرده باشد، آن لوايح از جريان خارج خواهد شد.
ماده 141 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
نمايندگان مجلس و دولت نمي توانند يك طرح يا لايحه قانوني را كه بيش از يك موضوع دارد بهعنوان ماده واحده پيشنهاد و تقاضاي تصويب نمايند. درصورتي كه طرح يا لايحه مشتمل بر بيش از يك موضوع باشد، بايد مواد و تبصرهها جزء به جزء طرح و مورد شور قرار گيرد. هيأت رئيسه موظف است قبل از اعلام وصول طرحها و لوايح مفاد اين ماده را رعايت نمايد.لايحه بودجه سالانه كل كشور و متمم آن از اين قاعده مستثني است.
مبحث دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
– مراحل بررسي و تصويب طرحها و لوايح عادي
ماده 142(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بررسي و تصويب كليه طرح ها و لوايح عادي يك شوري خواهد بود به جز مواردي كه در اين آئين نامه نحوه رسيدگي مشخص شده و يا به تشخيص هيأت رئيسه بررسي آنها به صورت دوشوري ضرورت داشته باشد.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه نظر كميسيون مبني بر رد يا مسكوت ماندن طرح يا لايحه موضوع اين ماده باشد و درجلسه علني، كليات آن طرح يا لايحه به تصويب برسد اين گونه طرح ها و لوايح به كميسيون براي رسيدگي شوردوم ارجاع مي شود.
ماده 143 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رئيس جلسه مكلف است وصول كليه طرحها و لوايح عادي را كه به مجلس تقديم ميشود با رعايت اصل هفتاد و پنجم (75) قانوناساسي در همان جلسه و يا حداكثر دو جلسه بعد مجلس اعلام و همزمان به كميسيونهاي مربوطه ارجاع نمايد و بهدستور وي فوراً تكثير و در اختيارنمايندگان قرار گيرد.
ماده 144(اصلاحي 04ˏ11ˏ1394) اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
رئيس مجلس شوراي اسلامي موظف است يك نسخه از طرحها و لوايح عادي و يك فوريتي را پس از اعلام وصول به كميسيون اصلي و كميسيون هاي فرعي جهت رسيدگي به مواد مرتبط و همچنين به مركز پژوهش هاي مجلس جهت رسيدگي و اظهار نظر كارشناسي ارجاع كند. كميسيون هاي فرعي موظفند حداكثر ظرف مدت پانزده روز از تاريخ ارجاع طرح يا لايحه عادي و ظرف مدت ده روز براي طرحها و لوايح يك فوريتي نتيجه رسيدگي خود را طي گزارشي در مواد ارجاعي به كميسيون اصلي ارائه كنند. هريك از نمايندگان نيز مي توانند پيشنهاد هاي خود را در مورد كليات و جزئيات طرحها و لوايح عادي ظرف مدت ده روز و در طرحها و لوايح يك فوريتي ظرف مدت پنج روز از تاريخ توزيع طرح يا لايحه به كميسيون اصلي و كميسيون هاي فرعي ارائه كنند. مهلت كميسيون اصلي براي رسيدگي به كليات و جزئيات طرح يا لايحه عادي حداكثر سه ماه و در طرحها و لوايح يك فوريتي حداكثر يك ماه و نيم پس از تاريخ ارجاع است. چنانچه طرح يا لايحه با برگزاري جلسات عادي و فوق العاده در مهلتهاي مذكور قابل رسيدگي نباشد با درخواست كميسيون و موافقت هيأت رئيسه مجلس اين فرصت حداكثر تا دو برابر مدتهاي مذكور قابل تمديد است.
تبصره 1 (اصلاحي 04ˏ11ˏ1394) اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
در مواردي كه كميسيون يا كميسيونهايي به نحوه ارجاع طرح يا لايحه معترض باشند مراتب اعتراض خود را به هيأت رئيسه اعلام ميكنند، هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت به موضوع رسيدگي و اتخاذ تصميم نمايد.
تبصره 2(الحاقي 04ˏ11ˏ1394) الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
در پايان مهلت هاي تعيين شده چنانچه گزارش كميسيون اصلي ارائه نشود، هيأت رئيسه مجلس موظف است طرح يا لايحه را طبق نوبت در دستور هفتگي مجلس قرار دهد. در اين صورت پيشنهادهاي موضوع اين ماده در جلسه علني مطرح مي شود. در صورتي كه گزارش كميسيون اصلي تا سه روز قبل از شروع رسيدگي به طرح يا لايحه در جلسه رسمي مجلس بين نمايندگان توزيع گردد گزارش كميسيون جايگزين طرح يا لايحه ميشود. در اين صورت نمايندگان مي توانند تا چهل و هشت ساعت پس از توزيع گزارش كميسيون، پيشنهادهاي خود را شامل اصلاح، برگشت به طرح يا لايحه در هر مورد، حذف كل ماده يا تبصره يا بند يا جزء به هيأت رئيسه مجلس ارائه كنند تا با توزيع پيشنهاد، در جلسه رسمي مجلس مورد رسيدگي قرار گيرد.
تبصره 3(الحاقي 04ˏ11ˏ1394) الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
چنانچه در كليات، نظر كميسيون هاي فرعي با نظر كميسيون اصلي متفاوت باشد، در جلسه رسمي مجلس قبل از رأي گيري براي كليات، سخنگو يا يكي از اعضاي آن كميسيون ها مي توانند نظر كميسيون خود را توضيح دهند.
تبصره 4(الحاقي 04ˏ11ˏ1394) الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
در مواردي كه طرح يا لايحه طبق آيين نامه به صورت دو شوري رسيدگي مي شود در شور اول كليات و در شور دوم جزئيات طبق اين آيين نامه رسيدگي ميشود. ماده 144 مكرر(الحاقي 04ˏ11ˏ1394) - همزمان با وصول طرحها و لوايح توسط كميسيون ها در صورت ضرورت و با تصويب كميسيون اصلي، طرح يا لايحه به كار گروه كارشناسي مركز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي ارجاع مي شود. رئيس مركز پژوهش هاي مجلس موظف است متناسب با موضوع و مواد طرح يا لايحه كار گروهي جهت بررسي طرح يا لايحه ارجاعي، متشكل از كارشناسان آن مركز و اشخاص حقيقي و حقوقي صاحب نظر اعم از نمايندگان فعلي و ادوار مجلس، كارشناس معاونت قوانين مجلس، ديوان محاسبات، مراكز علمي و پژوهشي حوزه و دانشگاه، دستگاههاي اجرائي، بخش خصوصي و دستگاههاي مرتبط با طرح يا لايحه، تشكيل دهد و در بدو كار رئيس و دبير آن را تعيين كند. رئيس كار گروه موظف است پس از بحث و بررسي كارشناسي در كار گروه و در صورت لزوم پس از مطالعه تطبيقي قوانين و مقررات و تجربيات ساير كشورها و با بررسي سوابق قانونگذاري و پيشنهادهاي كميسيون هاي فرعي و نمايندگان، گزارش كار گروه را با رعايت اسناد بالادستي از جمله قانون اساسي، سند چشم انداز، سياست هاي كلي نظام و قانون برنامه توسعه، همراه با مشخصات اعضاي كار گروه به كميسيون اصلي ارائه كند. رئيس يا نماينده كار گروه موظف است با شركت در جلسات كميسيون از گزارش ارائه شده دفاع كند. در صورت عدم نياز به قانونگذاري جديد در موضوع مورد بحث، رئيس كار گروه گزارش خود را با ذكر دلايل رد طرح يا لايحه به كميسيون اصلي ارائه مي كند.
تبصره 1(الحاقي 04ˏ11ˏ1394) الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
چنانچه رئيس مركز پژوهش هاي مجلس از مجمع تشخيص مصلحت نظام و شوراي نگهبان جهت معرفي نماينده خود براي حضور در كار گروه موضوع اين ماده دعوت به عمل آورد، مراجع مذكور در صورت تمايل مي توانند شخص يا اشخاصي را از اعضاء يا غير اعضاء به مركز معرفي كنند. عدم معرفي يا حضور نيافتن نمايندگان مذكور، مانع از تشكيل كار گروه نيست.
تبصره 2(الحاقي 04ˏ11ˏ1394) الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
ارجاع طرح يا لايحه به كار گروه موضوع اين ماده نافي مسؤوليت مركز پژوهش هاي مجلس در ارائه نظرات كارشناسي به كميسيون ها و جلسات رسمي مجلس مندرج در قانون شرح وظايف مركز پژوهش هاي مجلس نخواهد بود.
تبصره 3(الحاقي 04ˏ11ˏ1394) الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
حداكثر زمان رسيدگي به طرحها و لوايح عادي در مركز پژوهشها يك ماه و نيم پس از ارجاع و در طرحها و لوايح يك فوريتي يك ماه پس از ارجاع ميباشد. در صورت ضرورت اين فرصتها با درخواست مركز پژوهش ها و تأييد كميسيون اصلي قابل افزايش است. الف (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - بررسي طرحها و لوايح در كميسيونها
ماده 145 (اصلاحي 04ˏ11ˏ1394) اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
كميسيون اصلي موظف است در رسيدگي به طرحها و لوايح از وزرا و يا بالاترين مقام دستگاههاي اجرائي مرتبط با موضوع، مركز پژوهش ها، ديوان محاسبات، نمايندگان كميسيون هاي فرعي و نمايندگاني كه در موعد مقرر پيشنهاد خود را ارائه نموده اند و عنداللزوم نماينده بخش خصوصي اعم از اتاقهاي: بازرگاني و صنايع و معادن، كشاورزي، تعاون، اصناف، تشكلهاي كارگري، انجمن ها و اتحاديه ها و مجامع صنفي، صنعتي، معدني و كشاورزي حسب مورد دعوت نمايد و پس از رسيدگي گزارش خود را در مهلت مقرر به هيأت رئيسه مجلس تقديم كند.
تبصره 1 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
كميسيون ها مي توانند گزارش طرح ها و لوايح مشابه يا با موضوع مشترك يا نزديك به هم را در يك گزارش به مجلس ارائه نمايند.
تبصره2(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
گزارش چاپ شده كميسيون تا زماني كه در دستور هفتگي درج نشده باشد فقط با تصويب دوسوم اعضاي كميسيون و تأييد هيأت رئيسه مجلس قابل تغيير و اصلاح است و در صورت درج در دستور هفتگي قابل تغيير و اصلاح نيست. ماده 145 مكرر(الحاقي 04ˏ11ˏ1394) - پس از توزيع گزارش نهائي كميسيون اصلي توسط هيأت رئيسه مجلس، كميسيون هاي فرعي در موارد ارجاعي و نمايندگان مي توانند ظرف مدت ده روز از تاريخ توزيع گزارش، پيشنهادهاي خود را در خصوص اصلاح، برگشت به طرح يا لايحه اصلي و پيشنهادهاي الحاقي در هر ماده و اجزاي آن، حذف كل ماده و اجزاي آن به هيأت رئيسه مجلس ارائه كنند.
تبصره(الحاقي 04ˏ11ˏ1394) الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
گزارش كميسيون اصلي همراه با گزارش كميسيون هاي فرعي و پيشنهادهاي نمايندگان موضوع اين ماده و ماده (145) در مورد هر طرح يا لايحه و همچنين در موارد ارجاعي به كميسيون اصلي حين بررسي طرحها و لوايح حداقل چهل و هشت ساعت و در موارد اعاده شده از شوراي نگهبان حداقل يك جلسه يا بيست و چهار ساعت قبل از رسيدگي در جلسه رسمي مجلس بايد بين نمايندگان مجلس توزيع شده باشد. درغير اين صورت در آن جلسه قابل رسيدگي نيست.
ماده 146 (منسوخه 30ˏ02ˏ1391) منسوخ ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
گزارش رد يا مسكوت ماندن طرح يالايحه، زماني در دستور كار مجلس قرار مي گيرد كه دولت در خصوص لايحه يا پانزده نفر از نمايندگان طراح در خصوص طرح، ظرف مدت يك ماه پس از چاپ و توزيع گزارش كميسيون از هيأت رئيسه مجلس تقاضا نمايند در دستور كار مجلس قرارگيرد در غيراين صورت بايگاني مي شود مگر اين كه درگزارش كميسيون زمان مشخصي براي مسكوت ماندن تعيين شده باشد كه در اين صورت پس از پايان يافتن مدت تعيين شده در دستور كار كميسيون قرار خواهد گرفت.
ماده 147 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پيشنهاد دهندگان ميتوانند در كميسيون مربوطه حاضر شوند و توضيحات لازم را در باره پيشنهاد خود بدهند. كميسيون موظف است،حداقل بيست و چهار ساعت قبل از طرح پيشنهاد، كتباً پيشنهاد دهندگان را به كميسيون دعوت كند.
ماده 148 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيونها موظفند، در موقع رسيدگي به طرحها و لوايح ، از وزراء و بالاترين مقام دستگاه ذيربط دعوت به عمل آورند.
ماده 149 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درجلسات كميسيونها نمايندگاني كه عضويت در آن كميسيون را ندارند بدون داشتن حق رأي ميتوانند حاضر شوند و در صورتي كهاز طرف كميسيون براي اداي توضيح يا شركت در مذاكرات دعوت شده باشند بايد شركت نمايند ولي حق رأي ندارند. ب (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - بررسي و تصويب طرحها و لوايح در مجلس
ماده 150(اصلاحي 04ˏ11ˏ1394) اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
در مواردي كه موادي از طرحها و لوايح و همچنين مصوبات اعاده شده از شوراي نگهبان جهت رسيدگي به كميسيون اصلي ارجاع مي شود، نمايندگان عضو كميسيون هاي فرعي و ساير نمايندگان مي توانند با حضور در كميسيون اصلي، در زمان اعلام شده توسط كميسيون نظرات و پيشنهادهاي خود را مطرح كنند.
تبصره1(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
ارائه پيشنهادهاي نمايندگان در مواردي كه در اين آيين نامه به صراحت براي آن زمان ديگري تعيين شده است، مشمول حكم اين ماده نيست.
تبصره2(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
اعضاي هر كميسيون مي توانند هنگام رسيدگي موارد ارجاعي به آن كميسيون، پيشنهادهاي خود را طرح نمايند.
تبصره3(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
نمايندگان پيشنهاددهنده مي توانند در كميسيون مربوط حاضر شوند و توضيحات لازم را درباره پيشنهاد خود بدهند. كميسيون موظف است نمايندگاني كه حداقل بيست و چهار ساعت قبل از شروع رسيدگي، پيشنهاد خود را تحويل داده اند به صورت كتبي براي شركت در كميسيون و دفاع از پيشنهاد خود دعوت نمايد.
تبصره4(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
طرحها و لوايحي كه به صورت دو شوري رسيدگي مي شود پيشنهادها در شور اول درباره كليات و در شور دوم درخصوص مواد پذيرفته مي شود.
تبصره5 (منسوخه 04ˏ11ˏ1394) منسوخ ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
كليه پيشنهادهاي كتبي نمايندگان كه در زمان رسيدگي، در كميسيون حضور داشته اند همراه با گزارش كميسيون، چاپ و توزيع مي شود.
تبصره6 (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
معاونت قوانين موظف است به نحو مقتضي زمان رسيدگي به موضوعات ارجاعي در كميسيون را به اطلاع نمايندگان برساند.
ماده 151(اصلاحي 04ˏ11ˏ1394) اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
1(اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) - در ابتداء، ماده واحده و يا هر يك از مواد يا اجزاء توسط يكي از اعضاي هيأت رئيسه قرائت مي شود. سپس پيشنهادهاي چاپ شده كميسيون هاي فرعي و نمايندگان به ترتيب براي بازگشت به لايحه يا طرح، حذف كل يا جزء و پيشنهاد اصلاحي به شرح فوق مطرح مي شود و رأي گيري به عمل مي آيد. در اين مرحله پيشنهاد حذف كل يا جزء تا قبل از ورود به ماده در صحن پذيرفته مي شود. ب)(اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) پس از تصويب كليات، به جزئيات طرحها و لوايح به ترتيب زير رسيدگي مي شود و در صورت وجود مخالف هر ماده، يك مخالف و يك موافق و پس از آن نماينده دولت و سخنگوي كميسيون هر يك حداكثر پنج دقيقه صحبت مي كند. 1(الحاقي 04ˏ11ˏ1394) - گزارش كميسيون اصلي در خصوص ماده واحده يا هر يك از مواد و اجزاي آن به ترتيب مواد توسط يكي از اعضاي هيأت رئيسه مجلس قرائت ميشود، درصورتي كه نسبت به ماده واحده يا هر يك از مواد و اجزاي آن پيشنهاد چاپ شده وجود داشته باشد ابتداء مصوبه كميسيون اصلي در آن مورد رسيدگي ميشود و در صورت وجود مخالف، يك نفر مخالف و سپس يك نفر موافق و پس از آن نماينده دولت و سخنگوي كميسيون هر يك حداكثر پنج دقيقه صحبت خواهند كرد و نسبت به مصوبه كميسيون اصلي رأي گيري مي شود. 2 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) - اگر پيشنهاد چاپ شده اي مطابق بند (1) وجود نداشته باشد، مصوبه كميسيون اصلي در خصوص ماده واحده، هر يك از مواد يا اجزاء به رأي گذاشته مي شود. 3 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) - در صورت عدم تصويب موارد مذكور در بندهاي (1) و (2)، مجدداً پيشنهاد حذف در مجلس پذيرفته و در مورد آن رأي گيري مي شود. 4 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) - پس از مراحل فوق، براي ماده مورد بحث با اصلاحات انجام شده رأي گيري به عمل مي آيد و چنانچه به تصويب نرسيد، پيشنهادهاي جديد قابل طرح است و در صورت عدم وجود پيشنهاد جديد جهت بررسي مجدد به كميسيون اصلي ارجاع مي شود. 5 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) - در هر مرحله كه پيشنهاد اصلاح، بازگشت به لايحه يا طرح و يا مصوبه كميسيون اصلي به تصويب مجلس برسد، پيشنهاد الحاقي مرتبط و غيرمغاير با مصوبه به تشخيص رئيس جلسه، به ترتيب كميسيون هاي فرعي و نمايندگان مطرح و رأي گيري به عمل مي آيد. 6 (الحاقي 04ˏ11ˏ1394) - نسبت به آن دسته از مواد كه مجدداً به كميسيون اصلي ارجاع مي شود، هر يك از نمايندگان مي توانند در مهلت مقرر با حضور در كميسيون پيشنهادهاي خود را مطرح كنند. پس از چاپ و توزيع گزارش كميسيون اصلي در موارد ارجاعي به كميسيون، هر يك از نمايندگان مي توانند تا دوازده ساعت پس از توزيع گزارش كميسيون اصلي پيشنهادهاي خود را جهت طرح در جلسه رسمي مجلس به هيأت رئيسه مجلس ارائه نمايند.
تبصره(الحاقي 04ˏ11ˏ1394) الحاقی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
در صورت عدم آمادگي يا عدم حضور سخنگوي كميسيون، به ترتيب رئيس يا يكي از نواب رئيس يا ساير اعضاي كميسيون به جاي وي از نظر كميسيون دفاع مي كند.
ماده 152 (منسوخه 04ˏ11ˏ1394) منسوخ ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
در شور دوم گزارش كميسيون در مجلس مطرح مي شود. در اين مرحله پيشنهاد تازه پذيرفته نميشود، ولي پيشنهادهاي چاپ شده، به ترتيب مواد، توسط پيشنهاد دهندگان قابل طرح در مجلس خواهد بود. دراين صورت پيشنهاد دهنده يا يكي از پيشنهاد دهندگان ( در مورد پيشنهاد جمعي) ميتواند براي هر پيشنهاد ظرف پنج دقيقه توضيح بدهد و پس ازاظهارنظر يك مخالف و يك موافق و عنداللزوم توضيحات سخنگوي كميسيون و نماينده دولت نسبت به پيشنهاد مزبور اخذ رأي به عمل ميآيد. پس از رد يا قبول پيشنهاد نسبت به اصل ماده رأي گيري به عمل ميآيد. چنانچه ماده به تصويب نرسيد، بدون مذاكره نسبت به حذف آن رأي گيري خواهد شد و درصورتي كه حذف ماده به تصويب نرسيد پيشنهادهاي اصلاحي تازه در همان جلسه پذيرفته خواهد شد.
ماده 153 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در شور دوم در باره اصل مواد مذاكره به عمل نميآيد مگر آنكه در گزارش كميسيون مواد جديدي اضافه شده باشد يا به تشخيص هيأت رئيسه در بعضي مواد تغييرات اساسي داده شده باشد. در اين صورت مخالف و موافق از بين ثبت نام كنندگان در لوح يا دستگاه الكترونيك به قيد قرعه تعيين مي شوند، كه هر يك مي توانند به مدت پنج دقيقه صحبت كنند و در صورت لزوم سخنگوي كميسيون و نماينده دولت نيز صحبت ميكنند و آنگاه نسبت به ماده يا مواد مورد نظر رأي گيري مي شود.
ماده 154 (اصلاحي 26ˏ09ˏ1387) اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه در شور دوم، كميسيون بعضي از مواد طرح يا لايحه را حذف و يا تغيير كلي داده باشد، هر يك از نمايندگان ميتوانند همان مادهرا پيشنهاد نمايند و پس از صحبت يك مخالف و يك موافق و سخنگو كميسيون و نماينده دولت نسبت به ماده رأي گيري ميشود. چنانچه اصل ماده تصويب شد پيشنهادهاي اصلاحي كه قبلاً به كميسيون داده شده، قابل طرح و بحث و رأي گيري خواهد بود.
ماده 155 (منسوخه 04ˏ11ˏ1394) منسوخ ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
پس از تصويب كليات و در شور نهايي طرح ها و لوايح، اولويت رسيدگي به پيشنهادها در جلسه علني به ترتيب زير خواهد بود: 1- پيشنهاد بازگشت به لايحه دولت يا طرح اصلي. 2- پيشنهاد حذف كل ماده. 3- پيشنهاد چاپ شده كميسيونهاي فرعي. 4- پيشنهاد حذف جزء و پيشنهادهاي چاپ شده نمايندگان باتشخيص اولويت جامع بودن توسط يكي از اعضاء هيأت رئيسه. 5- رأي گيري براي اصل ماده. 6- رأي گيري براي حذف كل ماده درصورتي كه اصل ماده رأي نياورد. 7- پيشنهادهاي جديد نمايندگان. 8- ارجاع به كميسيون، به تشخيص رئيس جلسه(درصورتي كه پيشنهادهاي فوق الذكررأي نياورد).
تبصره1 (منسوخه 04ˏ11ˏ1394) منسوخ ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
درصورت تصويب پيشنهاد بازگشت به لايحه دولت يا طرح اصلي، پيشنهاد بندهاي (3) و (4)پذيرفته مي شود.
ماده 155 (اصلاحي 04ˏ11ˏ1394) اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
ارجاع طرح يا لايحه يا مواردي از آن از جلسه علني به كميسيون به جز آنچه كه در اين آيين نامه به طور صريح تعيين شده است با پيشنهاد رئيس جلسه و تصويب مجلس انجام مي شود. ارجاع بايد به همان كميسيون گزارش دهنده صورت گيرد. كميسيون بايد فقط موارد ارجاعي را رسيدگي و گزارش خود را ظرف يك هفته به هيأت رئيسه تسليم نمايد تا با تعيين اولويت در دستور هفتگي درج شود.
ماده 156 (منسوخه 04ˏ11ˏ1394) منسوخ ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
اصلاحاتي كه در مادهاي پيشنهاد ميگردد قبل از خود ماده در باره آنها در مجلس رأي گرفته ميشود.
ماده 157(اصلاحي 04ˏ11ˏ1394) اصلاحی ۱۳۹۴/۱۱/۰۴
هنگام بحث نسبت به هر ماده، چنانچه بنا به درخواست كتبي هر يك از نمايندگان به تشخيص رئيس جلسه ابهامي در ماده مطرح شده وجود داشته باشد، پيشنهاد رفع ابهام در جلسه پذيرفته و با صحبت يك مخالف و يك موافق هركدام به مدت حداكثر پنج دقيقه به رأي گذاشته مي شود و يا موضوع جهت رفع ابهام توسط رئيس جلسه به كميسيون اصلي ارجاع مي گردد.
مبحث سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- مراحل بررسي و تصويب طرحها و لوايح فوري اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - كليات موضوع طرحها و لوايح فوري
ماده 158 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طرحها و لوايح فوري عبارتند از يك فوريتي، دوفوريتي و سه فوريتي.
ماده 159 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وقتي كه فوريت طرح يا لايحهاي تقاضا ميشود، پس از توضيح پيشنهاد كننده يا يكي از پيشنهاد كنندگان و اظهارات مخالف و موافق، نسبت به فوريت، رأي گرفته ميشود. درصورتي كه تقاضاي فوريت ضمن طرح يا لايحه مطرح نشده باشد، پانزده نفر از نمايندگان نيز ميتوانند كتباً تقاضاي فوريت آن طرح يا لايحه را بنمايند. تصويب فوريت طرحها و لوايح با توجه به درجه فوريت به ترتيب ذيل ميباشد:
1
يكفوريت؛ با صحبت يك مخالف و يك موافق و با رأي اكثريت مطلق حاضران.
2
دو و سه فوريت؛ با صحبت دو مخالف و دو موافق و به ترتيب با رأي اكثريت دو سوم حاضران و دو سوم مجموع نمايندگان.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هيأت رئيسه موظف است طرحها و لوايح داراي فوريت را حداقل يكساعت قبل از طرح فوريت آنها در جلسه علني تكثير و دراختيار نمايندگان قرار دهد.
ماده 160 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اصل بر عادي بودن رسيدگي طرحها و لوايح است. بنابراين فوريت آنها بايد مبين ضرورت و يا حالت استثنايي و مستند به دلائل ذيل باشد:
1
يك فوريت؛ نياز فوري جامعه و اولويت طرح و يا لايحه مورد نظر نسبت به ساير موارد مطروحه.
2
دوفوريت؛ ضرورت جلوگيري از وقوع خسارت احتمالي و فوت فرصت.
3
سه فوريت؛ حالت كاملاً اضطراري و حياتي و براي مقابله سريع با خسارت حتمي.
ماده 161 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در طرحها و لوايحي كه فوريت آنها تصويب شده باشد، ابتدا نسبت به اصل آن مذاكره ميشود و پس از آن براي ورود به شور در ماده واحده يا مواد، رأي گرفته ميشود و آنگاه راجع به هر يك از مواد جداگانه مذاكره و اخذ رأي به عمل ميآيد.
ماده 162 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
با تقاضاي دولت يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس قبل از ورود به شور در ماده واحده يا مواد طرح و يا لايحه مي توان از آنسلب فوريت بطور مطلق، و يا سلب يك فوريت از دو فوريت، و يا يك يا دو فوريت از طرحها و لوايح سه فوريتي نمود. تقاضاي فوريت يا سلب فوريت براي هرطرح و يا لايحه فقط يك بار امكانپذير است. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - طرحها و لوايح يك فوريتي
ماده 163 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
طرحها و لوايح يك فوريتي، پس از تصويب فوريت، به كميسيونهاي اصلي، فرعي ارجاع ميشود تا خارج از نوبت مورد بررسي وتصويب قرار گيرد. گزارش كميسيون درباره اين طرحها و لوايح حداقل چهل و هشت ساعت قبل از موقع طرح در مجلس چاپ و بين نمايندگان توزيع ميشود.
ماده 164 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
طرحها و لوايح يك فوريتي يك شوري است و پس از وصول گزارش كميسيون، خارج از نوبت در دستور كار مجلس قرار ميگيرد ويك نوبت درباره آن شور به عمل ميآيد، بدين.ترتيب كه ابتدا نسبت به اصل و سپس در باب ماده واحده يا هر يك از مواد مذاكره و اخذ رأي ميشود. سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - طرحها و لوايح دوفوريتي
ماده 165 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
نحوه رسيدگي به طرح ها و لوايح دو فوريتي به شرح زير مي باشد: 1 ـ حداكثر چهار ساعت پس از تصويب فوريت، طرح يا لايحه چاپ و توزيع و به كميسيون ذي ربط ارجاع مي شود. 2 ـ حداكثر بيست ساعت پس از تصويب فوريت، پيشنهاد نمايندگان به كميسيون مربوط تسليم مي شود. 3 - گزارش كميسيون حداكثر سه روز كاري پس از تصويب فوريت، به هيأت رئيسه ارسال مي شود تا در دستور كار مجلس قرار گيرد. 4 ـ حداقل يك ساعت قبل از شروع مذاكرات، پيشنهادهاي نمايندگان چاپ و توزيع مي شود.
تبصره (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
چنانچه كميسيون در مهلت فوق گزارش خود را ارائه ننمايد طرح يا لايحه در دستور كار مجلس قرار مي گيرد. چهارم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - طرحها و لوايح سه فوريتي
ماده 166 (منسوخه 30ˏ02ˏ1391) منسوخ ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
طرحها و لوايح سه فوريتي، پس از تصويب فوريت، بلافاصله در همان جلسه در دستور مجلس قرار ميگيرد.
ماده 167 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در طرحها و لوايح سه فوريتي، پس از تصويب فوريت بلافاصله كليات و سپس، در همان جلسه نسبت به ماده واحده يا هر يك از مواد مذاكره و رأيگيري ميشود. پيشنهاد نمايندگان قبل از ورود به ماده واحده يا هريك از مواد پذيرفته ميشود و نسبت به آنها پس از اظهارات يك مخالف و يك موافق و نماينده دولت اخذ رأي به عمل ميآيد.
مبحث چهارم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- بررسي طرحها و لوايح طبق اصل هشتاد و پنجم (85)
ماده 168 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مواردي كه مجلس ضروري تشخيص دهد، طبق اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي اختيار تصويب آزمايشي بعضي از قوانينرا كه جنبه دائمي دارند به كميسيونهاي خود و تصويب دائمي اساسنامه سازمانها، شركتها ، مؤسسات دولتي يا وابسته به دولت را به كميسيونهاي خود يا به دولت تفويض ميكند.
تبصره 1(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
دولت بايد حداقل شش ماه قبل از پايان مدت آزمايشي قانون مذكور جهت تمديد يا تعيين تكليف دائمي آن، اقدام قانوني لازم را معمول دارد. هيأت رئيسه موظف است از طريق لايحه يا طرح ترتيبي اتخاذ نمايد كه تا پايان زمان آزمايشي، تعيين تكليف شده باشد. طرح يا لايحه مي تواند به صورت ماده واحده و بدون تغييرات يا با اصلاح موادي از قانون آزمايشي تنظيم شود.
تبصره 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از انقضاء زمان آزمايشي ، اينگونه قوانين اعتبار قانوني نخواهند داشت.
تبصره 3(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مدت اجراء اصلاحيه هاي قانون آزمايشي و برنامه توسعه تابع مدت اجراء اصل قانون خواهد بود.
ماده 169 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
هرگاه دولت يا پانزده نفر از نمايندگان قبل از شروع رسيدگي نهايي در مجلس تقاضاي ارجاع طرح يا لايحهاي را طبق اصل هشتاد و پنجم (85) به كميسيون يا كميسيونهاي مجلس و يا دولت بنمايد، اين تقاضا در جلسه علني اعلام و در دستور هفتگي بعدي مجلس قرار مي گيرد.
ماده 170 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هنگام طرح تقاضاي مزبور در مجلس، نماينده دولت و يا نماينده منتخب تقاضاكنندگان، دلائل ضرورت ارجاع طرح و يا لايحه را حداكثر به مدت ده دقيقه بيان مي نمايد و سپس دو نفر مخالف و دو نفر موافق كه قبلاً ثبت نام كردهاند و درصورت عدم ثبت نام، در مجلس نوبت گرفتهاند، هر يك به مدت ده دقيقه صحبت كرده و آنگاه رأيگيري ميشود.
ماده 171 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از موافقت مجلس، طرح يا لايحه به كميسيون فرستاده ميشود. ترتيب رسيدگي اين قبيل طرحها و لوايح در كميسيون همان ترتيب رسيدگي و تصويب طرحها و لوايح در مجلس خواهد بود، اما مناط در تصويب رأي حداقل دو سوم اعضاء كميسيون ميباشد.
ماده 172 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
پس از تصويب طرح يا لايحه در كميسيونها، تعيين مدت اجراي آزمايشي آن در دستور كار مجلس قرار خواهد گرفت، به اين ترتيب كه مصوبه كميسيون به همراه پيشنهاد مدت اجراء، چهل و هشت ساعت قبل از طرح در مجلس تكثير و در اختيار نمايندگان قرار گيرد. هنگام طرح تعيين مدت در جلسه علني، در صورتي كه پيشنهاد ديگري نباشد، نسبت به پيشنهاد كميسيون رأيگيري ميشود. در غير اين صورت، نسبت به پيشنهاد نمايندگان به ترتيب وصول در جلسه علني پس از صحبت يك مخالف و يك موافق رأيگيري خواهد شد.
تبصره1(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مسكوت ماندن اينگونه طرحها و لوايح تا قبل از تصويب مدت اجراي آزمايشي آن طبق روال بررسي طرحها و لوايح، قابل طرح است.
تبصره 2(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
چنانچه پانزده نفر از نمايندگان تقاضاي لغو رسيدگي طرح يا لايحه طبق اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي را تا قبل از تأييد شوراي نگهبان از مجلس داشته باشند اين تقاضا در همان جلسه اعلام و در جلسه بعد طبق ماده (170) آيين نامه داخلي مطرح مي گردد و در صورت تصويب اين تقاضا، رسيدگي به لايحه يا طرح طبق آيين نامه داخلي ادامه مي يابد.
ماده 173 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در صورتي كه مجلس تصويب دائمي اساسنامه سازمانها، شركتها، مؤسسات دولتي و يا وابسته به دولت را به دولت واگذار كند.اساسنامه بايد در جلسات هيأت وزيران مطرح شود و به تصويب برسد ترتيب رسيدگي و تصويب اساسنامه هاي مذكور طبق آيين نامه داخلي هيأت وزيران خواهد بود.
مبحث پنجم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- تفسير قوانين
ماده 174 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رسيدگي به طرحها و لوايح مربوط به شرح و تفسير قوانين عادي يك شوري است و ميتواند با فوريت مورد مذاكره قرار گيرد، در تفسير قوانين بحث در كليات و جزئيات از هم تفكيك نمي شود.
ماده 175 (اصلاحي 26ˏ09ˏ1387) اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتي كه استفساريه به صورت عادي و يك فوريتي باشد، پس از گزارش كميسيون و توضيح سخنگو، يك مخالف و يك موافق، هر يك به مدت ده دقيقه صحبت خواهند كرد. با پيشنهاد رئيس و يا ده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس مدت صحبت و تعداد مخالف و موافق تا 2 برابر قابل تغييراست. در مورد تفسير قوانين نماينده دولت هم ميتواند صحبت كند.
ماده 176 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتي كه گزارش كميسيون و همين طور پيشنهادهاي ديگر كه به كميسيون رسيده است، به تصويب مجلس نرسد، هر نماينده ميتواند نظر خود را كتباً به هيأت رئيسه بدهد. پيشنهادها به ترتيب وصول مورد بحث قرار ميگيرد و اگر پيشنهادي به تصويب نرسيد موضوع براي بحث بيشتر به كميسيون ارجاع ميشود.
ماده 177 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتي كه تفسير بصورت دو فوريتي و سه فوريتي باشد همانند ديگر طرحها و لوايح دو فوريتي و سه فوريتي مورد رسيدگي قرار مي گيرد.
مبحث ششم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- نكات مشترك مربوط به بررسي طرحها و لوايح
ماده 178 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مواردي كه طرح يا لايحه قانوني مربوط به امور داخلي مجلس نباشد، از طريق هيأت رئيسه به وزير يا مسؤول اجرائي مربوطه رسماًاطلاع داده مي شود تا خود يا معاون او كه رسماً به مجلس معرفي شده در جلسه علني حاضر شود و در مذاكرات شركت نمايد. درصورت اطلاع و عدم حضور وزير يا معاون بدون عذر موجه، ازطرف رئيس مجلس مؤاخذه خواهد شد. بهر صورت، در همان جلسه، حتي با عدم حضور وزير يا مسؤول اجرائي مربوطه، طرح يا لايحه مورد بررسي قرار خواهد گرفت و اتخاذ تصميم خواهد شد.
ماده 179 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
سوالات توضيحي نمايندگان، در شور اول يا دوم طرحها و لوايح كه مربوط به موضوعات مورد بحث باشد، در مجلس كتباً به رئيس مجلس تقديم ميشود. رئيس اين سوالات را به سخنگوي كميسيون مربوط يا به نماينده دولت ميدهد تا به هنگام توضيح و يا توجيه به آن پاسخ داده شود.
ماده 180 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتي كه حداقل بيست و پنج نفر از نمايندگان تا قبل از اتمام رسيدگي نهايي در مجلس كتباً از مجلس تقاضا كنند كه طرح يا لايحه قانوني واصل شده به مجلس براي مدت معيني مسكوت بماند، پس از توضيح يكي از پيشنهاد دهندگان به مدت پنج دقيقه و پاسخ آن از طرف يك مخالف به مدت حداكثر پنج دقيقه،رأي گرفته ميشود. تقاضاي مسكوت ماندن لايحه بدون موافقت معاون حقوقي و امور مجلس رئيس جمهور يا وزير يا معاون امورمجلس ذيربط پذيرفته نخواهد شد. تقاضاي مسكوت ماندن در هر طرح و لايحه فقط براي يك مرتبه مجاز خواهد بود. هيأت رئيسه موظف است پس از گذشت مدت مسكوت ماندن،طرح يا لايحه را مجدداً در دستور كار مجلس قرار دهد.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه تقاضاي مسكوت ماندن براي انجام اصلاحات طرح يا لايحه باشد پس از تصويب مسكوت ماندن به كميسيون ذيربط جهت انجام اصلاحات ارجاع ميگردد. نحوه رسيدگي به اصلاحات همچون رسيدگي در شور دوم طرحها و لوايح خواهد بود.
ماده 181 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
اخطار راجع به منافي بودن طرحها و لوايح و ساير موضوعات مورد بحث در مجلس با قانون اساسي مقدم براظهارات ديگر است و مذاكرات در موضوع اصلي را متوقف ميكند. اين اخطار بايد قبل از رأي گيري و با استناد به اصل مربوطه حداكثر ظرف سه دقيقه به عمل آيد.درصورتي كه رئيس مجلس اخطار را وارد بداند بدون بحث از مجلس نظرخواهي مينمايد چنانچه مجلس اخطار را وارد دانست رئيس نسبت به پذيرش اصلاحات پيشنهادي يا حذف مورد اشكال يا ارجاع آن به كميسيون گزارش دهنده جهت بررسي مجدد اقدام خواهد كرد.
ماده 182 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
درصورتي كه نمايندگان نسبت به اجراي آيين نامه داخلي مجلس تخلفي را كه مربوط به همان جلسه باشد مشاهده نمايند، حق دارند بلافاصله مورد تخلف را قبل از رأي گيري و با استناد به ماده مربوطه بدون خروج از موضوع حداكثر ظرف سه دقيقه تذكر دهند و اگر مربوط به آن جلسه نباشد بعد از نطق و يا پايان جلسه، قبل از اعلام ختم آن حداكثر ظرف سه دقيقه تذكر دهند چنانچه رئيس تذكر را وارد بداند موظف است به آن ترتيب اثر دهد.
ماده 183 (منسوخه 26ˏ09ˏ1387) منسوخ ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از آنكه مجلس درباره طرح يا لايحهاي رأي نهائي داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن در اداره كل قوانين مجلس بايگاني ميشود.
ماده 183(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
اخطار و تذكر پس از رأي گيري در مجلس درباره موضوع رأي گيري شده پذيرفته نمي شود و مصوبات مجلس قابل تغيير يا اصلاح يا ارجاع به كميسيون نيست و بايد مراحل تعيين شده در اين آيين نامه اجراء شود.
مبحث هفتم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- ارجاع مصوبات مجلس به شوراي نگهبان و مراحلرسيدگي آنها
ماده 184 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كليه مصوبات مجلس رسماً به شوراي نگهبان فرستاده مي شود. درصورتي كه شورا ظرف ده روز پس از وصول يا پس از انقضاي ده روز تمديد مذكور در اصل نود و پنجم (95) قانون اساسي، مخالفت خود را اعلام نكرد، طبق اصل نود و چهارم (94) قانون اساسي، مصوبات از طرف مجلس جهت امضاء و ابلاغ به رياست جمهوري ارسال ميشود.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
روز وصول مصوبه و روز اعلام نظر شوراي نگهبان به مجلس جزء مهلتهاي مقرر محسوب نميگردد.
ماده 185 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مصوبات مجلس تا زمان اعلام نظر نهائي شوراي نگهبان از دستور خارج نميشود. شوراي نگهبان، درصورت رد مصوبات مجلس،موظف است علت رد را صريحاً به مجلس گزارش نمايد تا بلافاصله تكثير و توزيع شود.
ماده 186 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مصوبات عادي و يك فوريتي مجلس كه از طرف شوراي نگهبان رد شده به كميسيون مربوطه ارسال ميشود و با اعلام وقت قبلي باحضور نماينده شوراي نگهبان، موارد اعتراض براي اصلاح مورد بحث قرار ميگيرد. درصورت عدم حضور نماينده شوراي نگهبان در موعد اعلام شده، كميسيون با ملحوظ نمودن نظر شوراي نگهبان كار خود را انجام ميدهد. نمايندگاني كه پيشنهاد اصلاحي دادهاند، در اين مرحله ميتوانند در كميسيون شركت نمايند. نظر كميسيون همراه پيشنهادهاي نمايندگان در مجلس مطرح ميشود و طبق معمول شور دوم مورد بحث و رأي قرار ميگيرد. چنانچه درمورد مادهاي، كميسيون نيز همراه پيشنهادهاي ديگر پيشنهاد داده باشد، اول پيشنهاد كميسيون به رأي گذاشته مي شود و درصورت عدم تصويب، پيشنهادهاي ديگر مطرح ميشود. درصورت عدم تصويب پيشنهاد كميسيون و يا پيشنهادهاي قبلي نمايندگان در مجلس، پيشنهادهاي جديد پذيرفته ميشود و درباره آنها بحث ورأي گيري به عمل ميآيد.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از ايراد شوراي نگهبان، دولت حق پيشنهاد اصلاح لايحه را ندارد مگر در موارد ايراد شوراي نگهبان.
تبصره 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
شوراي نگهبان نمي تواند پس از گذشت مهلت هاي مقرر و رفع ايراد در نوبت اول، مجدداً مغايرت موارد ديگري را كه مربوط به اصلاحيه نمي باشد بعد از گذشت مدت قانوني به مجلس اعلام نمايد مگر در رابطه با انطباق با موازين شرعي
تبصره 3 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اگر با اصلاح ماده مورد ايراد شوراي نگهبان، ماده به كلي خاصيتش را از دست بدهد، ميتوان آن را حذف كرد.
ماده 187 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از بررسي گزارش كميسيون كه در آن نظر شوراي نگهبان ملحوظ شده است و راي گيري نسبت به آن، مصوبه مجدداً به شوراي نگهبان ارسال ميشود. اگر اين مصوبه هنوز وافي به نظرات شوراي نگهبان نباشد، مجدداً در مجلس مطرح ميگردد، درصورتي كه مجلس با در نظر گرفتن حفظ مصلحت نظام همچنان بر رأي خود باقي باشد رئيس مجلس مصوبه مذكور را به مجمع تشخيص مصلحت نظام ارسال ميدارد. مجمع موظف است تنها در موارد اختلاف و ديگر موارد مربوط به آن اظهار نظر قطعي نموده و گزارش آن را جهت طي مراحل بعدي به رئيس مجلس اعلام نمايد.
مبحث هشتم (الحاقي 28ˏ05ˏ1397 — (الحاقي 28ˏ05ˏ1397)
- طرحهاي تنقيحي ماده 192 مكرر 1 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) - متن پيشنهادي معاونت قوانين مجلس شوراي اسلامي كه به منظور تنقيح قوانين تهيه شده است، با امضاي حداقل پانزده نفر از نمايندگان به عنوان طرحهاي تنقيحي به رئيس جلسه تقديم مي شود. هيأت رئيسه پس از اعلام وصول نسبت به ارجاع آن به كميسيون هاي مربوط اقدام مي كند. ماده 192 مكرر 2 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) - گزارش طرحهاي تنقيحي به صورت يك شوري و بدون تفكيك كليات و جزئيات در صحن مجلس مورد بحث و بررسي قرار مي گيرد. پس از گزارش سخنگوي كميسيون و صحبت سه مخالف و سه موافق به ترتيب يك مخالف و يك موافق و توضيح معاون قوانين مجلس هر كدام به مدت ده دقيقه و توضيحات نهائي سخنگوي كميسيون به مدت پنج دقيقه، گزارش كميسيون به رأي گذاشته مي شود. در صورت عدم تصويب گزارش مزبور، مجدداً به كميسيون ارجاع مي شود تا نسبت به اعمال اصلاحات اقدام و گزارش آن را به مجلس ارائه كند، تا حسب روال اين ماده رسيدگي شود.
تبصره (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در صورتي كه گزارش كميسيون داراي موارد (موضوعات) متعدد باشد، براي هر يك از موارد به تفكيك رأي گيري مي شود.
فصل دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- نظارت
مبحث اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- نحوه بررسي و رأي اعتماد به هيأت وزيران
ماده 188(اصلاحي 02ˏ10ˏ1398) اصلاحی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
رئيس جمهور موظف است حداكثر ظرف مدت دو هفته پس از انجام مراسم تحليف يا سقوط دولت يا تغيير نيمي از وزراء از ابتداي شروع به كار دولت، ضمن تقديم برنامه كلي، اسامي وزراي پيشنهادي وزارتخانه ها را كه داراي تجربه و تخصص مرتبط هستند به همراه شرح حال، برنامه ها، سوابق و سمتهاي علمي و اجرائي و ساير امتيازات قابل استناد، به مجلس تسليم كند. رئيس مجلس مكلف است نامه معرفي هيأت وزيران و ضمائم آن را در اولين جلسه علني اعلام وصول قرائت كند، سپس معرفي نامه و مستندات را براي بررسي به كميسيون يا كميسيون هاي تخصصي مرتبط ارجاع دهد. كميسيون يا كميسيون هاي مرتبط موظفند پس از بررسي صلاحيت، انطباق مدارك، سوابق و برنامه هاي وزير پيشنهادي و تطبيق آنها با اسناد بالادستي ظرف مدت يك هفته گزارش خود را به هيأت رئيسه ارائه كنند تا براي اطلاع نمايندگان چاپ و توزيع شود. گزارش مذكور قبل از صحبت مخالفان و موافقان توسط سخنگو قرائت مي شود.
تبصره (الحاقي 02ˏ10ˏ1398) الحاقی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
فرصت سخنگو براي ارائه گزارش در مورد هر وزير ده دقيقه است. در صورتي كه بررسي برنامه وزير پيشنهادي به بيش از يك كميسيون تخصصي ارجاع شده باشد، سخنگوي هر كميسيون حداكثر به مدت پنج دقيقه گزارش خود را ارائه مي كند.
ماده 189 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
يك هفته پس از معرفي دولت، براي بحث و بررسي خط مشي و اصول كلي برنامه دولت و اخذ رأي اعتماد براي هيأت وزيران جلسات مجلس به طور متوالي تشكيل ميگردد. با پيشنهاد رئيس و تصويب مجلس، جلسات بصورت صبح و بعد از ظهر برگزار خواهد شد. مجلس دراين جلسات نطق نخواهد داشت.
ماده 190 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
قبل از تشكيل اولين جلسه بررسي برنامههاي دولت و اخذ رأي اعتماد هيأت وزيران، نمايندگان مخالف و موافق برنامه، خط مشي واصول كلي و تركيب هيأت وزيران و نيز نمايندگان مخالف و موافق هريك از وزيران به تفكيك برنامه و هر وزير در برگه هاي جداگانه ثبت نام مينمايند. هريك از نمايندگان حق دارند تمام يا قسمتي از وقت خود را در اختيار نماينده ديگر قرار دهد. در شروع بحث در مورد هيأت وزيران، رئيس جمهور برنامه دولت را تشريح و ضمن معرفي وزيران از تركيب هيأت وزيران دفاع خواهد نمود. پس از آن مجلس ، بررسي برنامه دولت و تركيب هيأت وزيرانرا با اظهارات پنج نفر از نمايندگان مخالف و پنج نفر از نمايندگان موافق با حفظ ترتيب يكنفر مخالف و يكنفر موافق و هر كدام براي مدت پانزده دقيقه انجام خواهد داد. رئيس جمهور يا كساني كه او تعيين خواهد نمود به سوالات و اظهارات مخالفان پاسخ مي دهند. مجموع مدت نطق اوليه رئيس جمهور و دفاعيات اخير دو و نيم ساعت خواهد بود. در پي اظهارات و دفاعيات رئيس جمهور، مجلس شور در مورد برنامهها و صلاحيت هر يك از وزيران را به صورت جداگانه آغاز خواهد نمود. درمورد هر وزير دو نفر از نمايندگان مخالف و دو نفر از نمايندگان موافق با حفظ ترتيب يكنفر مخالف و موافق هركدام براي مدت پانزده دقيقه فرصت خواهند داشت. پس از آن وزير و در صورت صلاحديد رئيس جمهور به مدت سي دقيقه براي دفاع از برنامه و صلاحيت وزير مطروحه وقت خواهند داشت. بحث و بررسي براي تك تك وزيران به ترتيب حروف الفباي وزارتخانه به همين شيوه انجام مي گيرد، رئيس جمهور مي تواند با استفاده از وقت وزيران در پايان و به طور يكجا از آنان دفاع نمايد. پس از آن رأي گيري به عمل ميآيد و شمارش و اعلام نتيجه آرا پس از رأي گيري براي همه وزراء صورت خواهد گرفت. سوالات كتبي نمايندگان در طول مدتي كه برنامه دولت مطرح است از طريق رئيس مجلس به رئيس جمهور يا وزير مربوط داده خواهد شد.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در موارد معرفي يك يا چند وزير (كمتر از نصف مجموع وزراء) پس از نطق اوليه رئيس جمهور به مدت يكساعت بدون بحث در كليات برنامهها و تركيب هيأت وزيران تنها در مورد برنامهها و صلاحيت وزيران پيشنهادي به ترتيب فوقالذكر اقدام خواهد شد.
تبصره 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه مجلس به يك يا چند وزير رأي اعتماد نداد و يا وزارتخانه اي به هر دليل وزير نداشته باشد، رئيس جمهور موظف است با رعايت اصل يكصد و سي و پنجم (135) قانون اساسي حداكثر قبل از سه ماه فرد يا افراد ديگري را براي اخذ رأي به مجلس معرفي نمايد.
ماده 191 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درمورد اصول هشتاد و هفتم (87) و يكصد و سي و ششم (136) قانون اساسي، كيفيت رأي اعتماد به وزير يا هيأت وزيران و همه مسائل مربوط به آن طبق اين آييننامه خواهد بود. تشخيص مسائل مهم و مورد اختلاف مذكور در اصل هشتاد و هفتم (87) كه دولت ميتواند در زمينه آنها از مجلس رأي اعتماد بگيرد، با هيأت وزيراناست.
مبحث دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- نحوه بررسي اصول هشتاد و هشتم (88) و هفتاد و ششم (76) قانون اساسي اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - تذكر و سؤال:
الف
تذكر:
ماده 192 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در كليه مواردي كه نماينده يا نمايندگان مطابق اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسي ، از رئيس جمهور يا وزير در باره يكي ازوظايف آنان حق سؤال دارند، ميتوانند درخصوص موضوع موردنظر به رئيس جمهور و وزير مسؤول كتباً تذكر دهند. هيأت رئيسه خلاصه تذكر را در جلسه علني مجلس قرائت و متن كامل تذكر را به رئيس جمهور يا وزير مربوط ابلاغ مي نمايد.
تبصره (اصلاحي 24ˏ12ˏ1400) اصلاحی ۱۴۰۰/۱۲/۲۴
قبل از پايان هر جلسه علني حداكثر پنج نفر از نمايندگان ميتوانند هر كدام به مدت دو دقيقه تذكر شفاهي دهند و در صورتي كه متقاضيان بيش از پنج نفر باشند به قيد قرعه تعيين ميشوند. نمايندگان نميتوانند در مدت يك ماه بيش از يك بار تذكر شفاهي دو دقيقهاي فوق را بدهند و حق واگذاري به نماينده ديگر را ندارند.و همچنين پس از اتمام تذكر دو دقيقه اي، به تناسب وقت باقيمانده از جلسه علني در صورت درخواست هر يك از نمايندگان ديگر براي بيان تذكر موارد ضروري، رئيس جلسه مي تواند حداكثر به هشت نماينده فرصت تذكر شفاهي يك دقيقه اي اختصاص دهد.
ب
سؤال:
ماده 193(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نحوه رسيدگي به سؤال نماينده از وزير به شرح ذيل خواهد بود: 1(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - هر نماينده مي تواند راجع به مسائل داخلي و خارجي كشور از وزير مسؤول در باره وظايف او سؤال نمايد سؤال بايد كتبي و صريح بوده و در فرم مخصوص كه هيأت رئيسه تهيه مي نمايد توسط نماينده تنظيم و به هيأت رئيسه تسليم شود. هيأت رئيسه موظف است سؤال را فوري به كميسيون تخصصي ذي ربط ارسال نمايد. 2(اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) - كميسيون موظف است حداكثر ظرف مدت پانزده روز پس از وصول سؤال، جلسه اي با حضور وزير و سؤال كننده تشكيل دهد و با استماع نظرات سؤال كننده و وزير و بررسي هاي لازم، به موضوع رسيدگي كند. 3(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - چنانچه سؤال كننده، توضيحات وزير را قانع كننده نداند، كميسيون با تعيين قلمرو «ملي» يا «منطقه اي» سؤال، بلافاصله نسبت به ارجاع سؤال ملي به هيأت رئيسه جهت اعلام وصول در اولين جلسه علني اقدام مي نمايد. 4(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - در رابطه با سؤال منطقه اي، كميسيون موظف است حداكثر ظرف مدت ده روز نسبت به ارائه راه حل و ارسال گزارش به هيأت رئيسه مجلس و رئيس جمهور (توسط رئيس مجلس) اقدام نمايد. هيأت رئيسه مساعي لازم نسبت به حل موضوع سؤال منطقه اي را به عمل مي آورد. چنانچه پس از پانزده روز از ارجاع نامه كميسيون، نماينده سؤال كننده همچنان موضوع را حل و فصل نشده بداند، از هيأت رئيسه درخواست طرح سؤال منطقه اي در جلسه علني را مي نمايد. هيأت رئيسه موظف است در اولين جلسه علني، سؤال منطقه اي را اعلام وصول و فوري به وزير ابلاغ و به كميسيون ذي ربط ارسال نمايد. كميسيون موظف است ظرف يك هفته گزارش نهايي را به هيأت رئيسه ارائه نمايد. 5(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - طبق اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسي، وزير مورد سؤال مكلف است حداكثر ظرف مدت ده روز از تاريخ ابلاغ سؤال در مجلس حضور يافته و به سؤال پاسخ دهد مگر آن كه وزير به صورت رسمي و با عذر موجه تقاضاي تأخير حداكثر براي مدت ده روز داشته باشد.
تبصره1(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در صورت درخواست نماينده يا نمايندگان سؤال كننده، كميسيون مي تواند بررسي سؤال را حداكثر به مدت يك ماه به تعويق بيندازد.
تبصره2(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
هيأت رئيسه مكلف است هرگاه تعداد سؤالات قابل طرح در صحن علني ايجاب نمايد يك جلسه علني در هفته را به پاسخگويي به سؤالات اختصاص دهد.
تبصره3(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
هيأت رئيسه مي تواند كليه سؤالات يك نماينده از يك وزير را كه آماده طرح در جلسه علني باشد در يك جلسه در دستور قرار دهد. در اين صورت حداكثر زمان اختصاص داده شده نبايد از يك ساعت بيشتر شود كه به همان ترتيب و تناسب طرح سؤال از وزير در جلسه علني، به نماينده و وزير تخصيص مي يابد.
تبصره 4 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
جهت رعايت حق نمايندگان براي ايفاي وظايف نظارتي، هيأت رئيسه موظف است ترتيبي اتخاذ نمايد تا سؤالات نمايندگاني كه در مجلس طرح نشده يا تعداد كمتري از سؤالات آنان در دستور قرار گرفته است، با اولويت بررسي و در دستور كار قرار گيرد. 194(اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) - در جلسه علني ابتدا گزارش كميسيون متضمن طرح سؤال و بررسي هاي انجام شده توسط سخنگو كميسيون به مدت حداكثر پنج دقيقه مطرح مي شود سپس وزير و نماينده سؤال كننده به ترتيب و هركدام به مدت حداكثر پانزده دقيقه توضيحات خود را ارائه مي دهند و در صورت قانع نشدن نماينده، رئيس جلسه نظر مجلس را در اين مورد اخذ مي كند. در صورتي كه اكثر نمايندگان حاضر از پاسخ وزير قانع نشوند، به منزله وارد بودن سؤال است و رئيس مجلس موظف است موضوع را به رئيس جمهور جهت رسيدگي ارجاع دهد.
تبصره 1(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
عدم حضور وزير در مجلس و كميسيون به منزله وارد بودن سؤال مي باشد.
تبصره 2(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
سؤال كننده يا وزير مي توانند از وقت خود در جلسه علني طي دو نوبت استفاده نمايند
تبصره 3(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
گزارش كميسيون حداقل بيست و چهار ساعت قبل از طرح سؤال در مجلس بايد چاپ و بين نمايندگان توزيع شود.
تبصره 4(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتي كه سؤال توسط چند نماينده تنظيم گردد، نماينده منتخب سؤال كنندگان جهت توضيح سؤال در كميسيون و صحن علني بايد در فرم مربوط به سؤال مشخص گردد در صورت عدم توافق سؤال كنندگان، نماينده آنها توسط يكي از اعضاء هيأت رئيسه به قيد قرعه انتخاب خواهد شد.
تبصره 5(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
سؤال مي تواند شامل اجزاء متعدد باشد.
تبصره6 (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
با تغيير وزير، سؤالاتي كه به تشخيص كميسيون تخصصي، مربوط به عملكرد فردي وزير است از دستور كار خارج مي شود و گزارش آن به هيأت رئيسه ارائه مي گردد.
ماده 195 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه در هر دوره مجلس، سه بار با رأي اكثريت نمايندگان حاضر سؤالات نمايندگان از هر وزير وارد تشخيص داده شود طرح استيضاح وزير درصورت رعايت مفاد اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسي و آئين نامه داخلي در دستور كار مجلس قرار خواهد گرفت.
ماده196(اصلاحي 19ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۱۹
براساس اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسي، در صورتي كه حداقل يك چهارم كل نمايندگان بخواهند درباره يك يا چند وظيفه رئيس جمهور سؤال كنند، بايد سؤال يا سؤالات خود را به طور صريح و روشن و مختصر همگي امضاء و به رئيس مجلس تسليم نمايند. رئيس مجلس موضوع را در اسرع وقت به كميسيونهاي تخصصي مربوط ، ارجاع مينمايد. هر كميسيون موظف است حداكثر ظرف يك هفته با حضور نماينده معرفي شده رئيس جمهور به آن كميسيون و نماينده منتخب سؤال كنندگان تشكيل جلسه دهد. در اين جلسه نماينده رئيس جمهور پاسخ مقتضي را از طرف رئيس جمهور ارائه خواهد نمود تا به نمايندگان سؤال كننده گزارش شود. پس از يك هفته از طرح سؤال در كميسيون يا كميسيون ها چنانچه هنوز حداقل يك چهارم كل نمايندگان مجلس از سؤال خود منصرف نشده باشند رئيس مجلس موظف است در اولين جلسه سؤال يا سؤالات آنان را قرائت و فوراً براي رئيس جمهور ارسال كند. اين سؤال يا سؤالات ظرف چهل و هشت ساعت تكثير و در دسترس نمايندگان قرار ميگيرد.
تبصره1(الحاقي 19ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۱۹
تعداد سؤالات نبايد از پنج سؤال بيشتر باشد.
تبصره2(الحاقي 19ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۱۹
پس از ارسال سؤال يا سؤالات براي رئيسجمهور، كاهش امضاءها سبب خروج سؤال يا سؤالات از دستور نميگردد.
ماده197(اصلاحي 19ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۱۹
رئيس جمهور موظف است ظرف يك ماه از تاريخ دريافت سؤال يا سؤالات، در جلسه علني مجلس حضور يابد و به سؤال يا سؤالات مطروحه نمايندگان پاسخ گويد مگر با عذر موجه با تشخيص مجلس شوراي اسلامي. مدت طرح سؤال يا سؤالات از طرف نمايندگان منتخب سؤال كنندگان حداكثر سي دقيقه و مدت پاسخ رئيس جمهور حداكثر يك ساعت است كه طرفين ميتوانند وقت خود را به دو بخش تقسيم نمايند. در اين صورت همه سؤالات و پاسخها در بخش اول وقت هر يك از دو طرف بيان ميشود و در بخش دوم ابهامات سؤال كنندگان و پاسخهاي رئيس جمهور مطرح ميگردد.
تبصره (الحاقي 19ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۱۹
پس از اين مرحله، درباره پاسخ رئيس جمهور به هر يك از سؤالات از نظر قانع كننده بودن به صورت جداگانه رأيگيري ميشود. چنانچه اكثريت نمايندگان حاضر در جلسه از پاسخ رئيس جمهور به سؤالي قانع نشده باشند و موضوع مورد سؤال، نقض قانون و يا استنكاف از قانون محسوب شود، آن سؤال به قوه قضائيه ارسال ميشود. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - تحقيق و تفحص
ماده 198 (اصلاحي 26ˏ09ˏ1387) اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هرگاه نماينده اي، تحقيق و تفحص در هر يك از امور كشور را لازم بداند تقاضاي خود را به صورت كتبي به هيأت رئيسه مجلس تسليم نموده و هيأت رئيسه ظرف چهل و هشت ساعت آن را به كميسيون تخصصي ذيربط جهت رسيدگي ارجاع مينمايد. كميسيون موظف است حداكثر ظرف دو هفته از تاريخ وصول، اطلاعاتي را كه در اين زمينه كسب نموده در اختيار متقاضي يا متقاضيان قرار دهد. درصورتي كه متقاضي يا متقاضيان، اطلاعات كميسيون را كافي تشخيص ندهند، كميسيون موظف است ظرف يك هفته از متقاضي يا متقاضيان و بالاترين مقام دستگاه اجرائي ذيربط دعوت به عمل آورد و دلايل ضرورت تحقيق و تفحص و نظرات مقام فوق الذكر را استماع نمايد و تا مدت ده روز گزارش خود را مبني بر تصويب يا رد تقاضاي تحقيق و تفحص به هيأت رئيسه مجلس ارائه دهد. اين گزارش خارج از نوبت در دستور هفته بعد مجلس قرارمي گيرد و پس از توضيح سخنگو كميسيون و صحبت نماينده متقاضي تحقيق و تفحص هر كدام حداكثر به مدت ده دقيقه، گزارش كميسيون بدون بحث به رأي گذاشته خواهد شد. در صورت تصويب انجام تحقيق و تفحص، موضوع به همان كميسيون تخصصي ذيربط جهت رسيدگي ارجاع مي گردد. كميسيون موظف است در مدت بيست روز اعضاء هيأت تحقيق و تفحص را كه حداقل يازده و حداكثر پانزده نفر خواهند بود از بين نمايندگان تعيين و به رئيس مجلس جهت صدور ابلاغ معرفي نمايد. چنانچه متقاضيان تحقيق و تفحص كمتر از پنج نفر باشند كليه آنان عضو هيأت خواهند بود، در غير اين صورت حداقل پنج نفر از اعضاء هيأت از ميان متقاضيان تحقيق و تفحص انتخاب خواهند شد. اعضاء هيأت از ميان خود يك رئيس، دو نايب رئيس و يك منشي انتخاب مي كنند. هيأت حداكثر در مدت يك ماه پس از پايان مهلت تحقيق و تفحص، گزارش خود را به كميسيون تسليم مي نمايد. كميسيون موظف است ظرف يك ماه گزارش هيأت را در جلسه مشترك اعضاء كميسيون و هيأت مطرح و گزارش نهايي را جهت قرائت در مجلس براي مدت نيم ساعت تنظيم و پس از تصويب به هيأت رئيسه ارسال نمايد. قبل از رأي گيري در رابطه با گزارش نهايي، وزير يا مقام مسؤول از عملكرد خود دفاع خواهد نمود. هيأت رئيسه موظف است گزارش كميسيون را در دستور هفته بعد كاري مجلس قرار دهد تا توسط سخنگو كميسيون قرائت گردد.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
موضوع تحقيق و تفحص با تشخيص هيأت رئيسه بايد صريح و قابل رسيدگي باشد.
تبصره 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هيأت تحقيق و تفحص مي تواند از كارشناسان مورد وثوق با تأييد هيأت رئيسه مجلس استفاده نمايد. هيأت رئيسه موظف است تنخواه مورد درخواست هيأت را دراختيار رئيس هيأت قرار دهد تا براساس تصميمات هيأت هزينه و با تأييد هيأت رئيسه به هزينه قطعي منظور شود.
تبصره 3(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه وزير يا بالاترين مقام دستگاه مورد تحقيق و تفحص تغيير كرده باشد و تحقيق و تفحص مربوط به عملكرد دوران مسؤوليت آنان باشد بايد امكان دسترسي آنها به اسناد و مدارك جهت پاسخگويي فراهم گردد.
تبصره 4(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كليه مكاتبات هيأت با امضاي رئيس هيأت و درغياب او نايب رئيس معتبر خواهد بود.
تبصره 5(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيون موظف است همزمان با ارائه گزارش نهايي به هيأت رئيسه، كليه اسناد، مدارك و پرونده هاي تحقيق و تفحص و يك نسخه از گزارش نهايي را به كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي جهت اقدام قانوني و نيز حفظ و بايگاني اسناد ارسال نمايد.
تبصره 6(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
ارائه و انتشار هرگونه اطلاعات مربوط به تحقيق و تفحص به هر شكل و عنوان از طرف اشخاص حقيقي و حقوقي و اعضاء هيأت تحقيق و تفحص تا زمان چاپ گزارش جهت قرائت در صحن علني ممنوع مي باشد.
تبصره 7(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تحقيق و تفحص مجلس شامل شوراي نگهبان، مجلس خبرگان رهبري، مجمع تشخيص مصلحت نظام و پرونده هاي جرياني مراجع قضائي و امور ماهيتي قضائي نمي شود و در مورد دستگاه هايي كه زير نظر مقام معظم رهبري هستند با اذن معظم له امكان تحقيق و تفحص توسط مجلس وجود دارد.
تبصره 8 (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مهلت انجام تحقيق و تفحص شش ماه از تاريخ صدور ابلاغ اعضاء هيأت توسط رئيس مجلس مي باشد. در صورت ضرورت با درخواست هيأت و تصويب هيأت رئيسه مجلس تا شش ماه ديگر قابل تمديد مي باشد. 199 (جایگزین 1391/02/30) - در صورتي كه جلسه مشترك هيأت تحقيق و تفحص و كميسيون تخصصي تخلفات موضوع تحقيق را مهم و مسؤول دستگاه يا سازمان را مقصر تشخيص دهد، طرح استيضاح وزير مربوطه در صورت رعايت مفاد اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسي در دستوركار مجلس قرار خواهد گرفت. هيأت رئيسه موظف است در اولين جلسه علني موضوع استيضاح را اعلام وصول و حداكثر تا مدت ده روز در دستور جلسه علني قراردهد در اين صورت سخنگو كميسيون حداكثر به مدت نيم ساعت گزارش مي دهد و سپس طبق مواد مربوط به استيضاح عمل خواهد شد.
ماده 200 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در صورتي كه در گزارش كميسيون، تخلف احراز و درخواست تعقيب شود متخلف توسط هيأت رئيسه مجلس حسب مورد به قوه قضائيه يا مراجع رسيدگي به تخلفات اداري معرفي ميشود تا خارج از نوبت تقاضاي كميسيون را مورد رسيدگي قرار داده و نتيجه آن را به كميسيون اعلام نمايد.
تبصره (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
در صورت ارجاع گزارش به قوه قضائيه، كميسيون موظف است خلاصه گزارش را كه در آن موضوع تخلف، نوع جرم، دلايل توجه اتهام به متهم و مستندات قانوني مشخص شده است، تهيه نمايد. اين گزارش در يكي از شعب دادگاه رسيدگي به امور كيفري تهران طبق مقررات به صورت خارج از نوبت مورد رسيدگي قرار مي گيرد و حداكثر ظرف سه ماه رأي مقتضي صادر مي شود.
ماده 201 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مسؤولان دستگاه مورد تحقيق و تفحص و كليه دستگاههاي اجرائي، قضائي و نهادهاي انقلاب اسلامي موظف به فراهم نمودن امكانات و تسهيلات مورد نياز هيأت و در اختيار گذاردن اطلاعات و مدارك درخواستي هيأت مي باشند و درصورت عدم همكاري، مسؤولان دستگاه ذي ربط متخلف و مجرم محسوب ميگردند و با شكايت هيأت تحقيق و تفحص، مورد تعقيب قضائي قرار خواهند گرفت.
مبحث سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- نحوه بررسي موارد خاص و مهم اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - نحوه تصويب معاهدات و قراردادهاي بينالمللي
ماده 202 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در تقديم لوايح قانوني كه در آنها، دولت تقاضاي تصويب عهد نامه، مقاوله نامه، قرارداد و يا موافقتنامه بينالمللي و يا الحاق به پيمانهاي بينالمللي را دارد، متن كامل آنها بايد جهت بررسي ضميمه لوايح تقديمي مذكور باشد.
ماده 203 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
موارد مذكور در ماده (202) پس از اعلام وصول در مجلس، بلافاصله چاپ و بين نمايندگان توزيع مي شود و به كميسيون مربوطهارجاع مي گردد. ماده 203 مكرر (الحاقي 02ˏ10ˏ1398) – هر يك از كميسيون ها، گزارش موضوع مرتبط با مواد (211)، (214) و (234) اين قانون را پس از تصويب در مجلس تهيه و فوراً از طريق هيأت رئيسه حسب مورد به قوه قضائيه يا مراجع قانوني ذي ربط ارسال مي كند. گزارش هاي ارسالي قوه قضائيه به صورت خارج از نوبت مورد رسيدگي قرار مي گيرد. معاونت نظارت مجلس ملزم به پيگيري اداري موارد مذكور است و گزارش پرونده ها را در هر سه ماه يك بار به اطلاع نمايندگان مي رساند.
تبصره 1 (الحاقي 02ˏ10ˏ1398) الحاقی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
موارد مذكور در مواد (215) و (234) اين قانون طبق ماده (576) قانون مجازات اسلامي (كتاب پنجم – تعزيرات) مصوب 2 /3 /1375 با اصلاحات و الحاقات بعدي مورد رسيدگي قرار مي گيرد. عزل يا بركناري مقاماتي كه در قانون اساسي احكام خاصي دارد، مطابق همان قانون اقدام مي شود.
تبصره 2 (الحاقي 02ˏ10ˏ1398) الحاقی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
گزارش ماده (234) در مورد رئيس جمهور، بر اساس بند (10) اصل يكصد و دهم (110) قانون اساسي مورد رسيدگي قرار مي گيرد.
ماده 204 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتي كه دولت براي موارد مذكور در ماده (202) قيد مهم قائل شده باشد و يا كميسيون مربوط تا يك هفته پس از وصول و يا پانزده نفر نمايندگان، چنين قيدي را پيشنهاد كنند، رسيدگي به اين قيد بلافاصله در دستور كار مجلس قرار ميگيرد تا پس از پيشنهاد و اظهارات يك مخالف و يك موافق (هر يك پنج دقيقه) به رأي گذاشته شود.
ماده 205 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتي كه قيد اهميت به تصويب مجلس نرسد يا در اين باره از ناحيه دولت يا كميسيون مربوط يا پانزده نفر از نمايندگان تقاضايي به عمل نيايد عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و يا موافقتنامه، عادي تلقي شده و مجلس به صورت يك شوري آن را مورد رسيدگي قرار خواهد داد،بدين ترتيب كه پس از صحبت دو مخالف و دو موافق در كليات و جزئيات (هركدام حداكثر به مدت پانزده دقيقه) و صحبت سخنگوي كميسيون و نماينده دولت به رأي گذاشته ميشود.
ماده 206 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
درصورتي كه مجلس قيد اهميت را تصويب كند، رسيدگي به آن دو شوري و به ترتيب زير خواهد بود:
1
در شور اول در باره كليات، با درنظرگرفتن مواد مربوطه، بحث و اعتراضات وارده به بعضي از شرايط و مواد قرارداد به عنوان پيشنهاد كتبي به كميسيون ارجاع خواهد شد. اين پيشنهادها بايد بيست و چهار ساعت قبل از طرح در كميسيون، چاپ و بين نمايندگان توزيع شود.
2
در شور دوم، كميسيون، موارد اعتراض و پيشنهادهاي نمايندگان و همچنين نظر خود را در باره اين موارد، همراه با تصويب و يا رد مواد، بدون وارد كردن تغييرات، در مجلس مطرح مي كند، آنگاه در باره موارد اعتراض نمايندگان، كه بطور كتبي و در مهلت مقرر به كميسيون داده شده باشد،به ترتيب، نماينده اعتراض كننده، يك مخالف و يك موافق، هركدام به مدت پنج دقيقه، صحبت مي كنند و سپس درباره وارد بودن يا نبودن اعتراض رأي گيري به عمل ميآيد. پس از پايان يافتن رأي گيري نسبت به اعتراضات، در صورتي كه مجلس آنها را وارد بداند، دولت موظف مي شود در مسائل مورد اعتراض با طرف متعاهد مجدداً وارد مذاكره و گفتگو شود. در اين صورت، لايحه تا پايان مذاكرات مجدد در دستور مجلس باقي خواهد بود. درصورت قبول اعتراضات و پيشنهادها متن اصلاحي تصويب شده تلقي خواهد شد و در غيراين صورت، آخرين پيشنهاد دولت در مورد اصل قرارداد با صحبت يك مخالف و يك موافق، هر يك به مدت پنج دقيقه، در مجلس به رأي گذاشته خواهد شد. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - اصلاح جزئي در خطوط مرزها
ماده 207 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در لايحه تقديمي مربوط به اصلاح جزئي در خطوط مرزي، متن كامل عهدنامه بينالمللي آن، كه براساس اصل هفتاد و هشتم (78) قانون اساسي تنظيم شده باشد، جهت بررسي بايد ضميمه گردد. متن اين عهدنامه پس از اعلام وصول، بلافاصله چاپ و بين نمايندگان توزيع و همزمان به كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي ارجاع ميشود.
ماده 208 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كميسيون مذكور در مادهٔ قبل، پس از كسب نظر مشورتي كميسيون قضائي و حقوقي و با دعوت از نماينده شوراي عالي امنيت ملي ونمايندگان پيشنهاد دهنده، به بررسي همه جانبه موضوع مي پردازد و ظرف يك ماه گزارش تفصيلي خود را مبني بر قبول يا رد عهد نامه به ضميمه پيشنهادهاي اساسي به هيأت رئيسه ارسال ميدارد.
ماده 209(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
لوايح مربوط به عهدنامه هاي اصلاح جزئي در خطوط مرزي همانند ساير عهدنامه هاي بينالمللي مهم دو شوري خواهد بود و به همان ترتيب نيز مورد بررسي قرار خواهد گرفت. اين نوع عهدنامهها، در صورتي كه صرفاً براي اصلاحات جزئي، با در نظر گرفتن مصالح كشور و رعايت اصل هفتاد و هشتم (78) قانون اساسي دو طرفه باشد و به استقلال و تماميت ارضي كشور لطمه نزند، با تصويب چهار پنجم مجموع نمايندگان مجلس معتبر خواهد بود. سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - محدوديتهاي ضروري
ماده 210 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
براساس اصل هفتاد و نهم (79) قانون اساسي، در حالت جنگ و شرايط اضطراري نظير آن كه دولت حق دارد با تصويب مجلس شوراي اسلامي محدوديت هاي ضروري برقرار نمايد، قبل از اعمال محدوديت، متن كامل و دقيق محدوديت هاي ضروري با دلائل توجيهي لازم، همراه با لايحه قانوني جهت بررسي تقديم مجلس ميشود.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه دولت بدون كسب مجوز مبادرت به اعمال محدوديت نمايد، رئيس مجلس موظف است تقديم لايحهٔ محدوديت را ازرئيسجمهور مطالبه كند. دراين خصوص، حق سؤال يا استيضاح رئيس جمهور و وزيران براي نمايندگان محفوظ خواهد بود.
ماده 211 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رسيدگي به لايحه محدوديتهاي ضروري يك شوري است و در صورت تصويب مجلس، مدت اعمال آن به هرحال نميتواند بيش ازسي روز باشد. در صورتي كه پس از انقضاء اين مدت ضرورت همچنان باقي باشد دولت موظف است مجدداً از مجلس كسب مجوز كند چهارم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - ساير موارد
ماده 212 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
براساس اصول هشتادم (80)، هشتاد و دوم (82)، هشتاد و سوم (83) و يكصد و سي و نهم (139) قانون اساسي، اقدامات دولت درموارد ذيل قبلاً بايد به تصويب مجلس برسد:
1
گرفتن و دادن وام يا كمكهاي بلاعوض داخلي و خارجي.
2
استخدام كارشناسان خارجي در موارد ضروري.
3
فروش بناها و اموال دولتي و نفايس ملي بهاستثناي نفايس ملي منحصر به فرد كه درهر صورت قابل فروش نخواهد بود.
4
صلح دعاوي راجع به اموال عمومي و دولتي يا ارجاع آن به داوري كه طرف دعوا خارجي باشد و همچنين در موارد مهم داخلي. در تمام موارد مذكور، دولت موظف است متن تفصيلي آنها را همراه با لايحه قانوني تقديم مجلس نمايد تا به صورت يك شوري مورد رسيدگيقرارگيرد، بدين ترتيب كه پس از گزارش كميسيون مربوط و صحبت دو مخالف و دو موافق در كليات و جزئيات (هركدام به مدت پانزده دقيقه) براي تصويب به رأي گذاشته ميشود.
مبحث چهارم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- نحوه بررسي برنامه و بودجه ساليانه كل كشور و نظارت بر اجراي بودجه
ماده 213 (اصلاحي 24ˏ12ˏ1392) اصلاحی ۱۳۹۲/۱۲/۲۴
به منظور تنظيم اصول و مفاد برنامه هاي توسعه و لوايح بودجه كل كشور و ايجاد هماهنگي بين كميسيون هاي تخصصي مجلس شوراي اسلامي، پس از تقديم لايحه مربوط توسط دولت به مجلس، كميسيون تلفيق مركب از اعضاي ذيل تشكيل مي گردد:
1
از كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات نه نفر
2
از هر كميسيون تخصصي ديگر سه نفر اعضاي مذكور در بندهاي فوق توسط كميسيون هاي مربوطه انتخاب و به هيأت رئيسه مجلس معرفي مي شوند. مأموريت اين كميسيون تا تصويب نهائي قانون برنامه توسعه و يا لايحه بودجه سالانه كل كشور ادامه مي يابد.
تبصره 1 (اصلاحي 24ˏ12ˏ1392) اصلاحی ۱۳۹۲/۱۲/۲۴
كميسيون تلفيق با حضور اكثريت مطلق اعضاء رسميت مييابد.
تبصره 2(الحاقي 24ˏ12ˏ1392) الحاقی ۱۳۹۲/۱۲/۲۴
پيشنهادات مربوط به حوزه هاي انتخابيه اعضاي كميسيون تلفيق جهت ايجاد رديف جديد يا افزايش اعتبارات يا تغيير عنوان طرحها در كميسيون تلفيق بودجه ممنوع است. در صورتي كه معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رئيس جمهور در حين رسيدگي به لايحه بودجه به صورت كتبي و رسمي اشتباه يا از قلم افتادگي موارد مربوط به حوزه هاي انتخابيه را تأييد كند، موضوع با دو سوم رأي كميسيون تلفيق قابل تصويب است. اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - تصويب برنامه توسعه
ماده 214 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
دولت موظف است حداكثر تا پايان خردادماه سال پاياني قانون برنامه پنجساله توسعه، لايحه برنامه توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي بعدي را به مجلس تقديم كند. اين لايحه به صورت يك شوري و به شرح زير رسيدگي مي شود: الف (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - نمايندگان مجلس از زمان چاپ و توزيع لايحه برنامه ظرف مدت پنج روز (بدون احتساب ايام تعطيل) پيشنهادهاي خود در مورد كليات و جزئيات برنامه را به كميسيون تخصصي ذي ربط ارائه مينمايند. ب (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - كميسيونهاي تخصصي مكلفند حداكثر ده روز پس از چاپ و توزيع لايحه نسبت به بررسي مفاد برنامه شامل مواد، تبصرهها، جداول و ضمائم و نيز پيشنهادهاي نمايندگان اقدام و گزارش خود را به كميسيون تلفيق رسيدگي كننده ارائه نمايند. ج (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) - كميسيون تلفيق موظف است پس از پايان مهلت مذكور در بند (ب) به گزارشهاي كميسيونهاي تخصصي و كليات و جزئيات برنامه و پيشنهادهاي نمايندگان ظرف حداكثر سه هفته رسيدگي و گزارش نهائي خود را به مجلس ارائه نمايد و گزارش مسكوت ماندن پذيرفته نيست. چنانچه گزارش كميسيون تلفيق مبني بر رد كليات لايحه باشد و در مجلس نيز كليات لايحه به تصويب نرسد، موضوع به دولت اعلام مي شود تا حداكثر ظرف مدت يك ماه لايحه را اصلاح و به مجلس ارائه كند و اگر كليات لايحه به تصويب مجلس برسد، به كميسيون تلفيق اعاده مي شود تا ظرف مدت پانزده روز گزارش جديد را به مجلس تقديم كند. د (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) - در صحن جلسه علني پس از ارائه گزارش كميسيون تلفيق، ابتدا كليات برنامه مورد بحث قرار ميگيرد. در كليات پنج نفر مخالف و پنج نفر موافق به ترتيب يك نفر مخالف و يك نفر موافق و حداكثر هر نفر پانزده دقيقه ديدگاههاي خود را مطرح مي كنند. پس از آن دولت و كميسيون هر كدام حداكثر چهل و پنج دقيقه براي دفاع زمان خواهند داشت. سپس راجع به كليات برنامه رأي گيري خواهد شد. در بررسي كليات، كفايت مذاكرات پذيرفته نمي شود. ه(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) ـ- پس از تصويب كليات، رسيدگي به جزئيات برنامه آغاز و به مواد و تبصرهها و جداول برنامه به ترتيب رسيدگي ميشود. در اين بخش، جايگزين متن ماده، يا جزئي ازماده و يا تبصره لايحه دولت، حذف كل، مصوبات جايگزيني كميسيونهاي تخصصي و پيشنهادات چاپ شده نمايندگان براي هر ماده يا تبصره يا هر يك از اجزاء در صورتي كه آن جزء ماهيت مستقل داشته باشد و حذف جزء و پيشنهادات چاپ شده كميسيونهاي تخصصي به ترتيب مورد رسيدگي قرار ميگيرند. سپس در مورد اصل ماده يا تبصره يا اجزاء در صورتي كه ماهيت مستقل داشته باشند رأيگيري خواهد شد. چنانچه اصل رأي نياورد، موضوع براي رسيدگي مجدد به كميسيون تلفيق برگشت داده خواهد شد تا دراسرع وقت و حداكثر طبق مهلتي كه هيأت رئيسه تعيين خواهد كرد گزارش مجدد خود رابه مجلس ارائه دهد. نمايندگان ميتوانند حداكثر تا پايان همان روز پيشنهادهاي خود را به كميسيون تسليم نمايند. و (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) - مادام كه لايحه برنامه در صحن مجلس مورد بررسي است مجلس نطق نخواهد داشت و هيچ طرح يا لايحهاي جز طرحها و لوايح سه فوريتي و نيز تحقيق و تفحص، استيضاح و رأي اعتماد در دستور قرار نخواهد گرفت و مجلس در تمامي ايام به جز ايام تعطيل حداقل شش و حداكثر هشت ساعت جلسه علني خواهد داشت. در موارد استثناء با تصويب مجلس، اين زمان تا ده ساعت قابل افزايش است. ز (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - مهلتهاي مذكور در بندهاي (ب) و (ج) حسب مورد با تصويب هيأت رئيسه تا دو برابر قابل افزايش است.
تبصره 1 (الحاقي 14ˏ10ˏ1401) الحاقی ۱۴۰۱/۱۰/۱۴
اعضاي كميسيون تلفيق نمي توانند در جريان رسيدگي پيشنهاد جديد مطرح كنند. در صورت ضرورت، هيأت رئيسه كميسيون تلفيق مي تواند كارگروههايي را براي بررسي موضوعات معين تشكيل دهد. پيشنهاد آن كارگروهها براي بررسي به كميسيون تلفيق ارائه مي شود.
تبصره 2(اصلاحي 12ˏ06ˏ1404) اصلاحی ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
مشروح مذاكرات جلسات علني كميسيون تلفيق انتشار مي يابد. نمايندگاني كه عضو كميسيون تلفيق نيستند مي توانند بدون حق رأي در مذاكرات كميسيون تلفيق شركت كنند و به عنوان موافق يا مخالفِ پيشنهادهايي كه مطرح مي شود، اظهارنظر نمايند.
ماده 215(اصلاحي 02ˏ10ˏ1398) اصلاحی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
اصلاح قانون دائمي و قانون برنامه توسعه در حين بررسي لايحه بودجه سالانه و اصلاح برنامه توسعه در زمان بررسي ديگر طرح ها و لوايح به دو سوم رأي نمايندگان حاضر نياز دارد. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - تصويب بودجه ساليانه كل كشور ماده 216(جایگزین 1404/06/12) - دولت مكلف است ماده واحده لايحه بودجه سالانه كل كشور را به صورت برنامه محور، حاوي سقف منابع عمومي دولت به تفكيك درآمدها و مصارف بودجه و برنامه هاي اجرائي و اهداف كمّي از جمله ترازهاي عملياتي، سرمايه اي و مالي صرفاً در قالب جداول كلان و تفصيلي به تفكيك جداول الزامات منابع و ارقام آن و جداول الزامات مصارف و ارقام آن، به همراه نسخه الكترونيكي با قابليت خوانش و ويرايش رايانه اي حداكثر تا اول دي ماه هر سال به مجلس شوراي اسلامي تقديم نمايد. ارائه جدول فروض برآورد منابع و مصارف به همراه لايحه بودجه الزامي است. در جداول فقط عناويني قابل طرح است كه در قوانين مصوب از جمله قانون برنامه پنجساله اي كه در حال اجرا است و به بودجه هاي سنواتي احاله شده يا برش يك ساله از آن برنامه باشد. جداول لايحه و مصوبه مجلس بايد حاوي استناد قانوني، موضوع، رديف، رقم و ساير اطلاعات مرتبط با بودجه باشد و در صدر، ذيل يا حاشيه جداول هيچ حكم يا توضيحي درج نمي شود، به جز در مواردي كه تبيين سياست هاي اجرائي بودجه، در حدود قانون برنامه پنجساله و ساير قوانين مصوب باشد. دولت مكلف است احكام قوانيني كه طي پنج سال منتهي به ارائه لايحه بودجه، به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيده و براي آن اعتباري پيش بيني نكرده است را به همراه لايحه به مجلس منعكس نمايد. شاخص هاي عملكرد و اهداف كمّي مرتبط با بودجه برنامه هاي قوه مقننه، قوه قضائيه، وزارتخانه ها، سازمان هاي مستقلي كه عالي ترين مقام آن را رئيس جمهور منصوب مي كند، نيروهاي مسلح، نهادهاي زير نظر مقام معظم رهبري و نهادهاي مصرّح در قانون اساسي، ضمن انطباق با قوانين بالادستي بايد به لايحه بودجه ضميمه شود. هيأت رئيسه موظف است پس از وصول لايحه بودجه، بلافاصله آن را براي اطلاع نمايندگان در سامانه «قانونگذاري و نظارت مجلس» بارگذاري كند و هم زمان به كميسيون تلفيق بودجه و كميسيون هاي تخصصي مربوط ارجاع نمايد. كميسيون تلفيق موظف است ظرف سه روز گزارش خود را در مورد رد يا تأييد كليات لايحه، به هيأت رئيسه مجلس ارسال كند. رسيدگي به كليات لايحه در صحن علني مجلس، مطابق بند «ج» ماده (108) اين قانون انجام مي شود. در جلسه رسيدگي به كليات، بعد از گزارش كميسيون تلفيق، گزارش كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات در مورد كليات به مدت ده دقيقه استماع مي شود. چنانچه كليات لايحه به تصويب مجلس نرسد، دولت موظف است ظرف پنج روز لايحه را با اصلاحات انجام شده مجدداً به مجلس تقديم كند. اگر كليات لايحه بودجه دوباره به تصويب نرسيد، فرايند اعاده به دولت تكرار مي شود. كميسيون تلفيق پس از دريافت لايحه اصلاح شده، از زمان وصول حداكثر دو روز فرصت دارد تا گزارش جديد رسيدگي به كليات را به مجلس ارائه كند. در صورتي كه كليات لايحه به تصويب مجلس برسد، به كميسيون هاي تخصصي مربوط ارجاع مي شود. نمايندگان از زمان تصويب كليات پنج روز فرصت دارند تا پيشنهادهاي خود را در سامانه ثبت نمايند؛ سپس هر كميسيون موظف است ضمن اطلاع رساني به نمايندگان پيشنهاددهنده، حداكثر ظرف پنج روز به پيشنهادهاي نمايندگان رسيدگي و گزارش كميسيون مربوط را به كميسيون تلفيق ارسال كند. كميسيون تلفيق موظف است ظرف مدت ده روز به پيشنهادهاي واصله از كميسيون ها رسيدگي كند و گزارش آن را در سامانه بارگذاري نمايد. فرصت كميسيون تلفيق فقط براي يك بار و حداكثر تا پنج روز قابل تمديد است. كميسيون تلفيق به ترتيب به پيشنهادهاي مربوط به جداول الزامات منابع و ارقام آن و جداول الزامات مصارف و ارقام آن رسيدگي مي كند. پس از بارگذاري گزارش كميسيون تلفيق، كميسيون ها و نمايندگان مي توانند ظرف سه روز پيشنهادهاي خود را در سامانه ثبت كنند. در صحن علني، گزارش كميسيون تلفيق به ترتيب جداول الزامات منابع و ارقام آن، سپس جداول الزامات مصارف و ارقام آن رسيدگي مي شود. پس از اتمام بخش منابع در صورت تغيير ارقام گزارش، كميسيون تلفيق حداكثر سه روز فرصت دارد تا تغييرات مذكور را در جداول مصارف اعمال و گزارش جديد را بارگذاري نمايد. نمايندگان حداكثر بيست و چهار ساعت فرصت دارند تا پيشنهادهاي خود را در مورد گزارش جديد كميسيون تلفيق ثبت كنند. در زمان رسيدگي به گزارش كميسيون تلفيق در صحن علني، رديف هاي الزامات منابع و مصارف به صورت مستقل و جداولي كه ماهيت مستقل دارد، هر جدول به طور مجزا مورد رسيدگي قرار مي گيرد و با توضيح سخنگوي كميسيون تلفيق حداكثر به مدت پنج دقيقه، دو مخالف، دو موافق، نماينده دولت و سخنگوي كميسيون تلفيق هر كدام حداكثر سه دقيقه، رأي گيري به عمل مي آيد. چنانچه گزارش كميسيون تلفيق در هر مورد به تصويب نرسد، پيشنهادهاي كميسيون ها و سپس نمايندگان به ترتيب بازگشت به لايحه، حذف و اصلاح مطرح مي شود و پس از توضيح نماينده پيشنهاددهنده، يك نفر مخالف، يك نفر موافق، نماينده دولت و سخنگوي كميسيون تلفيق هر يك به مدت حداكثر سه دقيقه، رأي گيري مي شود. پس از اتمام رسيدگي به پيشنهادها، مجدداً اصل آن با اعمال تغييرات مصوب، به رأي گذاشته مي شود. اگر در اين مرحله اصل رأي نياورد، براي بررسي بيشتر به كميسيون تلفيق ارجاع مي شود. كميسيون تلفيق موظف است حداكثر ظرف دو روز گزارش بخش ارجاع شده را به مجلس ارائه كند. هر بخشي كه به كميسيون ارجاع مي شود، نمايندگان دوازده ساعت فرصت دارند تا پيشنهادهاي خود را در مورد آن، در سامانه ثبت نمايند.
تبصره 1 (الحاقي 12ˏ06ˏ1404) الحاقی ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
اعضاي كميسيون تلفيق نمي توانند در جريان رسيدگي پيشنهاد جديد مطرح كنند. در صورت ضرورت، هيأت رئيسه كميسيون تلفيق مي تواند كارگروههايي را براي بررسي موضوعات معين تشكيل دهد. پيشنهاد آن كارگروهها براي بررسي به كميسيون تلفيق ارائه مي شود.
تبصره 2 (الحاقي 12ˏ06ˏ1404) الحاقی ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
مشروح مذاكرات جلسات علني كميسيون تلفيق انتشار مي يابد. نمايندگاني كه عضو كميسيون تلفيق نيستند مي توانند بدون حق رأي در مذاكرات كميسيون تلفيق شركت كنند و به عنوان موافق يا مخالفِ پيشنهادهايي كه مطرح مي شود، اظهارنظر نمايند.
تبصره 3(الحاقي 12ˏ06ˏ1404) الحاقی ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
در جلسه علني، تنها پيشنهادهايي كه توسط نمايندگان و كميسيونها در زمان مقرر دريافت و به چاپ رسيده، مشروط به عدم مغايرت با قانون برنامه، قابل طرح مي باشد. پيشنهادهايي كه منبع درآمد مشخصي نداشته باشد قابل طرح نخواهد بود و پيشنهادهايي كه مازاد بر سرجمع نباشد زماني قابل طرح است كه رديف مشخص جايگزين را معين نمايد. تشخيص موارد مذكور با رئيس جلسه خواهد بود.
تبصره 4(الحاقي 12ˏ06ˏ1404) الحاقی ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
نحوه رسيدگي به متمم، اصلاحيه هاي بودجه و ساير مواردي كه در اين ماده پيش بيني نشده طبق مقررات معمول در اين آيين نامه خواهد بود.
تبصره 5(الحاقي 12ˏ06ˏ1404) الحاقی ۱۴۰۴/۰۶/۱۲
دولت مكلف است گزارش عملكرد بودجه سال گذشته و صورتهاي مالي حسابرسي شده، بودجه تفصيلي سال جاري و عملكرد بودجه مصوب شش ماهه اول سال جاري تمامي شركتهاي دولتي، بانكها و مؤسسات انتفاعي وابسته به دولت و شركتها و مؤسساتي كه مستلزم ذكر يا تصريح نام است از قبيل: شركتهاي تابعه وزارت نفت، سازمان توسعه و نوسازي معادن و صنايع معدني، سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران، بيمه مركزي ايران، شركت سهامي بيمه ايران، بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران، بانك ملي ايران و سازمان بنادر و دريانوردي و همچنين بودجه پيشنهادي سال آينده آنها و شاخص هاي كلان كل بودجه را تا پانزدهم آذر ماه هر سال به همراه گزارش ارزيابي بر مبناي شاخصهاي مالي و عملكردي به تفكيك به مجلس شوراي اسلامي تسليم كند. كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات بلافاصله گزارشها را به ديوان محاسبات كشور ارجاع مي دهد تا ديوان پس از بررسي و اظهارنظر، گزارش خود را ظرف مدت بيست روز جهت تصويب به كميسيون مذكور ارائه كند. گزارش كميسيون ملاك بررسي بودجه است و همزمان با لايحه بودجه كل كشور طبق مواد اين قانون مورد رسيدگي قرار مي گيرد.
ماده 217 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
جلسات مجلس براي رسيدگي به بودجه سالانه بايد بلاانقطاع در كليه ايام هفته غيراز جمعه و تعطيلات رسمي، حداقل روزي چهارساعت منعقد گردد و تا موقعي كه شور و مذاكره پايان نيافته و رأي مجلس اخذ نشده است از دستور خارج نميشود و هيچ لايحه يا طرح ديگرنميتواند مطرح باشد مگر لايحه يك يا چنددوازدهم بودجه درصورت ضرورت.
تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
اگر مطالب فوري و فوتي اعم از طرحها و لوايح دوفوريتي و غيره پيش آيد كه به تشخيص مجلس تأخير آن موجب زيان جبران ناپذيريباشد، در اين صورت براي طرح و تصويب آن زمان مشخصي معين ميشود. نحوه رسيدگي ديوان محاسبات به اجراي بودجه ساليانه كل كشور
ماده 218(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
براساس اصول پنجاه و چهارم)54( و پنجاه و پنجم (55) قانون اساسي، نظارت مجلس شوراي اسلامي بر اجراي بودجه ساليانه كلكشور برعهده ديوان محاسبات كشور است كه زير نظر مجلس شوراي اسلامي ميباشد. سازمان و اداره امور آن به موجب قانون خاص ميباشد.
مبحث پنجم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- استيضاح اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - استيضاح وزيران
ماده 219 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
نمايندگان مجلس ميتوانند، با در نظر گرفتن اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسي، وزير يا هيأت وزيران را استيضاح كنند. استيضاح وقتي قابل طرح در مجلس است كه به امضاي حداقل ده نفر از نمايندگان برسد.
ماده 220(اصلاحي 28ˏ05ˏ1397) اصلاحی ۱۳۹۷/۰۵/۲۸
در استيضاح بايد موضوع به صورت صريح و با ذكر مورد يا موارد، معين شود و به صورت كتبي تنظيم و به هيأت رئيسه تسليم گردد. هيأت رئيسه موظف است بلافاصله طرح استيضاح را به كميسيون تخصصي ذيربط ارجاع نمايد. كميسيون مكلف است حداكثر ظرف يك هفته ضمن اطلاع رساني به استيضاح كنندگان و دعوت كتبي وزير مربوطه موارد استيضاح را بررسي نمايد. پس از مدت مذكور در صورتي كه حداقل ده نفر از امضاءكنندگان استيضاح از طرح آن منصرف نشوند استيضاح در اولين جلسه علني طرح مي شود و پس از طرح استيضاح در جلسه علني كاهش امضاي نمايندگان تأثيري در مطرح شدن استيضاح ندارد و وزير موظف است ظرف ده روز در مجلس حاضر شود هيأت رئيسه در همان روز متن استيضاح را براي وزير يا وزيران مورد استيضاح ارسال و همزمان چاپ و بين نمايندگان توزيع كند.
تبصره1(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
علاوه بر امضاءكنندگان استيضاح، ساير نمايندگان مي توانند تا قبل از طرح استيضاح در جلسه علني استيضاح را امضاء نمايند.
تبصره2(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
هيأت رئيسه موظف است در روز برگزاري استيضاح، متن استيضاح و نام آخرين متقاضيان استيضاح را چاپ و توزيع نمايد.
تبصره3(منسوخه 08ˏ03ˏ1392) منسوخ ۱۳۹۲/۰۳/۰۸
پس از طرح استيضاح در جلسه علني، فقط در صورتي استيضاح از دستور كار مجلس خارج مي شود كه تعداد متقاضيان استيضاح به كمتر از ده نفر كاهش يابد. در اين صورت مي توانند دلايل خود را توسط نماينده منتخب خود ظرف پنج دقيقه در جلسه علني مطرح نمايند. پس از اين مرحله چنانچه وزير درباره استيضاح درخواست صحبت بنمايد، با تقاضاي كتبي و موافقت رئيس مجلس مي تواند حداكثر ده دقيقه در جلسه علني صحبت كند.
ماده 221 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه استيضاح نمايندگان مرتبط به حوزه فعاليت نهادهاي انقلابي باشد كه از بودجه دولت استفاده مي نمايند و قانوناً وابسته به قوهمجريه ميباشند، آن استيضاح خطاب به رئيس جمهور يا وزيري كه نهاد موردبحث در حوزه مسئوليت او قرار گرفته است، خواهد بود.
ماده 222 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وزير يا هيأت وزيران موظفند ظرف ده روز پس از طرح استيضاح، در مجلس حاضر شوند و توضيحات لازم را بدهند، تعيين وقت استيضاح در مهلت مقرر با پيشنهاد وزير يا هيأت وزيران و تصويب هيأت رئيسه مجلس در دستور هفتگي قرار ميگيرد. حضور وزير يا هيأت وزيران دراين وقت مقرر الزامي است.
ماده 223 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در جلسه استيضاح، پس از بيانات استيضاح كنندگان، رئيس جمهور مي تواند به دفاع از وزير يا وزيران مورد استيضاح بپردازد، همچنين وزير يا وزيران مورد استيضاح نيز مي توانند به دفاع از خود بپردازند. حداكثر وقت دفاع از استيضاح براي رئيس جمهور يا چند وزير پنج ساعت و براي يك وزير سه ساعت خواهد بود.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وزير يا وزيران مورد استيضاح مي توانند حداكثر يك ساعت از وقت دفاع خود را در اختيار يك يا دو نفر از نمايندگان موافق قرار دهند.
تبصره 2 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
بيانات استيضاح كنندگان و پاسخ آنها در يك يا چند جلسه بايد به طور متوالي صورت گيرد.
تبصره 3 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
استيضاح كنندگان مجاز نخواهند بود در ضمن ارائه دلائل و توضيحات خود، موضوعات ديگري را كه به مورد استيضاح مربوط نيستموردبحث قرار دهند.
ماده 224(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از پاسخ وزير يا وزيران مورد استيضاح و يا پاسخ رئيس جمهور از طرف هيأت وزيران مورد استيضاح، حداكثر دو نفر از نمايندگان استيضاح كننده حق دارند توضيحات تكميلي بدهند، به شرطي كه صحبت هر كدام از ربع ساعت تجاوز ننمايد. رئيس جمهور مي تواند حداكثر يك ساعت به دفاع از هيأت وزيران بپردازد و وزير مورد استيضاح هم مي تواند حداكثر نيم ساعت مجدداً از خود دفاع كند.
ماده 225 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
پس از انجام استيضاح، رئيس جلسه عدم اعتماد وزير يا وزيران را به رأي ميگذارد.
ماده 226 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
درصورتي كه وزير يا هيأت وزيران مورد استيضاح در مجلس حاضر نشوند، استيضاح كنندگان مطالب خود را بيان مي كنند و رئيس جلسه اعلام اخذ رأي عدم اعتماد ميكند.
ماده 227 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هنگامي كه استيضاح در دستور مجلس است بههيچ وجه نمي توان دستور را تغيير داد مگر در موارد طرحها و لوايح سه فوريتي. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - استيضاح و عدم كفايت رئيس جمهور
ماده 228 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
براساس اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسي نمايندگان مجلس مي توانند رئيس جمهور را در مقام اجراي وظايف مديريت قوه مجريه و اداره امور اجرائي كشور مورد استيضاح قرار دهند. اين استيضاح وقتي قابل طرح است كه حداقل به امضاي يك سوم نمايندگان برسد.
ماده 229 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
تقاضاي استيضاح رئيس جمهور كه بايد با ذكر موارد صريح و روشن و مستدل باشد، به رئيس مجلس داده مي شود. اين تقاضا بايد دراولين جلسه قرائت شود و ضمن چاپ و توزيع بين نمايندگان براي رئيس جمهور ارسال گردد. دراين صورت، رئيس جمهور بايد ظرف يكماه در مجلس حاضر شود و در خصوص مسائل مطرح شده توضيحات كافي بدهد.
ماده 230 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391) اصلاحی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
حداكثر وقت براي مذاكره موافقين و مخالفين پنج ساعت است كه به تساوي و متناوباً انجام ميشود. مدت صحبت براي هر يك از موافقين و مخالفين استيضاح حداكثر نيم ساعت خواهد بود كه با رأي مجلس تا يك ساعت قابل تمديد ميباشد.
ماده 231 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
وقت براي توضيحات و پاسخهاي رئيس جمهور جمعاً پنج ساعت ميباشد. رئيس جمهور ميتواند قسمتي از وقت خود را به نمايندگان موافق واگذار كند. اين وقت اضافه بر فرصتي است كه به موجب ماده قبل به آنان تعلق ميگيرد.
ماده 232 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در صورتي كه پس از بيانات نمايندگان موافق و مخالف و پاسخ رئيس جمهوري اكثريت دو سوم كل نمايندگان، به عدم كفايت رئيس جمهور رأي دادند، مراتب جهت اجراي بند ده (10) اصل يكصد و دهم (110) قانون اساسي بهاطلاع مقام رهبري مي رسد. اين رأي گيري مخفي و باورقه خواهد بود.
ماده 233(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
هرگاه حداقل ده نفر از نمايندگان و يا هركدام از كميسيون ها، عدم رعايت شؤونات و نقض يا استنكاف از اجراء قانون يا اجراء ناقص قانون توسط رئيس جمهور و يا وزير و يا مسؤولين دستگاه هاي زيرمجموعه آنان را اعلام نمايند، موضوع بلافاصله از طريق هيأت رئيسه جهت رسيدگي به كميسيون ذي ربط ارجاع مي گردد. كميسيون حداكثر ظرف مدت ده روز موضوع را رسيدگي و درصورت وارد بودن با اظهارنظر صريح، گزارش خود را از طريق هيأت رئيسه به مجلس ارائه مي دهد.
تبصره 1(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
چنانچه نظر مجلس بر تأييد گزارش باشد موضوع جهت رسيدگي به قوه قضائيه و ساير مراجع ذي صلاح ارسال مي شود تا خارج از نوبت و بدون تشريفات دادرسي رسيدگي نمايند.
تبصره 2(الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
درصورتي كه مجلس در مورد رئيس جمهور يا هر يك از وزيران سه نوبت رأي به وارد بودن گزارش بدهد طرح استيضاح درصورت رعايت مفاد اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسي در دستور كار مجلس قرار خواهد گرفت.
مبحث ششم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387 — (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)
- تقاضاي همهپرسي ماده 234 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) - براي بررسي تقاضاي همهپرسي موضوع اصل پنجاه و نهم (59) قانوناساسي جمهوري اسلامي ايران كميسيون ويژهاي مركب از پانزده نفر از نمايندگان با رأي مستقيم مجلس شوراي اسلامي تشكيل ميشود تا مطابق مقررات حاكم بر تشكيل و نحوه اداره كميسيونهاي ديگر موضوع را بررسي و گزارش خود را به مجلس شوراي اسلامي تقديم نمايد.
تبصره 1 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
رسيدگي به درخواست همهپرسي يك شوري است. درصورت تقاضاي فوريت براي آن مطابق مواد مربوطه مورد رسيدگي قرار ميگيرد.
تبصره 2 (اصلاحي 26ˏ09ˏ1387) اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مدت زمان صحبت مخالفين و موافقين در صحن علني مجلس حداكثر چهار ساعت و براي هر نفر حداكثر پانزده دقيقه خواهد بود. نحوه ثبت نام و نطق مخالفين و موافقين مطابق ماده (111) آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي خواهد بود. نماينده دولت و سخنگو كميسيون ويژه هركدام ميتوانند تا يك ساعت توضيحات خود را ارائه دهند.
تبصره 3 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
پس از پايان مذاكرات، رأيگيري علني و با ورقه به عمل خواهد آمد. نحوه رأيگيري به ترتيب زير خواهد بود: الف - اصل مصوبه كميسيون ويژه. ب - پيشنهاد جايگزين اصل درخواست اوليه. ج - پيشنهاد جايگزين كميسيونهاي فرعي به ترتيب وصول. د - پيشنهاد جايگزين نمايندگان به ترتيب وصول.
تبصره 4 (اصلاحي 26ˏ09ˏ1387) اصلاحی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
در مرحله طرح هر يك از پيشنهادات علاوه بر پيشنهاد دهنده يك موافق و يك مخالف و نماينده دولت و سخنگو كميسيون هر يك حداكثر به مدت ده دقيقه ميتوانند صحبت كنند.
تبصره 5 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
مناط تصويب درخواست همه پرسي موضوع اصل پنجاه و نهم (59) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران رأي مثبت حداقل دو سوم مجموع نمايندگان خواهد بود. ماده 235 ـ هيأت رئيسه مجلس موظف است پس از تصويب قوانين مربوط به اصلاح آيين نامه داخلي، اقدام لازم را جهت اعمال مصوبات در متن آيين نامه، تعيين شماره مواد و تبصره هاي الحاقي و اصلاح شماره آنها به عمل آورد و با كسب نظر كميسيون آيين نامه داخلي چاپ و توزيع نمايد.
ماده236 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387) الحاقی ۱۳۸۷/۰۹/۲۶
كليه قوانين و مقررات ديگر در خصوص آيين نامه داخلي مجلس لغو مي گردد.
مبحث پنجم (الحاقي 05ˏ04ˏ1397 — (الحاقي 05ˏ04ˏ1397)
ـ گزارش رئيس جمهوري و وزراء به مجلس شوراي اسلامي
ماده 237 (الحاقي 05ˏ04ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۴/۰۵
رئيس جمهور و هر يك از وزرا موظف هستند در مردادماه هر سال براساس برنامه هاي ارائه شده در زمان تشكيل دولت و اخذ رأي اعتماد وزراء اسناد و قوانين بالادستي و شاخصهاي عملكردي متناسب با حوزه وظايف خود، كه هيأت رئيسه مجلس تعيين مي كند، گزارش عملكرد سال گذشته و برنامه سال آينده خود را به صورت كمي و مقايسه اي به مجلس شوراي اسلامي تقديم كنند.
ماده 238 (الحاقي 05ˏ04ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۴/۰۵
گزارش مذكور پس از اعلام وصول، ظرف مدت چهل و هشت ساعت چاپ مي شود و در اختيار نمايندگان قرار مي گيرد و همزمان توسط رئيس مجلس مطابق با ماده (145) آييـن نامه داخلي جهـت بررسـي به كميسيون يا كميسيون هاي ذي ربط، معاونت نظارت و مركز پژوهش هاي مجلس ارجاع مي شود. كميسيون اصلي موظف است پس از وصول گزارش ها نسبت به بررسي و جمع بندي آن اقدام و ظرف مدت يك ماه گزارش نهائي را به هيأت رئيسه ارائه كند تا خارج از نوبت در دستور كار مجلس قرار گيرد.
تبصره (اصلاحي 02ˏ10ˏ1398) اصلاحی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
چنانچه نماينده يا نمايندگان سؤال كننده چهل و هشت ساعت قبل از زمان حضور وزير درخواست تعويق بررسي سؤال خود را مكتوب به كميسيون ذيربط ارائه كنند، كميسيون مي تواند بررسي سؤال را فقط براي يك بار حداكثر به مت يك ماه به تعويق بيندازد.
ماده 239 (الحاقي 05ˏ04ˏ1397) الحاقی ۱۳۹۷/۰۴/۰۵
در جلسه علني، گزارش هر كميسيون در مورد عملكرد رئيس جمهور يا وزير مربوط همراه با توضيحات لازم توسط سخنگو به مدت بيست دقيقه و اظهارات دو مخالف هر يك به مدت ده دقيقه استماع مي شود. سپس حسب مورد، رئيس جمهور براي دفاع از عملكرد خود حداكثر سي دقيقه و هر يك از وزراء حداكثر بيست دقيقه فرصت صحبت دارند.
ماده 240 (اصلاحي 02ˏ10ˏ1398) اصلاحی ۱۳۹۸/۱۰/۰۲
پس از ارائه گزارش كميسيون، در مورد اقناع نمايندگان از عملكرد وزير مربوط رأي گيري به صورت مخفي با ورقه به عمل مي آيد. چنانچه عملكرد هر يك از وزراء به تأييد مجلس نرسيد، طرح استيضاح با رعايت اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسي با تأكيد بر موضوع سؤالات مطرح شده بدون ارجاع به كميسيون در اولين جلسه علني اعلام وصول مي شود.
مبحث اول
طرحها و لوايح قانوني اول - طرحهاي قانوني
ماده 130
طرحهاي قانوني با امضاء و ذكر نام حداقل پانزده نفر از نمايندگان در مجلس به رئيس تسليم مي شود و پس از اعلام وصول و قرائت عنوان آن توسط رئيس مجلس يا يكي از منشيان، در همان جلسه به كميسيون هاي مربوط ارجاع مي شود. اين طرحها پس از ارجاع به كميسيون هاي ذي ربط چاپ و توزيع و نسخه اي از آن توسط رئيس براي وزير يا وزيران مربوط ارسال مي گردد. طرحها نيز همانند لوايح، بايد داراي موضوع و عنوان مشخص باشند و دلايل لزوم تهيه و پيشنهاد آن در مقدمه به وضوح درج شود و همچنين داراي موادي متناسب با اصل موضوع و عنوان طرح نيز باشد.
ماده 131
امضاء كنندگان طرحهاي قانوني حق دارند در كميسيون مربوط كه طرح آنها مطرح است، براي اداي توضيح حاضر شوند و كميسيون تاريخ بحث پيرامون طرح را كتباً به آنان اعلام مي نمايد.
ماده 132
پس از اعلام وصول طرح قانوني، چنانچه جمعي از امضاء كنندگان تقاضاي كتبي استرداد آن را بنمايند بطوري كه امضاء كنندگان باقي مانده كمتر از پانزده نفر گردند، در صورتي كه تقاضاي استرداد قبل از تصويب طرح در شور اول باشد طرح مسترد و گزارش آن به مجلس داده خواهد شد و در صورتي كه طرح در شور اول به تصويب رسيده باشد پس از توضيح يك نفر از تقاضا كنندگان و صحبت يك نفر مخالف، با رأي مجلس، طرح قابل استرداد مي باشد.
ماده 133
اگر طرحي مورد تصويب مجلس يا كميسيون هاي موضوع اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي واقع نشد بدون تغيير اساسي تا شش ماه ديگر نمي توان آن را مجدداً به مجلس پيشنهاد نمود مگر با تقاضاي كتبي پنجاه نفر نماينده و تصويب مجلس. دوم - لوايح قانوني
ماده 134
لوايح قانوني كه ازطرف دولت به مجلس پيشنهاد مي شود، بايد؛
1
داراي موضوع و عنوان مشخص باشد.
2
دلايل لزوم تهيه و پيشنهاد آن در مقدمه لايحه به وضوح درج شود.
3
داراي موادي متناسب با اصل موضوع و عنوان لايحه باشد.
ماده 135
طبق اصل هفتاد و چهارم (74) قانون اساسي كليه لوايح قانوني تقديمي به مجلس بايد به امضاء رئيس جمهور و وزير يا وزراء مسؤول رسيده باشد. در صورت نداشتن وزير مسؤول، امضاء رئيس جمهور كافي است.
ماده 136
لوايح قانوني با رعايت اصل هفتاد و چهارم (74) قانون اساسي بايد در جلسه علني مجلس توسط وزير مربوط و يا نماينده دولت تقديم گردد و در موقع طرح آن نيز بايد وزير مربوط يا يكي از وزراء به تناسب موضوع حاضر باشد. معاونان امور مجلس رئيس جمهور و وزراء و سازمان برنامه و بودجه، رئيس يا رابط امور مجلس شوراي عالي استانها كه رسماً به مجلس معرفي شده باشند، مي توانند بجاي رئيس جمهور و وزراء در جلسات مجلس و كميسيون ها براي توضيح و دفاع لازم حضور يابند.
ماده 137
استرداد لوايح قانوني با تصويب هيأت وزيران به ترتيب ذيل امكانپذير خواهد بود:
1
در صورتي كه استرداد پيش از تصويب كليات لايحه در شور اول مجلس باشد رئيس جمهور يا وزير مربوط كتباً با ذكر دليل آن را مسترد مي نمايد و گزارش آن در جلسه علني اعلام مي شود.
2
در صورتي كه استرداد پس از تصويب كليات لايحه و در هر مرحله تا پيش از تصويب نهايي باشد، وزير مربوط يا نمايندة امور مجلس دولت مي تواند با ذكر دليل در جلسة علني مجلس و صحبت يك نفر مخالف هر يك به مدت ده دقيقه و تصويب مجلس آن را مسترد نمايد.
ماده 138
لوايح قانوني پس از تقديم به مجلس، در جلسة علني از طرف رئيس مجلس به كميسيون هاي مربوط ارجاع و سپس در اختيار نمايندگان قرار مي گيرد.
ماده 139
يك نسخه از كليه طرحها و لوايحي كه تقديم مجلس مي شود پس از اعلام وصول آن در اختيار مطبوعات قرار مي گيرد. سوم - طرحهاي شوراي عالي استانها
ماده 140
طرحهاي مصوب شوراي عالي استانها كه بايد داراي عنوان و مقدمه توجيهي مشخص و مواد متناسب باشد، مستقيماً يا توسط دولت به مجلس تقديم مي شود. وصول اين طرحها توسط رئيس اعلام و براي بررسي به كميسيون ذي ربط ارجاع و سپس چاپ و بين نمايندگان توزيع و نسخه اي از آن نيز براي هيأت وزيران به منظور حضور و دفاع از مواضع خود ارسال مي شود.
تبصره
نحوه رسيدگي به اين طرحها و نيز تقاضاي استرداد آنها مشابه لوايح دولت خواهد بود. چهارم - مقررات مشترك طرحها و لوايح
ماده 141
در ابتداي هر دوره قانونگذاري، هيأت رئيسه صورتي از طرحها و لوايحي را كه معوق مانده به وسيله اداره كل قوانين تهيه مي كند و دراختيار نمايندگان مي گذارد و صورتي نيز براي دولت ارسال مي دارد. هر يك از طرحها و لوايح معوقه كه لزوم رسيدگي به آن به وسيله بيست و پنج نفر از نمايندگان يا از طرف دولت تقاضا شود، طبق آيين نامه به كميسيون هاي مربوطه ارجاع مي شود و كميسيون ها رسيدگي را به ترتيب مندرج در اين آيين نامهانجام مي دهند. هرگاه شوراول آن طرحها يا لوايح قبلاً خاتمه يافته باشد رسيدگي به طرح يا لايحه با پيشنهاد كميسيون و تصويب مجلس يك شوريانجام خواهد شد. درصورت تغيير دولت، چنانچه دولت جديد رسماً استرداد لوايحي را اعلام كرده باشد، آن لوايح از جريان خارج خواهد شد.
ماده 142
نمايندگان مجلس و دولت نمي توانند يك طرح يا لايحه قانوني را كه بيش از يك موضوع دارد به عنوان ماده واحده پيشنهاد و تقاضاي تصويب نمايند. در صورتي كه طرح يا لايحه مشتمل بر بيش از يك موضوع باشد، بايد مواد و تبصره ها جزء به جزء طرح و مورد شور قرار گيرد. هيأت رئيسه موظف است قبل از اعلام وصول طرحها و لوايح مفاد اين ماده را رعايت نمايد.
مبحث دوم
مراحل بررسي و تصويب طرحها و لوايح عادي
ماده 143
بررسي و تصويب تمام طرحها و لوايح، به استثناي مواردي كه در اين آيين نامه براي شور در آنها ترتيب خاص ديگري معين شده باشد، به ترتيب ذيل دو شوري خواهد بود: اول - شور اول
ماده 144
رئيس جلسه مكلف است وصول كليه طرحها و لوايح عادي را كه به مجلس تقديم مي شود با رعايت اصل هفتاد و پنجم (75) قانون اساسي در همان جلسه و يا حداكثر دو جلسه بعد مجلس اعلام و همزمان به كميسيون هاي مربوطه ارجاع نمايد و به دستور وي فوراً تكثير و در اختيار نمايندگان قرار گيرد. الف - بررسي طرحها و لوايح در كميسيون ها
ماده 145
طرحها و لوايحي كه جنبه هاي مختلف داشته و علاوه بر كميسيون اصلي به كميسيون ديگري هم ارتباط پيدا مي نمايد، از طرف رئيس مجلس پس از مشخص نمودن كميسيون هاي اصلي و فرعي و مواد مربوط به كميسيون هاي فرعي به كميسيون هاي ذيربط ارجاع مي شود تا نسبت به قسمتي كه مربوط به آن كميسيون هاست شور و بررسي به عمل آورده و ظرف ده روز كه با موافقت كميسيون اصلي تا ده روز ديگر قابل تمديد است، گزارش آن را تهيه و به كميسيون اصلي ارسال نمايند. كميسيون اصلي، رسيدگي به طرحها و لوايح ارجاعي را پس از ده روز و دريافت نظر كميسيون هاي فرعي و دعوت نمايندگان آن شروع خواهد كرد. گزارش نهايي كه شامل گزارش كميسيون اصلي و گزارش كميسيون هاي فرعي است توسط كميسيون اصلي براي طرح و بررسي در مجلس تقديم مي گردد. چنانچه رسيدگي به تمام يا قسمت عمده طرح يا لايحه اي از طرف رئيس مجلس علاوه بر كميسيون اصلي به يك يا چند كميسيون ديگر ارجاع شده باشد و نظر كميسيون هاي فرعي در كليات با نظر كميسيون اصلي متفاوت باشد، مخبر يا يكي از اعضاء آن كميسيون ها مي توانند نظر كميسيون خود را توضيح دهد.
تبصره
در مواردي كه كميسيون يا كميسيون هايي به نحوه ارجاع طرح يا لايحه معترض باشند مراتب اعتراض خود را به هيأت رئيسه اعلام مي كنند، هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت به موضوع رسيدگي و اتخاذ تصميم نمايد.
ماده 146
گزارش رد يا تصويب و تغيير يا تكميل هر طرح يا لايحه اي كه به كميسيون ارجاع مي شود بايد، ظرف مدتي كه از طرف هيأت رئيسه مجلس با توافق كميسيون مربوطه معين و اعلام مي شود و از يك ماه از تاريخ وصول به دفتر كميسيون تجاوز نخواهد كرد، به مجلس ارسال شود. در صورت تجاوز از مدت تعيين شده، هر يك از نمايندگان يا دولت حق دارد از مجلس تقاضا نمايد كه آن را با حق تقدم طبق ضوابط اين آيين نامه، در دستور مجلس قرار دهد. در مورد طرحها و لوايح مفصل، هر گاه كميسيون نتوانست رسيدگي به آن را در مدت تعيين شده تمام كند، بايد موضوع را به رئيس مجلس گزارش دهد. در اين صورت با پيشنهاد كميسيون مربوطه و تصويب هيأت رئيسه اين مدت تمديد مي گردد.
ماده 147
پيشنهاد دهندگان مي توانند در كميسيون مربوطه حاضر شوند و توضيحات لازم را درباره پيشنهاد خود بدهند. كميسيون موظف است، حداقل بيست و چهار ساعت قبل از طرح پيشنهاد، كتباً پيشنهاد دهندگان را به كميسيون دعوت كند.
ماده 148
كميسيون ها موظفند، در موقع رسيدگي به طرحها و لوايح، از وزراء و بالاترين مقام دستگاه ذي ربط دعوت به عمل آورند.
ماده 149
در جلسات كميسيون ها نمايندگاني كه عضويت در آن كميسيون را ندارند بدون داشتن حق رأي مي توانند حاضر شوند و در صورتي كه از طرف كميسيون براي اداي توضيح يا شركت در مذاكرات دعوت شده باشند بايد شركت نمايند ولي حق رأي ندارند.
ب
بررسي و تصويب طرحها و لوايح در مجلس
ماده 150
هنگامي كه گزارش كميسيون هاي ذي ربط در خصوص طرح يا لايحه عادي براي شور اول در جلسه علني مطرح مي گردد، درباره نقاط ضعف و قوت، نقائص و امتيازات و لزوم يا عدم لزوم آن طرح و لايحه در كليات مذاكره مي شود و پس از آن نسبت به اصل طرح يا لايحه رأي گيري به عمل مي آيد. در صورت تصويب كليات، جهت رسيدگي در شور دوم به كميسيون مربوطه ارجاع مي شود. دوم - شوردوم
الف
بررسي مواد و پيشنهادها در كميسيون
ماده 151
پيشنهادهاي اصلاحي كتبي كه در فاصله شوراول و دوم داده ميشود، بايد به هيأت رئيسه كميسيون مربوط تحويل و حداقل بيست وچهار ساعت قبل از شروع شور دوم در كميسيون چاپ و بين نمايندگان توزيع شود و پيشنهاد دهندگان به جلسات كميسيون دعوت شوند. اعضاء كميسيون ذي ربط مي توانند هنگام رسيدگي شور دوم در كميسيون پيشنهادهاي خود را هر چند به چاپ نرسيده باشد طرح نمايند.
ب
بررسي و تصويب مواد در مجلس
ماده 152
در شور دوم گزارش كميسيون در مجلس مطرح مي شود. در اين مرحله پيشنهاد تازه پذيرفته نمي شود، ولي پيشنهادهايي كه در فاصله دو شور به كميسيون داده شده و مورد توجه و تصويب كميسيون قرار نگرفته، به ترتيب مواد، توسط پيشنهاد دهندگان قابل طرح در مجلس خواهد بود. در اين صورت پيشنهاد دهنده يا يكي از پيشنهاد دهندگان (در مورد پيشنهاد جمعي) مي تواند براي هر پيشنهاد ظرف پنج دقيقه توضيح بدهد و پس از اظهارنظر يك مخالف و يك موافق و عنداللزوم توضيحات مخبر كميسيون يا نماينده دولت نسبت به پيشنهاد مزبور اخذ رأي به عمل مي آيد. پس از رد يا قبول پيشنهاد نسبت به اصل ماده رأي گيري به عمل مي آيد. چنانچه ماده به تصويب نرسيد، بدون مذاكره نسبت به حذف آن رأي گيري خواهد شد و در صورتي كه حذف ماده به تصويب نرسيد پيشنهادهاي اصلاحي تازه در همان جلسه پذيرفته خواهد شد.
ماده 153
در شور دوم در باره اصل مواد مذاكره به عمل نمي آيد مگر آنكه در گزارش كميسيون مواد جديدي اضافه شده باشد يا به تشخيص هيأت رئيسه در بعضي مواد تغييرات اساسي داده شده باشد، در اين صورت اولين مخالف و موافق (بر اساس تابلو مخصوص ثبت نام) هر يك به مدت پنج دقيقه صحبت مي كنند و در صورت لزوم مخبر يا نماينده دولت نيز صحبت مي كنند و آنگاه نسبت به ماده يا مواد مورد نظر رأي گيري مي شود.
ماده 154
چنانچه در شور دوم، كميسيون بعضي از مواد طرح يا لايحه را حذف و يا تغيير كلي داده باشد، هر يك از نمايندگان مي توانند همان ماده را پيشنهاد نمايند و پس از صحبت يك مخالف و يك موافق و مخبر كميسيون و نماينده دولت نسبت به ماده رأي گيري مي شود. چنانچه اصل ماده تصويب شد پيشنهادهاي اصلاحي كه قبلاً به كميسيون داده شده، قابل طرح و بحث و رأي گيري خواهد بود.
ماده 155
در شور دوم طرحها و لوايح، اولويت رسيدگي به پيشنهادها در جلسه علني به ترتيب زير خواهد بود:
1
پيشنهاد جايگزين لايحه دولت و يا طرح اصلي براي طرحها و لوايح.
2
پيشنهادهاي حذف به ترتيب حذف كامل و حذف قسمت هائي از هر ماده.
3
پيشنهادهاي چاپ شده كميسيونهاي فرعي.
4
پيشنهاد اصلاحي چاپ شده نمايندگان بر اساس تشخيص هيأت رئيسه.
5
اصل ماده.
ماده 156
اصلاحاتي كه در ماده اي پيشنهاد مي گردد قبل از خود ماده درباره آنها در مجلس رأي گرفته مي شود.
ماده 157
هنگام بحث نسبت به هر ماده، هرگاه پيشنهاد حذف تمام يا قسمتي از ماده يا رفع ابهام از آن بشود، پس از توضيح پيشنهاد دهنده و اظهارات يك مخالف و يك موافق نسبت به پيشنهاد اخذ رأي به عمل خواهد آمد. در صورت تصويب پيشنهاد، نسبت به بقيه ماده بحث و اخذ رأي به عمل خواهد آمد.
مبحث سوم
مراحل بررسي و تصويب طرحها و لوايح فوري اول - كليات موضوع طرحها و لوايح فوري
ماده 158
طرحها و لوايح فوري عبارتند از يك فوريتي، دو فوريتي و سه فوريتي.
ماده 159
وقتي كه فوريت طرح يا لايحه اي تقاضا مي شود، پس از توضيح پيشنهادكننده يا يكي از پيشنهادكنندگان و اظهارات مخالف و موافق، نسبت به فوريت، رأي گرفته مي شود. در صورتي كه تقاضاي فوريت ضمن طرح يا لايحه مطرح نشده باشد، پانزده نفر از نمايندگان نيز مي توانند كتباً تقاضاي فوريت آن طرح يا لايحه را بنمايند. تصويب فوريت طرحها و لوايح با توجه به درجه فوريت به ترتيب ذيل مي باشد:
1
يك فوريت؛ با صحبت يك مخالف و يك موافق و با رأي اكثريت مطلق حاضران.
2
دو و سه فوريت؛ با صحبت دو مخالف و دو موافق و با رأي اكثريت دو سوم حاضران.
تبصره
هيأت رئيسه موظف است طرحها و لوايح داراي فوريت را حداقل يكساعت قبل از طرح فوريت آنها در جلسه علني تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد.
ماده 160
اصل بر عادي بودن رسيدگي طرحها و لوايح است. بنابراين فوريت آنها بايد مبين ضرورت و يا حالت استثنايي و مستند به دلائل ذيل باشد:
1
يك فوريت؛ نياز فوري جامعه و اولويت طرح و يا لايحه مورد نظر نسبت به ساير موارد مطروحه.
2
دو فوريت؛ ضرورت جلوگيري از وقوع خسارت احتمالي و فوت فرصت.
3
سه فوريت؛ حالت كاملاً اضطراري و حياتي و براي مقابله سريع با خسارت حتمي.
ماده 161
در طرحها و لوايحي كه فوريت آنها تصويب شده باشد، ابتدا نسبت به اصل آن مذاكره مي شود و پس از آن براي ورود به شور در ماده واحده يا مواد، رأي گرفته ميشود و آنگاه راجع به هر يك از مواد جداگانه مذاكره و اخذ رأي به عمل مي آيد.
ماده 162
با تقاضاي دولت يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس قبل از ورود به شور در ماده واحده يا مواد طرح و يا لايحه مي توان از آن سلب فوريت بطور مطلق، و يا سلب يك فوريت از دو فوريت، و يا يك يا دوفوريت از طرحها و لوايح سه فوريتي نمود. تقاضاي فوريت يا سلب فوريت براي هر طرح و يا لايحه فقط يك بار امكانپذير است. دوم - طرحها و لوايح يك فوريتي
ماده 163
طرحها و لوايح يك فوريتي، پس از تصويب فوريت، به كميسيون هاي اصلي، فرعي ارجاع مي شود تا خارج از نوبت مورد بررسي و تصويب قرار گيرد. گزارش كميسيون درباره اين طرحها و لوايح حداقل چهل و هشت ساعت قبل از موقع طرح در مجلس چاپ و بين نمايندگان توزيع مي شود.
ماده 164
طرحها و لوايح يك فوريتي يك شوري است و پس از وصول گزارش كميسيون، خارج از نوبت در دستور كار مجلس قرار مي گيرد و يك نوبت درباره آن شور به عمل ميآيد، بدين ترتيب كه ابتدا نسبت به اصل و سپس در باب ماده واحده يا هر يك از مواد مذاكره و اخذ رأي مي شود. پيشنهاد دهندگان بايد پيشنهادهاي خود را در مهلتي كه توسط كميسيون تعيين و اعلام مي گردد به كميسيون ارسال و براي دفاع از آن در كميسيون حاضر شوند و در صورت عدم تصويب پيشنهاد آنان، مي توانند در مجلس آن را مطرح نمايند. سوم - طرحها و لوايح دو فوريتي
ماده 165
در مورد طرحها و لوايح دو فوريتي، پس از تصويب فوريت؛
1
حداكثر ظرف مدت شش ساعت چاپ و توزيع مي شود.
2
حداكثر چهل و هشت ساعت پس از چاپ و توزيع در دستور كار جلسه مجلس قرار مي گيرند.
3
پيشنهادهاي نمايندگان حداكثر بيست و چهار ساعت پس از چاپ و توزيع به هيأت رئيسه تسليم مي شود.
4
پيشنهادهاي نمايندگان چاپ و حداقل دو ساعت قبل از شروع مذاكرات در اختيار نمايندگان قرار مي گيرد. چهارم - طرحها و لوايح سه فوريتي
ماده 166
طرحها و لوايح سه فوريتي، پس از تصويب فوريت، بلافاصله در همان جلسه در دستور مجلس قرار مي گيرد.
ماده 167
در طرحها و لوايح سه فوريتي، پس از تصويب كليات، در همان جلسه نسبت به ماده واحده يا هر يك از مواد مذاكره و رأي گيري مي شود. پيشنهاد نمايندگان قبل از ورود به ماده واحده يا هر يك از مواد پذيرفته مي شود و نسبت به آنها پس از اظهارات يك مخالف و يك موافق و نماينده دولت اخذ رأي به عمل مي آيد.
مبحث چهارم
بررسي طرحها و لوايح طبق اصل هشتاد و پنجم (85)
ماده 168
در مواردي كه مجلس ضروري تشخيص دهد، طبق اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي اختيار تصويب آزمايشي بعضي از قوانين را كه جنبه دائمي دارند به كميسيون هاي خود و تصويب دائمي اساسنامه سازمانها، شركتها، مؤسسات دولتي يا وابسته به دولت را به كميسيون هاي خود يا به دولت تفويض مي كند.
تبصره 1
دولت و يا نمايندگان بايد قبل از انقضاء مدت آزمايشي قانون مذكور جهت تعيين تكليف دائمي آن، طرح يا لايحه لازم را تهيه و به مجلس ارائه نمايد.
تبصره 2
پس از انقضاء زمان آزمايشي ، اينگونه قوانين اعتبار قانوني نخواهند داشت.
ماده 169
هرگاه دولت يا پانزده نفر از نمايندگان قبل از شروع رسيدگي نهايي در مجلس تقاضاي ارجاع طرح يا لايحه اي را طبق اصل هشتاد و پنجم (85) به كميسيون يا كميسيون هاي مجلس و يا دولت بنمايد، اين تقاضا در جلسه علني اعلام و به ترتيب در دستور كار مجلس قرار مي گيرد.
ماده 170
هنگام طرح تقاضاي مزبور در مجلس، نماينده دولت و يا نماينده منتخب تقاضاكنندگان، دلائل ضرورت ارجاع طرح و يا لايحه را حداكثر به مدت ده دقيقه بيان مي نمايد و سپس دو نفر مخالف و دو نفر موافق كه قبلاً ثبت نام كرده اند و در صورت عدم ثبت نام، در مجلس نوبت گرفته اند، هر يك به مدت ده دقيقه صحبت كرده و آنگاه رأي گيري مي شود.
ماده 171
پس از موافقت مجلس، طرح يا لايحه به كميسيون فرستاده مي شود. ترتيب رسيدگي اين قبيل طرحها و لوايح در كميسيون همان ترتيب رسيدگي و تصويب طرحها و لوايح در مجلس خواهد بود، اما مناط در تصويب رأي حداقل دوسوم اعضاء كميسيون مي باشد.
ماده 172
پس از تصويب قانون در كميسيون ها، تعيين مدت اجراي آزمايشي آن در دستور كار مجلس قرار خواهد گرفت، به اين ترتيب كه قانون مصوب كميسيون به همراه پيشنهاد مدت اجراء، چهل و هشت ساعت قبل از طرح در مجلس تكثير و در اختيار نمايندگان قرار گيرد. هنگام طرح تعيين مدت در جلسه علني، در صورتي كه پيشنهاد ديگري نباشد، نسبت به پيشنهاد كميسيون رأي گيري مي شود. در غير اين صورت، نسبت به پيشنهاد نمايندگان به ترتيب وصول در جلسه علني پس از صحبت يك مخالف و يك موافق رأي گيري خواهد شد.
ماده 173
در صورتي كه مجلس تصويب دائمي اساسنامه سازمانها، شركتها، مؤسسات دولتي و يا وابسته به دولت را به دولت واگذار كند. ترتيب رسيدگي و تصويب اساسنامه هاي مذكور طبق آيين نامه داخلي هيأت وزيران خواهد بود.
مبحث پنجم
تفسير قوانين
ماده 174
رسيدگي به طرحها و لوايح مربوط به شرح و تفسير قوانين عادي يك شوري است و مي تواند به طور عادي يا بصورت فوريت مورد مذاكره قرار گيرد، در تفسير قوانين بحث در كليات و جزئيات از هم تفكيك نمي شود.
ماده 175
در صورتي كه تفسير به صورت عادي و يك فوريتي باشد، پس از گزارش كميسيون و توضيح مخبر، يك مخالف و يك موافق، هر يك به مدت ده دقيقه صحبت خواهند كرد. با پيشنهاد رئيس و يا ده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس مدت صحبت و تعداد مخالف و موافق قابل تغيير است. در مورد تفسير قوانين نماينده دولت هم مي تواند صحبت كند.
ماده 176
در صورتي كه گزارش كميسيون و همين طور پيشنهادهاي ديگر كه به كميسيون رسيده است، به تصويب مجلس نرسد، هر نماينده مي تواند نظر خود را كتباً به هيأت رئيسه بدهد. پيشنهادها به ترتيب وصول مورد بحث قرار مي گيرد و اگر پيشنهادي به تصويب نرسيد موضوع براي بحث بيشتر به كميسيون ارجاع مي شود.
ماده 177
در صورتي كه تفسير بصورت دو فوريتي و سه فوريتي باشد همانند ديگر طرحها و لوايح دوفوريتي و سه فوريتي مورد رسيدگي قرار مي گيرد.
مبحث ششم
نكات مشترك مربوط به بررسي طرحها و لوايح
ماده 178
در مواردي كه طرح يا لايحه قانوني مربوط به امور داخلي مجلس نباشد، از طريق هيأت رئيسه به وزير يا مسؤول اجرائي مربوطه رسماً اطلاع داده مي شود تا خود يا معاون او كه رسماً به مجلس معرفي شده در جلسه علني حاضر شود و در مذاكرات شركت نمايد. در صورت اطلاع و عدم حضور وزير يا معاون بدون عذر موجه، از طرف رئيس مجلس مؤاخذه خواهد شد. بهر صورت، در همان جلسه، حتي با عدم حضور وزير يا مسؤول اجرائي مربوطه، طرح يا لايحه مورد بررسي قرار خواهد گرفت و اتخاذ تصميم خواهد شد.
ماده 179
سوالات توضيحي نمايندگان، در شور اول يا دوم طرحها و لوايح كه مربوط به موضوعات مورد بحث باشد، در مجلس كتباً به رئيس مجلس تقديم مي شود. رئيس اين سوالات را به مخبر كميسيون مربوط يا به نماينده دولت مي دهد تا به هنگام توضيح و يا توجيه به آن پاسخ داده شود.
ماده 180
درصورتي كه حداقل بيست و پنج نفر از نمايندگان كتباً از مجلس تقاضا كنند كه طرح يا لايحه قانوني واصل شده به مجلس براي حداكثر شش ماه مسكوت بماند، پس از توضيح يكي از پيشنهاد دهندگان به مدت پنج دقيقه و پاسخ آن از طرف يك مخالف به مدت حداكثر پنج دقيقه،رأي گرفته ميشود. تقاضاي مسكوت ماندن لايحه بدون موافقت وزير يا معاون امورمجلس ذيربط پذيرفته نخواهد شد. تقاضاي مسكوت ماندن در هر طرح و لايحه فقط براي يك مرتبه مجاز خواهد بود. هيأت رئيسه موظف است پس از گذشت مدت مسكوت ماندن،طرح يا لايحه را مجدداً در دستور كار مجلس قرار دهد.
تبصره
چنانچه تقاضاي مسكوت ماندن براي انجام اصلاحات طرح يا لايحه باشد پس از تصويب مسكوت ماندن به كميسيون ذي ربط جهت انجام اصلاحات ارجاع مي گردد. نحوه رسيدگي به اصلاحات همچون رسيدگي در شور دوم طرحها و لوايح خواهد بود.
ماده 181
اخطار راجع به منافي بودن طرحها و لوايح و ساير موضوعات مورد بحث در مجلس با قانون اساسي مقدم بر اظهارات ديگر است و مذاكرات در موضوع اصلي را متوقف مي كند. اين اخطار بايد با استناد به اصل مربوطه حداكثر ظرف پنج دقيقه به عمل آيد. در صورتي كه رئيس مجلس اخطار را وارد بداند بدون بحث از مجلس نظرخواهي مي نمايد چنانچه مجلس اخطار را وارد دانست رئيس نسبت به پذيرش اصلاحات پيشنهادي يا حذف مورد اشكال يا ارجاع آن به كميسيون ذي ربط جهت بررسي مجدد اقدام خواهد كرد.
ماده 182
در صورتي كه نمايندگان نسبت به اجراي آيين نامه داخلي مجلس تخلفي را كه مربوط به همان جلسه باشد مشاهده نمايند، حق دارند بلافاصله مورد تخلف را با استناد به ماده مربوطه بدون خروج از موضوع حداكثر ظرف پنج دقيقه تذكر دهند و اگر مربوط به آن جلسه نباشد بعد از نطق قبل از دستور و قبل از شروع دستور جلسه يا پايان جلسه، قبل از اعلام ختم آن حداكثر ظرف پنج دقيقه تذكر دهند چنانچه رئيس تذكر را وارد بداند موظف است به آن ترتيب اثر دهد.
ماده 183
پس از آنكه مجلس درباره طرح يا لايحه اي رأي نهائي داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن در اداره كل قوانين مجلس بايگاني مي شود.
مبحث هفتم
ارجاع مصوبات مجلس به شوراي نگهبان و مراحل رسيدگي آنها
ماده 184
كليه مصوبات مجلس رسماً به شوراي نگهبان فرستاده مي شود. در صورتي كه شورا ظرف ده روز پس از وصول يا پس از انقضاي ده روز تمديد مذكور در اصل نود و پنجم (95) قانون اساسي، مخالفت خود را اعلام نكرد، طبق اصل نود و چهارم (94) قانون اساسي، مصوبات از طرف مجلس جهت امضاء و ابلاغ به رياست جمهوري ارسال مي شود.
تبصره
روز وصول مصوبه و روز اعلام نظر شوراي نگهبان به مجلس جزء مهلت هاي مقرر محسوب نمي گردد.
ماده 185
مصوبات مجلس تا زمان اعلام نظر نهائي شوراي نگهبان از دستور خارج نمي شود. شوراي نگهبان، در صورت رد مصوبات مجلس، موظف است علت رد را صريحاً به مجلس گزارش نمايد تا بلافاصله تكثير و توزيع شود.
ماده 186
مصوبات عادي و يك فوريتي مجلس كه از طرف شوراي نگهبان رد شده به كميسيون مربوطه ارسال مي شود و با اعلام وقت قبلي با حضور نماينده شوراي نگهبان، موارد اعتراض براي اصلاح مورد بحث قرار مي گيرد. در صورت عدم حضور نماينده شوراي نگهبان در موعد اعلام شده، كميسيون با ملحوظ نمودن نظر شوراي نگهبان كار خود را انجام مي دهد. نمايندگاني كه پيشنهاد اصلاحي داده اند، در اين مرحله مي توانند در كميسيون شركت نمايند. نظر كميسيون همراه پيشنهادهاي پذيرفته نشده نمايندگان در مجلس مطرح مي شود و طبق معمول شور دوم مورد بحث و رأي قرار مي گيرد. چنانچه در مورد ماده اي، كميسيون نيز همراه پيشنهادهاي ديگر پيشنهاد داده باشد، اول پيشنهاد كميسيون به رأي گذاشته مي شود و در صورت عدم تصويب، پيشنهادهاي ديگر مطرح مي شود. در صورت عدم تصويب پيشنهاد كميسيون و يا پيشنهادهاي قبلي نمايندگان در مجلس، پيشنهادهاي جديد پذيرفته مي شود و درباره آنها بحث و رأي گيري به عمل مي آيد.
تبصره 1
پس از ايراد شوراي نگهبان، دولت حق پيشنهاد اصلاح لايحه را ندارد مگر در موارد ايراد شوراي نگهبان.
تبصره 2
شوراي نگهبان نمي تواند پس از گذشت مهلت هاي مقرر و رفع ايراد در نوبت اول، مجدداً مغايرت موارد ديگري را كه مربوط به اصلاحيه نمي باشد بعد از گذشت مدت قانوني به مجلس اعلام نمايد مگر در رابطه با انطباق با موازين شرعي.
تبصره 3
اگر با اصلاح ماده مورد ايراد شوراي نگهبان، ماده به كلي خاصيتش را از دست بدهد، مي توان آن را حذف كرد.
ماده 187
پس از بررسي گزارش كميسيون كه در آن نظر شوراي نگهبان ملحوظ شده است و رأي گيري نسبت به آن، مصوبه مجدداً به شوراي نگهبان ارسال مي شود. اگر اين مصوبه هنوز وافي به نظرات شوراي نگهبان نباشد، مجدداً در مجلس مطرح مي گردد، در صورتي كه مجلس با در نظر گرفتن حفظ مصلحت نظام همچنان بر رأي خود باقي باشد رئيس مجلس مصوبه مذكور را به مجمع تشخيص مصلحت نظام ارسال مي دارد. مجمع موظف است تنها در موارد اختلاف و ديگر موارد مربوط به آن اظهارنظر قطعي نموده و گزارش آن را جهت طي مراحل بعدي به رئيس مجلس اعلام نمايد.
مبحث اول
نحوه بررسي و رأي اعتماد به هيأت وزيران
ماده 188
رئيس جمهور، ظرف دو هفته پس از انجام مراسم تحليف و يا بعد از استعفاء يا سقوط دولت، كتباً اسامي هيأت وزيران را به همراه شرح حال هر يك از وزيران و برنامه دولت تسليم مجلس مي نمايد. رئيس مجلس مكلف است در اولين فرصت در جلسه علني وصول معرفي نامه وزيران را اعلام و پس از قرائت دستور تكثير آن را صادر نمايد.
ماده 189
يك هفته پس از معرفي دولت، براي بحث و بررسي خط مشي و اصول كلي برنامه دولت و اخذ رأي اعتماد براي هيأت وزيران جلسات مجلس به طور متوالي تشكيل مي گردد. با پيشنهاد رئيس و تصويب مجلس، جلسات بصورت صبح و بعد از ظهر برگزار خواهد شد. مجلس در اين جلسات نطق قبل از دستور نخواهد داشت.
ماده 190
قبل از تشكيل اولين جلسه بررسي برنامه هاي دولت و اخذ رأي اعتماد هيأت وزيران، نمايندگان مخالف و موافق برنامه، خط مشي و اصول كلي و تركيب هيأت وزيران و نيز نمايندگان مخالف و موافق هر يك از وزيران به تفكيك برنامه و هر وزير در برگه هاي جداگانه ثبت نام مي نمايند. هر يك از نمايندگان حق دارند تمام يا قسمتي از وقت خود را در اختيار نماينده ديگر قرار دهد. در شروع بحث در مورد هيأت وزيران، رئيس جمهور برنامه دولت را تشريح و ضمن معرفي وزيران از تركيب هيأت وزيران دفاع خواهد نمود. پس از آن مجلس، بررسي برنامه دولت و تركيب هيأت وزيران را با اظهارات پنج نفر از نمايندگان مخالف و پنج نفر از نمايندگان موافق با حفظ ترتيب يك نفر مخالف و يك نفر موافق و هر كدام براي مدت پانزده دقيقه انجام خواهد داد. رئيس جمهور يا كساني كه او تعيين خواهد نمود به سوالات و اظهارات مخالفان پاسخ مي دهند. مجموع مدت نطق اوليه رئيس جمهور و دفاعيات اخير دو و نيم ساعت خواهد بود. در پي اظهارات و دفاعيات رئيس جمهور، مجلس شور در مورد برنامه ها و صلاحيت هريك از وزيران را به صورت جداگانه آغاز خواهد نمود. در مورد هر وزير دو نفر از نمايندگان مخالف و دو نفر از نمايندگان موافق با حفظ ترتيب يك نفر مخالف و موافق هر كدام براي مدت پانزده دقيقه فرصت خواهند داشت. پس از آن وزير و در صورت صلاحديد رئيس جمهور به مدت سي دقيقه براي دفاع از برنامه و صلاحيت وزير مطروحه وقت خواهند داشت. بحث و بررسي براي تك تك وزيران به ترتيب حروف الفباي وزارتخانه به همين شيوه انجام مي گيرد، رئيس جمهور مي تواند با استفاده از وقت وزيران در پايان و به طور يكجا از آنان دفاع نمايد. پس از آن براي هر يك از وزيران جداگانه رأي گيري به عمل مي آيد و شمارش و اعلام نتيجه آرا پس از رأي گيري براي همه وزراء صورت خواهد گرفت. سوالات كتبي نمايندگان در طول مدتي كه برنامه دولت مطرح است از طريق رئيس مجلس به رئيس جمهور يا وزير مربوط داده خواهد شد.
تبصره 1
در موارد معرفي يك يا چند وزير (كمتر از نصف مجموع وزراء) پس از نطق اوليه رئيس جمهور به مدت يك ساعت بدون بحث در كليات برنامه ها و تركيب هيأت وزيران تنها در مورد برنامه ها و صلاحيت وزيران پيشنهادي به ترتيب فوق الذكر اقدام خواهد شد.
تبصره 2
چنانچه مجلس به يك يا چند وزير رأي اعتماد نداد، رئيس جمهور موظف است با رعايت اصل يكصد و سي و پنجم (135) قانون اساسي حداكثر قبل از سه ماه فرد يا افراد ديگري را براي اخذ رأي به مجلس معرفي نمايد.
ماده 191
در مورد اصول هشتاد و هفتم (87) و يكصد و سي و ششم (136) قانون اساسي، كيفيت رأي اعتماد به وزير يا هيأت وزيران و همه مسائل مربوط به آن طبق اين آيين نامه خواهد بود. تشخيص مسائل مهم و مورد اختلاف مذكور در اصل هشتاد و هفتم (87) كه دولت مي تواند در زمينه آنها از مجلس رأي اعتماد بگيرد، با هيأت وزيران است.
مبحث دوم
نحوه بررسي اصول هشتاد و هشتم (88) و هفتاد و ششم (76) قانون اساسي اول - تذكر و سؤال:
الف
تذكر:
ماده 192
در كليه مواردي كه نماينده يا نمايندگان مطابق اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسي، از رئيس جمهور يا وزير در باره يكي از وظايف آنان حق سؤال دارند، مي توانند در خصوص موضوع مورد نظر به رئيس جمهور و وزير مسؤول كتباً تذكر دهند. رئيس مجلس تذكر را به رئيس جمهور يا وزير مربوط ابلاغ و خلاصه آنرا در اولين جلسه علني آتي مجلس عنوان مي نمايد.
ب
سؤال:
ماده 193
هر يك از نمايندگان مي توانند راجع به مسائل داخلي و خارجي كشور از وزير مسؤول درباره وظايف او سؤال نمايند. سؤال بايد كتبي، صريح و مختصر بوده و به رئيس مجلس داده شود. رئيس مجلس، موضوع را در اسرع وقت به كميسيون تخصصي ارجاع مي نمايد. كميسيون موظف است حداكثر ظرف يك هفته جلسه اي با حضور وزير و سؤال كننده تشكيل دهد. چنانچه وزير در كميسيون حاضر نشود و يا در صورت حضور، سؤال كننده قانع نگردد، كميسيون به هيأت رئيسه اطلاع مي دهد تا در اولين جلسه علني سؤال نماينده قرائت و فوراً براي وزير مربوطه ارسال گردد و ظرف چهل و هشت ساعت تكثير و در اختيار نمايندگان قرار گيرد. در صورتي كه سؤال به امضاء چند نفر باشد نماينده منتخب سؤال كننده صحبت خواهد كرد.
ماده 194
بر طبق اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسي، وزير مورد سؤال مكلف است حداكثر ظرف ده روز از تاريخ ابلاغ سؤال، در مجلس حضور يافته و پاسخ دهد، والاّ از طرف رئيس مجلس بازخواست مي شود، مگر آن كه وزير رسماً و با عذر موجه تقاضاي تأخير حداكثر براي مدت يك ماه نموده باشد كه قبول اين تقاضا منوط به رأي مثبت مجلس خواهد بود. پس از حضور، وزير مورد سؤال و نماينده اي كه سؤال نموده و يا نماينده منتخب سؤال كنندگان به ترتيب مقرر در اين آيين نامه صحبت مي نمايند.
ماده 195
درصورتي كه سؤال كننده با پاسخ وزير قانع نشود رئيس مجلس به تقاضاي سؤالكننده موضوع را به كميسيون تخصصي مربوط ارجاع مينمايد. اين كميسيون مكلف است از تاريخ ارجاع سؤال، بدون فوت وقت، ظرف پانزده روز براي روشن شدن مطلب به هر طريق كه صلاح بداند، اعماز خواستن سوابق امر و يا اخذ پاسخ كتبي يا شفاهي از شخص وزير و هرگونه تحقيقات ديگري كه لازم بداند، به موضوع رسيدگي نموده گزارش خود را تنظيم و به مجلس تقديم دارد. اين گزارش در دستور هفته بعد قرار خواهد گرفت و بدون بحث در مجلس قرائت خواهد شد. در صورتي كه سؤال كننده كتباً نسبت به سؤال خود اعلام انصراف كند، اين اعلام انصراف به وسيله رئيس يا منشي در جلسه علني قرائت مي شود.
ماده 196
بر اساس اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسي، در صورتي كه حداقل يك چهارم كل نمايندگان بخواهند درباره يكي از وظايف رئيس جمهور سؤال كنند، بايد سؤال خود را به طور صريح و روشن و مختصر همگي امضاء و به رئيس مجلس تسليم نمايند. رئيس مجلس موضوع را در اسرع وقت به كميسيون تخصصي ارجاع مي نمايد. كميسيون موظف است حداكثر ظرف يك هفته با حضور نماينده معرفي شده رئيس جمهور و نماينده منتخب سؤال كنندگان تشكيل جلسه دهد. در اين جلسه، نماينده رئيس جمهور پاسخ مقتضي را از طرف رئيس جمهور ارائه خواهد نمود تا به نمايندگان سؤال كننده گزارش شود. پس از يك هفته چنانچه هنوز حداقل يك چهارم كل نمايندگان مجلس (كه سؤال را امضاء نموده اند) از سؤال خود منصرف نشده باشند رئيس مجلس موظف است در اولين جلسه سؤال آنان را قرائت و فوراً براي رئيس جمهور ارسال كند. اين سؤال ظرف چهل و هشت ساعت تكثير و در دسترس نمايندگان قرار مي گيرد.
ماده 197
رئيس جمهور موظف است ظرف مدت يك ماه از تاريخ دريافت سؤال در جلسه علني مجلس حضور يابد و به سؤال مطروحه نمايندگان پاسخ گويد مگر با عذر موجه با تشخيص مجلس شوراي اسلامي. مدت طرح سؤال از طرف نماينده منتخب سؤال كنندگان حداكثر پانزده دقيقه و مدت پاسخ رئيس جمهور حداكثر يك ساعت خواهد بود. دوم - تحقيق و تفحص
ماده 198 (اصلاحي 20ˏ05ˏ1380) اصلاحی ۱۳۸۰/۰۵/۲۰
در اجراي اصل هفتاد و ششم (76) قانون اساسي و با توجه به تفسير شوراي نگهبان در مورد اصل مذكور هرگاه نمايندهاي تحقيق و تفحص در هر يك از امور كشور را لازم بداند، درخواست خود را كتباً ازطريق هيأت رئيسهمجلس به كميسيوني كه امر مزبور در تخصص آن است تقديم مينمايد و كميسيون اطلاعاتي را كه در آن زمينه دارد دراختيار وي قرار ميدهد. درصورتي كه نماينده مزبور اطلاعات موجود در كميسيون را كافي تشخيص ندهد، كميسيون از نماينده مزبور در اولين فرصت دعوت بهعمل ميآورد ودلائل ضرورت تحقيق و تفحص در زمينه مورد نظر را استماع مينمايد و پس از بررسي، نظر خود را مبني بر تصويب يا رد درخواست نماينده به مجلسگزارش ميدهد. اين گزارش خارج از نوبت در دستور مجلس قرار ميگيرد. درصورتي كه گزارش كميسيون به مجلس مبني بر تصويب درخواست تحقيق و تفحص باشد، پس از استماع آن، بدون بحث رأيگيري بهعمل ميآيد و درصورتي كه مبني بر رد آن باشد، نماينده درخواست كننده ميتواند حداكثر به مدت ده دقيقه از درخواست خود دفاع نمايد. درصورت تصويب مجلس، انجام تحقيق و تفحص به همان كميسيون محول ميگردد. كميسيون ، ضمن دعوت از نماينده درخواست كننده تفحص، تحقيق و تفحص لازم را بهعمل آورده و نتيجه آن را كه طي گزارشي در جلسه مشترك هيأت تحقيق وتفحص و كميسيون به تصويب ميرسد به مجلس تقديم مينمايد.
تبصره 1
سازمان يا نهاد مورد تحقيق و تفحص موظف است كليه مدارك و اطلاعات مورد نياز كميسيون را براي بررسي در اختيار قرار دهد.
تبصره 2
عضويت اعضاي ديگر كميسيون ها در هيأت تحقيق و تفحص با تشخيص كميسيون ذي ربط بلامانع است.
تبصره 3(اصلاحي 20ˏ05ˏ1380) اصلاحی ۱۳۸۰/۰۵/۲۰
تحقيق و تفحص در مورد آن دسته از نهادها و دستگاههايي كه تحت امر مستقيم مقام معظم رهبري هستند با اذن معظمله انجام مي شود.
ماده 199
مهلت انجام تحقيق و تفحص شش ماه مي باشد و در صورت ضرورت، با درخواست هيأت تحقيق و تفحص و تصويب هيأت رئيسه مجلس حداكثر تا شش ماه ديگر قابل تمديد مي باشد.
ماده 200
در صورت احراز تخلف و ضرورت تعقيب توسط هيأت تحقيق و تفحص، متخلف توسط هيأت رئيسه مجلس به محاكم قضائي معرفي مي شود. دستگاه قضائي صالحه موظف است طبق مقررات خارج از نوبت تقاضاي كميسيون را مورد رسيدگي قرار داده و نتيجه آن را به كميسيون اعلام نمايد.
ماده 201
مسؤولان دستگاه مورد تحقيق و تفحص و كليه دستگاههاي اجرائي، قضائي و نهادهاي انقلاب اسلامي موظف به فراهم نمودن امكانات و تسهيلات مورد نياز هيأت و در اختيار گذاردن اطلاعات و مدارك درخواستي هيأت مي باشند و در صورت عدم همكاري، مسؤولان دستگاه ذي ربط متخلف و مجرم محسوب مي گردند و با شكايت هيأت تحقيق و تفحص، مورد تعقيب قضائي قرار خواهند گرفت.
مبحث سوم
نحوه بررسي موارد خاص و مهم اول - نحوه تصويب معاهدات و قراردادهاي بين المللي
ماده 202
در تقديم لوايح قانوني كه در آنها، دولت تقاضاي تصويب عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و يا موافقتنامه بين المللي و يا الحاق به پيمانهاي بين المللي را دارد، متن كامل آنها بايد جهت بررسي ضميمه لوايح تقديمي مذكور باشد.
ماده 203
موارد مذكور در ماده (203) پس از اعلام وصول در مجلس، بلافاصله چاپ و بين نمايندگان توزيع مي شود و به كميسيون مربوطه ارجاع مي گردد.
ماده 204
در صورتي كه دولت براي موارد مذكور در ماده (203) قيد مهم قائل شده باشد و يا كميسيون مربوط تا يك هفته پس از وصول و يا پانزده نفر نمايندگان، چنين قيدي را پيشنهاد كنند، رسيدگي به اين قيد بلافاصله در دستور كار مجلس قرار مي گيرد تا پس از پيشنهاد و اظهارات يك مخالف و يك موافق (هر يك پنج دقيقه) به رأي گذاشته شود.
ماده 205
در صورتي كه قيد اهميت به تصويب مجلس نرسد يا در اين باره از ناحيهٔ دولت يا كميسيون مربوط يا پانزده نفر از نمايندگان تقاضايي به عمل نيايد عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و يا موافقتنامه، عادي تلقي شده و مجلس به صورت يك شوري آن را مورد رسيدگي قرار خواهد داد، بدين ترتيب كه پس از صحبت دو مخالف و دو موافق در كليات و جزئيات (هر كدام حداكثر به مدت پانزده دقيقه) و صحبت مخبر كميسيون و نماينده دولت به رأي گذاشته مي شود.
ماده 206
در صورتي كه مجلس قيد اهميت را تصويب كند، رسيدگي به آن همانند لوايح معمولي ديگر دوشوري و به ترتيب زير خواهد بود:
1
در شور اول دربارۂ كليات، با در نظر گرفتن مواد مربوطه، بحث و اعتراضات وارده به بعضي از شرايط و مواد قرارداد به عنوان پيشنهاد كتبي به كميسيون ارجاع خواهد شد. اين پيشنهادها بايد بيست و چهار ساعت قبل از طرح در كميسيون، چاپ و بين نمايندگان توزيع شود.
2
در شور دوم، كميسيون، موارد اعتراض و پيشنهادهاي نمايندگان و همچنين نظر خود را در بارۂ اين موارد، همراه با تصويب و يا رد مواد، بدون وارد كردن تغييرات، در مجلس مطرح مي كند، آنگاه دربارۂ موارد اعتراض نمايندگان، كه بطور كتبي و در مهلت مقرر به كميسيون داده شده باشد، به ترتيب، نمايندۂ اعتراض كننده، يك مخالف و يك موافق، هر كدام به مدت پنج دقيقه، صحبت مي كنند و سپس درباره وارد بودن يا نبودن اعتراض رأي گيري به عمل مي آيد. پس از پايان يافتن رأي گيري نسبت به اعتراضات، در صورتي كه مجلس آنها را وارد بداند، دولت موظف مي شود در مسائل مورد اعتراض با طرف متعاهد مجدداً وارد مذاكره و گفتگو شود. در اين صورت، لايحه تا پايان مذاكرات مجدد در دستور مجلس باقي خواهد بود. در صورت قبول اعتراضات و پيشنهادها متن اصلاحي تصويب شده تلقي خواهد شد و در غير اين صورت، آخرين پيشنهاد دولت در مورد اصل قرارداد با صحبت يك مخالف و يك موافق، هر يك به مدت پنج دقيقه، در مجلس به رأي گذاشته خواهد شد. دوم (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) - همهپرسي ماده 207 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) - براي بررسي تقاضاي همهپرسي موضوع اصل پنجاه و نهم (59) قانوناساسي جمهوري اسلامي ايران كميسيون ويژهاي مركب از پانزده نفر از نمايندگان با رأي مستقيم مجلس شوراي اسلامي تشكيل ميشود تا مطابق مقررات حاكم بر تشكيل و نحوه اداره كميسيونهاي ديگر موضوع را بررسي و گزارش خود را به مجلس شوراي اسلامي تقديم نمايد.
تبصره 1 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
رسيدگي به درخواست همهپرسي يك شوري است. درصورت تقاضاي فوريت براي آن مطابق مواد مربوطه مورد رسيدگي قرار ميگيرد.
تبصره 2 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
مدت زمان صحبت مخالفين و موافقين در صحن علني مجلس حداكثرچهار ساعت و براي هر نفر حداكثر پانزده دقيقه خواهد بود. نحوه ثبتنام و نطق مخالفين و موافقين مطابق ماده (111) آييننامه داخلي مجلسشوراي اسلامي خواهد بود. نماينده دولت و مخبر كميسيون ويژه هركدام ميتوانند تا يك ساعت توضيحات خود را ارائه دهند.
تبصره 3 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
پس از پايان مذاكرات، رأيگيري علني و با ورقه به عمل خواهد آمد. نحوه رأيگيري به ترتيب زير خواهد بود: الف - اصل مصوبه كميسيون ويژه.
ب
پيشنهاد جايگزين اصل درخواست اوليه.
ج
پيشنهاد جايگزين كميسيونهاي فرعي به ترتيب وصول. د - پيشنهاد جايگزين نمايندگان به ترتيب وصول.
تبصره 4 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
در مرحله طرح هر يك از پيشنهادات علاوه بر پيشنهاد دهنده يك موافق و يك مخالف و نماينده دولت و مخبر كميسيون هر يك حداكثر به مدت ده دقيقه ميتوانند صحبت كنند.
تبصره 5 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
مناط تصويب درخواست همه پرسي موضوع اصل پنجاه و نهم (59) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران رأي مثبت حداقل دو سوم مجموع نمايندگان خواهد بود. سوم (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) - اصلاح جزئي در خطوط مرزها
ماده 208 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
در لايحه تقديمي مربوط به اصلاح جزئي در خطوط مرزي، متن كامل عهدنامه بينالمللي آن، كه براساس اصل هفتاد و هشتم (78)قانون اساسي تنظيم شده باشد، جهت بررسي بايد ضميمه گردد. متن اين عهدنامه پس از اعلام وصول، بلافاصله چاپ و بين نمايندگان توزيع و همزمان به كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي ارجاع ميشود.
ماده 209 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
كميسيون مذكور در مادهٔ قبل، پس از كسب نظر مشورتي كميسيون قضائي و حقوقي و با دعوت از نماينده شورايعالي امنيت ملي ونمايندگان پيشنهاددهنده، به بررسي همه جانبه موضوع ميپردازد و ظرف يك ماه گزارش تفصيلي خود را مبني بر قبول يا رد عهدنامه به ضميمه پيشنهادهاي اساسي به هيأت رئيسه ارسال ميدارد.
ماده 210 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
لوايح مربوط به عهدنامههاي اصلاح جزئي در خطوط مرزي همانند ساير عهدنامههاي بينالمللي مهم دو شوري خواهد بود و به همان ترتيب نيز موردبررسي قرار خواهد گرفت. اين نوع عهدنامهها، در صورتي كه صرفاً براي اصلاحات جزئي، با درنظرگرفتن مصالح كشور و رعايت اصلهفتاد و هشتم (78) قانون اساسي دو طرفه باشد و به استقلال و تماميت ارضي كشور لطمه نزند، با تصويب چهارپنجم مجموع نمايندگان مجلس معتبرخواهد بود. چهارم (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) - محدوديتهاي ضروري
ماده 211 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
براساس اصل هفتاد و نهم (79) قانون اساسي، در حالت جنگ و شرايط اضطراري نظير آن كه دولت حق دارد با تصويب مجلسشوراي اسلامي محدوديتهاي ضروري برقرار نمايد، قبل از اعمال محدوديت، متن كامل و دقيق محدوديتهاي ضروري با دلائل توجيهي لازم،همراه با لايحه قانوني جهت بررسي تقديم مجلس ميشود.
تبصره
چنانچه دولت بدون كسب مجوز مبادرت به اعمال محدوديت نمايد، رئيس مجلس موظف است تقديم لايحهٔ محدوديت را از رئيس جمهور مطالبه كند. در اين خصوص، حق سؤال يا استيضاح رئيس جمهور و وزيران براي نمايندگان محفوظ خواهد بود.
ماده 212 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
رسيدگي به لايحه محدوديتهاي ضروري يك شوري است و در صورت تصويب مجلس، مدت اعمال آن به هرحال نميتواند بيش ازسي روز باشد. در صورتي كه پس از انقضاء اين مدت ضرورت همچنان باقي باشد دولت موظف است مجدداً از مجلس كسب مجوز كند چهارم - ساير موارد
ماده 212 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
براساس اصول هشتادم (80)، هشتاد و دوم (82)، هشتاد و سوم (83) و يكصد و سي و نهم (139) قانون اساسي، اقدامات دولت درموارد ذيل قبلاً بايد به تصويب مجلس برسد:
1
گرفتن و دادن وام يا كمكهاي بلاعوض داخلي و خارجي.
2
استخدام كارشناسان خارجي در موارد ضروري.
3
فروش بناها و اموال دولتي و نفايس ملي بهاستثناي نفايس ملي منحصر به فرد كه درهر صورت قابل فروش نخواهد بود.
4
صلح دعاوي راجع به اموال عمومي و دولتي يا ارجاع آن به داوري كه طرف دعوا خارجي باشد و همچنين در موارد مهم داخلي. در تمام موارد مذكور، دولت موظف است متن تفصيلي آنها را همراه با لايحه قانوني تقديم مجلس نمايد تا به صورت يك شوري مورد رسيدگيقرارگيرد، بدين ترتيب كه پس از گزارش كميسيون مربوط و صحبت دو مخالف و دو موافق در كليات و جزئيات (هركدام به مدت پانزده دقيقه) براي تصويب به رأي گذاشته ميشود.
مبحث چهارم
نحوه بررسي برنامه و بودجه ساليانه كل كشور و نظارت بر اجراي بودجه
ماده 214 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
به منظور تنظيم اصول و مفاد برنامههاي توسعه و لوايح بودجه كل كشور و ايجاد هماهنگي بين كميسيونهاي تخصصي مجلس شوراياسلامي، پس از تقديم لايحه مربوط توسط دولت به مجلس، كميسيون تلفيق مركب از اعضاي ذيل تشكيل ميگردد:
1
كليه اعضاي كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات.
2
دو نفر از هر يك از كميسيونهاي ديگر (غير از كميسيونهاي تحقيق و تدوين آئيننامه داخلي مجلس). اعضاي مذكور در بند (2) توسط كميسيونهاي مربوطه انتخاب و به هيأت رئيسه مجلس معرفي ميشوند. مأموريت اين كميسيون تا تصويب نهائي قانون برنامه توسعه و يا لايحه بودجه سالانه كل كشور ادامه مييابد.
تبصره (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
كميسيون تلفيق با حضور اكثريت مطلق اعضاء رسميت مييابد. اول - تصويب برنامه توسعه ماده 214 [215] - رسيدگي به لوايح برنامه توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران يك شوري و به شرح زير خواهد بود: الف (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) - نمايندگان مجلس از زمان چاپ و توزيع لايحه برنامه ظرف مدت پنج روز(بدون احتساب ايام تعطيل) پيشنهادهاي خود در مورد كليات و جزئيات برنامه را به كميسيون تخصصي ذيربط ارائه مينمايند. ب (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) - كميسيونهاي تخصصي مكلفند حداكثر ده روز پس از چاپ و توزيع لايحه نسبت به بررسي مفاد برنامه شامل مواد، تبصرهها، جداول و ضمائم و نيز پيشنهادهاي نمايندگان اقدام و گزارش خود را به كميسيون تلفيق رسيدگي كننده ارائه نمايند. ج (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) - كميسيون تلفيق موظف است پس از پايان مهلت مذكور در بند (ب) به گزارشهاي كميسيونهاي تخصصي و كليات و جزئيات برنامه و پيشنهادهاي نمايندگان ظرف حداكثر سه هفته رسيدگي و گزارش نهائي خود را به مجلس ارائه نمايد. د (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) - در صحن جلسه علني پس از ارائه گزارش كميسيون تلفيق، ابتدا كليات برنامهمورد بحث قرار ميگيرد. در كليات پنج نفر مخالف و پنج نفر موافق به ترتيب يك نفرمخالف و يك نفر موافق و حداكثر هر نفر پانزده دقيقه ديدگاههاي خود را مطرح ميكنند. پس از آن كميسيون و دولت هر كدام حداكثر چهل و پنج دقيقه براي دفاع زمان خواهند داشت. سپس راجع به كليات برنامه رأيگيري خواهد شد. در بررسي كليات، كفايت مذاكرات پذيرفته نميشود. ه(اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) ـ- پس از تصويب كليات، رسيدگي به جزئيات برنامه آغاز و به مواد و تبصرهها و جداول برنامه به ترتيب رسيدگي ميشود. در اين بخش، جايگزين متن ماده، يا جزئي ازماده و يا تبصره لايحه دولت، حذف كل، مصوبات جايگزيني كميسيونهاي تخصصي و پيشنهادات چاپ شده نمايندگان براي هر ماده يا تبصره يا هر يك از اجزاء در صورتي كه آن جزء ماهيت مستقل داشته باشد و حذف جزء و پيشنهادات چاپ شده كميسيونهاي تخصصي به ترتيب مورد رسيدگي قرار ميگيرند. سپس در مورد اصل ماده يا تبصره يا اجزاء در صورتي كه ماهيت مستقل داشته باشند رأيگيري خواهد شد. چنانچه اصل رأي نياورد، موضوع براي رسيدگي مجدد به كميسيون تلفيق برگشت داده خواهد شد تا دراسرع وقت و حداكثر طبق مهلتي كه هيأت رئيسه تعيين خواهد كرد گزارش مجدد خود رابه مجلس ارائه دهد. نمايندگان ميتوانند حداكثر تا پايان همان روز پيشنهادهاي خود را به كميسيون تسليم نمايند. و (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) - مادام كه لايحه برنامه در صحن مجلس مورد بررسي است مجلس نطق قبل ازدستور نخواهد داشت و هيچ طرح يا لايحهاي جز طرحها و لوايح سه فوريتي در دستور قرار نخواهد گرفت و مجلس در تمامي ايام بهجز ايام تعطيل حداقل شش و حداكثر هشت ساعت جلسه علني خواهد داشت. در موارد استثناء با تصويب مجلس، اين زمان تا ده ساعت قابل افزايش است. ز (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) - مهلتهاي مذكور در بندهاي (ب) و (ج) حسب مورد با تصويب هيأت رئيسه تا دو برابر قابل افزايش است.
ماده 216 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
كميسيونهاي تخصصي موظفند حداكثر ظرف مدت دو هفته نسبت به مواد و تبصرههاي مربوط به خود، بررسيهاي لازم را به عملآورند و در پايان مهلت مقرر گزارش كار مربوط به شور اول خود را به كميسيون تلفيق ارسال دارند.
ماده 217 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
كميسيون تلفيق موظف است حداكثر ظرف مدت سه هفته پس از جمعآوري گزارش كميسيونهاي تخصصي و اصلاح و تلفيق آنها،گزارش جامع خود را به جلسه علني ارائه نمايد.
ماده 218 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
پس از شور اول، كميسيون تلفيق موظف است نحوه توزيع منابع را تعيين و ظرف مدت ده روز همراه با سياستهاي مصوب شور اول بهكميسيونهاي تخصصي اعلام نمايد.
ماده 219 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
در شور دوم، كميسيونهاي تخصصي موظفند در چهارچوب ابلاغيه كميسيون تلفيق تبصرهها و پيوستها را بررسي و گزارش خود راحداكثر ظرف مدت دو هفته به كميسيون تلفيق اعلام كنند.
ماده 220 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
كميسيون تلفيق پس از وصول كليه گزارشهاي شور دوم كميسيونهاي تخصصي، موظف است حداكثر ظرف سه هفته آنها را اصلاح وتلفيق و گزارش نهائي را جهت بررسي و تصويب در شور دوم به مجلس ارائه نمايد.
ماده 221 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
نمايندگان در شور اول و دوم ميتوانند پيشنهادهاي خود را در مهلتهاي اعلام شده توسط كميسيونهاي تخصصي به آنها ارائه نمودهو در وقت مقرر جهت توضيح در كميسيون حاضر شوند.
ماده 222 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
در شور اول و دوم ابتدا پيشنهادهاي مربوط به كميسيونهاي تخصصي و سپس پيشنهادهاي نمايندگان در مورد ماده واحده و تبصرههاقابل طرح ميباشد.
ماده 223 (اصلاحي 24ˏ10ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۱۰/۲۴
نحوه رسيدگي به كليات و پيشنهادهاي شور اول و دوم، و هر موضوعي كه در اين بخش از آييننامه نيامده برطبق معمول مقررات اينآييننامه خواهد بود.
ماده 224 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
اصلاح برنامه مصوب تنها در قالب طرحها و لوايح خاص خود قابل پذيرش است و نميتوان در ضمن لوايح بودجه و ديگر طرحها ولوايح قانوني آن را اصلاح و يا تغيير داد. دوم - تصويب بودجه ساليانه كل كشور
ماده 225 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
لايحه بودجه ساليانه كل كشور يك شوري خواهد بود و ترتيب رسيدگي بشرح ذيل ميباشد:
1
نمايندگان مجلس از زمان تقديم لايحه بودجه ساليانه كل كشور و پيوستها توسط دولت و توزيع آن تا مدت ده روز ميتوانند پيشنهادهاي خود را به كميسيونهاي تخصصي مجلس تقديم نمايند.
2
كميسيونهاي تخصصي موظفند حداكثر تا ده روز پس از پايان مهلت اخذ پيشنهادهاي نمايندگان، گزارش خود را به كميسيون اصلي تقديم نمايند.
3
كميسيون اصلي موظف است حداكثر ظرف مدت پانزده روز، ضمن رسيدگي به گزارش كميسيونهاي تخصصي گزارش نهايي خود را تنظيم وبه مجلس شوراي اسلامي تقديم نمايد.
4
در جلسه علني، پس از رسيدگي به كليات بودجه و تصويب آن، به پيشنهادهاي مربوط به درآمدها و ساير منابع تامين اعتبار بودجه عمومي دولت رسيدگي و سقف آن بهتصويب خواهد رسيد. پس از آن پيشنهادهاي مربوط به تبصرهها و رديفها رسيدگي ميگردد.
تبصره 1
در جلسه علني، تنها پيشنهادهايي كه توسط نمايندگان و كميسيون ها در زمان مقرر دريافت و به چاپ رسيده، مشروط به عدم مغايرت با قانون برنامه، قابل طرح مي باشد.
تبصره 2
نحوه رسيدگي به چند دوازدهم، متمم و اصلاحيه هاي بودجه و ساير مواردي كه در اين ماده پيش بيني نشده طبق مقررات معمول در اين آئين نامه خواهد بود.
ماده 226 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
هنگام طرح لايحه بودجه در مجلس، جلسات بايد بلاانقطاع در كليه ايام هفته غيراز جمعه و تعطيلات رسمي، حداقل روزي چهارساعت منعقد گردد و تا موقعي كه شور و مذاكره پايان نيافته و رأي مجلس اخذ نشده است از دستور خارج نميشود و هيچ لايحه يا طرح ديگرنميتواند مطرح باشد مگر لايحه يك يا چنددوازدهم بودجه درصورت ضرورت.
تبصره
اگر مطالب فوري و فوتي اعم از طرحها و لوايح دو فوريتي و غيره پيش آيد كه به تشخيص مجلس تأخير آن موجب زيان جبران ناپذيري باشد، در اين صورت براي طرح و تصويب آن زمان مشخصي معين مي شود. نحوه رسيدگي ديوان محاسبات به اجراي بودجه ساليانه كل كشور
ماده 227 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
براساس اصول پنجاه و چهارم)54( و پنجاه و پنجم (55) قانون اساسي، نظارت مجلس شوراي اسلامي بر اجراي بودجه ساليانه كلكشور برعهده ديوان محاسبات كشور است كه زير نظر مجلس شوراي اسلامي ميباشد. سازمان و اداره امور آن به موجب قانون خاص ميباشد.
مبحث پنجم
استيضاح اول - استيضاح وزيران
ماده 228 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
نمايندگان مجلس ميتوانند، با در نظر گرفتن اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسي، وزير يا هيأت وزيران را استيضاح كنند. استيضاحوقتي قابل طرح در مجلس است كه به امضاي حداقل ده نفر از نمايندگان برسد.
ماده 229 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
تقاضاي استيضاح نمايندگان از وزير يا وزيران بايد كتباً در جلسه علني به رئيس مجلس داده شود و در آن، موضوع استيضاح صريحاً وبا ذكر مورد يا موارد معين شود. تقاضاي مزبور در آن جلسه يا جلسه بعد قرائت ميشود. اين تقاضا بدون مباحثه و فوراً براي وزير يا هيأت وزيران فرستاده ميشود. همچنين متن استيضاح چاپ و دراختيار نمايندگان قرار ميگيرد.
ماده 230 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
چنانچه استيضاح نمايندگان مرتبط به حوزه فعاليت نهادهاي انقلابي باشد كه از بودجه دولت استفاده مينمايند و قانوناً وابسته به قوهمجريه ميباشند، آن استيضاح خطاب به رئيس جمهور يا وزيري كه نهاد موردبحث درحوزه مسئوليت او قرار گرفته است، خواهد بود.
ماده 231 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
وزير يا هيأت وزيران موظفند ظرف ده روز پس از طرح استيضاح، در مجلس حاضر شوند و توضيحات لازم را بدهند، تعيين وقتاستيضاح در مهلت مقرر با پيشنهاد وزير يا هيأت وزيران و تصويب هيأت رئيسه مجلس در دستور هفتگي قرار ميگيرد. حضور وزير يا هيأت وزيران دراين وقت مقرر الزامي است.
ماده 232 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
در جلسه استيضاح، پس از بيانات استيضاح كنندگان، رئيس جمهور ميتواند به دفاع از وزير يا وزيران مورد استيضاح بپردازد، همچنينوزير يا وزيران مورد استيضاح نيز ميتوانند به دفاع از خود بپردازند. حداكثر وقت دفاع از استيضاح براي رئيس جمهور يا چند وزير پنج ساعت وبراي يك وزير سه ساعت خواهد بود.
تبصره 1
وزير يا وزيران مورد استيضاح مي توانند حداكثر يك ساعت از وقت دفاع خود را در اختيار يك يا دو نفر از نمايندگان موافق قرار دهند.
تبصره 2
بيانات استيضاح كنندگان و پاسخ آنها در يك يا چند جلسه بايد به طور متوالي صورت گيرد.
تبصره 3
استيضاح كنندگان مجاز نخواهند بود در ضمن ارائه دلائل و توضيحات خود، موضوعات ديگري را كه به مورد استيضاح مربوط نيست مورد بحث قرار دهند.
ماده 233 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
پس از پاسخ وزير يا وزيران مورد استيضاح و يا پاسخ رئيس جمهور از طرف هيأت وزيران مورد استيضاح، حداكثر دو نفر از نمايندگاناستيضاح كننده حق دارند توضيحات تكميلي بدهند، به شرطي كه صحبت هركدام از ربع ساعت تجاوز ننمايد. رئيس جمهور ميتواند حداكثر يك ساعت به دفاع از هيأت وزيران بپردازد و وزير مورد استيضاح هم ميتواند حداكثر نيم ساعت مجدداً از خود دفاع كند.
ماده 234 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
پس از انجام استيضاح ، رئيس عدم اعتماد وزير يا وزيران را به رأي ميگذارد.
ماده 235 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
درصورتي كه وزير يا هيأت وزيران مورد استيضاح در مجلس حاضر نشوند، استيضاحكنندگان مطالب خود را بيان ميكنند و رئيساعلام اخذ رأي عدم اعتماد ميكند.
ماده 236 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
هنگامي كه استيضاح در دستور مجلس است بههيچوجه نميتوان دستور را تغيير داد مگر در موارد طرحها و لوايح سه فوريتي. دوم - استيضاح و عدم كفايت رئيس جمهور
ماده 237 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
براساس اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسي نمايندگان مجلس ميتوانند رئيس جمهور را درمقام اجراي وظايف مديريت قوه مجريهو اداره امور اجرائي كشور مورد استيضاح قرار دهند. اين استيضاح وقتي قابل طرح است كه حداقل به امضاي يك سوم نمايندگان برسد.
ماده 238 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
تقاضاي استيضاح رئيس جمهور كه بايد با ذكر موارد صريح و روشن و مستدل باشد، به رئيس مجلس داده ميشود. اين تقاضا بايد دراولين جلسه قرائت شود و ضمن چاپ و توزيع بين نمايندگان براي رئيس جمهور ارسال گردد. دراين صورت، رئيس جمهور بايد ظرف يكماه در مجلسحاضر شود و درخصوص مسائل مطرح شده توضيحات كافي بدهد.
ماده 239 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
حداكثر وقت براي مذاكره موافقين و مخالفين پنج ساعت است كه به تساوي و متناوباً انجام ميشود. مدت صحبت براي هر يك ازموافقين و مخالفين حداكثر نيم ساعت خواهد بود كه با رأي مجلس تا يك ساعت قابل تمديد ميباشد.
ماده 240 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
وقت براي توضيحات و پاسخهاي رئيس جمهور جمعاً پنج ساعت ميباشد. رئيس جمهور ميتواند قسمتي از وقت خود را به نمايندگان موافق واگذار كند. اين وقت اضافه بر فرصتي است كه به موجب ماده قبل به آنان تعلق ميگيرد.
ماده 241 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
درصورتي كه پس از بيانات نمايندگان موافق و مخالف و پاسخ رئيس جمهوري اكثريت دو سوم كل نمايندگان، به عدم كفايت رئيسجمهور رأي دادند، مراتب جهت اجراي بند ده (10) اصل يكصد و دهم (110) قانون اساسي بهاطلاع مقام رهبري ميرسد. اين رأيگيري مخفي و باورقه خواهد بود.
ماده 242 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
زمان اجراي اين آئيننامه از هفتم خرداد ماه 1378 همزمان با انتخابات هيأت رئيسه مجلس و هيأت رئيسه كميسيونها خواهد بود.
ماده 243 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382) اصلاحی ۱۳۸۲/۰۳/۲۵
كليه قوانين و مقررات ديگر درخصوص آييننامه داخلي مجلس لغو ميگردد. قانون فوق مشتمل بر دويست و چهل و دو ماده و شصت و پنج تبصره در جلسه علني روز يكشنبه مورخ هجدهم مهرماه يكهزار و سيصد و هفتاد و هشت مجلس شوراي اسلامي تصويب و مواد (192) و (198) آن در تاريخ 20 /1 /1379 با اصلاحاتي به تصويب نهائي مجمع تشخيص مصلحت نظام رسيده است. رئيس مجلس شوراي اسلامي - علي اكبر ناطق نوري ماده الحاقي (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) ـ نحوة انتخاب نمايندگان ناظر براي عضويت و شركت در جلسات مجامع، هيأت ها و شوراهاي مذكور در قوانين و چگونگي اجراي وظايف نظارتي آنها به شرح زير است: 1(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) ـ براي انتخاب ناظران كميسيونهاي تخصصي و يا مجلس شوراي اسلامي، كميسيون ذي ربط موظف است حداقل به تعداد دو برابر مورد نياز از نمايندگان داوطلب واجد شرايط را به مجلس معرفي نمايد تا مجلس نسبت به انتخاب تعداد مورد نياز اقدام كند.
2
نمايندگان هر استان، نماينده منتخب خود را از بين نمايندگان همان استان براي شركت در مجامع و شوراهاي استاني تعيين و به كميسيون ذي ربط اعلام مي نمايد تا به مجلس شوراي اسلامي براي انتخاب معرفي شود.
3
مدت عضويت نمايندگان ناظر تابع قانون ذي ربط است و در صورت عدم تعيين زمان در قانون، يك سال مي باشد.
4
دستگاههاي ذي ربط مكلفند دعوتنامه و دستور جلسه را به همراه گزارش توجيهي حداقل يك هفته قبل از تشكيل جلسه به نماينده ناظر و همچنين معاونت نظارت مجلس ارسال نمايند.
5
معاونت نظارت موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از تشكيل جلسه، گزارش توجيهي خود را درباره دستور جلسه به نماينده ناظر ارائه نمايد.
6
نماينده ناظر، عضو و تابع ضوابط مجمع يا هيأت يا شورا و از نظر حق رأي تابع قانون ذي ربط است.
7
نماينده ناظر موظف است در كليه جلسات ذي ربط شركت نمايد و حداكثر ظرف يك هفته پس از تشكيل جلسه، گزارش كتبي خود درباره موضوعات مطروحه در جلسه و تصميمات متخذه و نيز رعايت آيين نامه داخلي آن جلسه و همچنين ديگر نقطه نظرات خود را به كميسيون ذي ربط و معاونت نظارت ارائه نمايد. رؤساي كميسيونها مكلفند گزارش ناظر را بررسي و ارزيابي نظارتي خود را ظرف يك هفته براي پيگيري به معاونت نظارت اعلام نمايند.
8
معاونت نظارت موظف است گزارش نماينده ناظر و كميسيون را بررسي و نظرات خود را حسب مورد به رئيس مجلس، دستگاه مربوط، ديوان محاسبات، كميسيون ذي ربط و نماينده ناظر اعلام نمايد.
9
معاونت نظارت موظف است عدم شركت نماينده ناظر در جلسات را به رئيس مجلس اعلام كند.
10
حضور نماينده ناظر در جلسات موضوع اين ماده مأموريت اداري محسوب مي گردد. نماينده ناظر به تشخيص رئيس كميسيون ذي ربط با غيبت غيرموجه در سه جلسه متوالي يا پنج جلسه غيرمتوالي مستعفي شناخته مي شود. كميسيون مكلف است نسبت به انتخاب فرد جديد طبق اين آيين نامه اقدام نمايد. 11 (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) - هر نماينده به عنوان ناظر به طور همزمان فقط مي تواند حداكثر در دو مجمع، هيأت يا شوراي غيراستاني عضويت داشته باشد. ماده الحاقي 2 (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) ـ معاونت نظارت مجلس موظف است حداكثر تا پايان ارديبهشت هر سال گزارشي از اقدامات نظارتي مجلس شوراي اسلامي در سال قبل را تهيه و به هيأت رئيسه ارسال كند تا در صورت صلاحديد در جلسه علني قرائت شود. ماده الحاقي 3 (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) ـ رئيس ديوان محاسبات كشور موظف به اجراي موارد زير است:
1
گزارش تفريغ بودجه سالانه كشور را حداكثر تا پايان دي ماه سال بعد تهيه و براي رسيدگي به مجلس شوراي اسلامي تسليم نمايد.
2
پيشنهاد بودجه سالانه ديوان محاسبات را تا پايان شهريور ماه هر سال و گزارش تفريغ بودجه سالانه ديوان را تا پايان شهريور ماه سال بعد تهيه و براي رسيدگي به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات تسليم نمايد.
3
در اجراي وظايف نظارتي مجلس شوراي اسلامي پاسخ درخواستهاي رئيس مجلس، رؤساي كميسيون ها، نمايندگان مجلس، هيأتهاي تحقيق و تفحص و معاونت نظارت را كه به صورت مكتوب دريافت مي نمايد در چهارچوب قانون ديوان محاسبات كشور تهيه و به صورت رسمي تسليم نمايد.
تبصره1(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رئيس ديوان هنگام تقديم گزارش تفريغ بودجه سالانه كشور حداكثر به مدت يك ساعت درباره آن در جلسه علني توضيح مي دهد. هيأت رئيسه گزارش كامل تفريغ بودجه را به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات به عنوان كميسيون اصلي و بخشهاي مرتبط با كميسيونهاي ديگر را به عنوان كميسيون فرعي ارجاع مي نمايد تا حداكثر ظرف يك ماه گزارش خود را به كميسيون اصلي تقديم نمايند. كميسيون اصلي موظف است حداكثر ظرف سه ماه از تاريخ تسليم گزارش به مجلس با توجه به گزارش كميسيونهاي فرعي و اخذ توضيحات از دستگاههاي اجرائي، گزارش بررسي نهائي خود را تهيه و به هيأت رئيسه تسليم نمايد. اين گزارش خارج از نوبت در دستور هفته بعد مجلس قرار مي گيرد و قرائت مي شود.
تبصره2(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات موظف است كليه گزارشهاي واصله از ديوان محاسبات را بررسي و نتيجه آن را به اطلاع نمايندگان برساند.
تبصره3(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
رئيس ديوان محاسبات موظف است چگونگي برخورد با متخلفين و پيگيري قانوني موارد تخلف را براي رئيس مجلس گزارش نمايد. ماده الحاقي 4 (الحاقي 30ˏ02ˏ1391) ـ چنانچه لايحه بودجه سالانه كشور تا تاريخ تعيين شده در اين آيين نامه به مجلس تسليم نشود دولت موظف است لايحه چند دوازدهم بودجه را نيز به مجلس تسليم نمايد. اين لايحه پس از چاپ و توزيع در دستور كار مجلس قرار مي گيرد. ابتدا نماينده دولت و سپس دو مخالف و دو موافق به ترتيب هر كدام به مدت پنج دقيقه صحبت مي كنند و سپس كليات لايحه به رأي گذاشته مي شود. در صورت تصويب، رسيدگي به لايحه در رديف اول دستور جلسه علني بعد قرار مي گيرد. در وقت رسيدگي ابتدا پيشنهاد نمايندگان در خصوص ميزان چند دوازدهم مطرح و در صورت عدم تصويب نسبت به عدد چند دوازدهم پيشنهادي دولت رأي گيري مي شود.
تبصره1(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
مجلس چند دوازدهم بودجه را بر مبناي آخرين قانون بودجه سالانه مصوب مجلس رسيدگي مي نمايد.
تبصره2(الحاقي 30ˏ02ˏ1391) الحاقی ۱۳۹۱/۰۲/۳۰
حداكثر مدتي كه مجلس مي تواند براي بودجه چند دوازدهم تصويب نمايد، سه دوازدهم است. ماده الحاقي (الحاقي 28ˏ05ˏ1397) - مصوبات مربوط به آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي بلافاصله پس از تصويب نهائي لازم الاجراء و از شمول ماده (2) قانون مدني مستثني است.