قانون خدمت وظيفه عمومي مصوب 1350,02,13 با اصلاحات و الحاقات بعدي
فصل اول
كليات
ماده 1
دفاع از ميهن و سلطنت مشروطه ايران وظيفه ملي هر فرد ايراني است و در اجراي اين وظيفه كليه اتباع ذكور دولت شاهنشاهي ايران مكلف بانجام خدمت وظيفه عمومي برابر مقررات اين قانون ميباشند و هيچ فرد مشمول خدمت وظيفه عمومي را جز در موارد مصرحه در اين قانون نميتوان از خدمت معاف كرد.
ماده 2
هر فرد ذكور ايراني از اول فروردينماه سالي كه طي آنسال بسن 19 سال تمام ميرسد مشمول خدمت وظيفه عمومي است.
تبصره
اداره وظيفه عمومي ميتواند اشخاصي را كه مايل باشند قبل از رسيدن بسن مشموليت داوطلبانه خدمت زير پرچم خود را انجام دهند در صورتيكه از لحاظ جسمي و رواني قادر بانجام خدمت بوده و حداقل 18 سال تمام داشته باشند بخدمت زير پرچم اعزام دارد.
ماده 3 (اصلاحي 21ˏ04ˏ1358) اصلاحی ۱۳۵۸/۰۴/۲۱
مدت خدمت وظيفه عمومي 25 سال است و مراحل آن براي مشمولان اعم از مشمولان عادي و مشمولان فارغ التحصيل ديپلمه و بالاتر بشرح زير است:
الف
دوره زير پرچم 18 ماه (يكسال و نيم)
ب
دوره احتياط 6 سال.
ج
دوره ذخيره اول 8 سال. د - دوره ذخيره دوم 9 سال.
تبصره 1
در مواقع ضرورت و بسيج همگاني ممكن است افراد مشمول اين قانون تا سن شصت سالگي نيز احضار شوند.
تبصره 2
تاريخ شروع و پايان خدمت در مراحل احتياط و ذخيره در مورد مشمولان عادي و فارغ التحصيل كمتر از ليسانسيه بر اساس سال تولد آنها و در مورد مشمولان ليسانسيه ببالا از تاريخ پايان خدمت زير پرچم آنان محاسبه و در هر حال تاريخ خاتمه آن از سن 45 سالگي تجاوز نخواهد كرد.
ماده 4 (اصلاحي 14ˏ03ˏ1356) اصلاحی ۱۳۵۶/۰۳/۱۴
كليه مشمولان سالم و بلامانع بخدمت زير پرچم اعزام ميشوند و پس از فراگرفتن آموزشهاي نظامي لازم بقيه خدمت زير پرچم را در‌نيروهاي مسلح شاهنشاهي يا سپاههاي انقلاب شاه و ملت يا دانشگاهها و يا وزارتخانه‌ها و مؤسسات و شركتهاي دولتي و ساير مؤسسات انتفاعي وابسته بدولت يا جمعيت شير و خورشيد سرخ ايران يا شهرداريها انجام خواهند داد تعيين ترتيب تقدم براي استفاده از مشمولان مزبور در هر يك از‌سازمانهاي مذكور در اين ماده با ستاد بزرگ ارتشتاران خواهد بود.
تبصره 1 (اصلاحي 14ˏ03ˏ1356) اصلاحی ۱۳۵۶/۰۳/۱۴
تا زمانيكه امكان اجراي آموزش نظامي در مورد كليه مشمولان فراهم نشود و مورد احتياج دولت هم نباشد طبق مقررات آئيننامه اجرائي‌اين قانون تعداد مورد احتياج از بين جوانترين و بااستعدادترين آنان انتخاب و افراد مازاد معاف خواهند شد.
تبصره 2 (الحاقي 14ˏ03ˏ1356) الحاقی ۱۳۵۶/۰۳/۱۴
در صورتيكه مقتضيات خدمتي دانشگاهها، وزارتخانه ها و مؤسسات و شركتهاي دولتي و ساير مؤسسات انتفاعي وابسته بدولت و ساير‌مؤسسات مندرج در اين ماده ايجاب نمايد تعدادي از مشمولان وظيفه قبل از نيل بدرجه نظامي بآن وزارتخانه ها و سازمانها اختصاص داده ميشوند. شرايط خدمتي، نحوه احتساب مدت اشتغال قبل از نيل بدرجات نظامي مشمولانيكه از تاريخ 2531/4/20 بترتيب فوق خدمت وظيفه خود را انجام داده اند نيز مشمول اين تبصره خواهند بود.
تبصره 3 (الحاقي 14ˏ03ˏ1356) الحاقی ۱۳۵۶/۰۳/۱۴
در صورتيكه مشمولان موضوع تبصره 2 قبل از نيل بدرجات نظامي مرتكب جرائم نظامي و بي انضباطي گردند با آنان برابر مقررات مربوط به دانشجويان وظيفه رفتار خواهد شد مشروط بر اينكه مدت انجام وظيفه آنان قبل از نيل بدرجه نظامي برابر آئين نامه اجرائي اين قانون جزو خدمت‌زير پرچم آنان محسوب گردد.
ماده 5
در زمان جنگ و بسيج همگاني در صورت لزوم كليه افراديكه خدمت زير پرچم را در سازمانها و موسسات دولتي و وابسته بدولت و شهرداريها انجام داده اند همچنين كسانيكه بعلت مازاد بر احتياج در زمان صلح از خدمت زير پرچم معاف گرديده اند بخدمت احضار خواهند شد.
ماده 6
سن مشمولان و افراد تحت تكفل آنان از لحاظ خدمت وظيفه و يا معافيت از آن، تابع مندرجات اوليه شناسنامه است.
ماده 7 (منسوخه 27ˏ06ˏ1403) منسوخ ۱۴۰۳/۰۶/۲۷
كارگران و مستخدمين موسسات خصوصي همچنين كارگران موسسات دولتي و سازمانهاي وابسته بدولت كه خدمت زير پرچم را انجام ميدهند پس از پايان خدمت زير پرچم مجدداً بكار اوليه خود اشتغال خواهند يافت و كارفرما مكلف است آنانرا بكار اوليه خود بگمارد. آئيننامه اجرائي اين ماده وسيله وزارت كشور و وزارت كار و امور اجتماعي تهيه و بتصويب هيئت وزيران خواهد رسيد.
ماده 8
مشمولاني كه با طي دوره دانشكده ها و آموزشگاهها افسري و درجه داري در كادر ثابت نيروهاي مسلح شاهنشاهي يا پاسباني در شهرباني كل كشور استخدام شوند مدت تحصيل آنها جزء خدمت زير پرچم محسوب خواهد شد و اگر مدت تحصيل از دو سال كمتر باشد از دوره خدمت آنان بنسبت كسري خدمت تا دو سال جزء خدمت زير پرچم محسوب ميشود. تبصره 1 (اصلاحي 14ˏ03ˏ1356) - آن عده از محصلين مراكز آموزشي كادر ثابت نيروهاي مسلح شاهنشاهي كه قبل از نيل بدرجه نظامي مستعفي يا اخراج ميشوند در‌صورتيكه طبق مقررات اين قانون قادر بانجام خدمت و بلامانع تشخيص داده شوند دو سال خدمت زير پرچم را بدون احتساب مدت خدمت قبلي با‌رعايت تشريفات مقرر در مواد 47 و 48 اين قانون انجام خواهند داد. در صورتيكه محصلين بعلت معافيت پزشكي يا عدم صلاحيتي كه ناشي از اعمال ارادي آنان نباشد بر كنار گردند مدت تحصيل جزو خدمت زير‌پرچم آنان محسوب خواهد شد.
تبصره 2
افسران و درجه داران كادر ثابت در صورتيكه بموجب مقررات قانون استخدام نيروهاي مسلح شاهنشاهي از خدمت اخراج شوند مدت تحصيل آنان قبل از نيل بدرجه افسري و درجه داري جزو خدمت زير پرچم محسوب نخواهد شد و اگر مدت خدمت افسري يا درجه داري آنان از دو سال كمتر باشد در صورتيكه قادر بانجام خدمت و بلا مانع باشند بقيه خدمت زير پرچم را تا دو سال با درجه افرادي وظيفه انجام خواهند داد.
تبصره 3 (اصلاحي 24ˏ12ˏ1353) اصلاحی ۱۳۵۳/۱۲/۲۴
كارمندان متخصص غير نظامي كه با تعهد شش سال خدمت و افزارمنداني كه با تعهد ده سال خدمت در نيروهاي مسلح شاهنشاهي استخدام شوند پس از انجام تعهد مربوط از خدمت زير پرچم معاف خواهند بود در مورد كارمندان متخصص غير نظامي و افزارمندان بترتيب چهار سال و هفت سال خدمت در نقاط بد آب و هوا معادل شش سال و ده سال خدمت محسوب ميشود.
ماده 9
كليه مشمولاني كه وارد خدمت زير پرچم ميشوند طبق آئين نامه هاي ارتش شاهنشاهي نسبت به اعليحضرت همايون شاهنشاه بزرگ ارتشتاران و والا حضرت همايون ولاينعهد [ولايتعهد] و حكومت سلطنتي مشروطه و پرچم ايران سوگند وفاداري ياد خواهند كرد.
الف
هر گاه در نتيجه صدور قرار تأمين از طرف مراجع قضائي بازداشت باشند تا خاتمه مدت بازداشت بخدمت اعزام نخواهند شد.
ب
هر گاه موضوع اتهام جنائي و يا يكي از جنحه‌هاي مذكور در تبصره 1 ماده 19 قانون مجازات عمومي بوده و كيفرخواست صادر شده باشد تا‌تعيين تكليف نهائي بخدمت اعزام نخواهند شد، ساير متهمين با رعايت مقررات اين قانون بخدمت اعزام ميگردند.
ج
محكومان به مجازات جنائي عمدي مطلقاً و محكومان بمجازات جنحه‌اي كه مدت محكوميت آنان دو سال يا بيشتر باشد و حداقل دو سال در‌زندان بوده‌اند همچنين كسانيكه بعلت عدم پرداخت‌هاي جزاي نقدي بمدت مذكور بازداشت شده باشند از انجام خدمت زير پرچم محروم خواهند‌شد. د - در صورتيكه ممنوعيت از اقامت در نقطه معين يا اقامت اجباري در نقطه معين علاوه بر كيفر حبس يا مستقلاً مورد حكم واقع شده باشد اعزام به‌خدمت موكول بخاتمه اجراي كيفر خواهد بود. تبصره (اصلاحي 19ˏ04ˏ1356) - مرتكبين جنايت عمدي يا جنحه‌هاي مذكور در تبصره 1 ماده 19 قانون مجازات عمومي كه بمجازات كمتر از دو سال محكوم مي‌شوند‌خدمت زير پرچم را با درجه و حقوق سرباز وظيفه عادي و ساير محكومان طبق مقررات مربوط انجام خواهند داد. ماده 11 (اصلاحي 19ˏ04ˏ1356) - كسانيكه حين انجام خدمت زير پرچم تحت تعقيب كيفري قرار گيرند اعم از اينكه تاريخ ارتكاب قبل يا بعد از اعزام بخدمت زير پرچم‌باشد بترتيب زير با آنان رفتار خواهد شد.
الف
هر گاه در نتيجه صدور قرار تأمين از طرف مراجع قضائي بازداشت شوند نصف حقوق و مزاياي آنان از تاريخ شروع بازداشت حداكثر تا دو ماه به‌آنان پرداخت ميگردد و هر گاه پرونده اتهامي ظرف دو ماه منتهي بصدور قرار يا رأي نهائي نگردد در صورت ادامه بازداشت از كسوت نظامي خارج و‌حقوق و مزاياي متعلق بآنان قطع خواهد شد.
ب
هر گاه موضوع اتهام جنائي و يا يكي از جنحه‌هاي مذكور در تبصره 1 ماده 19 قانون مجازات عمومي باشد و مشمول بند الف اين ماده نگرديده تا‌از كسوت نظامي خارج شده باشند از تاريخ اعلام صدور كيفرخواست بقسمت مربوط از كسوت نظامي خارج و حقوق و مزاياي مربوط از همان تاريخ قطع خواهد شد. در هر يك از موارد بالا در صورت صدور قرار موقوفي تعقيب يا منع پيگرد يا رأي برائت از تاريخ قطعيت قرار يا رأي بخدمت اعاده و حداكثر دو ماه از‌مدت بازداشت جزو خدمت زير پرچم آنان محسوب و نصف ديگر حقوق و مزايائي كه بموجب بند الف از آنان كسر شده پرداخت خواهد شد. احكام‌محكوميت صادره بلافاصله پس از قطعيت بموقع اجرا گذارده ميشود و محكومان بمجازات جنائي مطلقاً و محكومان بمجازات جنحه‌اي كه‌مدت محكوميت آنان دو سال يا بيشتر باشد و بيش از دو سال در زندان باشند و همچنين كسانيكه بعلت عدم پرداخت جزاي نقدي بمدت مذكور‌بازداشت شده باشند از انجام خدمت زير پرچم محروم خواهند بود. مرتكبين جنايت عمدي يا جنحه‌هاي مذكور در تبصره 1 ماده 19 قانون مجازات عمومي كه به كمتر از دو سال محكوم شوند بقيه خدمت زير پرچم را با‌درجه و حقوق سرباز وظيفه عادي و سايرين با درجه و حقوق و مزاياي مربوط انجام خواهند داد. تبصره (اصلاحي 19ˏ04ˏ1356) - كسانيكه تا زمان صدور حكم محكوميت در كسوت نظامي بوده‌اند از تاريخ قطعيت حكم از كسوت نظامي خارج خواهند شد.
ماده 10
كسانيكه قبل از اعزام بخدمت زير پرچم تحت تعقيب كيفري قرار گرفته و يا بموجب حكم قطعي دادگاه بكيفر حبس محكوم شده باشند‌بترتيب زير با آنان رفتار خواهد شد:
ماده 12 (جایگزین 1356/04/19) جایگزینی ۱۳۵۶/۰۴/۱۹
كسانيكه در موقع احضار براي تجديد يا تكميل آموزش نظامي در مراحل احتياط و ذخيره بعلت ارتكاب بزهي تحت تعقيب قرار گرفته و يا بموجب حكم قطعي به كيفر حبس محكوم شده اند همچنين كسانيكه حين انجام خدمات مزبور تحت تعقيب قرار گرفته يا بموجب حكم قطعي به كيفر حبس محكوم شوند حسب مورد مشمول مقررات مواد 10 و 11 اين قانون خواهند بود.
ماده 13
از محكوماني كه بموجب مواد 10 و 11 و 12 اين قانون از انجام خدمت محروم شده‌اند ميتوان در مواقع ضرورت يا بسيج همگاني براي‌امور مربوط بدفاع ملي استفاده كرد.
فصل دوم
احضار
ماده 14
احضار مشمولين وظيفه عمومي براي انجام خدمت زير پرچم بنا به پيشنهاد وزارت كشور و احضار تمام يا قسمتي از افسران و درجه داران و افراد وظيفه (در هر يك از مراحل احتياط و ذخيره) و معافيت موقت و دائم از احضار يك يا چند طبقه يا قسمتي از طبقات در مواقع ضرورت يا زمان جنك [جنگ] و بسيج همگاني بنا به پيشنهاد وزارت جنك [جنگ] و صدور فرمان همايوني انجام ميگيرد. در مواقع ضروري ممكن است بنا بمقتضيات طبق فرمان همايوني افسران و درجه داران و افراد وظيفه زير پرچم بيش از مدت مقرر در ماده 3 بخدمت ادادمه [ادامه] و يا قبل از خاتمه دو سال از خدمت مرخص شوند كه در صورت اول به ميزان دو برابر خدمت اضافي از ادوار خدمت آنان در دوره هاي احتياط و ذخيره كسر ميشود. ترتيب احضار افسران و درجه داران و افراد وظيفه در مراحل احتياط و ذخيره براي تجديد يا تكميل آموزش نظامي و در زمان جنك [جنگ] و بسيج همگاني يا ضرورت طبق آئيننامه اجرائي اين قانون خواهد بود.
ماده 15
بوضع مشمولان خدمت وظيفه عمومي يكسال قبل از اعزام بخدمت زير پرچم يعني در سالي كه مشمولان در آن سال وارد سن 19 سالگي ميشوند رسيدگي خواهد شد.
ماده 16
كسانيكه بسن 19 سالگي ميرسند پس از انتشار فرمان احضار موظفند براي روشن نمودن وضع مشموليتشان به سازمان وظيفه عمومي محل تولد مراجعه و خود را معرفي نمايند و در صورتيكه در خارج از محل تولد اقامت داشته باشند مينوانند [ميتوانند] بسازمان وظيفه عمومي محل اقامت خود مراجعه كنند. مشمولان مقيم خارج از كشور بايد بنمايندگي كنسولي يا سياسي شاهنشاهي در كشور محل اقامت خود و در صورت نبودن آن بنزديكترين نمايندگي كنسولي يا سياسي شاهنشاهي مراجعه كنند.
ماده 17
در مواقع فوق العاده بموجب فرمان همايوني افراد ذكور كه بسن مشموليت نرسيده ولي 18 سال تمام داشته باشند بخدمت احضار خواهند شد در اين صورت اين قبيل احضارشدگان مشمول مقررات قانون خدمت وظيفه عمومي خواهند بود. افرادي كه طبق مقررات اين ماده بخدمت وظيفه عمومي احضار مي شوند پس از انجام دو سال خدمت زير پرچم از لحاظ بقيه مراحل خدمت وظيفه عمومي در رديف افراد هم سن خود قرار ميگيرند و مجموع مدت خدمت وظيفه عمومي آنان از 25 سال تجاوز نخواهد كرد.
ماده 18
كسانيكه در تاريخ هاي تعيين شده براي رسيدگي يا اعزام بخدمت خود را بدون عذر موجه معرفي ننمايند بنا بتقاضاي سازمان هاي وظيفه عمومي در شهرها وسيله مأموران شهرباني و در نقاطي كه شهرباني وجود ندارد وسيله مأموران ژاندارمري جلب خواهند شد. كدخدايان و دهداران در روستاها مكلفند در معرفي مشمولان وظيفه عمومي متولد و يا مقيم محل اقدام كنند. و نسبت به مشمولان متولد غيرمقيم در صورت اطلاع نشاني مشمول را در اختيار مأموران ژاندارمري بگذارند.
ماده 19
اداره ثبت احوال هر محل مكلف است صورت اسامي متولدين ذكور شهرستان يا بخشهاي حوزه مأموريت خود را كه در سال بعد بايد بوضع مشموليت آنان رسيدگي شود بطور تفكيك در 4 نسخه تهيه و تا اول آذرماه هر سال بمراجعي كه براي انجام وظيفه عمومي تعيين شده يا خواهد شد تسليم كند.
فصل سوم
رسيدگي
ماده 20
حوزه هاي وظيفه عمومي تهران و مراجعي كه در هر يك از مراكز شهرستانها و بخشها وظائف سازمان وظيفه عمومي محل را انجام ميدهند امور وظيفه عمومي را كه در اين قانون پيش بيني گرديده است انجام خواهند داد.
ماده 21
نمايندگان كنسولي دولت شاهنشاهي ايران در كشورهاي خارج مسئول اجراي مقررات قانون وظيفه عمومي نسبت بمشمولان مقيم حوزه مأموريت خود و مشمولاني كه طبق جزء اخير ماده 16 اين قانون به آنها مراجعه ميكنند ميباشد و موظفند بوضع مشموليت آنان رسيدگي كرده و نتيجه اقدامات را از طريق وزارت امور خارجه به اداره وظيفه عمومي اعلام دارند.
ماده 22
مشمولاني كه براي ادامه تحصيل بخارج از كشور مسافرت ميكنند پس از ترك تحصيل يا فراغ از تحصيل همچنين مشمولاني كه پس از احضار بخدمت طبق مقررات آئيننامه اجرائي اين قانون بطور موقت بخارج از كشور مسافرت ميكنند در پايان مدت تعيين شده بايد جهت رسيدگي بوضع مشموليتشان خود را بسازمان هاي وظيفه عمومي ذاخل [داخل] كشور معرفي كنند.
تبصره (الحاقي 19ˏ09ˏ1352) الحاقی ۱۳۵۲/۰۹/۱۹
نمايندگان كنسولي دولت شاهنشاهي ايران در كشورهاي خارج ميتوانند بمدت دو سال وسيله هيئتهاي مذكور در ماده 25 قانون خدمت‌وظيفه عمومي بوضع مشمولان اين ماده كه تا تاريخ تصويب اين تبصره در كشورهاي خارج بوده‌اند رسيدگي نمايند.
ماده 23
مشمولاني كه طبق مقررات اين قانون سالم تشخيص داده شوند و خود را بلامانع معرفي نمايند بخدمت اعزام خواهند شد.
ماده 24 (اصلاحي 10ˏ11ˏ1400) اصلاحی ۱۴۰۰/۱۱/۱۰
بوضع مشمولاني كه ادعاي تكفل نمايند در مراكز شهرستانها و بخشها وسيله هياتي مركب از اشخاص زير رسيدگي ميشود: الف - بخشدار محل يا جانشين او.
ب
رئيس سازمان وظيفه عمومي محل يا معاون او.
ج
نماينده دادستان شهرستان و در صورت نبودن دادسرا و وجود دادگاه بخش، نماينده دادگاه. د - دو نفر از نمايندگان انجمن شهرستان يا انجمن ده حسب مورد بمعرفي انجمن در صورتيكه وجود داشته باشد.
ماده 25
هيئت رسيدگي در كنسولگري هاي دولت شاهنشاهي ايران در كشورهاي خارج براي رسيدگي بوضع مشمولان مقيمي كه مدعي كفالت هستند از اشخاص زير تشكيل ميشود:
الف
سركنسول يا كنسول يا نماينده آنها.
ب
يكنفر از اتباع ايران مقيم محل بانتخاب سفارت يا كنسولگري.
ج
وابسته نظامي شاهنشاهي و چنانچه وابسته نظامي در محل وجود نداشته باشد يكنفر ديگر از اتباع ايران مقيم محل بانتخاب سفارت يا كنسولگري.
ماده 26 (اصلاحي 26ˏ03ˏ1354) اصلاحی ۱۳۵۴/۰۳/۲۶
در صورتيكه مشمول يا افرادي از بستگان او كه برابر ماده 44 اين قانون مدعي كفالت مشمول نسبت بخود هستند ادعا نمايند كه حقي از آنان تضييع شده است همچنين هر يك از اعضاي هيئت رسيدگي و يا فرمانده رده سازماني بالاتر و يا رئيس اداره وظيفه عمومي ميتوانند با ذكر دليل موجه برأي صادره از هيئت رسيدگي اعتراض نمايند و پرونده مشمول در هيئت رسيدگي تجديدنظر مطرح ميشود و رأي هيئت مزبور به استثناي موارد منطبق با مقررات ماده 29 اين قانون قاطع و غيرقابل اعتراض است. اعتراض برأي سربازي مانع اعزام مشمول بخدمت وظيفه نميباشد مگر اينكه رئيس اداره وظيفه عمومي يا جانشين او اعتراض را موجه تشخيص و دستور عدم اعزام داده باشد.
تبصره
رسيدگي باعتراض آراء صادره از هيئت هاي رسيدگي نمايندگي هاي دولت شاهنشاهي ايران در كشورهاي خارج در صورت تأييد اعتراض از طرف اداره وظيفه عمومي به هيأت تجديدنظر سازمان وظيفه عمومي تهران احاله ميشود.
ماده 27 (اصلاحي 10ˏ11ˏ1400) اصلاحی ۱۴۰۰/۱۱/۱۰
هيئت رسيدگي تجديد نظر در سازمان وظيفه عمومي تهران و مراكز هنگها و گردانهاي مستقل ژاندارمري با شركت اشخاص زير تشكيل ميشود: الف - فرماندار يا معاون او.
ب
در سازمان وظيفه عمومي تهران رئيس سازمان يا جانشين او در هنگها و گردانهاي مستقل ژاندارمري فرمانده هنك [هنگ] يا گردان مستقل يا معاون‌آنها.
ج
دادستان شهرستان يا يكي از دادياران. د - در صورت وجود انجمن شهرستان دو نفر نماينده انجمن شهرستان بمعرفي انجمن.
ماده 28
هر يك از اعضاء هيئتهاي رسيدگي كه نسبت به موضوعي درباره مشمولي در هيأت رسيدگي رأي داده باشد حق شركت در هيأت تجديدنظر براي رسيدگي درباره همان موضوع براي آن مشمول را ندارد.
ماده 29
در صورتيكه حداكثر ظرف دوسال از تاريخ صدور رأي دادگاه تجديدنظر در نتيجه بازرسي معلوم شود نظر هيئت رسيدگي تجديد نظر منطبق با اصول و قوانين جاري نبوده و اهميت آن بحدي باشد كه در وضع مشمول مؤثر باشد پرونده بوسيله رئيس اداره وظيفه عمومي در شورايعالي وظيفه عمومي مركب از اشخاص زير مطرح ميشود و نظر اين شورا قطعي و غير قابل اعتراض است:
الف
رئيس اداره وظيفه عمومي يا معاون او.
ب
يكي از مديران كل وزارت كشور بانتخاب وزير كشور.
ج
يكي از دادياران ديوانعالي كشور بانتخاب دادستان كل كشور. آراء صادر قبل از تصويب اين قانون نيز تا يكسال پس از تصويب اين قانون با رعايت مفاد اين ماده قابل طرح در شوراي عالي وظيفه عمومي است.
ماده 30
در صورتيكه در حين انجام خدمت زير پرچم تغييري در وضع مشمول حاصل شود و مشمول يا يكي از كسان تحت تكفل او ادعاي كفالت كند فرماندهان و رؤساي مربوط مكلفند مراتب را بحوزه هاي وظيفه عمومي يا گروهانهاي اعزام‌كننده مشاراليه اعلام دارند كه در اسرع وقت وضع مشمول در هيئت رسيدگي مطرح و تصميم مقتضي اتخاذ شود.
فصل چهارم
معافيتها
بخش اول
معافيت تحصيلي
ماده 31
دانش آموزان دانشسراهاي مقدماتي و دانش آموزان چهارساله آخر دبيرستانها و هنرآموزان هنرستانها و آموزشگاههاي فني و حرفه‌اي كه ارزش تحصيلي ديپلم آنها از طرف مراجع صلاحيتدار معادل متوسطه كامل شناخته شده و دانش آموزان علوم ديني (طلاب علوم ديني) كه طبق برنامه وزارت آموزش و پرورش تحصيل مي كنند همچنين دانشجويان علوم ديني (طلاب علوم ديني) كه طبق برنامه وزارت علوم و آموزش عالي مشغول تحصيل هستند و دانشجويان و هنرجويان دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي اگر در حين تحصيل بسن مشموليت برسند تا زماني كه به تحصيلات خود ادامه ميدهند از اعزام بخدمت زير پرچم معاف خواهند بود بشرط اينكه سن دانش آموزان و هنرآموزان و دانش آموزان علوم ديني از 22 سال تمام و سن دانشجويان و هنرجويان دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي و دانشجويان علوم ديني از 28 سال تمام و در صورتيكه با رعايت مقررات اين قانون جهت ادامه تحصيل بخارج از كشور عزيمت مينمايند از 29 سال تمام تجاوز نكند. در موارديكه دانش آموزان و دانشجويان بعللي كه خارج از اختيار آنان باشد قادر باتمام تحصيل در سنين مذكور نباشند طبق آئين نامه اجرائي اين بخش ممكن است حداكثر تا دو سال بر سنين مزبور اضافه شود.
تبصره 1
دانشجويان مشغول تحصيل در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي در صورتي ميتوانند از معافيت مذكور در اين ماده برخوردار شوند كه رشته تحصيلي خود را تغيير ندهند مگر اينكه تغيير رشته تحصيلي مورد موافقت وزارت علوم و آموزش عالي قرار گيرد. طي دوره تكميلي يا‌تخصصي بعد از گرفتن درجه دكتري منوط بانجام خدمت زير پرچم است.
تبصره 2
اشخاص زير بواسطه موقعيت خود بشرط آنكه اعتبار مدارك آنان را وزارت علوم و آموزش عالي گواهي نموده باشد از انجام خدمت زير پرچم معاف هستند: الف - حكام شرع مجاز باجتهاد و يا فتوي از مراجع تقليد يا فتوي.
ب
علماء درجه اول مذاهب زرتشتي و كليمي و مسيحي.
تبصره 3
دانش آموزان دوره دوم دبيرستان ها و دانشجوياني كه در تاريخ تصويب اين قانون در دانشكده ها و مؤسسات آموزش عالي مشغول تحصيل هستند تا خاتمه دوره مربوط از شرط سن مذكور در اين ماده مستثني خواهند بود.
تبصره 4
دانشجوياني كه طبق مقررات آئين نامه انضباطي دانشجويان مصوب وزارت علوم و آموزش عالي از تحصيل معلق ميشوند و از طرف دانشگاهها يا دانشكده هاي مستقل و يا مؤسسات آموزش عالي باداره وظيفه عمومي معرفي ميشوند معافيت تحصيلي آنان لغو ميشود و در صورتيكه طبق مقررات اين قانون قادر بانجام خدمت و بلامانع تشخيص داده شوند در اولين نوبت بخدمت اعزام خواهند شد و خدمت زير پرچم خود را با درجه و رتبه سربازي انجام خواهند داد. اين قبيل افراد در دوره آموزش نظامي در صورت ابراز علاقه و شايستگي بنا به پيشنهاد شوراي مركز آموزش نظامي و تصويب فرمانده مربوط كه محل خدمت سازماني وي درجه اميري باشد ميتوانند از مقررات ماده 47 اين قانون استفاده كنند.
تبصره 5 (الحاقي 25ˏ03ˏ1351) الحاقی ۱۳۵۱/۰۳/۲۵
بفارغ التحصيلان دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي بشرح زير براي ادامه تحصيل در خارج از كشور اجازه خروج و معافيت تحصيلي بشرط سپردن تعهد مراجعت به كشور داده ميشود: الف - فارغ التحصيلان رتبه اول.
ب
فارغ التحصيلاني كه طبق ضوابط وزارت علوم و آموزش عالي ممتاز شناخته ميشوند.
ج
تعدادي از دارندگان ليسانس كه در رشته هاي مورد نظر وزارت علوم و آموزش عالي تحصيل نمايند. در كليه موارد فوق بايد شرايط و ضوابط همچنين رشته هاي تحصيلي مورد نظر كه آئين نامه آن از طرف وزارت علوم و آموزش عالي و اداره وظيفه عمومي پيشنهاد و بتصويب هيئت وزيران ميرسد رعايت گردد. تبصره 6(الحاقي 14ˏ03ˏ1354) - ادامه تحصيل افراد مذكور در بندهاي الف و ب مندرج در تبصره 5 اين ماده در داخل كشور نيز قبل از انجام خدمت زير پرچم مجاز خواهد بود.
ماده 32
صدور كارت معافيت تحصيلي دانش آموزان و هنرجويان و دانشجويان موكول بگواهي اشتغال بتحصيل آنان از طرف مقامات مسئول بوده و مدت اعتبار آن يكسال تمام است.
ماده 33
دانش آموزان و هنرجويان و دانشجويان مشمول بمحض ترك تحصيل يا فراغ از تحصيل يا رسيدن بسن مندرج در ماده 31 اين قانون با‌رعايت مفاد تبصره هاي آن بايد براي انجام خدمت زير پرچم خود را معرفي كنند. مقامات مسئول مكلفند صورت اسامي اين قبيل مشمولان را با ذكر مشخصات كامل و نشاني و رشته تحصيلي بطور انفرادي بدون تأخير بسازمان وظيفه عمومي محل ارسال دارند.
تبصره 1
مشمولاني كه با داشتن معافيت تحصيلي در خارج از كشور تحصيل ميكنند بمحض ترك تحصيل يا فراغ از تحصيل موظفند حداكثر ظرف يكسال از تاريخ فراغ از تحصيل يا ترك تحصيل خود را بسازمان وظيفه عمومي مربوط در داخل كشور معرفي كنند.
تبصره 2
مقامات مسئول حسب مورد موظفند ارزش تحصيلي اين قبيل مشمولان را از تاريخ تسليم مدارك حداكثر ظرف دوماه تعيين و به آنان تسليم و مراتب را باداره وظيفه عمومي اعلام كنند.
ماده 34
مشمولان ديپلمه كه با داشتن برگ آماده بخدمت يا برگ معافيت موقت از خدمت زير پرچم در مسابقه ورودي يكي از دانشگاهها يا مؤسسات آموزش عالي داخل كشور قبول شده و قبل از انقضاء مدت اعتبار برگ آماده بخدمت يا برگ معافيت مزبور مشغول تحصيل شوند تا زمانيكه به تحصيل اشتغال دارند ميتوانند از معافيت تحصيلي استفاده نمايند مشروط بر اينكه داراي غيبت غيرموجه نباشند. اين معافيت فقط براي يكبار داده خواهد شد.
ماده 35
فارغ التحصيلان ديپلمه در صورتيكه از نظر مقررات اين قانون و بنا بگواهي وزارت علوم و آموزش عالي حائز شروط اشتغال بتحصيل در خارج از كشور باشند ميتوانند با استفاده از مقررات معافيت تحصيلي براي ادامه تحصيل بخارج از كشور مسافرت كنند.
ماده 36
اشخاصي كه از تاريخ تصويب اين قانون قبل از سن احضار بخدمت زير پرچم بدون رعايت مقررات ماده 35 اين قانون بخارج از كشور عزيمت نمايند و به تحصيل مشغول شوند در موقعي كه بسن مشموليت برسند بآنها معافيت تحصيلي داده نخواهد شد.
تبصره 1
فرزندان ايرانيان مقيم خارج از كشور و فرزندان مأموران ثابت دولت شاهنشاهي در خارج از كشور همچنين كسانيكه قانوناً تحت‌ولايت يا كفالت قانوني آنها هستند از مقررات اين ماده مستثني خواهند بود.
تبصره 2
كسانيكه بخواهند فرزندان خود را از دوره دوم دبيرستان و يا پس از خاتمه دوره راهنمائي تحصيل و قبل از رسيدن بسن مشموليت براي ادامه تحصيل بخارج از كشور اعزام دارند بايد قبلا براي تأييد صلاحيت مالي و اخلاقي بكميسيوني مركب از نمايندگان نخست وزيري و وزارت علوم و آموزش عالي و وزارت كشور و وزارت آموزش و پرورش و اداره وظيفه عمومي كه بلافاصله پس از تصويب اين قانون تشكيل ميشود مراجعه كنند و در صورتيكه اكثريت اعضاء حاضر كميسيون مزبور صلاحيت آنها را مورد تأئيد قرار دهند اين قبيل دانش آموزان نيز ميتوانند از معافيت تحصيلي براي ادامه تحصيل در خارج از كشور استفاده نمايند. همچنين كسانيكه قبل از تصويب اين قانون در خارج از كشور اعم از اينكه در دبستانها و دبيرستانها و دانشكده ها مشغول تحصيل باشند تا خاتمه تحصيلات خود طبق مقررات اين قانون از معافيت تحصيلي استفاده خواهند كرد.
ماده 37
آئين نامه اجرائي مواد اين بخش از طرف وزارتخانه هاي كشور - جنگ - آموزش و پرورش و علوم و آموزش عالي و سازمان اوقاف و اداره وظيفه عمومي تهيه و بموقع اجرا گذاشته خواهد شد.
بخش دوم
معافيت پزشگي [پزشكي]
ماده 38 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) منسوخ ۱۳۹۹/۰۸/۰۵
مشمولان خدمت وظيفه عمومي از نظر وضع مزاجي و استعداد جسمي و رواني بسه دسته بشرح زير تقسيم ميشوند: دسته يكم - كسانيكه از نظر استعداد جسمي و رواني سالم و قادر بانجام خدمت هستند. دسته دوم - كسانيكه بعلت ضعف مزاج و يا ابتلاء به بيماري موقتاً قادر بانجام خدمت زير پرچم نيستند. دسته سوم - مشمولانيكه بعلت نقص عضو يا ابتلاء به بيماري جسمي و يا رواني بطور دائم قادر بانجام خدمت زير پرچم نيستند.
تبصره 1
نحوه طبقه‌بندي مشمولان و طرز معاينه و ضوابط معافيت پزشگي [پزشكي] آنها بموجب آئين نامه معاينه پزشگي [پزشكي] مشمولان خدمت وظيفه‌عمومي خواهد بود كه وسيله بهداري ارتش تهيه ميشود و بتصويب وزارت كشور و وزارت جنگ خواهد رسيد.
تبصره 2
هر گاه مشمولان فارغ التحصيل بالاتر از ديپلمه بعلل جسمي قادر بانجام خدمت زير پرچم در نيروهاي مسلح شاهنشاهي نباشند ولي با در نظر گرفتن تخصص آنان بتوانند از عهده انجام خدمت در ديگر سازمانهاي مندرج در ماده 4 اين قانون برآيند براي خدمت در سازمانهاي مذكور اعزام خواهند شد. اين قبيل مشمولان آن قسمت از برنامه آموزش عملي نظامي را كه با تشخيص كميسيون پزشگي [پزشكي] مراكز آموزشي و فرهنگي نيروهاي مسلح شاهنشاهي با‌سلامت آنان منافات داشته باشد انجام نخواهند داد.
ماده 39 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) منسوخ ۱۳۹۹/۰۸/۰۵
درباره مشمولانيكه بعلت ضعف مزاج يا ابتلاي به بيماري موقتاً قادر بانجام خدمت زير پرچم نباشند بترتيب زير رفتار ميشود: الف - بمشمولان عادي (كمتر از ديپلمه) برگ معافيت دائم از خدمت در زمان صلح داده ميشود.
ب
بمشمولان ديپلمه و بالاتر بمنظور درمان، يكسال معافيت داده ميشود. اين قبيل مشمولان در پايان سال مجدداً معاينه ميشوند و اگر‌قادر بانجام خدمت تشخيص داده نشوند يكسال ديگر معافيت داده ميشود و در پايان سال دوم در صورتيكه باز قادر بانجام خدمت تشخيص داده‌نشوند معافيت دائم از خدمت در زمان صلح داده خواهد شد.
تبصره 1
سازمانها و مؤسسات درماني عمومي خيريه يا دولتي موظفند اين قبيل مشمولان را كه بسازمانها و مؤسسات مذكور مراجعه كنند‌مجاناً معالجه كنند.
تبصره 2
در زمان جنگ يا بسيج همگاني ميتوان افرادي را كه در زمان صلح بعلل پزشگي [پزشكي] يا تكفل از خدمت زير پرچم معاف شده‌اند نيز بخدمت احضار كرد.
ماده 40 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) منسوخ ۱۳۹۹/۰۸/۰۵
بمشمولان دسته سوم مذكور در ماده 38 اين قانون بلافاصله بعد از معاينه پزشگي [پزشكي] معافيت دائم از خدمت داده ميشود.
ماده 41 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) منسوخ ۱۳۹۹/۰۸/۰۵
معاينه مشمولان وسيله دو نفر پزشك از نيروهاي مسلح شاهنشاهي انجام ميشود و در صورت نبودن پزشكان نيروهاي مسلح شاهنشاهي از پزشكان غير نظامي كه صلاحيت آنان وسيله بهداري محل تائيد شده باشد استفاده خواهد شد.
تبصره
در صورت نبودن دو پزشك در محل براي معاينه مشمولان از يك پزشك استفاده خواهد شد ولي اظهار نظر در مورد معافيت پزشكي مشمولان عادي با نظر سه پزشك (باتفاق يا اكثريت) و اظهار نظر درباره معافيت مشمولان فارغ‌التحصيل ديپلمه و بالاتر اعم از معافيت موقت يا دائم با‌نظر شوراهاي پزشكي نيروهاي مسلح شاهنشاهي انجام ميشود.
ماده 42 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) منسوخ ۱۳۹۹/۰۸/۰۵
چنانچه رئيس اداره وظيفه عمومي ظرف دو سال بنحوي اطمينان حاصل نمايد كه مشمولي با تقلب و دسيسه در معاينه پزشكي معافيت اخذ كرده و يا بر خلاف اين قانون و آئيننامه معاينه پزشكي از خدمت زير پرچم معاف و يا سرباز تشخيص داده شده از اين قبيل مشمولان در‌شوراي عالي پزشكي كه حداقل از پنج نفر پزشكان نيروهاي مسلح شاهنشاهي در تهران تشكيل ميگردد معاينه مجدد بعمل خواهد آمد و نظر اين‌شورا قاطع و غير قابل اعتراض است.
ماده 43 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) منسوخ ۱۳۹۹/۰۸/۰۵
افسران و درجه‌داران و دانشجويان و دانش‌آموزان و افراد وظيفه در صورتيكه در حين خدمت زير پرچم مبتلا بنقص عضو يا بيماريهائي شوند كه مدت معالجه آنها بيش از سه ماه بطول انجامد و مشمول معافيتهاي مندرج در آئيننامه معاينه پزشكي نباشند در صورتيكه طبق‌نظر شوراي پزشكي بيمارستانهاي نيروهاي مسلح شاهنشاهي قادر بادامه خدمت نباشند از انجام بقيه خدمت زير پرچم معاف و علاوه بر استفاده از‌مزاياي قانون و آئيننامه بيمه نيروهاي مسلح شاهنشاهي براي ادامه درمان بسازمانها و مؤسسات درماني عمومي خيريه يا دولتي معرفي و اعزام‌خواهند شد.
بخش سوم
معافيت كفالت
ماده 44 (منسوخه 02ˏ08ˏ1403) منسوخ ۱۴۰۳/۰۸/۰۲
اشخاص زير كفيل شناخته ميشوند. الف (منسوخه 02ˏ08ˏ1403) - مشمولان كفيل منحصر بفرد مادر فاقد شوهر و بضاعت و شغل. ب (منسوخه 02ˏ08ˏ1403) - مشمولان كفيل منحصر بفرد معاش پدر از كار افتاده و بي بضاعت. ج (منسوخه 02ˏ08ˏ1403) - مشمولاني كه بتنهائي عهده دار معيشت برادر صغير و يا از كار افتاده و بي بضاعت خود باشند. د (منسوخه 02ˏ08ˏ1403) - مشمولاني كه بتنهائي عهده دار معيشت خواهر صغير يا فاقد شوهر و بضاعت و شغل باشند. ه(منسوخه 02ˏ08ˏ1403) ـ - مشمولاني كه بتنهائي عهده دار معيشت جد و يا جده از كار افتاده و بي بضاعت باشند. و (منسوخه 02ˏ08ˏ1403) - فرزند ذكور منحصر بفرد هر مرد يا زني كه سن يكي از آنها از 60 سال تجاوز نموده باشد. ز (منسوخه 02ˏ08ˏ1403) - مشمولان ديپلمه و فوق ديپلم همچنين مشمولان ليسانسيه و بالاتر كه در تاريخ تصويب اين قانون به ترتيب 30 و 35 سال يا بيشتر داشته و داراي زن يا فرزند باشند. ح (منسوخه 02ˏ08ˏ1403) - مشمولان عادي كه در تاريخ تصويب اين قانون 23 سال يا بيشتر داشته و قبل از مهرماه 1349 ازدواج كرده و داراي زن يا فرزند باشند.
تبصره 1
مشمولاني كه قبل از تصويب اين قانون از معافيتهاي مقرر در ماده 63 قانون خدمت وظيفه عمومي مصوب اسفندماه 1321 و ماده اصلاحي همان قانون مصوب اسفندماه 1327 استفاده نموده اند كماكان از معافيت مربوط بر طبق قوانين مزبور استفاده خواهند كرد.
تبصره 2
مشمولاني كه براي انجام خدمت وظيفه عمومي احضار ميشوند در صورتيكه در تاريخ هاي معينه بدون عذر موجه خود را معرفي نكنند علاوه بر اينكه تحت تعقيب كيفري قرار ميگيرند از معافيت موضوع اين ماده نيز محروم ميشوند مگر اينكه در موقع احضار و در طول مدت غيبت و حين رسيدگي حائز شروط معافيت كفالت بوده باشند در اينصورت اين قبيل مشمولان از معافيت كفالت استفاده مينمايند و از تعقيب جزائي نيز معاف خواهند بود.
تبصره 3 (منسوخه 02ˏ08ˏ1403) منسوخ ۱۴۰۳/۰۸/۰۲
بي بضاعت بكسي اطلاق ميشود كه درآمد لازم براي تأمين معيشت خود نداشته باشد ضابطه تعيين درآمد براي اعاشه تحت الكفاله هر يك از طبقات مشمولان بشرح زير خواهد بود:
الف
در مورد مشمولان عادي برابر حقوق خالص دريافتي سرباز داوطلب.
ب
در مورد مشمولان ديپلمه و فوق ديپلم برابر حقوق خالص دريافتي گروهبان يكم وظيفه.
پ
در مورد مشمولان ليسانسه و بالاتر برابر حقوق خالص دريافتي ستوان دوم وظيفه.
تبصره 4 (منسوخه 02ˏ08ˏ1403) منسوخ ۱۴۰۳/۰۸/۰۲
از كار افتاده بكسي اطلاق ميشود كه از نظر جسمي يا رواني قادر بتأمين معيشت خود از طريق انجام كار يا حرفه اي كه بدانوسيله امرار معاش ميكرده نباشد و بكار ديگري اشتغال نداشته باشد.
تبصره 5
مشمولاني كه ادعاي كفالت ميكنند ميتوانند مدارك لازم را تا دو ماه پيش از سال احضار بسازمان وظيفه عمومي محل سكونت خود تسليم كنند. تحقيقات لازم نسبت بادعاي كفالت اين قبيل مشمولان و همچنين تصديق صحت مندرجات استشهاد و مدارك آنها در مورد عائله تحت تكفل و درآمد آنان در نقاطي كه شهرباني وجود دارد با مأمورين شهرباني و در صورت نبودن شهرباني با مأمورين ژاندارمري است. هر گاه مأموري بر خلاف حقيقت تصديقي كند كه موجبات صدور رأي كفالت مشمول يا موجبات اعزام بخدمت او را من غير حق فراهم سازد طبق مقررات اين قانون تعقيب خواهد شد.
ماده 45
با مشمولاني كه كفيل شناخته شوند بترتيب زير رفتار ميشود: الف - بمشمولاني كه كمتر از ديپلم كامل دبيرستان داشته باشند همچنين بمشمولان موضوع بند و و بند ز ماده 44 معافيت دائم داده ميشود. ب - بمشمولاني كه داراي ديپلم كامل دبيرستان يا بالاتر باشند يكسال معافيت داده ميشود و در پايان سال اول بوضع كفالت اين قبيل مشمولان مجدداً رسيدگي ميشود در صورتي كه در وضع كفالت آنان تغييري حاصل نشده باشد يكسال ديگر بآنان معافيت داده ميشود و در پايان سال دوم بوضع آنان رسيدگي و در صورت عدم تغيير وضع كفالت برگ معافيت دائم از خدمت در زمان صلح به آنان داده ميشود. ج - در صورتيكه مشمولان موضوع بند ب اين ماده زائد بر احتياج باشند در همان سال اول بآنان نيز معافيت دائم از خدمت در زمان صلح داده ميشود.
فصل پنجم
آموزش نظامي مشمولان خدمت وظيفه عمومي و درجات و حقوق و مزاياي انان
ماده 46
كليه مشمولان داراي ديپلم كامل دبيرستان و بالاتر طبق برنامه و مدت آموزشي كه از طرف وزارت جنك [جنگ] و ساير سازمانهاي مذكور در ماده 4 تنظيم ميگردد دوره آموزشي مقدماتي نظامي را طي خواهند كرد.
تبصره 1
در مورد مشمولان داراي ديپلم كامل دبيرستان و فوق ديپلم در صورتيكه تعداد آنان بيش از نيازمندي كادر درجه داري در سازمانهاي مذكور در ماده 4 اين قانون باشد تعداد لازم طبق ترتيبي كه در آئين نامه اجرائي اين قانون تعيين خواهد شد انتخاب و بقيه مانند مشمولان عادي جهت انجام خدمت زير پرچم بمراكز آموزشي وظيفه تحويل ميشوند.
تبصره 2 (اصلاحي 27ˏ08ˏ1358) اصلاحی ۱۳۵۸/۰۸/۲۷
دارندگان ديپلم كامل دبيرستان و فوق ديپلم كه مانند مشمولان عادي بخدمت سربازي وطيفه اعزام ميشوند از 2500 ريال حقوق ماهانه استفاده خواهند نمود. تبصره 3 (الحاقي 29ˏ03ˏ1355) - چنانچه سربازان مشمول تبصره 2 اين ماده بدرجات سرباز يكمي يا سرجوخگي نائل گردند حقوق آنان بترتيب زير پرداخت خواهد شد: سرباز يكم 3000 ريال سرجوخه 13500 ريال.
ماده 47
مشمولان ديپلم و فوق ديپلم پس از طي دوره آموزشي مقدماتي نظامي و موفقيت در آزمايشهاي مربوط در صورتيكه از لحاظ جسمي - رواني - اخلاقي و امنيتي شايستگي داشته باشند براي طي دوره آموزشي درجه داري وظيفه اعزام و پس از موفقيت در طي دوره مزبور بر حسب معدل آزمايشهاي نهائي و احتياجات نيروهاي مسلح شاهنشاهي و ساير سازمانهاي مذكور در ماده 4 بيكي از درجات گروهباني وظيفه مفتخر خواهند شد.
تبصره
در صورتيكه مشمولان مذكور در اين ماده در آزمايشهاي مربوط مردود شوند و يا طبق نظر شوراي مركز آموزش فاقد صلاحيت تشخيص داده شوند بقيه خدمت زير پرچم را با درجه افرادي وظيفه انجام خواهند داد.
ماده 48
مشمولان ليسانسيه و بالاتر پس از طي دوره آموزشي مقدماتي نظامي و موفقيت در آزمايشهاي آن در صورتيكه از لحاظ جسمي -رواني - اخلاقي و امنيتي شايستگي داشته باشند براي طي دوره آموزش افسري وظيفه اعزام و پس از طي دوره مزبور و موفقيت در آزمايشهاي آن دارندگان دانشنامه دكترا بدرجه ستوان يكمي و سايرين به درجه ستوان دومي وظيفه مفتخر خواهند شد. دانشجوياني كه قبل از تصويب اين قانون مشغول گذراندن دوره آموزش نظامي در اثناء تحصيل شده اند يا براي طي آن نام نويسي كرده‌اند در صورت موفقيت در آزمايش از طي دوره آموزش مقدماتي نظامي معاف خواهند بود و در مدت آموزش اردوئي تابع قوانين و مقررات كيفري و انضباطي ارتش شاهنشاهي هستند.
تبصره 1
در صورتيكه مشمولان موضوع اين ماده در آزمايشهاي دوره مقدماتي نظامي مردود شوند و يا طبق نظر شوراي مركز آموزشي از لحاظ جسمي - رواني و اخلاقي صلاحيت طي دوره افسري را نداشته باشند براي طي دوره درجه داري اعزام و طبق مقررات ماده 47 اينقانون با آنان رفتار خواهد شد.
تبصره 2
در صورتيكه مشمولان موضوع اين ماده در آزمايشهاي دوره آموزشي افسري وظيفه مردود گردند يا از لحاظ جسمي - رواني و اخلاقي فاقد صلاحيت نيل بمقام افسري بر حسب تشخيص شوراي مركز آموزش مربوط باشند بقيه خدمت زير پرچم را در يكي از درجات استواري وظيفه انجام خواهند داد.
تبصره 3
در صورتيكه مشمولان موضوع اين ماده در هر يك از مراحل آموزشي بعلل امنيتي فاقد صلاحيت نيل بمقام افسري تشخيض [تشخيص] داده شوند بقيه خدمت زير پرچم را مانند افراد وظيفه انجام خواهند داد.
ماده 49
درجه داران و افراد وظيفه كه پس از انجام حداقل ششماه خدمت طبق تشخيص فرماندهان يا رؤساء مربوط ممتاز و برجسته تشخيص داده شوند در صورت موفقيت در آزمايش بدرجات بالاتر مفتخر و بقيه خدمت زير پرچم را با درجه جديد انجام ميدهند. نحوه اجراي مقررات اين ماده و مواد 46 و 47 و 48 در آئين نامه اجرائي اين قانون تعيين خواهد شد.
ماده 50
افسران و درجه داران احتياط و ذخيره كه براي طي دوره هاي آموزشي فراخوانده ميشوند پس از طي دوره هاي آموزشي لازم و موفقيت در آزمايشهاي مربوط در صورت ابراز لياقت و شايستگي برابر مقررات آئين نامه اجرائي اين قانون بترفيع درجه تا سرهنگي نايل خواهند شد.
ماده 51
اعطاي درجه افسري بمشمولان خدمت وظيفه عمومي همچنين تنزل درجه افسران وظيفه طبق مقررات مواد قبل با تصويب اعليحضرت همايون شاهنشاه بزرگ ارتشتاران و درج در فرمان همگاني ارتش شاهنشاهي (در مورد افسران وظيفه اي كه خدمت مقرر را در ارتش شاهنشاهي و ساير سازمانهاي مذكور در ماده 4 انجام ميدهند) و درج در فرمان همگاني ژاندارمري كل كشور (در مورد افسران وظيفه مربوط) خواهد بود.
تبصره
تنزل درجه افسران وظيفه در زمان جنك [جنگ] در اختيار فرماندهي است كه قانوناً اختيار صدور امر تعقيب را دارند.
ماده 52 (اصلاحي 19ˏ09ˏ1352) اصلاحی ۱۳۵۲/۰۹/۱۹
اعطاي درجات درجه‌داري و افرادي بمشمولان خدمت وظيفه عمومي در هر يك از مراحل خدمت وظيفه همچنين تنزيل درجه آنان از‌اختيارات فرماندهان و رؤساي مربوط با رعايت مقررات ماده 19 قانون استخدام نيروهاي مسلح شاهنشاهي ايران خواهد بود و در مورد تنزيل درجه‌موافقت كميسيون مذكور در ماده 53 اين قانون ضروري ميباشد.
ماده 53 (اصلاحي 19ˏ09ˏ1352) اصلاحی ۱۳۵۲/۰۹/۱۹
بافسران وظيفه در صورتيكه در هر يك از دوره‌هاي خدمتي شئون و خصائل درجه خود را بتشخيص كميسيوني مركب از پنج نفر از‌افسران قسمت مربوط و تأييد فرمانده يا رئيس قسمت (از مقامات سرتيپي و بالاتر) از دست بدهند با تصويب اعليحضرت همايون شاهنشاه بزرگ ارتشتاران و درج در فرمان همگاني ارتش شاهنشاهي حسب مورد و اهميت موضوع تا رتبه سربازي تنزيل درجه داده خواهد شد و بقيه خدمت وظيفه را در كليه دوره‌ها با درجه و حقوق و مزاياي رتبه تنزيل يافته انجام خواهند داد. ماده 53 مكرر (الحاقي 01ˏ02ˏ1354) - در صورتي كه افسران سپاهي انقلاب در حين انجام خدمت زير پرچم مرتكب عملي شوند كه كميسيون متشكل از:
الف
معاون فرمانده نيروي زميني شاهنشاهي.
ب
مدير كل سپاه مربوط.
ج
دادستان ارتش يا معاون قضائي او.
د
دادستان دادگاه اداري وزارتخانه مربوط.
ه
رئيس اداره يا مسئول امور انضباطي سپاه مربوط. آنرا خلاف شئون و خصال افسري تشخيص دهد به پيشنهاد كميسيون مزبور گزارشي به پيشگاه اعليحضرت همايون شاهنشاه بزرگ ارتشتاران تقديم و پس از تصويب در فرمان همگاني ارتش شاهنشاهي درج و تا درجه سربازي تنزيل درجه داده ميشوند. تخلفات درجه داران سپاهي انقلاب در مواردي كه مستلزم تنزيل درجه ميباشد در كميسيوني با شركت نمايندگان مقامات مذكور در ماده فوق مطرح و پيشنهادات كميسيون با تصويب معاون فرمانده نيروي زميني شاهنشاهي قابل اجراء خواهد بود. افسران و درجه داران سپاهي انقلاب در صورت تنزيل درجه بقيه خدمت را با حقوق و مزاياي درجه جديد انجام خواهند داد و هر گاه به پائين تر از‌گروهبان سومي تنزيل درجه يابند براي انجام بقيه خدمت به يكي از پادگانهاي نظامي معرفي خواهند شد.
ماده 54
ميزان حقوق و مزاياي ماهانه افسران - درجه داران - دانشجويان و دانش آموزان و افراد وظيفه بشرح زير خواهد بود: الف - حقوق و مزاياي ماهانه افسران و درجه داران وظيفه معادل حقوق و مزاياي ماهانه افسران و درجه داران كادر ثابت جز آنچه كه بموجب قوانين فقط بافسران و درجه داران كادر ثابت تعلق ميگيرد. ب - حقوق ماهانه دانشجويان وظيفه كه دوره آموزش افسري را طي مينمايند معادل حقوق ماهانه دانشجويان آموزشگاه افسري جزء. ج - حقوق ماهانه دانش آموزان و دانشجويان در مدت آموزش مقدماتي نظامي و حقوق ماهانه دانش آموزان آموزشگاه درجه داري وظيفه در مدت آموزش تخصصي معادل حقوق ماهانه آموزشگاه درجه داري كادر ثابت. د - حقوق ماهانه افراد وظيفه بميزاني كه هر سال در بودجه وزارت جنك [جنگ] پيش بيني ميشود.
تبصره
افسران و استواران و گروهبانان وظيفه در مدت خدمت از لباس مقرر در قانون نيروهاي مسلح شاهنشاهي استفاده خواهند كرد.
ماده 55
افسران و درجه داران وظيفه در صورت اعزام بمأموريت يا انتقال يا خدمت در مناطق بد آب و هوا مشمول مقررات فوق العاده و مراياي [مزاياي] مربوط بافسران و درجه داران كادر ثابت خواهند بود و در صورتيكه در يگانها و قسمتهائي كه پرسنل كادر ثابت آنها از مزاياي قانوني خاص استفاده ميكنند مشغول خدمت شوند در شرايط مشابه از مزاياي مزبور استفاده خواهند كرد.
تبصره (الحاقي 19ˏ04ˏ1356) الحاقی ۱۳۵۶/۰۴/۱۹
بافسران و درجه داران وظيفه كه بنا به تقاضاي شخصي منتقل مي شوند هزينه سفر و فوق العاده انتقال تعلق نميگيرد.
فصل ششم
احضار در مراحل احتياط و ذخيره
ماده 56
وزارت جنگ ميتواند يك يا چند طبقه از افسران و درجه داران و افراد وظيفه كه خدمت زير پرچم را انجام داده اند و در دوره هاي احتياط و ذخيره خدمت وظيفه عمومي هستند براي تجديد يا تكميل آموزش نظامي يا بسيج بخدمت فراخوانده و پس از پايان آموزش يا رفع احتياج آنان را مرخص نمايد. نحوه احضار و مهلت معرفي فراخواندگان همچنين كسانيكه بعلل ناشي از وضع جسماني يا اجتماعي يا مشاغل آنان ممكن است از فراخوانده شدن براي تجديد يا تكميل آموزش نظامي معاف شوند در آئين نامه اجرائي اين قانون تعيين خواهد شد.
ماده 57
هزينه رفت و آمد افسران و درجه داران و افراد وظيفه اي كه براي تجديد يا تكميل آموزش نظامي يا بسيج فراخوانده ميشوند بعهده وزارت جنگ ميباشد. در موارديكه رفت و آمد بوسيله بنگاههاي راه آهن و كشتيراني دولتي امكان پذير باشد فراخواندگان با ارائه مدارك لازم كه در آئين نامه اجرائي اين قانون پيش بيني ميشود بطور رايگان از وسائل مزبور استفاده خواهند كرد.
ماده 58
فراخواندگان براي تجديد يا تكميل آموزش در صورتيكه كارمند يكي از وزارتخانه ها و مؤسسات دولتي يا وابسته بدولت يا بخش خصوصي باشند با حفظ شغل مربوط حقوق و مزاياي خود را از همان وزارتخانه يا مؤسسه يا بخش خصوصي دريافت خواهند داشت در غير اينصورت در مدت آموزش حقوقي معادل حقوق افسران و درجه داران و افراد هم درجه كادر ثابت از بودجه وزارت جنگ بآنان پرداخت ميشود.
ماده 59
فراخواندگان براي بسيج در مدت بسيج حقوقي معادل حقوق افسران و درجه داران و افراد هم درجه كادر ثابت از بودجه وزارت جنگ دريافت خواهند داشت.
فصل هفتم
غيبت مشمولان وظيفه عمومي و جرائم و مجازاتها
بخش اول
غيبت مشمولان خدمت وظيفه عمومي
ماده 60
مشمولان خدمت وظيفه عمومي كه براي رسيدگي يا اعزام احضار شده و در مهلت يا موعد مقرر كه از طرف اداره وظيفه عمومي اعلام ميشود خود را معرفي نكنند همچنين مشمولاني كه معافيتهاي موقت دريافت داشته و پس از انقضاء مدت اعتبار ظرف يكماه براي تجديد رسيدگي خود را معرفي نكنند غائب شناخته شده و پس از معرفي يا دستگيري در صورتيكه طبق مقررات اين قانون قادر به خدمت و بلامانع تشخيص داده شوند بخدمت اعزام ميشوند و پس از انجام خدمت زير پرچم در صورت اعلام اداره وظيفه عمومي باتهام غيبت آنان در مراجع دادگستري رسيدگي ميشود چنانچه داراي عذر موجه نباشند بزندان تأديبي از يك تا دو سال محكوم خواهند شد. كسانيكه بخدمت اعزام نگردند و يا انتخاب نشوند بلافاصله براي رسيدگي باتهام غيبت آنان بمراجع دادگستري معرفي و در صورت نداشتن عذر موجه به مجازات مذكور محكوم خواهند شد.
تبصره 1 (منسوخه 05ˏ08ˏ1399) منسوخ ۱۳۹۹/۰۸/۰۵
مشمولان غائب ديپلمه و بالاتر در صورتيكه پس از حضور يا دستگيري در معاينه پزشكي معاف موقت تشخيص داده شوند براي‌درمان بسازمانها و مؤسسات درماني عمومي خيريه يا دولتي معرفي ميشوند و بعد از انقضاء مهلت معافيت بر حسب اينكه قادر بانجام خدمت يا‌معاف دائم تشخيص داده شوند بخدمت اعزام يا معاف خواهند شد.
تبصره 2
مشمولاني كه معافيت تكفل دريافت داشته و پس از انقضاء مدت معافيت خود را ظرف يكماه براي تجدبد [تجديد] رسيدگي معرفي نكرده باشند پس از حضور يا دستگيري بكفالت آنها رسيدگي ميشود. در صورتيكه در مدت غيبت در وضع تكفل آنان تغييري حاصل نشده و مشمولان در حال كفالت باشند از معافيت كفالت استفاده كرده و از تعقيب كيفري معاف خواهند شد.
تبصره 3
مشمولان غائب داخل كشور چنانچه تا يكسال و آنهائيكه در خارج از كشور ميباشند چنانچه تا دو سال بعد از تاريخ تصويب اين قانون براي رسيدگي بوضع مشموليتشان بسازمان هاي وظيفه عمومي مراجعه نمايند از مجازات غيبت معاف خواهند شد.
تبصره 4
هر گونه مقررات (باستثناي مقررات كيفري) كه بمنظور جلوگيري از غيبت مشمولان ضروري تشخيص داده شود از طرف وزارت كشور با موافقت وزارتخانه هاي مربوط تهيه و پس از تصويب هيئت وزيران بموقع اجرا گذارده خواهد شد.
ماده 61
مشمولان غائبي كه بخدمت زير پرچم اعزام ميشوند در صورتيكه در حين خدمت زير پرچم حسن رفتار و اخلاق از آنان مشاهده شود و يا در عمليات جنگي ابراز شجاعت و فداكاري نمايند و مراتب مورد گواهي فرمانده مربوط كه درجه محل سازماني آن اميري باشد واقع گردد از تعقيب‌كيفري مربوط باتهام غيبت معاف خواهند شد.
بخش دوم
جرائم و مجازات ها
ماده 62
كسانيكه با تقلب موجبات معافيت خود يا ديگران را از خدمت وظيفه عمومي فراهم سازند در دادگاه نظامي باتهام آنها رسيدگي شده به ششماه تا دو سال حبس عادي محكوم خواهند شد و در صورتيكه ارتكاب جرم در زمان جنك [جنگ] باشد بدو تا پنجسال حبس مجرد محكوم ميشوند هرگاه بموجب قوانين جاري اعمال ارتكابي آنها عناوين خاص ديگري داشته كه مستلزم كيفر شديدتري باشد در اينصورت بكيفر اشد محكوم ميشوند.
تبصره
مراد از تقلب مذكور در اين ماده عبارت است از ارتكاب اعمالي كه موجبات معافيت مشمول را من غير حق فراهم يا وسائل آن را تسهيل كند از قبيل اخذ شناسنامه مجدد - استفاده از شناسنامه ديگران - اعمال نفوذ - دادن شهادت كذب - گواهي بر خلاف واقع - مكتوم داشتن حقيقت و تحريك كردن و فريب دادن مشمول و نظاير آنها.
ماده 63
اشخاصي كه بمنظور اجراي مقررات اين قانون وظايفي بعهده آنان محول شده است اعم از مسئولان و كارمندان اداره وظيفه عمومي و ژاندارمري و شهرباني و سازمانهاي تابعه آنان و ساير مأموران وزارتخانه ها و مؤسسات دولتي و نمايندگان انجمنهاي شهرستان و ده و دهداران و كدخدايان چنانچه با سوء نيت موجبات معافيت يا اعزام مشمولي را بخدمت وظيفه عمومي من غير حق فراهم سازند در دادگاه نظامي باتهام آنها رسيدگي شده بحبس عادي از يك تا سه سال محكوم خواهند شد و در صورتيكه عمل در زمان جنك [جنگ] واقع شود بحبس مجرد از دو تا ده سال محكوم خواهند شد.
ماده 64 (منسوخه 27ˏ06ˏ1403) منسوخ ۱۴۰۳/۰۶/۲۷
استخدام مشمولان بطور كلي در وزارتخانه ها و مؤسسات وابسته بدولت و در كارخانه ها و كارگاهها و مؤسسات خصوصي بدون داشتن معافيت دائم ممنوع است مجازات متخلفين (استخدام كنندگان) از شش ماه تا دو سال حبس تأديبي خواهد بود.
تبصره 1
اشتغال بكار مشمولان با برگ معافيت موقت يا دفترچه آماده بخدمت فقط در مدت اعتبار آنها بلامانع است.
تبصره 2
استخدام مشمولان در نيروهاي مسلح شاهنشاهي با رعايت تبصره 3 ماده 8 اين قانون از محدوديت مقرر در اين ماده مستثني است.
ماده 65
آئين نامه هاي اجرائي اين قانون را وزارتخانه هاي كشور و جنگ تهيه و بموقع اجراء ميگذارند.
ماده 66
قانون خدمت نظام وظيفه مصوب سال 1317 و قانون اصلاح قانون مزبور مصوب سال 1321 باستثناي مقررات جزائي مذكور در ماده 155 و آن قسمت از ماده 156 و ساير قوانين و مقررات كه مغاير با اين قانون باشد ملغي است. قانون فوق مشتمل بر شصت و شش ماده و چهل و سه تبصره پس از تصويب مجلس شورايملي در جلسه روز يكشنبه 1350/2/5 در جلسه روز دوشنبه سيزدهم ارديبهشت ماه يكهزار و سيصد و پنجاه شمسي بتصويب مجلس سنا رسيد. رئيس مجلس سنا - جعفر شريف امامي ماده الحاقي (الحاقي 14ˏ09ˏ1358) - بمنظور تأمين نيازمنديهاي نيروهاي مسلح و رفع هرگونه تبعيض، مشمولين ديپلمه نيز مانند مشمولين عادي بخدمت زير پرچم اعزام خواهند شد. ميزان حقوق پرداختي به مشمولين عادي و ديپلمه برابر جداولي خواهد بود كه وزارت دفاع ملي و وزارت كشور با توجه به امكانات مالي دولت تعيين و پس از تأمين اعتبار پرداخت خواهد نمود.
تبصره 1 (اصلاحي 05ˏ08ˏ1399) اصلاحی ۱۳۹۹/۰۸/۰۵
مشمولين (اعم از عادي ـ ديپلمه ـ فوق ديپلمه ـ ليسانسيه و بالاتر) بشرح زير از خدمت زير پرچم در زمان صلح معاف ميگردند:
الف
كليه مشمولين عادي ـ ديپلمه ـ فوق ديپلمه متولدين تا پايان سال 1337.
ب
[نسخ شده است].
ج
[نسخ شده است].
تبصره 2 (الحاقي 14ˏ09ˏ1358) الحاقی ۱۳۵۸/۰۹/۱۴
تاريخ صدور برگ معافيت مشمولان وظيفه موضوع تبصره 1 اين قانون با توجه به شرايط و مقتضيات وسيله وزارتين دفاع ملي و كشور تعيين و به اداره وظيفه عمومي ابلاغ خواهد شد.
تبصره 3 (اصلاحي 20ˏ02ˏ1359) اصلاحی ۱۳۵۹/۰۲/۲۰
مقررات اين قانون از تاريخ 1358/5/7 لازم الاجراء ميباشد.