قانون موافقتنامه بين ايران و عراق راجع به مقررات مربوط به كشتيراني در شط العرب مصوب 1355,03,25 با اصلاحات و الحاقات بعدي
ماده واحده
موافقتنامه بين ايران و عراق راجع به مقررات مربوط به كشتيراني در شطالعرب كه در تاريخ 26 دسامبر 1975 (5 ديماه 2534شاهنشاهي) در بغداد بامضاء رسيده است و مشتمل بر يك مقدمه و بيست و دو ماده و دو نامه ضميمه موافقتنامه ميباشد تصويب و اجازه مبادلهاسناد تصويب آن داده ميشود. قانون فوق مشتمل بر يك ماده و متن موافقتنامه ضميمه پس از تصويب مجلس سنا در جلسه روز چهارشنبه 19/3/2535 در جلسه روز سهشنبهبيست و پنجم خرداد ماه دو هزار و پانصد و سي و پنج شاهنشاهي بتصويب مجلس شوراي ملي رسيد .. رئيس مجلس شوراي ملي - عبدالله رياضي موافقتنامه بين ايران و عراق راجع به مقررات مربوط به كشتيراني در شط العرب طبق روح توافق الجزيره مورخ 6 مارس 1975 و پروتكل راجع به تعيين مرز رودخانهاي بين ايران و عراق مورخ 13 ژوئن 1975 - امضاء شده در بغداد- و در اجراي ماده 8 پروتكل مذكور كه ضمن آن تنظيم مقررات كشتيراني در شطالعرب بر اساس تساوي حقوق طرفين پيشبيني گرديده - و بمنظور حمايت از منافع مشترك در مورد كشتيراني در شطالعرب - از نقطهاي كه مرز زميني بين دو كشور وارد شط مذكور ميگردد و تا دريا امتدادمييابد - و با الهام از روح همجواري و همكاري صادقانه – طرفين متعاهدين نسبت بمقررات ذيل توافق نمودند:
بخش اول
برنامه مشترك
ماده 1
طرفين متعاهدين - برنامه مشتركي براي تأمين امنيت و تداوم كشتيراني در شطالعرب تنظيم مينمايند.
بخش دوم
دفتر مشترك هماهنگي
ماده 2
1 - طرفين متعاهدين - بمنظور تأمين كشتيراني در شطالعرب يك دفتر دائمي تحت عنوان »دفتر مشترك همآهنگي« متشكل از تعدادمساوي از نمايندگان ايران و عراق - تأسيس خواهند نمود.
2
حكومت هر يك از طرفين متعاهدين سه كارشناس كه دو نفر آنها از شرايط محلي اطلاع كامل خواهند داشت بعنوان نماينده در دفتر مشتركهماهنگي منصوب خواهند نمود. انتصاب نمايندگان مذكور طي يكماه متعاقب لازمالاجراء شدن اين موافقتنامه انجام خواهد شد. هر يك از دوحكومت ميتواند همچنين تعدادي عضو عليالبدل منصوب نمايد.
3
دفتر مشترك هماهنگي سالانه دو جلسه خواهد داشت. در صورت لزوم دفتر بابتكار خود يا بدرخواست يكي از دو حكومت - جلسات ديگريتشكيل خواهد داد. اولين جلسه دفتر مشترك هماهنگي طي يكماه متعاقب انتصاب نمايندگان مذكور تشكيل خواهد شد.
4
در صورتيكه طرفين بنحو ديگري توافق ننموده باشند - دفتر مشترك هماهنگي - بطور متناوب هر دو سال در يكي از بنادر طرفين متعاهدينواقع در قسمت فوقالاشعار شطالعرب مستقر خواهد شد. رياست دفتر با نماينده دولتي است كه اين بندر در سرزمين او واقع ميباشد.
5
دفتر مشترك هماهنگي مقررات داخلي خود را ضمن اجلاس اوليه خود تنظيم خواهد نمود. دفتر همچنين اساسنامه دبيرخانه خود را تدوينمينمايد و ميتواند وظايفي را كه مقتضي تشخيص دهد - بآن محول كند.
ماده 3
دفتر مشترك هماهنگي صلاحيت خواهد داشت تا:
1
طرح برنامه مشترك مذكور در ماده 1 اين موافقتنامه را تنظيم نموده و پس از تصويب حكومتهاي طرفين متعاهدين آنرا بموقع اجراء گذارد.
2
مسير اصلي كشتيراني را نگهداري نموده و بانجام عمليات مربوط به كشتيراني رودخانهاي از قبيل لايروبي و علامتگذاري و نقشهبرداري عموميو عمقسنجي و مطالعات هيدروليك و هيدروگرافيك )آب نگاري و آبشناسي (مبادرت نمايد.
3
تعرفههاي مشترك قابل وصول در مورد انجام خدمات را تنظيم كند.
4
درباره بهبود كشتيراني در شط العرب بمقامات ذيصلاحيت هر يك از طرفين متعاهدين توصيه نمايد.
5
ساير مسائلي را كه از طرف حكومتهاي طرفين متعاهدين درباره كشتيراني در شطالعرب پيشنهاد گردد بررسي نمايد.
6
بر كليه مقررات مربوط بجلوگيري از آلودگي ناشي از كشتيراني در شطالعرب نظارت كند.
7
اعتراضات مطروحه را طبق ماده 12 بررسي نموده و بطرفين متعاهدين توصيههاي لازم را بنمايد.
8
مقررات مربوط به كشتيراني در شطالعرب را طي يكماه متعاقب تشكيل دفتر - بر اساس اصل تساوي حقوق طرفين طبق مفاد موافقتنامه حاضرتنظيم نمايد.
ماده 4
1 - طرفين متعاهدين هر يك داراي يك رأي در دفتر مشترك هماهنگي خواهند بود.
2
هرگاه دفتر مشترك هماهنگي درباره مسائل مذكور در ماده 3 به توافق نرسد - حكومتهاي طرفين اهتمام خواهند نمود نسبت بآن مسائل هر چهزودتر توافق نمايند.
ماده 5
حكومتهاي طرفين متعاهدين بدرخواست دفتر كارمندان و كارشناسان ايراني و عراقي كه مورد نياز دبيرخانه دفتر مشترك هماهنگي باشند بتعداد متساوي تعيين مينمايند.
بخش سوم
اقدامات مربوط بامنيت كشتيراني
ماده 6
كليه عمليات لايروبي و نگهداري علائم و نقشهبرداري از كانالهاي قابل كشتيراني - در آن قسمت از شطالعرب كه در پروتكل راجع به تعيينمرز و رودخانهاي بين ايران و عراق امضاء شده در بغداد در تاريخ 13 ژوئن 1975 تصريح گرديده است - مشتركاً بوسيله طرفين متعاهدين از مجرايدفتر مشترك هماهنگي و طبق بند 2 ماده 3 موافقتنامه حاضر - انجام خواهد شد.
ماده 7
1 - كانال قابل كشتيراني در شط العرب بعلائم نصب شده روي زمين و در آبهاي شط العرب مجهز خواهد بود. اين علائم بايد با ضوابط بينالمللي مقرر براي تأمين امنيت كشتيراني مطابقت داشته باشند.
2
بمنظور اجراي موافقتنامه حاضر - اصطلاح» علائم« مذكور در بند 1 فوق شامل كليه فانوسهاي اعلام خطر و گويهاي شناور و علائم ضد مه وفانوسهاي راديوئي است كه راهنمائيهاي لازم را براي تأمين امنيت كشتيراني در دسترس پيلوتها ميگذارد.
ماده 8
1 - مقامات هر يك از طرفين متعاهدين متعهد ميشوند كه طبق قوانين و مقررات خود در قسمتي از شطالعرب كه در حيطه سلطه آنها قراردارد عمليات مشروحه زير را انجام دهند. اين مقامات شرح عمليات را به اطلاع دفتر مشترك هماهنگي و همچنين مقامات ذيصلاحيت طرف متعاهدديگر خواهند رسانيد. الف - تعيين علائمي كه دچار نقص فني شده.
ب
تعيين موقت كشتيهاي غرق شده و به لاي نشسته و يا دچار نقص فني شده.
ج
جمعآوري بقايا و مينها و مهمات و مواد خطرناك.
د
جمعآوري ساير موانع كشتيراني.
2
مقامات صلاحيتدار هر يك از طرفين متعهد ميشوند - بمنظور جمعآوري موانع كشتيراني در شطالعرب با دفتر مشترك هماهنگي همكارينمايند.
3
هرگاه يك كشتي در شطالعرب بلاي بنشيند و يا دچار نقص فني و يا مواجه با خطري گردد مقامات صلاحيتدار طرفين متعاهدين مكلف خواهندبود كمكهاي فوري لازم را جهت نجات آن مبذول داشته و مراتب را باطلاع دفتر مشترك هماهنگي برسانند.
بخش چهارم
مقررات مالي
ماده 9
1 - دفتر مشترك هماهنگي - بودجه لازم جهت انجام وظايف خود را بخصوص درباره مواد زير تنظيم خواهد نمود. الف - تهيه نقشه.
ب
عمليات لايروبي.
ج
علامتگذاري. د - اداره و پرسنل.
ه
- تهيه و اجراي طرح و برنامه مشترك. دفتر مشترك هماهنگي - بودجه تنظيم شده بشرح فوق را جهت تصويب به مقامات ذيصلاحيت هر يك از طرفين متعاهدين تسليم مينمايند وتوصيهها و پيشنهادات لازم را در اين مورد بعمل ميآورد. دفتر هرساله طبق مقررات حسابرسي مورد قبول طرفين، به حسابهاي خود رسيدگي مينمايد. يك نفر حسابرس متخصص تعيين شده از جانب طرفينترازنامه سالانه دفتر مشترك هماهنگي را بررسي خواهد نمود.
2
تعرفههاي اخذ شده بوسيله دفتر مشترك هماهنگي حتيالمقدور بنحوي محاسبه خواهد شد كه هزينههاي دفتر مشترك هماهنگي را تأميننمايد. هرگاه هزينه از درآمد تجاوز نمايد طرفين متعاهدين متساوياً اين كمبود را جبران خواهند نمود.
3
درآمدهاي اضافي ناشي از عمليات مذكور در بند 1 اين ماده - طبق توصيه دفتر مشترك هماهنگي و پس از تصويب دو حكومت - براي بهبودكشتيراني در شطالعرب بمصرف خواهد رسيد.
ماده 10
عوارض فقط در قبال خدماتي كه نسبت بكشتيها انجام شود قابل مطالبه ميباشند. درآمدهاي ناشي از پيلوتاژ كشتيها يا خدمات ديگر و همچنين درآمدهاي ناشي از خدمات انجام شده توسط هر يك از طرفين متعاهدين در مناطق بندرياز جانب طرف متعاهدي دريافت خواهد گرديد كه پيلوتاژ كشتيها را تأمين و يا خدمات فوقالذكر را انجام داده است .
بخش پنجم
اخطارها و الزامات
ماده 11
طرفين متعاهدين - متعهد ميشوند از مبادرت بهر اقدام كه منجر بمختل يا محدود نمودن و يا ايجاد موانع براي كشتيراني در شطالعربگردد احتراز نمايند.
ماده 12
1 - هر يك از طرفين متعاهدين حق دارد عليه كليه اقداماتيكه براي كشتيراني - موانعي ايجاد نمايد و طرف ديگر در شرف اجراي آناقدامات در شطالعرب بوده و يا اين اقدامات در دست اجرا باشد - اعتراض نمايد - مشروط بر اينكه اعتراض مبتني بر نقض وظائف ناشي از موافقتنامهحاضر باشد. دفتر مشترك هماهنگي اين اعتراضات را طبق مفاد بند 7 ماده 3 موافقتنامه حاضر مورد رسيدگي قرار خواهد داد.
2
اعتراضات مذكور در بند 1 - پس از انقضاي مدت پنجسال از تاريخ اجراي عمليات كه منجر به نتايج خسرانآور گرديده است - مسموع نخواهدبود.
بخش ششم
مقررات مربوط به صلاحيت
ماده 13
مقررات مشروحه ذيل در مورد تعيين صلاحيت حقوقي هر يك از طرفين متعاهدين در شطالعرب قابل اجراء است.
1
كشتيهاي عراقي تابع قوانين عراق و كشتيهاي ايراني تابع قوانين ايران. خواهند بود.
2
كشتيهاي كشورهاي ثالث تابع قوانين و مقررات زير خواهند بود: الف - قوانين و مقررات دولت اولين بندر مقصد - هنگاميكه كشتيها از دريا ميآيند.
ب
قوانين و مقررات دولت آخرين بندر - هنگاميكه كشتيها بسوي دريا حركت ميكنند
ج
قوانين و مقررات دولت بندر مقصد - هنگاميكه كشتيها بين دو بندر شطالعرب حركت ميكنند.
ماده 14
1 - مقررات ماده 13 هم در مورد صلاحيتهاي اداري و هم در مورد صلاحيتهاي حقوقي مجراست. -2 مأمورين پليس هر يك از طرفين متعاهدين ميتوانند طبق قوانين ملي خود تدابيري بجاي مأمورين پليس طرف متعاهد ديگر - براي رفع يك خطرحتمي و قريبالوقوع و يا بمنظور اجابت درخواست مأموريت اخيرالذكر در موارد ذيل اتخاذ نمايند.
الف
تدابيري كه اتخاذ آن نميتواند بوقت ديگري موكول شود.
ب
بازرسي در مورد مدارك هويت و يا مدارك ديگر.
ج
بازرسي در مورد احراز هويت كشتيها. د - تأمين دليل. اين مأمورين مكلفند بدون تأخير مقامات پليس طرف متعاهد صالح را از نتايج حاصله مطلع نموده و صورت جلسات و ساير مداركي را كه تنظيم نمودهاند در اختيار آنان قرار دهند. صورت جلسات تنظيم شده طبق بند حاضر. داراي همان ارزش حقوقي مترتب بصورت جلسات تنظيمي توسط مأمورين طرف متعاهد ديگر خواهند بود.
بخش هفتم
تصادم
ماده 15
قواعد بينالمللي مربوط به تصادم در دريا با توجه به مقررات خاص تنظيمي از طرف دفتر مشترك هماهنگي طبق بند 8 ماده 3 نسبت بكشتيراني در شطالعرب مجرا خواهد بود.
بخش هشتم
كنترل بهداشتي
ماده 16
كنترل بهداشتي كشتيها توسط مقامات طرف متعاهد بندر مقصد - انجام خواهد شد.
بخش نهم
نجات
ماده 17
قواعد بينالمللي مربوط بسلامت اشخاص در دريا - با توجه به مقررات خاص تنظيمي بوسيله دفتر مشترك هماهنگي بر طبق بند 8 -ماده3 - نسبت بكشتيراني در شطالعرب مجراست.
بخش دهم
پيلوتاژ
ماده 18
1 - پيلوتاژ براي كليه كشتيها در شطالعرب الزامي است. معهذا كشتيهاي جنگي طرفين متعاهدين از شمول اين الزام مستثني ميباشند. ممكن است بعضي از كشتيهاي دولتي و بعضي از كشتيهاي با ظرفيت كم را نيز طبق ضوابط تعيين شده از طرف دفتر مشترك هماهنگي - از اين الزاممعاف نمود.
2
خدمات پيلوتاژ براي كشتيهائي كه از دريا ميآيند يا عازم آن ميباشند. هرگاه اين كشتيها عازم يك بندر ايراني بوده يا آنرا ترك ميكنند - توسط مقامات ايراني تأمين ميگردد و در صورتي كه اين كشتيها عازم يك بندر عراقيباشند يا آنرا ترك كنند از طرف مقامات عراقي تأمين خواهد شد.
3
پيلوتاژ كشتيهائي كه بين بنادر ايراني و بنادر عراقي تردد ميكنند. توسط پيلوتهائي انجام خواهد شد كه داراي تابعيت دولت بندر مقصد باشند.
4
طرفين متعاهدين - متعهد ميشوند حسب تقاضاي يكي از آنها - در هر زمان كه امكان داشته باشد - پيلوتاژ كشتيهائي را كه عازم بندر طرف ديگربوده يا آنرا ترك ميكنند با پيلوتهائي كه از طرف مقامات ذيصلاحيت خود مجاز شناخته شده باشند - تأمين نمايند.
5
هر يك از طرفين متعاهدين - در بنادر واقع در سرزمين خود خدمات پيلوتهاي باراندازها را تأمين خواهد نمود.
6
طرفين متعاهدين - متعهد ميشوند بتعليم و استخدام پيلوتهائي كه داراي تابعيت يكي از دولتين نباشد. مبادرت نكند. در مقررات مربوط بكشتيراني در شطالعرب - مذكور در بند 8 ماده 3 ضوابط و مقررات لازم جهت استخدام پيلوت نيز تعيين خواهد گرديد.
بخش يازدهم
پرچم
ماده 19
هر كشتي بهنگام ورود به شطالعرب و يا حين تردد بين بنادر آن پرچم دولت بندر مقصد را بر خواهد افراشت. بهنگام حركت بسوي دريا كشتي پرچم دولتي را كه بندر آن را ترك كردهاست - بر خواهد افراشت.
بخش دوازدهم
قلمرو اجرا
ماده 20
مقررات موافقتنامه حاضر نسبت بآن قسمت از شطالعرب مصرح در ماده 2 پروتكل راجع به تعيين مرز رودخانهاي بين ايران و عراق كه درتاريخ 13 ژوئن 1975 در بغداد امضاء شده - مجرا ميباشد.
بخش سيزدهم
حل اختلافات
ماده 21
در صورت بروز اختلافات درباره تفسير يا اجراي موافقتنامه حاضر - طرفين متعاهدين طبق مقررات پيشبيني شده در ماده 6 عهدنامه مربوط بمرز دولتي و حسن همجواري بين ايران و عراق مورخ 13 ژوئن 1975 امضاء شده در بغداد بحل و فصل آن مبادرت خواهند نمود.
ماده 22
موافقتنامه حاضر از جانب هر يك از طرفين متعاهدين طبق قوانين داخلي خود به تصويب خواهد رسيد و از تاريخ مبادله اسناد تصويبلازمالاجراء خواهد شد. بغداد - به تاريخ 26 دسامبر 1975 از طرف دولت شاهنشاهي ايران - عباسعلي خلعتبري از طرف دولت جمهوري عراق - سعدون حمادي 26 دسامبر 1975 جناب آقاي وزير افتخار دارد پيشنهاد نمايد كه در اسرع وقت ممكن يك كميته موقت بمنظور تنظيم مقررات مربوط به كشتيراني در شطالعرب بر اساس تساوي حقوقطرفين تشكيل گردد. اين مقررات طبق بند 8 ماده 3 موافقتنامه بوسيله دفتر مشترك هماهنگي به تصويب خواهد رسيد. توافق حاصل است كه تا تصويب اين مقررات بوسيله دفتر مشترك هماهنگي كشتيراني در شطالعرب موقتاً تابع مقررات منضم به نامه حاضر باشد. با تقديم احترامات فائقه عباسعلي خلعتبري - وزير امور خارجه ايران 26 دسامبر 1975 جناب آقاي وزير افتخار دارد وصول نامه مورخ امروز شما را كه مضمون آن بقرار زير است - اعلام دارم: جناب آقاي وزير افتخار دارد پيشنهاد نمايد كه در اسرع وقت ممكن يك كميته موقت بمنظور تنظيم مقررات مربوط به كشتيراني در شطالعرب بر اساس تساوي حقوقطرفين تشكيل گردد. اين مقررات طبق بند 8 ماده 3 موافقتنامه - بوسيله دفتر مشترك هماهنگي بتصويب خواهد رسيد. توافق حاصل است كه تا تصويب اين مقررات بوسيله دفتر مشترك هماهنگي - كشتيراني در شطالعرب موقتاً تابع مقررات منضم بنامه حاضر باشد. با اعلام قبول مضمون نامه فوقالذكر از طرف حكومت عراق مراتب احترامات فائقه خود را تقديم ميدارد. سعدون حمادي وزير امور خارجه - عراق
26
دسامبر 1975 جناب آقاي وزير: افتخار دارد باطلاع برساند كه به لحاظ علل فني - دولت شاهنشاهي ايران توافق مينمايد كه عمليات لايروبي و نصب علائم آبي - پيشبيني شده درماده 6 موافقتنامه بين ايران و عراق راجع به مقررات مربوط به كشتيراني در شطالعرب - بمدت هفت سال از تاريخ لازمالاجراء شدن موافقتنامهفوقالذكر به مقامات صلاحيتدار عراقي كه از طرف دولتين ايران و عراق اقدام خواهند نمود - محول گردد. طرفين يكسال قبل از انقضاي مهلت مزبور - درباره اجراي ماده 6 فوقالذكر با يكديگر مشورت خواهند نمود. مسلم است كه هزينه عمليات انجام شده بوسيله مقامات عراقي كه كلاً توسط دفتر مشترك هماهنگي پرداخت خواهد شد. طرفين طبق قوانين داخلي خود نامه حاضر را همزمان با موافقتنامه بين ايران و عراق راجع به مقررات مربوط به كشتيراني در شطالعرب بتصويبخواهند رسانيد. با تقديم احترامات فائقه عباسعلي خلعتبري - وزير امور خارجه ايران 26 دسامبر 1975 جناب آقاي وزير: افتخار دارد وصول نامه مورخ امروز شما را كه مضمون آن بشرح زير است - اعلام دارد: جناب آقاي وزير افتخار دارد باطلاع برساند كه به لحاظ علل فني - دولت شاهنشاهي ايران توافق مينمايد كه عمليات لايروبي و نصب علائم آبي - پيشبيني شده درماده 6 موافقتنامه بين ايران و عراق راجع به مقررات مربوط به كشتيراني در شطالعرب - بمدت هفت سال از تاريخ لازمالاجراء شدن موافقتنامهفوقالذكر - به مقامات صلاحيتدار عراقي كه از طرف دولتين ايران و عراق اقدام خواهند نمود محول گردد. طرفين يك سال قبل از انقضاي مهلت مزبور- درباره اجراي ماده 6 فوقالذكر با يكديگر مشورت خواهند نمود. مسلم است كه هزينه عمليات انجام شده بوسيله مقامات عراقي كلاً توسط دفتر مشترك هماهنگي - پرداخت خواهد شد. طرفين طبق قوانين داخلي خود نامه حاضر را همزمان با موافقتنامه بين ايران و عراق راجع به مقررات مربوط به كشتيراني در شطالعرب به تصويبخواهند رسانيد. با تقديم احترامات فائقه: با اعلام قبول مضمون نامه فوقالذكر از طرف حكومت عراق - مراتب احترامات فائقه را تقديم ميدارد. سعدون حمادي - وزير امور خارجه عراق موافقتنامه فوق مشتمل بر يك مقدمه و بيست و دو ماده و دو نامه ضميمه منضم بقانون موافقتنامه بين ايران و عراق راجع بمقررات مربوط به كشتيراني در شطالعرب ميباشد. رئيس مجلس شوراي ملي - عبدالله رياضي