پروتكل شرح عبور خط مرز بين ايران و اتحاد جماهير شوروي در درياچههاي پشت سد ارس و سد انحرافي ميل و مغان كه در اجراي ماده 5 پروتكل الحاقي بموافقتنامه راجع بحل مسائل مرزي و مالي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي مورخ دوم دسامبر 1954 (يازدهم آذر ماه1333) در مورد تعيين و تثبيت مرز جديد بين ايران و اتحاد جماهير شوروي در درياچههاي پشت سد مخزني ارس و سد انحرافي ميل و مغان در تاريخ پنجم دسامبر 1970 (چهاردهم آذر ماه 1349) در تهران بامضاء رسيده است تصويب و اجازه مبادله اسناد تصويب آن داده ميشود. قانون فوق مشتمل بر يك ماده و متن پروتكل ضميمه پس از تصويب مجلس سنا در جلسه روز دوشنبه 20ر10ر1350 در جلسه روز سه شنبه بيست وششم بهمن ماه يكهزار و سيصد و پنجاه شمسي بتصويب مجلس شوراي ملي رسيد. رئيس مجلس شوراي ملي - عبدالله رياضي پروتكل شرح مسير خط مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه سد (ارس) و درياچه سد انحرافي ميل و مغان بر روي رود ارس كه در سال 1349 علامت گذاري شده است و پروتكل هاي علائم مرزي كه در اين ناحيه از مرز نصب گرديده است -پروتكل شرح مسير خط مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي درياچه سد «ارس» و درياچه سد انحرافي ميل و مغان كه در سال 1349 علامت گذاري شده است مقدمه علامت گذاري مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه سد «ارس» و درياچه سد انحرافي ميل و مغان بسال 1349شمسي (مطابق 1970 ميلادي) توسط كميسيون مشترك ايران و شوروي مأمور تعيين مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه سد « ارس» و درياچه سد انحرافي ميل و مغان روي رود ارس انجام شده است. علامت گذاري مرز دولتي در درياچههاي فوقالذكر بر اساس پروتكل الحاقي موافقت نامه بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي مربوط به حل مسائل مرزي و مالي مورخ يازدهم آذر ماه 1333 شمسي (2 دسامبر 1954 ميلادي) دربارة مسير جديد خط مرز بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه سد «ارس» و درياچه سد انحرافي ميل و مغان روي رود ارس كه بتاريخ هفدهم ارديبهشت ماه 1349 شمسي (7 ماه مه سال1970 ميلادي) در مسكو بامضاء رسيده انجام گرفته است. كميسيون مشترك ايران و شوروي در كار خود همچنين از دستورالعمل و طرحهاي تهيه شده و بتصويب رسيده كميسيون بشرح زير پيروي كرده است:
1
از دستورالعمل راجع به امور توپوژئودزي در علامت گذاري مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه هاي رود ارس.
2
از دستورالعمل راجع به ترتيب تعيين و علامت گذاري مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه سد «ارس» و درياچه سد انحرافي ميل و مغان.
3
از دستورالعمل راجع به تنظيم قطعي اسناد علامت گذاري مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه سد «ارس» و درياچه سد انحرافي ميل و مغان. علامت گذاري مرز دولتي در درياچه «ارس» از علامت مرزي شماره 7/2 لغايت علامت مرزي شمارة 18 بطول 64/59 كيلومتر انجام شده است. محل و موقعيت علائم مرزي شمارههاي 2/7 و 8، 1/8، 9 تغيير نيافته است. بجاي سي و يك علامت مرزي شمارههاي 9/1، 10، 10/1، 10/2، 10/3، 11، 11/1، 11/2، 11/3، 12، 12/1، 12/2، 12/3، 12/4، 13، 13/1،13/2، 14، 14/1، 14/2، 15، 15/1، 15/2، 15/3، 16، 16/1، 16/2، 16/3، 17، 17/1، 18 كه بهنگام علامت گذاري و تجديد علامت گذاري مرز در سالهاي 1334 - 1335(سالهاي 1955 - 1956) كار گذاشته شده بود سي و سه علامت جديد مرز بشمارههاي 9/1، 10، 10/1، 10/2، 10/3،11، 11/1، 11/2، 11/3، 11/4، 12، 12/1، 12/2، 12/3، 12/4، 12/5، 12/6، 12/7، 12/8، 12/9، 12/10، 12/11، 12/12، 13، 14، 14/1،15، 16، 16/1، 16/2، 16/3، 17، 18 نصب شده است. علائم مرزي شمارة 9، 1/9، 10، 1/10، 2/10، 3/10، 11، 1/11،11/2،11/3،11/4 عبارتند از دو ستون بتون مسلح كه در هر دو كرانه درياچه سد «ارس» كار گذاشته شدهاند. شكل، ساختمان و رنگ آميزي علائم مرزي مذكور عين علائم مرزي است كه بهنگام علامت گذاري و تجديد علامت گذاري مرز بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي بسالهاي 1334 - 1335 (سالهاي 1955 – 1956( نصب شده است. علائم مرزي شمارة 12، 12/1، 12/2، 12/3، 12/4 هر يك عبارتند از دو ستون بتون مسلح ميان تهي با ارتفاع مختلف كه در درياچه در هر دو كرانه بستر سابق رود ارس كار گذاشته شده و دو ستون بتون مسلح محوري بارتفاع 2/0 متر كه در هر دو كرانه درياچه در يك محور با ستونهاي محوري نصب شده است. ستونهاي بتون مسلح ميان تهي علائم مرزي شمارههاي 12، 12/1، 12/2، 12/3 به رنگهاي مصوب براي ستونهاي مرزي ايران و اتحاد جماهيرشوروي رنگ آميزي گرديدهاند و داراي آرم دولتي ايران و آرم دولتي اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي مي باشند. ستون ميان تهي شماره 12/4 كه در قلمرو ايران كار گذاشته شده به رنگ مصوب براي ايران رنگ آميزي گرديده و ستون ميان تهي همين علامت كه در خط مرز نصب شده از طرف ايران به رنگ مصوب براي اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي و از طرف شوروي به رنگ مصوب براي ايران رنگ آميزيگرديده و ستون مذكور داراي آرم دولتي ايران و آرم دولتي اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي مي باشد. علائم مرزي شمارههاي 12/5، 12/6، 12/7، 12/8، 12/9، 12/10، 12/11،12/12 عبارتند از سه ستون بشرح زير: يك ستون بتون مسلح ميان تهي مختلف الارتفاع كه مركز علامت مرزي مي باشد و در خود خط مرز كار گذاشته شده است و دو ستون بتون مسلح محوري به ارتفاع 2 متر كه در هردو كرانه درياچه در يك محور با ستون ميان تهي نصب شدهاند. ستونهاي بتون مسلح ميان تهي كه در خط مرز نصب شدهاند بهمان ترتيبي رنگ آميزي شدهاند كه ستون علامت مرزي شمارة 12/4 مستقر در خط مرز رنگ شده است. ستونهاي مذكور داراي آرم دولتي ايران و آرم دولتي اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي مي باشند. ستونهاي محوري علائم مرزي شماره 12، 12/1، 12/2، 12/3، 12/4، 5/12، 6/12، 12/7، 12/8، 12/9، 12/10، 12/11، 12/12 در خاك ايران برنگ سفيد و در خاك شوروي برنگ قرمز رنگ آميزي شده است. به ستونهاي بتون مسلح ميان تهي كه در هر دو كرانه بستر سابق رود ارس يا در خود خط مرز كار گذاشته شدهاند همان شمارهاي داده شده كه علامت مرزي مربوط به آن دارد. به ستونهاي محوري كه در كرانه چپ درياچه نصب شده رقم «1» و تيره (-) به اول شماره علامت مرزي مربوط به آن اضافه مي شود، به ستونهاي محوري كه در كرانه راست درياچه كار گذاشته شده رقم «2» و تيره(-) به اول شماره علامت مرزي مربوط به آن اضافه ميشود. در مواردي كه يك ستون محوري در نقطهاي قرار دارد كه تعلق به چندين علامت مرزي دارد در اينصورت شمارههاي علائم مرزي مربوط به آن روي ستون مذكور ثبت مي شود. علائم مرزي شمارههاي 13، 14، 14/1، 15، 16، 16/1، 16/2، 16/3، عبارت از يك گوي شناور و دو يا چهار يا شش علامت محوري كه دو بدو دركرانههاي درياچه نصب شده است. محل مركز علامت مرزي (لنگر چدني) بوسيله نقطه تقاطع امتداد علائم محوري تعيين مي شود. گوي شناور برنگ نارنجي رنگ آميزي گرديده و ميله فوقاني آن كه روي گوي سوار شده به رنگهاي مصوب براي علائم مرزي ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي رنگ آميزي شده است. روي گويها از دو طرف متقابل شمارههاي علامت مرزي نوشته شده است. روي گويها آرم دولتي نصب نميشود. علائم محوري كه بمنزله مشخص محل مركز علامت مرزي (گويها) شمارههاي 13، 14، 14/1، 15، 16، 16/1، 16/2، 16/3 مي باشند عبارتند ازسپرهاي چوبي عمودي كه به پايههاي فلزي نصب شده و در پي بتوني كار گذاشته شدهاند. در قلمرو اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي نماي سپر علائم مرزي برنگ سرخ، رنگ آميزي گرديده كه در زمينه آن با رنگ سفيد علامتي به شكل (T)ترسيم شده است.در قلمرو ايران نماي سپر با رنگ سبز سير رنگ آميزي شده و روي آن نيز علامت (T) مانند به رنگ سفيد ترسيم گرديده است. علائم محوري بطريق ذيل شماره گذاري مي گردند: علائم محوري جلوئي يعني علائم محوري كه به كرانه درياچه نزديكتراند با شمارههاي فرد «1»، «3»يا «5» شماره گذاري مي شوند و شماره علامت مرزي مربوطه بعد از تيره به آن اضافه مي شود، علائم محوري عقبي با شمارههاي زوج «2»، «4» يا «6»شماره گذاري شدهاند و شماره علامت مرزي مربوطه بعد از تيره به آن افزوده مي گردد. علائم مرزي شمارة 17 و شمارة 18 عبارتند از دو ستون بتون مسلح كه هر يك از آنها در 2/5 متري مركز كه بين دو ستون مذكور در خود خط مرز واقع گرديده نصب شدهاند. انواع شكل و اندازه علائم مرزي در آلبوم نقشههاي خط مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه سد «ارس» و درياچه سد انحرافي ميل و مغان روي رود ارس داده شده است. خط مرز دولتي از علامت مرزي شمارة 9 تا علامت مرزي شمارة 12/4 (طبق شماره گذاري جديد) از بستر سابق رود ارس عبور مي كند و در اين قسمت با خط مرز كه طبق اسناد علامت گذاري و تجديد علامت گذاري مرز در سالهاي 1334 - 1335)1955 - 1956( تعيين شده تطبيق مي كند. مرز دولتي از علامت مرزي شمارة 12/4 تا علامت مرزي شمارة 18 (طبق شماره گذاري جديد) كه در پائين دست سد مخزني «ارس» نصب شده بخط مستقيم از نقاط تغيير جهت كه در آنها علائم مرزي كار گذاشته شده است عبور مي كند. محل و موقعيت علامت مرزي شمارة 18/1 تغيير نكرده است ولي در مورد زاويه سمت آن نسبت به علامت مرزي شمارة 18 و فاصله آن تا علامت مرزي شماره 18 ارقام جديدي داده شده است. علامت گذاري مرز دولتي بطول 3/27 كيلومتر در درياچه سد انحرافي ميل و مغان در بخش علامت مرزي شمارة 51 انجام شده است. بجاي علامت مرزي شمارة 51 كه بهنگام علامت گذاري و تجديد علامت گذاري مرز در سال هاي 1334 - 1335(سالهاي 1955 - 1956) نصب شده چهار علامت مرزي شمارههاي 50/1، 50/2، 50/3 و 51 كار گذاشته شده است. علائم مرزي شمارة 50/1 و شمارة 50/2 عبارتند مجموعاً از سه ستون بشرح زير: يك ستون بتون مسلح ميان تهي كه مركز علامت مرزي است و در خود خط مرز كار گذاشته شده و دو ستون بتون مسلح محوري بارتفاع 2 متر كه در هر دو كرانه درياچه در يك محور با ستون ميان تهي نصب شده است. علامت مرزي شمارة 50/3 داراي ستونهاي بتون مسلح بارتفاع 2 متر است كه در انتهاي بازوهاي هدايت آن نصب شده است. علامت مرزي شمارة 51 كه بالاي سد كار گذاشته شده عبارتست از دو ستون بتون مسلح كه هر يك در فاصله 2/5 متري ستون كوچك يك متري كه مركز علامت مرزي ميباشد و بين دو ستون مذكور و در خط مرز واقع شده نصب گرديدهاند. محل و موقعيت علامت مرزي شمارة 50 تغيير نيافته است ولي در مورد زاويه سمت آن نسبت به علامت مرزي شمارة 50/1 و فاصله آن با علامت مرزي شمارة 50/1 ارقام جديدي داده شده است. خط مرز دولتي بين علائم مرزي شمارههاي 50/1، 50/2، 50/3و 51 (طبق شماره گذاري جديد) بخط مستقيم از نقاط تغيير جهت كه در آنها علائم مرزي نصب شده است عبور ميكند. در مورد زاويه سمت و فاصله از علامت مرزي شمارة 51 (طبق شماره گذاري جديد) تا علامت مرزي شمارة 51/1 كه در سال 1348 (سال 1969) توسط مرزبان ايران و كميسر مرز اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي نصب شده ارقام جديدي داده شده است. كارهاي توپوژئودزي عبارت بودند از:
1
تعيين مختصات قائمالزاويه و ارتفاعات مطلق (از سطح دريا) علائمي كه مجدداً كار گذاشته شده است.
2
انجام ترازبندي فني در دشتها و تعيين حد كرانه درياچه در سطح 777/5 متر و همچنين تعيين ارتفاعات مطلق (از سطح دريا) بعضي از ستونهايعلائم مرزي.
3
انجام نقشه برداري و شناسايي صحرائي نقشههاي مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي شمارههاي 6، 7، 8، 9، 10، 29، 30،بمقياس25000 : 1.
4
تنظيم پروتكلهاي علائم مرزي با كروكيهاي مربوطه. اساس ژئودزي براي تعيين مختصات قائمالزاويه و ارتفاعات مطلق (از سطح دريا) علائم مرزي عبارت بود از همان مختصات و ارتفاعاتي كه بهنگام علامت گذاري و تجديد علامت گذاري مرز ايران و شوروي بسال هاي 1334 - 1335 (سالهاي 1955 - 1956) تعيين شده است. ارتفاعات مطلق (ازسطح دريا) ستونهاي علائم مرزي كه در سدها و بازوهاي هدايت آب نصب شده است از نقشههاي اجرائي تأسيسات سد مخزني "ارس" و سد انحرافي ميل و مغان كه توسط انستيتوي "گيدروپرويكت" شعبه باكو طرح و تهيه شده اخذ گرديده است. تعيين مختصات علائم مرزي اساساً با روش پيمايش كثيرالاضلاعي (پوليگن) با استفاده از دستگاه تلورومتر براي اندازه گيري فواصل و همچنين بطريق تقاطع مستقيم و مختلط (كمبينه) و معكوس انجام گرفته است. در كارهاي ژئودزي براي انجام پيمايش كثيرالاضلاعي (پوليگن) و تعيين نقاط مختلف دقتهاي زير بعمل آمده است: خطاهاي زاويهاي پيمايشها كه طبق فرمولa=á-å محاسبه شده بيش از "40 1 -+ نميباشد، خطاهاي مطلق طولي پيدايشها كه طبق فرمول WD=محاسبه شده بيش از 2/0-+ متر نمي باشد، خطاهاي نسبي پيمايشها در حدود بين 1/10000تا 1/15000بوده است، طول پيمايشها بيش از 22 كيلومتر نبوده است. اختلاف بين محل و موقعيت نقطه تعيين شده كه از دو مثلث يا از دو طريق مختلف بدست آمده از 1/0 متر تجاوز نمي كند. خطاهاي پيمايشهاي ارتفاعاتي و اختلاف ارتفاع نقاط كه از اندازهگيريهاي مختلف بدست آمده بيش از 2/0-+ متر نميباشد. ميزان دقت محاسبه مختصات قائمالزاويه علائم مرزي كه مجدداً كار گذاشته شدهاند تا 1/0 متر ميباشد. شماره گذاري نقشههائي كه تغييراتي در آنها داده شده با شمارههائي كه بهنگام علامت گذاري و تجديد علامت گذاري مرز در سالهاي 1334 - 1335(سالهاي 1955 - 1956) تعيين شده مطابقت دارد. نقشه برداري و شناسائي صحرائي مرز دولتي در درياچه سد مخزني "ارس" و درياچه سد انحرافي ميل و مغان در نقشههاي شمارة 6، 7، 8، 9، 10،قسمتي از 29 و 30 بمقياس 1: 25000 در نوار 500 متري خط كرانه درياچه سد مخزني "ارس" كه تا نشانه 5/777 متري از آب پر شده و در نوار 500متري خط كرانه درياچه سد انحرافي ميل و مغان كه تا نشانه 5/142 متر از آب پر شده انجام شده است. در مناطقي كه نوار يك كيلومتري خط كرانه رود ارس تعيين شده طبق علامت گذاري و تجديد علامت گذاري سالهاي 1334 - 1335 (سالهاي 1955 - 1956) از نوار 500 متري خط كرانه درياچه تجاوز ميكند، عوارض زمين وضعيت محل بهمان ترتيبي باقي گذارده شده كه در نقشههاي علامت گذاري و تجديد علامت گذاري مرز در سالهاي 1334 – 1335 (سالهاي 1955 - 1956) ترسيم گرديده است. در نقشه شمارة 29 خط مرز طبق مرزبندي سال 1349 (سال 1970) همراه با نوار مرزي متصل به آن در منطقه درياچه سد انحرافي ميل و مغان ترسيم گرديده است. در بقيه اين نقشه مرز همراه با نوار مرزي متصل به آن مطابق اسناد علامت گذاري و تجديد علامت گذاري مرز در سالهاي 1334 - 1335(سالهاي 1955 - 1956) ترسيم شده است. نظر باينكه سطح درياچه سد مخزني ارس در طول سال بين 7 تا 13 متر در نوسان خواهد بود بنابراين در درياچه مذكور دو سطح آن بشرح زير ترسيم شده: سطح طبيعي كه مطابق است با نشانه 777/5متر و پائينترين سطح كه مطابق است با نشانه 764/3 متر و همچنين بستر سابق رود ارس كه ازنشانه 764/3متري آغاز ميشود. بمنظور جهت يابي بهتر در محل، بهنگام فرو نشستن سطح درياچهها در فاصله بين سطح طبيعي درياچه و پائين ترين سطح آن، خط هم ژرفا و بعضي عوارضي كه براي مدتهاي طولاني باقي خواهند ماند ترسيم شدهاند. در بستر سابق رود ارس تصوير جزايري كه ممكن است بهنگام پائين آمدن سطح درياچه نمايان شوند حفظ شده است. براي هر علامت مرزي پروتكل مربوطه تنظيم شده كه در پشت آن نيز كروكي آن ترسيم گرديده و بتصويب كميسيون مشترك رسيده است. در كروكي، تمام عناصر علامت مرزي نسبت بمرز و عوارض محلي اطراف و زواياي سمتي تا علائم مرزي قبلي و بعدي و فواصل تا عوارضي كه پيوسته بعلامت مرزي ميباشد نشان داده شده است. كروكيها بمقياس نزديك به 1: 10000 تنظيم و تهيه شده است. نظر باينكه ستونهاي محوري و علائم محوري علائم مرزي از مراكز خود به فاصلهاي دور شدهاند كه در كادر كروكي 10 سانت در 10 سانت نمي گنجند بنابراين كروكي بسته به عناصر علامت مرزي به چند منطقه جداگانه تقسيم شده و در آنها محل و موقعيت ستونها و يا مسير خط مرز ترسيم گرديده است. كميسيون مشترك ايران و شوروي در نتيجه كارهاي توپوژئودزي پروتكل حاضر را كه مربوط است بشرح مسير خط مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه سد مخزني «ارس» و درياچه سد انحرافي ميل و مغان كه در سال 1349 )سال 1970( مرزبندي شده و ضمايم آنرا تنظيم و چاپ كرده است. ضمايم آن بشرح زير است:
1
نقشههاي خط مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه سد مخزني «ارس» و درياچه سد انحرافي ميل و مغان روي رود ارس كه بسال 1349 (سال 1970) مرزبندي شده است.
2
پروتكلهاي علائم مرزي كه در مرز دولتي ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه سد مخزني «ارس» و درياچه سد انحرافي ميل ومغان روي رود ارس كه بسال 1349 (سال 1970) مرزبندي گرديده و نصب شده است. كلمات و اصطلاحاتي كه در پروتكل شرح حاضر و ضمائم آن بكار رفته است معاني ذيل را دارد:
1
«مرز» يا «خط مرز» بمعني مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي كه در سالهاي 1334 - 1335 (سالهاي 1955 - 1956) يا در سال 1349 (سال 1970) مرزبندي شده است ميباشد. - پروتكل حاضر و ضمايم مربوط به آن كه شرح مسير خط مرز دولتي بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه سد مخزني «ارس» و درياچه سد انحرافي ميل و مغان است و بسال 1349 (سال 1970) مرزبندي شده بجاي آن قسمت از پروتكل - شرح مسير مرز دولتي بين ايران واتحاد جماهير شوروي سوسياليستي ميباشد كه بسال 1336 (سال 1975) امضاء شده و مربوط به مسير مرز از علامت مرزي شمارة 9 تا علامت مرزي شمارة 18/1 و از شمارة 50 تا شمارة 51/1 ميباشد. پروتكل شرح مسير خط مرز بين ايران و اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي در درياچه سد مخزني «ارس» كه در سال 1349 علامت گذاري شده است