قانون الحاق دولت جمهوري اسلامي ايران به پروتكل ايمني زيستي

قانون الحاق دولت جمهوري اسلامي ايران‌به پروتكل ايمني زيستي مصوب 1382,05,29

ماده واحده

به دولت جمهوري اسلامي ايران اجازه داده مي‌شود به پروتكل‌ايمني زيستي ملحق شود و اسناد مربوط را مبادله نمايد. بسم‌الله الرحمن الرحيم ‌پروتكل ايمني زيستي كنوانسيون تنوع زيستي مقدمه ‌اعضاي پروتكل ‌كه عضو كنوانسيون تنوع زيستي مي‌باشند كه از اين پس «‌كنوانسيون» ناميده‌ مي‌شود؛ ‌با توجه به بندهاي (3) و (4) ماده (19) و بند (‌ز) ماده (8) و ماده(17) كنوانسيون، ‌با عنايت به تصميم .5II مورخ 17 نوامبر 1995 (26/8/1374) فراهمايي اعضاي‌ كنوانسيون درباره تهيه پروتكل ايمني زيستي به خصوص درباره نقل و انتقال برون مرزي ‌موجودات زنده تغيير شكل يافته كه حاصل فناوري زيستي جديد هستند و ممكن است‌ اثرات زيان‌آوري بر حفظ و استفاده پايدار از تنوع زيستي داشته باشند و تدوين‌ دستورالعمل‌هاي مناسبي براي بررسي توافق از قبل اطلاع داده شده، با تأكيد مجدد بر‌رويكرد احتياطي اصل (15) اعلاميه ريو درخصوص محيط زيست و توسعه، با آگاهي از‌گسترش سريع فناوري زيستي جديد و توجه روزافزون افكار عمومي به اثرات بالقوه ‌زيان ‌آور آن بر تنوع زيستي و نيز در نظر گرفتن خطراتي كه براي سلامت انسان دربر دارد، با‌ تصديق اين كه اگر فناوري زيستي جديد با معيارهاي ايمني مناسب براي سلامت انسان و‌محيط زيست توسعه يافته و مورد استفاده قرار گيرد، توان بالقوه زيادي براي تأمين رفاه بشر‌دارد، با درك اهميت حياتي مراكز مبدأ و مراكز تنوع ژنتيكي براي انسان، با درنظر گرفتن‌ قابليت‌هاي محدود بسياري از كشورها به ويژه كشورهاي در حال توسعه براي مقابله با‌ماهيت و ميزان خطرات بالقوه و شناخته شده مرتبط با موجود زنده تغيير شكال يافته، با ‌تشخيص اين كه موافقتنامه‌هاي تجاري و زيست محيطي بايد براي رسيدن به توسعه پايدار‌به طور متقابل از يكديگر حمايت كنند، با تأكيد بر اين كه اين پروتكل به گونه‌اي تفسير‌نخواهد شد كه به عنوان تغيير در حقوق و تعهدات يك عضو به موجب موافقتنامه‌هاي ‌بين‌المللي موجود بكار رود و با درك اين كه هدف از موارد فوق اين نيست كه اين پروتكل ‌را تابع ديگر موافقتنامه‌هاي بين‌المللي قرار دهد، در موارد زير توافق نموده‌اند:

ماده 1

هدف ‌مطابق با رويكرد احتياطي مندرج در اصل (15) اعلاميه ريو درخصوص محيط‌ زيست و توسعه، هدف اين پروتكل كمك و همياري در جهت تضمين سطح مناسب‌حفاظت در زمينه انتقال، جابجائي و استفاده ايمن از موجودات زنده تغيير شكل يافته‌ است كه حاصل فناوري زيستي جديد هستند و ممكن است با درنظر گرفتن مخاطرات آنها‌ براي سلامت انسان به ويژه نقل و انتقالات برون مرزي اثرات زيان‌آوري بر حفظ و استفاده‌ پايدار از تنوع زيستي داشته باشد.

ماده 2

مقررات عمومي 1 - هر عضو بايد اقدامات حقوقي، اداري و ديگر معيارهاي لازم و مناسب براي‌اجراي تعهدات خود براساس اين پروتكل را اتخاذ نمايد. 2 - اعضاء بايد تضمين كنند كه توسعه، جابجائي، حمل و نقل، كاربرد و رهاسازي‌موجودات زنده تغيير شكل يافته به گونه‌اي انجام مي‌شود كه با درنظر گرفتن مخاطرات آن‌براي سلامت انسان، از خطرات آن براي تنوع زيستي جلوگيري مي‌كند يا آنها را كاهش ‌مي‌دهد. 3 - هيچ چيز در اين پروتكل به هيچ وجه بر حاكميت دولتها بر آبهاي ساحلي‌ شان‌كه طبق قوانين بين‌المللي تعيين شده است و حقوق حاكميت و صلاحيت كه كشورها در‌مناطق انحصاري اقتصادي خود و فلاتهاي قاره‌اي‌شان مطابق با حقوق بين‌الملل دارا‌هستند و اعمال حقوق و آزاديهاي كشتيراني و هوانوردي توسط كشتيها و هواپيماهاي كليه‌ كشورها كه در حقوق بين‌الملل پيش‌ بيني شده و به گونه‌اي كه در اسناد بين‌المللي مربوطه‌ انعكاس يافته است تأثير نخواهد گذاشت. 4 - هيچ چيز در اين پروتكل نبايد به‌ گونه‌اي تفسير گردد كه محدود كننده حق يك‌عضو براي اتخاذ اقدامي درمورد حفاظت بيشتر در جهت حفظ و استفاده مداوم از تنوع‌زيستي نسبت به آنچه در اين پروتكل درخواست شده، باشد، مشروط بر اين كه اين اقدام‌با اهداف و مقررات اين پروتكل و همچنين با ساير تعهدات آن به موجب حقوق بين‌الملل ‌سازگار باشد. 5 - اعضاء ترغيب مي‌گردند تا تخصصها و ابزارهاي موجود و كار انجام شده در‌مراجع رسيدگي بين‌المللي با صلاحيت در زمينه خطرات، نسبت سلامت انسان را به طور‌مقتضي مورد توجه قرار دهند.

ماده 3

استفاده از اصطلاحات ‌از لحاظ اين پروتكل: الف - «‌فراهمايي اعضاء» به معناي فراهمايي اعضاء كنوانسيون مي‌باشد. ب - «‌كاربرد محصور شده» به معناي هرگونه عمليات در يك مكان، تأسيسات يا‌ساير ساختارهاي فيزيكي است كه با موجودات زنده تغيير شكل يافته سرو كار دارند و به‌ وسيله اقدامات ويژه‌اي كه به طور مؤثر تماس يا تأثير آنها را بر محيط زيست بيروني‌ محدود مي‌سازد، كنترل مي‌شوند. پ - «‌صادرات» به معناي جابجائي برون مرزي تعمدي از كشور يك عضو به كشور‌عضوي ديگر است. ت - «‌صادر كننده» به معناي شخص حقيقي يا حقوقي است كه تحت صلاحيت‌عضو صادر كننده، اقدام به صادر نمودن موجود زنده تغيير شكل يافته مي‌كند. ث - «‌واردات» به معناي جابجائي برون مرزي تعمدي به داخل كشور عضو از‌كشور عضو ديگر است. ج - «‌وارد كننده» به معناي شخص حقيقي يا حقوقي است كه تحت صلاحيت‌ عضو وارد كننده اقدام به وارد كردن موجود زنده تغيير شكل يافته مي‌كند. چ - «‌موجود زنده تغيير شكل يافته» به معناي هرگونه موجود زنده‌اي است كه‌ داراي تركيب جديد مواد ژنتيكي است كه ازطريق استفاده از فناوري زيستي جديد ‌به ‌دست مي‌آيد. ح - «‌موجود زنده» هر ماهيت زيستي كه قابليت تكثير يا انتقال ماده ژنتيكي خود را‌داشته باشد ازقبيل سازواره‌هاي سترون، ويروسها، شبه ‌ويروسها و ... خ - «‌فناوري زيستي جديد» به معناي اعمال :

ماده 4

حيطه شمول ‌اين پروتكل درمورد نقل و انتقال برون مرزي، عبور، جابجائي و استفاده از كليه ‌موجودات زنده تغيير شكل يافته، كه ممكن است با درنظر گرفتن خطرات براي سلامتي ‌بشر اثرات زيانباري بر حفظ و نگهداري و استفاده پايدار از تنوع زيستي داشته باشد،‌اعمال خواهد شد.

ماده 5

داروها ‌علي‌رغم ماده (4) و بدون خدشه به حق يك عضو در رابطه با ارزيابي خطرات‌تمامي موجودات زنده تغيير شكل يافته، قبل از تصميم ‌گيري راجع به واردات آنها، اين‌پروتكل در نقل و انتقال برون مرزي موجودات زنده تغيير شكل يافته كه جنبه داروئي براي‌انسان دارند و در ساير سازمانها يا موافقتنامه‌هاي بين‌المللي مربوط در نظر گرفته مي‌شوند،‌اعمال نمي‌شود.

ماده 6

انتقال عبوري و استفاده محصور 1 - علي‌رغم ماده (4) و بدون خدشه به حق هر عضو در رابطه با انتقال عبوري‌ جهت تنظيم نقل و انتقال موجودات زنده تغيير شكل يافته از قلمرو آن و ارائه هر تصميم‌آن عضو به اتاق تهاتر ايمني زيستي با رعايت بند (3) ماده (2( اين پروتكل درخصوص‌انتقال عبوري موجود زنده تغيير شكل يافته خاص از قلمرو آن، مفاد اين پروتكل درمورد‌روشهاي توافقي از قبل اطلاع داده شده، در رابطه با انتقال عبوري موجودات زنده تغيير‌شكل يافته اعمال نمي‌شود. 2 - علي‌رغم ماده (4) و بدون خدشه به حق هر عضو در رابطه با ارزيابي خطرات ‌تمامي موجودات زنده تغيير شكل يافته قبل از تصميم‌ گيري براي واردات و تنظيم‌ معيارهائي براي استفاده محصور در صلاحيت خود، مفاد اين پروتكل درمورد روشهاي‌ توافقي از قبل اطلاع داده شده در رابطه با نقل و انتقال برون مرزي موجودات زنده تغيير‌شكل يافته با هدف استفاده محصور كه مطابق معيارهاي عضو وارد كننده در نظر گرفته‌شده، اعمال نخواهد شد.

ماده 7

كاربرد روشهاي توافقي از قبل اطلاع داده شده 1 - با رعايت مواد (5) و (6)، روشهاي توافقي از قبل اطلاع داده شده در مواد (8)‌ تا (10) و (12) از اولين نقل و انتقال برون مرزي تعمدي موجودات زنده تغيير شكل يافته‌ جهت ارائه تعمدي به محيط زيست عضو وارد كننده اعمال خواهد شد. 2 - «ارائه تعمدي به محيط زيست» در بند (1) بالا به موجودات زنده تغيير شكل‌يافته كه به طور مستقيم به مصرف غذاي انسان يا دام مي‌رسند و يا نياز به پردازش دارند،‌مربوط نمي‌باشد. 3 - ماده (11) قبل از اولين نقل و انتقال برون مرزي موجودات زنده تغيير شكل‌يافته جهت استفاده مستقيم به صورت غذا يا علوفه يا جهت پردازش اعمال مي‌شود. 4 - روشهاي توافقي از قبل اطلاع داده شده در رابطه با نقل و انتقال برون مرزي‌عمدي موجودات زنده تغيير شكل يافته تعيين شده در تصميم فراهمايي اعضاء كه به‌عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند و احتمالاً اثرات زيانباري بر حفظ و‌استفاده پايدار از تنوع زيستي ندارند با توجه به خطرات تهديد كننده سلامت انسان اعمال‌نخواهد شد.

ماده 8

اعلاميه

ماده 9

اعلام وصول اعلاميه 1 - عضو واردكننده مي‌بايستي وصول اعلاميه را كتباً ظرف نود روز پس از دريافت‌ به آگاه سازنده اعلام كند. 2 - اعلام وصول مي‌بايستي حاوي بخشهاي زير باشد: ‌الف - تاريخ دريافت اعلاميه؛

ماده 10

روند تصميم‌گيري 1 - تصميمات اتخاذ شده از سوي عضو واردكننده بايستي مطابق با ماده (15) اين‌پروتكل باشد. 2 - عضو وارد كننده در مدت زمان تعيين شده در ماده (9)، به آگاه‌سازنده به طور‌مكتوب اطلاع خواهد داد كه نقل و انتقال بين مرزي عمدي مي‌تواند در موارد زير انجام‌شود يا خير: ‌الف - فقط پس از اين كه عضو وارد كننده رضايت كتبي‌اش را ارائه داده؛ يا

ماده 11

مراحل كار درمورد موجودات زنده تغيير شكل يافته با هدف استفاده مستقيم به عنوان غذا يا علوفه يا پردازش 1 - عضوي كه تصميم نهائي درخصوص استفاده داخلي ازجمله قرار دادن در بازار،‌يك موجود زنده تغيير شكل يافته را اتخاذ مي‌كند كه ممكن است مشمول نقل و انتقال‌برون مرزي جهت استفاده مستقيم به عنوان غذا يا علوفه يا پردازش قرار گيرد، بايد طي‌پانزده روز پس از تصميم‌گيري مزبور مراتب را ازطريق «‌اتاق تهاتر ايمني زيستي» به اعضاء‌اطلاع دهد. اين اطلاعات حداقل مي‌بايستي شامل اطلاعات تصريح شده در پيوست (2)‌باشد. عضو مي‌بايستي يك نسخه كتبي از اطلاعات را به كانون ملي هر عضوي كه از قبل به‌دبيرخانه اطلاع داده كه دسترسي به اتاق تهاتر ايمني زيستي ندارد، ارائه نمايد. اين‌مقررات درمورد تصميمات مربوط به آزمايشات ميداني اعمال نمي‌شود. 2 - عضوي كه به موجب بند (1) فوق تصميمي را اتخاذ مي‌كند بايد اطمينان‌حاصل كند كه الزام قانوني براي دقت و صحت اطلاعات تهيه شده از سوي متقاضي‌وجود دارد. 3 - هر عضو مي‌تواند اطلاعات اضافي را از مقام مسؤول تعيين شده در بند (ب)‌پيوست (2) درخواست كند. 4 - يك عضو مي‌تواند در چارچوب مقررات داخلي خود كه با اهداف اين پروتكل‌سازگار است، درمورد واردات موجودات زنده تغيير شكل يافته با هدف استفاده مستقيم‌به عنوان غذا يا علوفه يا پردازش تصميم‌گيري كند. 5 - هر عضو بايد نسخه‌هائي از قوانين، مقررات و رهنمودهاي ملي جاري مربوط‌ به واردات موجودات زنده تغيير شكل يافته با هدف استفاده مستقيم به عنوان غذا، علوفه‌يا پردازش را درصورت وجود دراختيار اتاق تهاتر ايمني زيستي قرار دهد. 6 - كشور عضو در حال توسعه يا عضو با اقتصاد درحال گذر مي‌تواند درصورت‌ فقدان چارچوب مقررات داخلي موضوع بند (4) فوق و در اعمال صلاحيت داخلي خود‌ازطريق اتاق تهاتر ايمني زيستي اعلام كند كه تصميم آن قبل از اولين واردات يك موجود‌زنده تغيير شكل يافته با هدف استفاده مستقيم به عنوان غذا، علوفه يا پردازش كه درباره‌آن به موجب بند (1) فوق اطلاعاتي فراهم شده مطابق موارد زير اتخاذ خواهد شد:

ماده 12

تجديدنظر در تصميمات 1 - عضو وارد كننده در هر زمان، در پرتو اطلاعات علمي جديد درمورد اثرات‌بالقوه زيان‌آور بر حفظ و استفاده مداوم تنوع زيستي با در نظر گرفتن خطراتي كه متوجه‌ سلامت انسان است مي‌تواند تصميم راجع به نقل و انتقال برون مرزي عمدي را مورد‌ تجديد نظر قرار داده و آن را تغيير دهد. در اين صورت عضو مزبور ظرف سي روز‌آگاه ‌سازنده‌اي را كه قبلاً نقل و انتقال موجودات زنده تغيير شكل يافته موضوع تصميم‌ مزبور را اطلاع داده و نيز«اتاق تهاتر ايمني زيستي» را مطلع خواهد نمود و دلايل تصميم ‌خود را شرح خواهد داد. 2 - هر عضو صادركننده يا آگاه‌سازنده مي‌تواند درصورت تشخيص موارد زير از‌عضو وارد كننده بخواهد در تصميمي كه به موجب ماده (10) اتخاذ نموده است ‌تجديدنظر نمايد: ‌الف - وقوع تغيير در شرايطي كه بتواند نتيجه ارزيابي خطر را كه براساس آن تصميم ‌گرفته شده، تحت تأثير قرار دهد.

ماده 13

روش ساده 1 - هر عضو واردكننده مي‌تواند موارد زير را از قبل براي اتاق تهاتر ايمني زيستي‌ مشخص نمايد، مشروط بر اين كه اقدامات مناسب را در جهت تأمين نقل و انتقال‌ برون‌ مرزي بي‌خطر و تعمدي موجودات زنده تغيير شكل يافته مطابق با هدف اين پروتكل‌انجام دهد: ‌الف - مواردي را كه در آن نقل و انتقال بين مرزي عمدي همزمان با اعلام انتقال به ‌عضو وارد كننده صورت مي‌گيرد: ‌چنين اعلامهائي ممكن است براي نقل و انتقال مشابه بعدي براي همان عضو به كار‌رود.

ماده 14

ترتيبات و موافقتنامه‌هاي دوجانبه، منطقه‌اي و چندجانبه 1 - اعضاء مي‌توانند مطابق با اهداف اين پروتكل موافقتنامه‌ها و ترتيبات دوجانبه،‌ منطقه‌اي و چندجانبه‌اي را براي نقل و انتقال برون مرزي عمدي موجودات زنده تغيير‌شكل يافته منعقد سازند مشروط بر اين كه موافقتنامه‌ها و ترتيبات مزبور منجر به سطح‌ حفاظت پائين‌تري نسبت به آنچه در اين پروتكل پيش‌بيني شده، نشود. 2 - اعضاء موظفند ازطريق اتاق تهاتر ايمني زيستي هرگونه موافقتنامه و ترتيبات‌دوجانبه، منطقه‌اي و چندجانبه‌اي را كه قبل يا بعداز لازم‌الاجراء شدن اين پروتكل منعقد‌ساخته‌اند به اطلاع يكديگر برسانند. 3 - مفاد اين پروتكل، نقل و انتقال برون مرزي عمدي را كه به موجب موافقتنامه‌ها ‌و ترتيبات مزبور بين اعضاي آن موافقتنامه‌ها يا ترتيبات صورت مي‌گيرد، تحت تأثير قرار‌نخواهد داد. 4 - هر عضو مي‌تواند معين نمايد كه براي واردات خاص، مقررات داخلي آن‌اعمال شود و موظف است تصميم خود را به اطلاع «‌اتاق تهاتر ايمني زيستي» برساند.

ماده 15

ارزيابي خطر 1 - تقبل ارزيابي خطر به موجب اين پروتكل براساس روش صحيح علمي و مطابق‌با پيوست (3) و با درنظر گرفتن روشهاي شناخته شده ارزيابي خطر انجام خواهد شد.‌به‌ منظور شناسائي و ارزيابي اثرات زيان‌آور احتمالي موجودات زنده تغيير شكل يافته بر‌حفظ و استفاده پايدار از تنوع زيستي و نيز با در نظر گرفتن مخاطرات آن براي سلامت‌انسان، چنين ارزيابي‌هائي حداقل بايد برپايه اطلاعات به دست آمده طبق ماده (8) و‌ديگر مدارك و شواهد علمي قابل دسترس باشد. 2 - عضو واردكننده بايد اطمينان حاصل كند كه ارزيابي‌هاي خطر براي تصميمات‌اتخاذ شده به موجب ماده (10) صورت مي‌گيرد و مي‌تواند از صادركننده بخواهد‌ارزيابي‌هاي خطر را انجام دهد. 3 - درصورت درخواست عضو واردكننده، هزينه انجام ارزيابي خطر به عهده‌آگاه‌سازنده مي‌باشد.

ماده 16

كنترل خطر 1 - اعضاء موظفند با درنظر گرفتن بند (‌ز) ماده (8) كنوانسيون، راهكارها، اقدامات‌و استراتژي‌هاي مناسبي را براي تنظيم، مديريت و كنترل خطرهاي مشخص شده در‌مقررات ارزيابي خطر اين پروتكل در ارتباط با استفاده، جابجائي و نقل و انتقال برون مرزي‌موجودات زنده تغيير شكل يافته وضع و اجرا نمايند. 2 - انجام اقدامات براساس ارزيابي خطر بايد تاحدي كه براي جلوگيري از اثرات‌زيان‌آور موجود زنده تغيير شكل يافته بر حفظ و استفاده پايدار از تنوع زيستي، با درنظر‌گرفتن ميزان خطر براي سلامت انسان در قلمرو عضو واردكننده ضروري است، صورت‌گيرد. 3 - هر عضو موظف است اقدامات مناسب را به منظور جلوگيري از نقل و انتقال‌ برون مرزي غيرعمدي موجودات زنده تغيير شكل يافته انجام دهد، از جمله، اقداماتي كه‌ مستلزم انجام ارزيابي خطر پيش از نخستين رهاسازي يك موجود زنده تغيير شكل يافته‌است. 4 - بدون خدشه به بند (2) فوق، هر عضو بايد تلاش نمايد كه هر موجود زنده تغيير‌شكل يافته، اعم از وارد شده و يا در داخل پرورش داده شده، دوره نظارتي مناسبي را‌بگذراند كه متناسب با چرخه زندگي يا زمان تكثير آن قبل از اين كه مورد استفاده قرار گيرد،‌باشد. 5 - اعضاء موظف به همكاري در موارد زير مي‌باشند: ‌الف - شناسائي موجودات زنده تغيير شكل يافته يا صفات خاص موجودات زنده‌ تغيير شكل يافته كه ممكن است اثرات زيانبار بر حفظ و استفاده پايدار از تنوع زيستي و نيز‌با درنظر گرفتن خطراتي كه ممكن است براي سلامت انسان داشته باشند.

ماده 17

نقل و انتقالات برون مرزي غيرعمدي و اقدامات اضطراري 1 - هر عضو چنانچه اطلاع حاصل كند كه در حوزه صلاحيت آن رخداد ناشي از‌رها سازي اتفاق افتاده كه منجر به نقل و انتقال برون مرزي غيرعمدي يك موجود زنده‌ تغيير شكل يافته شده يا ممكن است منجر به اين اتفاق شود و احتمال مي‌رود كه اثرات‌زيانبار قابل توجهي بر حفظ و استفاده پايدار از تنوع زيستي بگذارد، اقدامات لازم را در‌جهت مطلع كردن كشورهائي كه تحت تأثير واقع شده‌اند يا به طور بالقوه تحت تأثير قرار‌گرفته‌اند، اتاق تهاتر ايمني زيستي و درصورت اقتضاء سازمانهاي بين‌المللي مربوط با‌درنظر گرفتن خطراتي كه متوجه سلامت انسان در كشورهاي مزبور است، انجام خواهد‌داد. اطلاع رساني بايد در اسرع وقت و به محض حصول اطلاع عضو از موقعيت فوق‌انجام گيرد. 2 - هر عضو مي‌بايستي جزئيات مربوط به كانون تماس خود به منظور دريافت‌اطلاعيه‌ها به موجب اين ماده را حداكثر تا تاريخ لازم‌الاجرا شدن اين پروتكل درمورد خود ‌دراختيار اتاق تهاتر ايمني زيستي قرار دهد. 3 - تمامي اطلاعيه‌هاي ناشي از بند (1) فوق مي‌بايستي شامل موارد زير باشد: الف - اطلاعات مربوط قابل دسترس در مورد كميت‌هاي برآورد شده و مشخصات‌ و يا صفات مربوط موجود زنده تغيير شكل يافته؛ ب - اطلاعات مربوط به شرايط و تاريخ تخميني رهاسازي و استفاده از موجودات‌ زنده تغيير يافته در عضو مبدأ؛ پ - تمامي اطلاعات موجود در مورد اثرات زيانبار احتمالي بر حفظ و استفاده ‌پايدار از تنوع زيستي، با درنظر گرفتن خطراتي كه متوجه سلامت انسان است و نيز‌اطلاعات در دسترس درمورد اقدامات احتمالي مديريت خطر؛ ت - تمامي اطلاعات مربوط ديگر؛ ث - كانون تماس براي اطلاعات بيشتر. 4 - به منظور به حداقل رساندن اثرات زيانبار قابل توجه بر حفظ و استفاده پايدار از‌تنوع زيستي، با درنظر گرفتن ميزان خطر براي سلامت انسان هر عضو كه درحوزه‌صلاحيت آن رها شدن موجود زنده تغيير شكل يافته موضوع بند(1) اتفاق افتاده است،‌مي‌بايستي بلافاصله با كشورهائي كه تحت تأثير واقع شده‌اند يا به طور بالقوه تحت تأثير‌قرار گرفته‌اند، مشورت كند تا آنها بتوانند واكنش‌هاي مناسب را تعيين و اقدامات لازم‌ازجمله اقدامات اضطراري را اتخاذ كنند.

ماده 18

جابجائي، حمل و نقل، بسته‌بندي و شناسائي 1 - به منظور اجتناب از اثرات زيانبار بر حفظ و استفاده پايدار از تنوع زيستي و با‌درنظرگرفتن ميزان خطر براي سلامت انسان، هر عضو اقدامات لازم را اتخاذ خواهد كرد تا‌مقرر كند موجودات زنده تغيير شكل يافته‌اي كه حمل و نقل برون مرزي عمدي آنها در‌دامنه شمول اين پروتكل قرار مي‌گيرد با درنظر گرفتن قواعد و معيارهاي بين‌المللي مربوط‌تحت شرايط ايمني، جابه جا، بسته‌بندي و حمل و نقل شوند. 2 - هر عضو اقداماتي را اتخاذ خواهد كرد تا مقرر كند حداقل اسناد و مدارك‌همراه: الف - موجودات زنده تغيير شكل يافته با هدف استفاده مستقيم به عنوان غذا يا‌علوفه يا پردازش، باشد و به روشني مشخص كند كه «‌ممكن است محتوي» موجودات‌زنده تغيير شكل يافته باشد و به منظور رهاسازي عمدي در محيط زيست نمي‌باشد و نيز‌كانون تماسي براي اطلاعات بيشتر را مشخص كند. فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس‌اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند حداكثر دو سال پس از لازم‌الاجراء شدن اين پروتكل،‌ درمورد الزامات تفصيلي براي اين منظور، از جمله تصريح هويت و هرنوع مشخصه ‌منحصر به فرد آنها اتخاذ تصميم خواهد نمود؛ ب - موجودات زنده تغيير شكل يافته كه براي استفاده محصور معين شده‌اند، ‌باشد و به روشني مشخص كند كه آنها موجودات زنده تغيير شكل يافته هستند و هرگونه ‌الزامات جابجائي، انبار كردن، نقل و انتقال و استفاده امن آنها، كانون تماس براي اطلاعات‌بيشتر ازجمله نام و نشاني فرد يا مؤسسه‌اي كه موجود زنده تغيير شكل يافته براي آنها‌ارسال شده را مشخص كند؛ پ - موجودات زنده تغيير شكل يافته با هدف عرضه عمدي در محيط زيست‌كشور عضو وارد كننده و هر موجود زنده تغيير شكل يافته ديگر كه مشمول اين پروتكل‌است، باشد و به روشني مشخص كند كه آنها موجودات زنده تغيير شكل يافته هستند و‌هويت و صفات و يا مشخصات مربوط آنها و هرگونه الزامات جابجائي، انبار كردن، نقل و‌انتقال و استفاده امن آنها و كانون تماسي براي اطلاعات بيشتر و درصورت اقتضاء نام و‌نشاني وارد كننده و صادركننده را مشخص كند و متضمن بيانيه‌اي باشد كه نشان دهد انتقال ‌مطابق با شرايط اين پروتكل كه درمورد صادركننده قابل اجرا است، انجام مي‌شود. 3 - فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند،‌ضرورت و چگونگي معيارهاي توسعه را با توجه به روشهاي معمول تشخيص هويت،‌جابجائي، بسته ‌بندي و نقل و انتقال با مشورت ديگر نهادهاي بين‌المللي مربوط، مورد‌بررسي قرار خواهد داد.

ماده 19

مقامات صالح ملي و كانونهاي ملي 1 - هر عضو مي‌بايستي يك كانون ملي تعيين كند كه مسؤول ارتباط با دبيرخانه از‌طرف آن باشد. هر عضو مي‌بايستي يك يا چند مقام صالح ملي را نيز تعيين كند كه مسؤول‌اجراي امور اداري مقرر در اين پروتكل باشند و مجاز باشند از طرف آن وظايف مزبور را‌انجام دهند. يك عضو مي‌تواند يك واحد را جهت انجام وظايف كانون ملي و مقام صالح‌ملي تعيين كند. 2 - هر عضو مي‌بايستي حداكثر تاريخ لازم‌الاجراء شدن اين پروتكل درمورد آن،‌اسامي و نشاني كانون ملي و مقام يا مقامات صالح ملي خود را به دبيرخانه اعلام كند.‌درصورتي كه يك عضو بيش از يك مقام صالح ملي را تعيين كند، مي‌بايستي اطلاعات‌مربوط درمورد مسؤوليتهاي مقامات مزبور را همراه اطلاعيه خود به دبيرخانه ارسال كند.‌درصورتي كه قابل اجرا باشد اين اطلاعات مي‌بايستي حداقل مشخص كند كه كدام مقام‌صالح مسؤول چه نوع موجود زنده تغيير شكل يافته است. هر عضو بايستي هر نوع تغيير‌در تعيين كانون ملي خود يا نام و نشاني يا مسؤوليتهاي مقام يا مقامات صالح ملي خود را‌بلافاصله به دبيرخانه اطلاع دهد. 3 - دبيرخانه بلافاصله اعضاء را از اطلاعاتي كه به موجب بند (2) فوق دريافت‌مي‌كند، مطلع ساخته و چنين اطلاعاتي را ازطريق اتاق تهاتر ايمني زيستي نيز قابل‌دسترس مي‌سازد.

ماده 20

مشاركت در اطلاعات و اتاق تهاتر ايمني زيستي 1 - بدين وسيله اتاق تهاتر ايمني زيستي به عنوان بخشي از راهكار اتاق تهاتر‌موضوع بند (3) ماده (18) كنوانسيون به منظور زير، تأسيس مي‌شود: ‌الف - تسهيل تبادل اطلاعات و تجارب در زمينه‌هاي علمي، فني، محيط زيست و‌حقوقي درخصوص موجودات زنده تغيير شكل يافته.

ماده 21

اطلاعات محرمانه 1 - عضو واردكننده بايد به آگاه ‌سازنده اجازه دهد اطلاعات تسليم شده به موجب‌روشهاي اين پروتكل يا اطلاعات مورد نياز عضو واردكننده به عنوان بخشي از روش‌توافقي ازقبل اطلاع داده شده كه قرار است محرمانه تلقي شود را مشخص كند. دلايل‌توجيهي در چنين مواردي برحسب تقاضا ارائه خواهد شد. 2 - عضو واردكننده درصورتي كه تصميم بگيرد اطلاعاتي كه توسط آگاه‌سازنده‌ محرمانه تلقي شده، واجد چنين خصوصيتي نيست مي‌بايستي با آگاه ‌سازنده مشورت كند‌و قبل از هر نوع افشاء مطلب، آگاه‌سازنده را از تصميم خود مطلع كند و برحسب تقاضا‌دلايل آن را ارائه نمايد و نيز فرصتي را جهت مشاوره و مرور داخلي تصميمات قبل از‌افشاء ‌سازي در نظر بگيرد. 3 - هر عضو بايد اطلاعات محرمانه‌اي كه به موجب اين پروتكل دريافت كرده‌ازجمله اطلاعات محرمانه دريافتي در زمينه محتواي روش توافقي ازقبل اطلاع داده شده‌اين پروتكل را حفظ كند. هر عضو مي‌بايستي تضمين كند كه روشهاي حراست از چنين‌اطلاعاتي را دارا مي‌باشد و محرمانه بودن چنين اطلاعاتي را حفظ مي‌كند به گونه‌اي كه‌ نامساعدتر از رفتار آن با اطلاعات محرمانه در رابطه با موجودات زنده تغيير شكل يافته‌ توليد شده داخلي نباشد. 4 - عضو واردكننده نبايستي از چنين اطلاعاتي در جهت اهداف تجاري استفاده‌ كند، مگر اين كه رضايت كتبي آگاه‌سازنده را داشته باشد. 5 - چنانچه آگاه‌سازنده از اطلاعيه‌اي صرف‌ نظر كند يا كرده باشد، عضو واردكننده‌بايد محرمانه بودن اطلاعات تجاري و صنعتي ازجمله اطلاعات تحقيقي و توسعه‌اي و نيز‌اطلاعاتي كه عضو و آگاه‌سازنده در محرمانه بودن آن توافق ندارند، را محترم بشمارد. 6 - بدون خدشه به بند (5) فوق، اطلاعات زير محرمانه تلقي نخواهند شد: ‌الف - نام و نشاني آگاه‌سازنده؛

ماده 22

ايجاد ظرفيت 1 - اعضاء مي‌بايستي در توسعه و يا تقويت منابع انساني و قابليت‌هاي سازماني در‌ايمني زيستي از جمله در زمينه فناوري زيستي تا حد مورد نياز ايمني زيستي، به منظور‌اجراي مؤثر اين پروتكل در كشورهاي در حال توسعه، به خصوص كشورهاي كمتر توسعه‌يافته يا كشورهاي جزيره‌اي كوچك در حال توسعه و اعضائي كه داراي اقتصاد در حال‌انتقال هستند از جمله ازطريق مؤسسات و سازمانهاي جهاني، منطقه‌اي و زير منطقه‌اي و‌ملي موجود و درصورت اقتضاء ازطريق تسهيل مشاركت بخش خصوصي همكاري‌نمايند. 2 - از نظر اجراي بند (1) فوق درمورد اشتراك مساعي، نيازهاي كشورهاي عضو‌درحال توسعه به خصوص كشورهاي كمتر توسعه يافته يا كشورهاي جزيره‌اي كوچك در‌حال توسعه، براي منابع مالي و دستيابي و انتقال فناوري و دانش فني مطابق با مفاد مربوط‌ كنوانسيون، بايد كاملاً در ايجاد ظرفيت ايمني زيستي مورد توجه قرار گيرد. همكاري در‌زمينه ايجاد ظرفيت بايد تابع شرايط، قابليت‌ها و نيازمنديهاي مختلف هر عضو، از جمله‌آموزشهاي فني و علمي در مديريت امن و مناسب فناوري زيستي و استفاده از ارزيابي‌خطر و مديريت خطر براي ايمني زيستي و افزايش قابليت‌هاي سازماني و فناوري در‌ايمني زيستي باشد. نيازهاي اعضاي داراي اقتصاد درحال انتقال نيز مي‌بايستي در ايجاد ‌ظرفيت در ايمني زيستي به طور كامل در نظر گرفته شود.

ماده 23

آگاهي و مشاركت عمومي 1 - اعضاء بايد: ‌الف - آگاهي، آموزش و مشاركت عمومي در زمينه انتقال، جابجائي و استفاده امن‌از موجودات زنده تغيير شكل يافته را در رابطه با حفظ و استفاده پايدار از تنوع زيستي با‌درنظر گرفتن ميزان خطر براي سلامت انسان ارتقاء داده و تسهيل كنند. در انجام اين كارها،‌درموارد مقتضي اعضاء بايد با ساير كشورها و نهادهاي بين‌المللي همكاري كنند.

ماده 24

كشورهاي غير عضو

ماده 25

نقل و انتقالات برون مرزي غيرقانوني 1 - هر عضو بايد اقدامات داخلي مناسبي را با هدف جلوگيري و درصورت اقتضاء‌ تعيين مجازات براي نقل و انتقال برون مرزي موجودات زنده تغيير شكل يافته كه برخلاف‌اقدامات داخلي آن جهت اجراي اين پروتكل صورت گرفته است، اتخاذ كند. نقل و‌انتقالات مزبور، نقل و انتقالات برون مرزي غيرقانوني تلقي مي‌شوند. 2 - درمورد نقل و انتقال برون مرزي غيرقانوني، عضو تحت تأثير قرار گرفته‌مي‌تواند از عضو مبدأ بخواهد تا به هزينه خود موضوع موجود زنده تغيير شكل يافته مورد‌نظر را درصورت اقتضاء ازطريق عودت يا انهدام حل و فصل كند. 3 - هر عضو بايد اطلاعات مربوط به موارد نقل و انتقال برون مرزي غيرقانوني‌ مربوط به خود را دراختيار اتاق تهاتر ايمني زيستي قرار دهد.

ماده 26

ملاحظات اجتماعي - اقتصادي

ماده 27

تعهد و جبران خسارت ‌فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند بايد در‌اولين اجلاس خود فرآيندي را درخصوص جزئيات مناسب قواعد و روشهاي بين‌المللي‌درزمينه تعهد و جبران خسارت ناشي از نقل و انتقالات برون مرزي موجودات زنده‌تغييرشكل يافته تجزيه و تحليل نموده و توجه لازم به فرآيندهاي درحال توسعه درحقوق‌بين‌الملل درخصوص اين مطالب اتخاذ كرده و در جهت تكميل اين فرآيند ظرف مدت‌چهار سال، تلاش خواهد كرد.

ماده 28

راهكارها و منابع مالي 1 - در بررسي منابع مالي براي اجراي اين پروتكل، اعضاء بايد مفاد ماده (20)‌ كنوانسيون را درنظر بگيرند. 2 - راهكار مالي تعيين شده در ماده (21) كنوانسيون، ازطريق ساختار سازماني كه ‌مسؤوليت اجراي آن را به عهده دارد، راهكار مالي اين پروتكل خواهد بود. 3 - درخصوص ايجاد ظرفيت موضوع ماده (22) اين پروتكل، فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند، بايد در ارائه رهنمود راجع به راهكار‌مالي موضوع بند (2) فوق جهت بررسي توسط فراهمائي اعضاء نياز به منابع مالي توسط ‌كشورهاي عضو در حال توسعه به خصوص كشورهاي كمتر توسعه يافته و كشورهاي‌جزيره‌اي كوچك در حال توسعه را درنظر بگيرد. 4 - طبق محتواي بند (1) بالا، اعضاء بايستي نيازهاي كشورهاي عضو درحال ‌توسعه به‌ خصوص كشورهاي كمتر توسعه يافته يا كشورهاي جزيره‌اي كوچك در حال‌ توسعه و اعضاء داراي اقتصاد در حال انتقال را نيز در تلاشهاي خود براي شناسائي و‌اجراي الزامات ايجاد ظرفيت به منظور اجراي اين پروتكل در نظر بگيرند. 5 - رهنمود راهكار مالي كنوانسيون در تصميم‌هاي مربوط فراهمائي اعضاء از‌جمله مواردي كه پيش از پذيرش اين پروتكل مورد توافق قرار گرفته با اعمال تغييرات لازم ‌درمورد مفاد اين ماده به كار گرفته خواهد شد. 6 - كشورهاي عضو توسعه يافته، مي‌توانند منابع فناوري و مالي را براي اجراي‌مفاد اين پروتكل ازطريق مجاري دوجانبه، منطقه‌اي و چندجانبه فراهم كنند و كشورهاي ‌عضو درحال توسعه و اعضاي داراي اقتصاد در حال انتقال مي‌توانند خود را از منابع مزبور‌به ‌طريق ياد شده بهره‌مند سازند.

ماده 29

فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند 1 - فراهمائي اعضاء به عنوان اجلاس اعضاي اين پروتكل فعاليت خواهد كرد. 2 - اعضاء كنوانسيون كه عضو اين پروتكل نمي‌باشند مي‌توانند به صورت ناظر در‌مراحل هر جلسه فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاي اين پروتكل فعاليت مي‌كند‌شركت نمايند. زماني كه فراهمائي اعضاء به عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت‌ مي‌كند، اتخاذ تصميمات به موجب اين پروتكل بايد فقط به وسيله اعضاء اين پروتكل ‌انجام شود. 3 - زماني كه فراهمائي اعضاء به عنوان اجلاس اعضاي اين پروتكل فعاليت‌ مي‌كند، هر يك از اعضاي دفتر فراهمائي اعضاء كه نماينده يكي از اعضاي كنوانسيون‌است اما در آن زمان عضو اين پروتكل نيست بايد با عضوي كه از ميان اعضاي اين پروتكل‌و به وسيله اعضاء انتخاب مي‌شود جايگزين شود. 4 - فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند، بايد‌ بازبيني منظمي بر اجراي اين پروتكل داشته باشد و درحوزه اختيارات خود تصميمات‌لازم را براي ترغيب اجراي مؤثر آن اتخاذ نمايد. ‌فراهمائي مذكور وظايفي را كه طبق اين پروتكل به آن محول شده، انجام خواهد داد ‌و بايد : الف - هر مطلبي را كه براي اجراي اين پروتكل ضروري است توصيه بنمايد. ب - نهادهاي فرعي را كه براي اجراي اين پروتكل ضروري به نظر مي‌رسند تأسيس‌نمايد. پ - درصورت اقتضاء به جستجوي خدمات و همكاريها و اطلاعات ارائه شده‌ توسط سازمانهاي بين‌المللي و نهادهاي دولتي و غير دولتي صلاحيتدار پرداخته و آنها را‌به‌كار گيرد. ت - شكل و فواصلي را براي انتقال اطلاعاتي كه مطابق ماده (33) اين پروتكل‌ارائه مي‌شوند تعيين نمايد و اين اطلاعات و نيز گزارش‌هائي را كه به وسيله هر نهاد فرعي ‌تسليم مي‌شود مورد بررسي قرار دهد. ث - درصورت نياز، اصلاحات اين پروتكل، پيوستهاي آن و نيز هرگونه پيوستهاي‌اضافي اين پروتكل را كه براي اجراي اين پروتكل ضروري به نظر مي‌رسند مورد بررسي‌قرار داده وتصويب نمايد. ج - هر نوع وظايف ديگري را كه براي اجراي اين پروتكل لازم باشند انجام دهد. 5 - آئين كار فراهمائي اعضاء و قواعد مالي كنوانسيون با اعمال تغييرات لازم ‌به ‌موجب اين پروتكل اعمال خواهد شد مگر اين كه با توافق جمعي فراهمائي اعضاء كه به‌عنوان اجلاس اعضاي اين پروتكل فعاليت مي‌كند، به نحو ديگري تصميم‌گيري شود. 6 - اولين گردهمائي فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاي اين پروتكل فعاليت مي‌كند توسط دبيرخانه و درارتباط با اولين گردهمائي فراهمائي اعضاء كه پس از‌تاريخ لازم‌الاجراء شدن اين پروتكل برنامه‌ريزي شده برگزار خواهد شد. گردهمائي‌هاي‌عادي بعدي فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند در‌ارتباط با گردهمائي‌هاي عادي فراهمائي اعضاء برگزار خواهد شد، مگر آن كه فراهمائي‌اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند، به نحو ديگري‌تصميم‌گيري كند. 7 - گردهمائي‌هاي فوق‌العاده فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاء اين‌پروتكل فعاليت مي‌كند بايد زمانهاي ديگري كه فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس‌اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند ضروري تشخيص داده يا بنا به درخواست كتبي يكي از‌اعضاء برگزار شود، مشروط بر اين كه ظرف شش ماه از تاريخ ارسال درخواست به اعضاء، ‌توسط دبيرخانه حداقل يك سوم اعضاء از آن پشتيباني كرده باشند. 8 - سازمان ملل متحد و آژانسهاي تخصصي آن و آژانس بين‌المللي انرژي اتمي و‌همچنين هر كشور عضو يا ناظر آن كه عضو كنوانسيون نيست مي‌تواند به عنوان ناظر در‌اجلاس فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند حضور‌داشته باشد. هر نهاد يا آژانسي اعم از ملي يا بين‌المللي، دولتي يا غير دولتي كه در‌موضوعات تحت پوشش اين پروتكل داراي صلاحيت تشخيص داده شده است و‌علاقمندي به حضور به عنوان ناظر در گردهمائي فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس‌اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند را به دبيرخانه اعلام كرده، مي‌تواند مورد پذيرش قرار‌گيرند، مگر اين كه حداقل يك سوم اعضاء حاضر اعتراض خود را اعلام كنند. جز‌درمواردي كه به نحو ديگري در اين ماده پيش‌بيني شده، پذيرش و شركت ناظران بايستي‌ تابع آئين كار موضوع بند (5) فوق باشد.

ماده 30

نهادهاي فرعي 1 - هر نهاد فرعي كه توسط كنوانسيون يا به موجب كنوانسيون ايجاد شده باشد‌ براساس تصميم فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند‌درموردي كه گردهمائي اعضاء مشخص كند كه چه وظيفه‌اي را آن سازمان بايد انجام دهد،‌مي‌تواند پروتكل را انجام دهد. 2 - اعضاء كنوانسيون كه عضو پروتكل نيستند مي‌توانند به عنوان ناظر در جريان‌برگزاري هر گردهمائي هر نهاد فرعي مزبور شركت كنند. درصورتي كه يك نهاد فرعي‌ كنوانسيون به عنوان نهاد فرعي اين پروتكل فعاليت مي‌كند، اتخاذ تصميمات به موجب‌اين پروتكل صرفاً توسط اعضاي پروتكل اتخاذ مي‌شود. 3 - درصورتي كه يك نهاد فرعي كنوانسيون وظايف خود را درخصوص‌موضوعات مربوط به اين پروتكل انجام دهد، هر يك از اعضاي دفتر آن نهاد فرعي كه به‌عنوان عضو كنوانسيون محسوب مي‌شود ولي در آن زمان عضو پروتكل نمي‌باشد بايد با‌عضوي كه از ميان اعضاي اين پروتكل و به وسيله اعضاء انتخاب مي‌شود، جايگزين شود.

ماده 31

دبيرخانه

ماده 32

ارتباط با كنوانسيون ‌مفاد اين كنوانسيون در رابطه با پروتكل‌هاي آن درمورد اين پروتكل به كار گرفته‌خواهد شد مگر اين كه به نحو ديگري در اين پروتكل پيش‌بيني شده باشد.

ماده 33

نظارت و گزارش ‌هر عضو بايد بر اجراي تعهدات خود به موجب اين پروتكل نظارت كند، و در‌فواصل تعيين شده به وسيله فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاي اين پروتكل‌ فعاليت مي‌كند، درمورد اقداماتي كه براي اجراي اين پروتكل انجام داده است به فراهمائي‌فوق‌الذكر گزارش دهد.

ماده 34

رعايت ‌فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند، بايد در‌اولين گردهمائي خود تشريفات همكاري و راهكارهاي سازماني را به منظور ترغيب‌رعايت مفاد اين پروتكل مورد بررسي قرار داده و تصويب نمايد و موارد عدم رعايت را‌عنوان نمايد. اين تشريفات و راهكارها درصورت اقتضا شامل مفادي درخصوص ارائه ‌مشورت يا همكاري خواهد بود. اين تشريفات و راهكارها بدون خدشه به تشريفات و‌راهكارهاي حل و فصل اختلافات كه در ماده (27) كنوانسيون مقرر شده و مجزا از آنها‌ مي‌باشد.

ماده 35

ارزيابي و بازنگري ‌فراهمائي اعضاء كه به عنوان اجلاس اعضاء اين پروتكل فعاليت مي‌كند موظف‌است پنج سال پس از لازم‌الاجراء شدن اين پروتكل و حداقل هر پنج سال پس از آن،‌ارزيابي درمورد كارائي پروتكل، از جمله ارزيابي و پيوستهاي آن را بررسي كند.

ماده 36

امضاء ‌اين پروتكل از تاريخ 15 تا 26 ماه مه سال 2000 (‌مطابق با 26 ارديبهشت تا 6 خرداد سال 1379) براي امضاء كشورها و سازمانهاي وحدت اقتصادي منطقه‌اي در‌دفتر سازمان ملل متحد در نايروبي و از تاريخ 5 ژوئن سال 2000 تا 4 ژوئن سال 2001(‌مطابق با 16 خرداد سال 1379 تا 14 خرداد سال 1380) در مقر سازمان ملل متحد در‌نيويورك آماده، براي امضاء مفتوح مي‌باشد.

ماده 37

لازم‌الاجراء شدن 1 - اين پروتكل از روز نوزدهم بعد از تاريخ سپردن پانزدهمين سند تنفيذ، پذيرش،‌تصويب يا الحاق توسط كشورها يا سازمانهاي وحدت اقتصادي منطقه‌اي كه عضو‌كنوانسيون هستند، لازم‌الاجراء مي‌گردد. 2 - اين پروتكل براي كشور يا سازمان وحدت اقتصادي منطقه‌اي كه اين پروتكل را‌پس از لازم‌الاجراء شدن به موجب بند (1) فوق تنفيذ كرده، مي‌پذيرد يا تصويب مي‌كند يا‌به آن ملحق مي‌شود از روز نوزدهم بعد از تاريخي كه كشور مزبور يا سازمان وحدت‌اقتصادي منطقه‌اي سند تنفيذ، پذيرش، تصويب يا الحاق خود را مي‌سپرد، يا در تاريخي‌ كه كنوانسيون براي آن كشور يا سازمان وحدت اقتصادي منطقه‌اي لازم‌الاجراء مي‌شود، - هركدام ديرتر باشد - لازم‌الاجراء خواهد شد. 3 - از نظر بندهاي (1) و (2) فوق، هر سندي كه به وسيله سازمان وحدت اقتصادي‌ منطقه‌اي سپرده شود به عنوان سندي اضافه بر اسناد سپرده شده به وسيله كشورهاي‌عضو چنين سازماني به حساب نخواهد آمد.

ماده 38

حق شرط ‌هيچ حق شرطي را نمي‌توان براي اين پروتكل قائل شد.

ماده 39

كناره‌گيري

ماده 40

متون معتبر ‌نسخه اصلي اين پروتكل كه متون عربي، چيني، انگليسي، فرانسوي، روسي و‌اسپانيائي آن از اعتبار يكسان برخوردار مي‌باشد به دبيركل سازمان ملل سپرده خواهد شد. ‌در تأييد مراتب فوق، امضاء كنندگان زير كه بدين منظور به طور مقتضي اختيار‌يافته‌اند اين پروتكل را امضاء كرده‌اند. ‌اين پروتكل در روز بيست و نهم ژانويه سال دوهزار ميلادي (‌برابر با نهم بهمن ماه‌ يكهزار و سيصد و هفتاد و هشت هجري شمسي) در مونترال تنظيم شد. پيوست 1 - اطلاعات مورد نياز در اطلاعيه‌ها به موجب مواد (8)، (10) و (13)