مصوبه سند ملي گياهان دارويي و طب سنتي

مصوبه سند ملي گياهان دارويي و طب سنتي مصوب 1392,04,25 با اصلاحات و الحاقات بعدي مقدمه سرزمين ايران كشوري ممتاز و با رتبه بالا از نظر غناي گياهي و تنوع‌ زيستي و داراي 11 اقليم از 13 اقليم شناخته شده جهاني است. بر اساس نظر گياه‌شناسان و پ‍‍ژوهشگران، تعداد گونه‌هاي گياهي ايران در حدود 8000 گونه است كه از نظر تنوع گونه­اي حداقل دو برابر قاره اروپاست. تحقيقات نشان داده است كه بيش از 2300 گونه از گياهان كشور داراي خواص دارويي، عطري، ادويه‌‌اي و آرايشي ـ بهداشتي هستند. به علاوه 1728 گونه از اين گياهان به‌عنوان گياهان بومي ايران مي­باشند، منحصراً در سرزمين ايران رويش كرده و به‌عنوان يك ظرفيت انحصاري در كشور محسوب مي‌شوند. حجـم تجـارت جهاني گياهان دارويـي از 60 ميليارد دلار در سـال 1996 به 100 ميليارد دلار در سال 2010 افزايش يافته است و بر اساس پيش­ بيني بانك جهاني در سال 2050 گردش مالي و تجارت جهاني متمركز و مبتني بر گياهان دارويي و داروهاي گياهي به حدود 5000 ميليارد دلار خواهد رسيد. در اكثر كشورهاي توسعه ­يافته، طب سنتي در ابعاد مختلف تحت حمايت دولت قرار گرفته و سهم خوبي از تأمين سلامت مردم را در سيستم سلامت كشور به‌عهده گرفته است. طب سنتي چين 40 درصد خدمات بهداشتي ـ درماني را در اين كشور بر عهده دارد؛ پوشش بيمه‌اي هزينة درمان، دارو و خدمات طب سنتي در ژاپن، ‌چين، كره و ويتنام به­ صورت كامل است و در كشورهاي آلمان، استراليا،‌ نروژ، انگلستان، كانادا و آمريكا قسمتي از هزينه‌ها توسط سازمان‌هاي بيمه پرداخت مي‌شود . با توجه به افزايش حجم تجارت جهاني گياهان دارويي و فرآورده‌هاي آن، پيشينه غني ايران در طـب سنتي و نيز اين­كه در نقـشه جامع علمي كشور، گياهان دارويي در اولويت الف حوزه علوم پايه و كاربردي و طب سنتي در اولويت به حوزه سلامت قرار گرفته­ اند، بديهي است براي هدايت حركت احياء و توسعه گياهان دارويي و طب سنتي ايران با استفاده بهينه از تمامي منابع ملي، داشتن يك سند علمي كه به همه نكات لازم توجه كافي مبذول داشته باشد امري واجب و اجتناب­ ناپذير است.

ماده ۱

تعاريف اختصاصي 1 ـ بخش گياهان دارويي و طب سنتي بخش گياهان دارويي و طب سنتي شامل كليه نهادها و عوامل دخيل در امر بهره‌برداري از گياهان دارويي و اسانس­دار و فناوري‌هاي توليد فرآورده ­هاي دارويي ـ غذايي ـ بهداشتي با منشأ گياهي و نيز كليه مراكز و دست­ اندر كاران در امر خدمات و آموزه‌هاي مكتب پزشكي سنتي ايران (طب سنتي) مي‌‌باشد. اين بخش از دو حوزه «گياهان دارويي و فرآورده ­هاي گياهي» و «طب سنتي» تشكيل شده است. 2 ـ گياه دارويي به گياهي كه به ­طور مستقيم يا غيرمستقيم تمام يا اجزايي از آن به­ صورت تازه يا خشك شده و يا مواد مؤثره استخراجي از آن به ­منظور اثرات بهداشتي، پيشگيري و درماني در بدن انسان، حيوانات و ديگر گياهان به­ كار مي­رود، گياه دارويي گفته مي‌شود. 3 ـ داروي گياهي هرگونه فرآورده دارويي كه منحصراً، از نظر اجزاء متشكله فعال، شامل يك يا چند ماده گياهي فرآوري ­نشده يا يك يا چند تركيب گياهي فرآوري ­شده و يا تركيبي از هردو با فرمولاسيون گوناگون براي عرضه در بازار دارويي جهت تشخيص، پيشگيري، كمك به اعمال فيزيولوژيك، درمان و حفظ بهداشت بدن انسان، حيوانات و ساير گياهان به كار مي‌رود. 4 ـ طب سنتي به مجموعه تمامي علوم و تجربيات نظري و عملي شامل كليه اقدامات بهداشتي، رويكردها، اطلاعات و باورهايي كه به اشكال مختلف دارويي، براي حفظ سلامتي و همچنين پيشگيري، تشخيص و درمان بيماري‌ها به­ كار مي‌روند و به‌صورت گفتاري يا نوشتاري از نسلي به نسل ديگر در يك منطقه جغرافيايي انتقال مي‌يابند و همچنين قابليت روزآمد شدن با حفظ چارچوب­ هاي اساسي را دارا مي­باشند، طب سنتي گفته مي‌شود. خصوصيات ذاتي طب سنتي كل­نگري به موضوع انسان، توجه به معنويات و اخلاقيات، نتيجه ­گرايي در درمان، تكيه بر روش­هاي طبيعي و كم­ عارضه، بيمار مداري و تناسب با فرهنگ عمومي به دليل پيشينه طولاني مي­باشد. 5 ـ فرآورده­هاي گياهي مواد گياهي كه به صورت خام و يا فرآوري­شده به منظور كاربرد در پزشكي، دامپزشكي و گياه­پزشكي و نيز كاربردهاي تجاري، صنعتي، غذايي و بهداشتي استفاده مي­شوند و شامل داروهاي گياهي، فرآورده‌هاي طبيعي و مكمل با منشأ گياهي، افزودني‌هاي غذايي و طعم‌دهنده‌ها، رنگ ­دهنده­ ها، عرقيات و عصاره­ ها و اسانس­ها، فرآورده‌هاي آرايشي و بهداشتي و كنترل‌كننده آفات و بيماري­هاي گياهي مي­باشد، فرآورده‌هاي گياهي گفته مي‌شود. 6 ـ فرآورده ­هاي طبيعي به فرآورده­ هايي كه از مواد طبيعي حاصل از گياهان، جانوران، ميكروارگانيسم­ها و معادن استخراج مي‌شوند، از قبيل داروهاي طبيعي (جامد، نيمه جامد و مايع)، مواد اوليه طبيعي (عصاره و اسانس)، فرآورده‌هاي گياهي دارويي، فرآورده‌هاي فرآوري­نشده، فرآورده‌هاي طب سنتي، داروهاي مشابه درماني و فرآورده‌هاي تشخيص حساسيت، فرآورده طبيعي گفته مي‌شود.

ماده ۲

ارزش­هاي بنيادين با توجه به مباني ارزشي نظام علم و فناوري نقشه جامع علمي كشور و تأكيد بر حاكميت جهان‌بيني توحيدي اسلام، عدالت‌محوري، اخلاق‌محوري، ثروت‌آفريني، هماهنگي با محيط زيست و اهميت كرامت انساني، مباني ارزشي سند ملي گياهان دارويي و طب سنتي عبارتند از:

ماده ۳

چشم‌انداز با ايمان به ياري پروردگار و تكيه و توكل بر او و براي تحقق چشم‌انداز بيست ساله جمهوري اسلامي ايران در افق ۱۴۰۴ هجري شمسي بخش گياهان دارويي و طب سنتي داراي ويژگي­هاي زير خواهد بود:

ماده ۴

سياست‌هاي كلان

ماده 5

اهداف، راهبردها و اقدامات با توجه به ويژگي‌هاي منحصر به فرد دو حوزه گياهان دارويي و فرآورده‌هاي گياهي و همچنين طب سنتي، اهداف، راهبردها و اقدامات اين حوزه‌ها به ­صورت مجزا و به ­تفكيك به ­شرح ذيل مي‌باشد: 5 ـ1 حوزه گياهان دارويي و فرآورده­ هاي گياهي الف ) اهداف (در افق ۱۴۰۴)

ماده ۶

ساز و كار اجرايي نمودن و نظارت بر اجراي سند گياهان دارويي و طب سنتي ۱ ـ شوراي عالي انقلاب فرهنگي وظيفه سياست‌گذاري كلان، هماهنگي كلان و نظارت كلان بر اجراي اين سند را بر عهده دارد. ۲ ـ ستاد راهبري اجراي نقشه جامع علمي كشور وظيفه رصد اجراي اين سند را بر عهده داشته و بازنگري‌هاي لازم در سند و گزارش كلان مربوطه را در فواصل زماني مشخص به شوراي عالي انقلاب فرهنگي ارائه خواهد نمود. ۳ ـ ستاد توسعه علوم و فناوري گياهان دارويي و طب سنتي كه از اين پس ستاد خوانده مي‌شود، وظيفه سياست‌گذاري اجرايي، راهبري، هماهنگي، پايش شاخص‌ها و ايجاد ارتباطات بين دستگاهي لازم اعم از دولتي و خصوصي را براي گسترش فناوري و صنايع دانش بنيان در بخش گياهان دارويي و طب سنتي در چارچوب اين سند، بر عهده دارد. اين ستاد داراي يك شورا و يك دبيرخانه است.

ماده ۷

اين مصوبه مشتمل بر يك مقدمه، ۷ ماده و ۶ تبصره در جلسه ۷۳۵ مورخ 25/ 4/ 1392 شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب رسيد و از تاريخ تصويب لازم‌الاجراست و كليه مصوبات و سياست‌هاي قبلي مغاير، لغو و بلا‌اثر خواهد بود. رئيس‌جمهور و رئيس شوراي عالي انقلاب فرهنگي ـ محمود احمدي‌نژاد